২. সুনীতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
নীচে কুলম্হীতিআদিকা আযস্মতো সুনীতত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো বুদ্ধস্স সুঞ্ঞকালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো বালজনেহি সদ্ধিং কীড়াপসুতো হুত্ৱা ৱিচৰন্তো একং পচ্চেকবুদ্ধং গামে পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা, ‘‘কিং তুয্হং সব্বসো ৱণিতসৰীৰস্স ৱিয সকলং কাযং পটিচ্ছাদেত্ৱা ভিক্খাচৰণেন, ননু নাম কসিৱাণিজ্জাদীহি জীৱিকা কপ্পেতব্বা? তানি চে কাতুং ন সক্কোসি, ঘৰে ঘৰে মুত্তকৰীসাদীনি নীহৰন্তো পচ্ছা ৱত্থুসোধনেন জীৱাহী’’তি অক্কোসি. সো তেন কম্মেন নিৰযে পচ্চিত্ৱা তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন মনুস্সলোকেপি বহূনি জাতিসতানি পুপ্ফছড্ডককুলে নিব্বত্তিত্ৱা তথা জীৱিকং কপ্পেসি. ইমস্মিঞ্চ বুদ্ধুপ্পাদে পুপ্ফছড্ডককুলে এৱ নিব্বত্তো উক্কাৰসোধনকম্মেন জীৱিকং কপ্পেতি ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি অলভন্তো.
অথ ভগৱা পচ্ছিমযামে বুদ্ধাচিণ্ণং মহাকৰুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠায বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো সুনীতস্স হদযব্ভন্তৰে ঘটে পদীপং ৱিয পজ্জলন্তং অৰহত্তূপনিস্সযং দিস্ৱা ৱিভাতায ৰত্তিযা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিট্ঠো. যস্সং ৱীথিযং সুনীতো উক্কাৰসোধনকম্মং কৰোতি, তং ৱীথিং পটিপজ্জি. সুনীতোপি তত্থ তত্থ ৱিঘাসুচ্চাৰসঙ্কাৰাদিকং ৰাসিং কত্ৱা পিটকেসু পক্খিপিত্ৱা কাজেনাদায পৰিহৰন্তো ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতং সত্থাৰং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা সাৰজ্জমানো সম্ভমাকুলহদযো গমনমগ্গং নিলীযনোকাসঞ্চ অলভন্তো কাজং ভিত্তিপস্সে ঠপেত্ৱা একেন পস্সেন অনুপৱিসন্তো ৱিয ভিত্তিং অল্লীনো পঞ্জলিকো অট্ঠাসি. ‘‘ভিত্তিছিদ্দেন অপক্কমিতুকামো অহোসী’’তিপি ৱদন্তি.
সত্থা তস্স সমীপং পত্ৱা ‘‘অযং অত্তনো কুসলমূলসঞ্চোদিতং উপগতং মং সাৰজ্জমানো জাতিযা কম্মস্স চ নিহীনতায সম্মুখীভাৱম্পি লজ্জতি, হন্দস্স ৱেসাৰজ্জং উপ্পাদেস্সামী’’তি কৰৱীকৰুতমঞ্জুনা সকলনগৰনিন্নাদৱৰ-গম্ভীৰেন ব্ৰহ্মস্সৰেন ‘‘সুনীতা’’তি আলপিত্ৱা ‘‘কিং ইমায দুক্খজীৱিকায পব্বজিতুং সক্খিস্সতী’’তি আহ. সুনীতো তেন সত্থু ৱচনেন অমতেন ৱিয অভিসিত্তো উড়াৰং পীতিসোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তো ‘‘ভগৱা, সচে মাদিসাপি ইধ পব্বজ্জং লভন্তি, কস্মাহং ন পব্বজিস্সামি, পব্বাজেথ মং ভগৱা’’তি আহ. সত্থা ‘‘এহি, ভিক্খূ’’তি আহ. সো তাৱদেৱ এহিভিক্খুভাৱেন পব্বজ্জং উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৱা ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰো ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰো ৱিয হুত্ৱা সত্থু সন্তিকে অট্ঠাসি. ভগৱা তং ৱিহাৰং নেত্ৱা কম্মট্ঠানং আচিক্খি. সো পঠমং অট্ঠ সমাপত্তিযো, পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তং সক্কাদযো দেৱা ব্ৰহ্মানো চ উপসঙ্কমিত্ৱা নমস্সিংসু. তেন ৱুত্তং –
‘‘তা দেৱতা সত্তসতা উড়াৰা, ব্ৰহ্মা চ ইন্দো উপসঙ্কমিত্ৱা;
আজানীযং জাতিজৰাভিভূতং, সুনীতং নমস্সন্তি পসন্নচিত্তা’’তিআদি.
ভগৱা তংযেৱ দেৱসঙ্ঘপুৰক্খতং দিস্ৱা সিতং কত্ৱা পসংসন্তো ‘‘তপেন ব্ৰহ্মচৰিযেনা’’তি গাথায ধম্মং দেসেসি. অথ নং সম্বহুলা ভিক্খূ সীহনাদং নদাপেতুকামা, ‘‘আৱুসো সুনীত, কস্মা কুলা ত্ৱং পব্বজিতো, কথং ৱা পব্বজিতো, কথঞ্চ সচ্চানি পটিৱিজ্ঝী’’তি পুচ্ছিংসু. সো তং সব্বং পকাসেন্তো –
৬২০. ‘‘নীচে কুলম্হি জাতোহং, দলিদ্দো অপ্পভোজনো;
হীনকম্মং মমং আসি, অহোসিং পুপ্ফছড্ডকো.
৬২১. ‘‘জিগুচ্ছিতো মনুস্সানং, পৰিভূতো চ ৱম্ভিতো;
নীচং মনং কৰিত্ৱান, ৱন্দিস্সং বহুকং জনং.
৬২২. ‘‘অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, ভিক্খুসঙ্ঘপুৰক্খতং;
পৱিসন্তং মহাৱীৰং, মগধানং পুৰুত্তমং.
৬২৩. ‘‘নিক্খিপিত্ৱান ব্যাভঙ্গিং, ৱন্দিতুং উপসঙ্কমিং;
মমেৱ অনুকম্পায, অট্ঠাসি পুৰিসুত্তমো.
৬২৪. ‘‘ৱন্দিত্ৱা সত্থুনো পাদে, একমন্তং ঠিতো তদা;
পব্বজ্জং অহমাযাচিং, সব্বসত্তানমুত্তমং.
৬২৫. ‘‘ততো কাৰুণিকো সত্থা, সব্বলোকানুকম্পকো;
‘এহি ভিক্খূ’তি মং আহ, সা মে আসূপসম্পদা.
৬২৬. ‘‘সোহং একো অৰঞ্ঞস্মিং, ৱিহৰন্তো অতন্দিতো.
অকাসিং সত্থু ৱচনং, যথা মং ওৱদী জিনো.
৬২৭. ‘‘ৰত্তিযা পঠমং যামং, পুব্বজাতিমনুস্সৰিং;
ৰত্তিযা মজ্ঝিমং যামং, দিব্বচক্খুং ৱিসোধযিং;
ৰত্তিযা পচ্ছিমে যামে, তমোখন্ধং পদালযিং.
৬২৮. ‘‘ততো ৰত্যাৱিৱসানে, সূৰিযুগ্গমনং পতি; (জা. ১.১১.৭৯);
ইন্দো ব্ৰহ্মা চ আগন্ত্ৱা, মং নমস্সিংসু পঞ্জলী.
৬২৯. ‘‘নমো তে পুৰিসাজঞ্ঞ, নমো তে পুৰিসুত্তম;
যস্স তে আসৱা খীণা, দক্খিণেয্যোসি মাৰিস.
৬৩০. ‘‘ততো দিস্ৱান মং সত্থা, দেৱসঙ্ঘপুৰক্খতং;
সিতং পাতুকৰিত্ৱান, ইমমত্থং অভাসথ.
৬৩১. ‘‘তপেন ব্ৰহ্মচৰিযেন, সংযমেন দমেন চ;
এতেন ব্ৰাহ্মণো হোতি, এতং ব্ৰাহ্মণমুত্তম’’ন্তি. –
ইমাহি গাথাহি সীহনাদং নদি.
তত্থ নীচেতি লামকে সব্বনিহীনে. উচ্চনীচভাৱো হি নাম সত্তানং উপাদাযুপাদায, অযং পন সব্বনিহীনে পুক্কুসকুলে উপ্পন্নতং দস্সেন্তো ‘‘নীচে কুলম্হি জাতো’’তি আহ. তেন ৱুত্তং – ‘‘নীচেতি লামকে সব্বনিহীনে’’তি. দলিদ্দোতি দুগ্গতো, দলিদ্দাপি কেচি কদাচি ঘাসচ্ছাদনস্স লাভিনো, অকসিৰৱুত্তিনো হোন্তি, অহং পন সব্বকালং কসিৰৱুত্তিতায হীনো উদ্ধনং উপট্ঠপিতউক্খলিকো দস্সনযুত্তং থেৱকম্পি অপস্সিং যেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘অপ্পভোজনো’’তি আহ. নীচকুলিকা দলিদ্দাপি কেচি অনীচকম্মাজীৱা হোন্তি, ময্হং পন ন তথাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘হীনকম্মং মমং আসী’’তি. কীদিসন্তি চে? অহোসিং পুপ্ফছড্ডকো, হত্থৱিকলস্স হত্থৱাতি ৱিয উপচাৰৱসেনাযং ইমস্স সমঞ্ঞা অহোসি যদিদং ‘‘পুপ্ফছড্ডকো’’তি. মিলাতপুপ্ফসন্থৰৱণ্ণতায ৱা উক্কাৰভূমিযা এৱং ৱুত্তো.
জিগুচ্ছিতোতি জাতিযা চেৱ কম্মুনা চ হীড়িতো. মনুস্সানন্তি মনুস্সেহি. পৰিভূতোতি অৱঞ্ঞাতো. ৱম্ভিতোতি খুংসিতো. নীচং মনং কৰিত্ৱানাতি অঞ্ঞে মনুস্সে সিনেৰুং ৱিয উক্খিপিত্ৱা তেসং পাদপংসুতোপি অত্তানং নিহীনং কত্ৱা পৱত্তিযা নীচং নিহীনং মনং কত্ৱা. ৱন্দিস্সং বহুকং জনন্তি পুথুমহাজনং দিট্ঠদিট্ঠকালে ৱন্দিং সিৰসি অঞ্জলিং কৰোন্তো পণামিং.
অথাতি অধিকাৰন্তৰদীপনে নিপাতো. অদ্দসাসিন্তি অদ্দক্খিং. মগধানন্তি মগধা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হিযা ‘‘মগধান’’ন্তি ৱুত্তো, মগধজনপদস্সাতি অত্থো. পুৰুত্তমন্তি উত্তমং নগৰং.
ব্যাভঙ্গিন্তি কাজং. পব্বজ্জং অহমাযাচিন্তি, ‘‘সুনীত, পব্বজিতুং সক্খিস্সসী’’তি সত্থাৰা ওকাসে কতে অহং পব্বজ্জং অযাচিং. আসূপসম্পদাতি ‘‘এহি, ভিক্খূ’’তি সত্থু ৱচনমত্তেন আসি উপসম্পদা. যথা মং ওৱদীতি ‘‘এৱং সমথপুব্বঙ্গমং ৱিপস্সনং ভাৱেহী’’তি যথা মং ওৱদি, তথা সত্থুনো ৱচনং অকাসিং পটিপজ্জিং. ৰত্তিযাতিআদি তস্সা পটিপত্তিযা ৰসদস্সনং. তত্থ পুব্বেনিৱাসঞাণং অনাগতংসঞাণঞ্চ বহুকিচ্চন্তি ‘‘পঠমং যামং মজ্ঝিমং যাম’’ন্তি অচ্চন্তসংযোগৱসেন উপযোগৱচনং ৱুত্তং. ন তথা আসৱক্খযঞাণং একাভিসমযৱসেন পৱত্তনতোতি ‘‘পচ্ছিমে যামে’’তি ভুম্মৱসেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ইন্দোতি সক্কো দেৱৰাজা. ব্ৰহ্মাতি মহাব্ৰহ্মা. ইন্দব্ৰহ্মগ্গহণেন অঞ্ঞেসং কামদেৱানং ব্ৰহ্মূনঞ্চ আগমনং ৱুত্তমেৱাতি দট্ঠব্বং. উক্কট্ঠনিদ্দেসো হেস যথা ‘‘ৰাজা আগতো’’তি. নমস্সিংসূতি কাযেন ৱাচায চ নমক্কাৰং অকংসু.
তত্থ কাযেন কতং নমক্কাৰং দস্সেন্তো ‘‘পঞ্জলী’’তি ৱত্ৱা ৱাচায কতং দস্সেতুং ‘‘নমো তে’’তিআদি ৱুত্তং. দেৱসঙ্ঘপুৰক্খতন্তি দেৱগ্গহণেন উপপত্তিদেৱভাৱতো ব্ৰহ্মানোপি গহিতা. সিতং পাতুকৰিত্ৱানাতি অত্তনো ওৱাদস্স মহপ্ফলতং দেৱব্ৰহ্মূনঞ্চ গুণসম্পত্তিং নিস্সায সত্থা সিতং পাত্ৱাকাসি. পাতুকৰোন্তো চ ন অঞ্ঞে ৱিয দন্তে ৱিদংসেতি, মুখাধানং পন থোকং ৱিৱৰতি, তত্তকেন চ অভিভূতদিব্বফলিকমুত্তৰস্মিযো অৱহসিততাৰকাসসিমৰীচিযো সুসুক্কদাঠসম্ভৱা ঘনৰস্মিযো নিক্খমিত্ৱা তিক্খত্তুং সত্থু মুখং পদক্খিণং কৰোন্তি, তং দিস্ৱা পচ্ছতো গচ্ছন্তাপি সত্থা সিতং পাত্ৱাকাসীতি সঞ্জানন্তি.
তপেনাতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন, ‘‘ধুতধম্মসমাদানেনা’’তি কেচি. সংযমেনাতি সীলেন. দমেনাতি পঞ্ঞায. ব্ৰহ্মচৰিযেনাতি অৱসিট্ঠসেট্ঠচৰিযায. এতেনাতি যথাৱুত্তেন তপাদিনা. ব্ৰাহ্মণো হোতি বাহিতপাপভাৱতো. এতন্তি তপাদি যথাৱুত্তং. ব্ৰাহ্মণমুত্তমন্তি উত্তমং ব্ৰাহ্মণং, ব্ৰাহ্মণেসু ৱা উত্তমং সব্বসেট্ঠং, অহূতি ৱচনসেসো. ব্ৰাহ্মণন্তি ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞমাহ, এৱং উত্তমং ব্ৰহ্মঞ্ঞং, ন জচ্চাদীতি অধিপ্পাযো. ন হি জাতিকুলপদেসগোত্তসম্পত্তিআদযো অৰিযভাৱস্স কাৰণং, অধিসীলসিক্খাদযো এৱ পন কাৰণং. তেনাহ –
‘‘যথা সঙ্কাৰঠানস্মিং, উজ্ঝিতস্মিং মহাপথে;
পদুমং তত্থ জাযেথ, সুচিগন্ধং মনোৰমং.
‘‘এৱং সঙ্কাৰভূতেসু, অন্ধভূতে পুথুজ্জনে;
অতিৰোচতি পঞ্ঞায, সম্মাসম্বুদ্ধসাৱকো’’তি. (ধ. প. ৫৮-৫৯);
এৱং থেৰো তেহি ভিক্খূহি পুচ্ছিতমত্থং ইমাহি গাথাহি ৱিস্সজ্জেন্তো সীহনাদং নদীতি.
সুনীতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দ্ৱাদসকনিপাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.