১২. দ্ৱাদসকনিপাতো
১. সীলৱত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
দ্ৱাদসকনিপাতে সীলমেৱাতিআদিকা আযস্মতো সীলৱত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, সীলৱাতিস্স নামং অহোসি. তং ৱযপ্পত্তং ৰাজা অজাতসত্তু মাৰেতুকামো চণ্ডং মত্তহত্থিং আৰোপেত্ৱা নানাৱিধেহি উপাযেহি উপক্কমন্তোপি মাৰেতুং নাসক্খি পচ্ছিমভৱিকস্স অৰহত্তং অপ্পত্ৱা অন্তৰা জীৱিতন্তৰাযাভাৱতো. তস্স পৱত্তিং দিস্ৱা ভগৱা মহামোগ্গল্লানত্থেৰং আণাপেসি – ‘‘সীলৱকুমাৰং আনেহী’’তি. থেৰো ইদ্ধিবলেন সদ্ধিং হত্থিনা তং আনেসি. কুমাৰো হত্থিতো ওৰুয্হ ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. ভগৱা তস্স অজ্ঝাসযানুৰূপং ধম্মং দেসেসি. সো ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পত্ৱা কোসলৰট্ঠে ৱসতি. অথ নং অজাতসত্তু ‘‘মাৰেথা’’তি পুৰিসে আণাপেসি. তে থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ঠিতা থেৰেন কথিতং ধম্মকথং সুত্ৱা সঞ্জাতসংৱেগা পসন্নচিত্তা হুত্ৱা পব্বজিংসু. থেৰো তেসং –
৬০৮. ‘‘সীলমেৱিধ সিক্খেথ, অস্মিং লোকে সুসিক্খিতং.
সীলঞ্হি সব্বসম্পত্তিং, উপনামেতি সেৱিতং.
৬০৯. ‘‘সীলং ৰক্খেয্য মেধাৱী, পত্থযানো তযো সুখে;
পসংসং ৱিত্তিলাভঞ্চ, পেচ্চ সগ্গে পমোদনং.
৬১০. ‘‘সীলৱা হি বহূ মিত্তে, সঞ্ঞমেনাধিগচ্ছতি;
দুস্সীলো পন মিত্তেহি, ধংসতে পাপমাচৰং.
৬১১. ‘‘অৱণ্ণঞ্চ অকিত্তিঞ্চ, দুস্সীলো লভতে নৰো;
ৱণ্ণং কিত্তিং পসংসঞ্চ, সদা লভতি সীলৱা.
৬১২. ‘‘আদি সীলং পতিট্ঠা চ, কল্যাণানঞ্চ মাতুকং;
পমুখং সব্বধম্মানং, তস্মা সীলং ৱিসোধযে.
৬১৩. ‘‘ৱেলা চ সংৱৰং সীলং, চিত্তস্স অভিহাসনং;
তিত্থঞ্চ সব্ববুদ্ধানং, তস্মা সীলং ৱিসোধযে.
৬১৪. ‘‘সীলং বলং অপ্পটিমং, সীলং আৱুধমুত্তমং;
সীলমাভৰণং সেট্ঠং, সীলং কৱচমব্ভুতং.
৬১৫. ‘‘সীলং সেতু মহেসক্খো, সীলং গন্ধো অনুত্তৰো;
সীলং ৱিলেপনং সেট্ঠং, যেন ৱাতি দিসোদিসং.
৬১৬. ‘‘সীলং সম্বলমেৱগ্গং, সীলং পাথেয্যমুত্তমং;
সীলং সেট্ঠো অতিৱাহো, যেন যাতি দিসোদিসং.
৬১৭. ‘‘ইধেৱ নিন্দং লভতি, পেচ্চাপাযে চ দুম্মনো;
সব্বত্থ দুম্মনো বালো, সীলেসু অসমাহিতো.
৬১৮. ‘‘ইধেৱ কিত্তিং লভতি, পেচ্চ সগ্গে চ সুম্মনো;
সব্বত্থ সুমনো ধীৰো, সীলেসু সুসমাহিতো.
৬১৯. ‘‘সীলমেৱ ইধ অগ্গং, পঞ্ঞৱা পন উত্তমো;
মনুস্সেসু চ দেৱেসু, সীলপঞ্ঞাণতো জয’’ন্তি. –
ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি.
তত্থ সীলমেৱিধ সিক্খেথ, অস্মিং লোকেতি ইধাতি, নিপাতমত্তং, ইমস্মিং সত্তলোকে অত্থকামো কুলপুত্তো চাৰিত্তৱাৰিত্তাদিভেদং আদিতো সীলমেৱ সিক্খেয্য, সিক্খন্তো চ নং সুসিক্খিতং অখণ্ডাদিভাৱাপাদনেন সুট্ঠু সিক্খিতং সুপৰিসুদ্ধং পৰিপুণ্ণঞ্চ কত্ৱা সিক্খেয্য. অস্মিং লোকেতি ৱা ইমস্মিং সঙ্খাৰলোকে সিক্খিতব্বধম্মেসু সীলং আদিতো সিক্খেয্য. দিট্ঠিসম্পত্তিযাপি সীলস্স পতিট্ঠাভাৱতো আহ ‘‘সীলং হী’’তিআদি. তত্থ হীতি কাৰণৱচনং. যস্মা সীলং সেৱিতং পৰিচিতং ৰক্খিতং মনুস্সসম্পত্তি, দিব্বসম্পত্তি, নিব্বানসম্পত্তীতি এতং সব্বসম্পত্তিং তংসমঙ্গিনো সত্তস্স উপনামেতি আৱহতি.
সীলং সব্বসম্পত্তিং উপনামেতীতি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেন্তো ‘‘সীলং ৰক্খেয্যা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰক্খেয্যাতি গোপেয্য. পাণাতিপাতাদিতো হি ৱিৰমন্তো ৱত্তপটিৱত্তঞ্চ পূৰেন্তো পটিপক্খাভিভৱনতো তং ৰক্খতি নাম. মেধাৱীতি পঞ্ঞৱা, ইদং তস্স ৰক্খনুপাযদস্সনং ঞাণবলেন হিস্স সমাদানং অৱিকোপনঞ্চ হোতি. পত্থযানোতি ইচ্ছন্তো. তযো সুখেতি তীণি সুখানি. সুখনিমিত্তং ৱা ‘‘সুখ’’ন্তি অধিপ্পেতং. পসংসন্তি কিত্তিং, ৱিঞ্ঞূহি ৱা পসংসনং. ৱিত্তিলাভন্তি তুট্ঠিলাভং. ‘‘ৱিত্তলাভ’’ন্তি চ পঠন্তি, ধনলাভন্তি অত্থো. সীলৱা হি অপ্পমত্ততায মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছতি. পেচ্চাতি কালঙ্কত্ৱা. সগ্গে পমোদনন্তি দেৱলোকে ইট্ঠেহি কামগুণেহি, মোদনঞ্চ পত্থযমানোতি সম্বন্ধো. ইধলোকে পসংসং ৱিত্তিলাভং পৰলোকে দিব্বসম্পত্তিযা মোদনঞ্চ ইচ্ছন্তো সীলং ৰক্খেয্যাতি যোজনা.
সঞ্ঞমেনাতি কাযাদীনং সংযমেন. সংযতো হি কাযদুচ্চৰিতাদীহি কঞ্চি অৱিহেঠেন্তো অভযদানং দদন্তো পিযমনাপতায মিত্তানি গন্থতি. ধংসতেতি অপেতি. পাপমাচৰন্তি পাণাতিপাতাদিপাপকম্মং কৰোন্তো. দুস্সীলঞ্হি পুগ্গলং অত্থকামা সত্তা ন ভজন্তি, অঞ্ঞদত্থু পৰিৱজ্জেন্তি.
অৱণ্ণন্তি অগুণং, সম্মুখা গৰহং ৱা. অকিত্তিন্তি, অযসং অসিলোকং. ৱণ্ণন্তি গুণং. কিত্তিন্তি সিলোকং পত্থটযসতং. পসংসন্তি সম্মুখা থোমনং.
আদীতি মূলং. সীলঞ্হি কুসলানং ধম্মানং আদি. যথাহ – ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, ভিক্খু, আদিমেৱ ৱিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৱিসুদ্ধ’’ন্তি (সং. নি. ৫.৩৬৯). পতিট্ঠাতি অধিট্ঠানং. সীলঞ্হি সব্বেসং উত্তৰিমনুস্সধম্মানং পতিট্ঠা. তেনাহ – ‘‘সীলে পতিট্ঠাযা’’তিআদি (সং. নি. ১.২৩; ১৯২; পেটকো. ২২; মি. প. ২.১.৯). কল্যাণানঞ্চ মাতুকন্তি সমথৱিপস্সনাদীনং কল্যাণধম্মানং মাতুভূতং, জনকন্তি, অত্থো. পমুখং সব্বধম্মানন্তি, সব্বেসং পামোজ্জাদীনং অনৱজ্জধম্মানং পমুখং মুখভূতং, পৱত্তিদ্ৱাৰন্তি অত্থো. তস্মাতি আদিভাৱাদিতো. ৱিসোধযেতি অক্খণ্ডাদিভাৱেন সম্পাদেয্য.
ৱেলাতি দুচ্চৰিতেহি অনতিক্কমনীযট্ঠেন ৱেলা, সীমাতি অত্থো. ৱেলাযতি ৱা দুস্সিল্যং চলযতি ৱিদ্ধংসেতীতি ৱেলা. সংৱৰং সীলং কাযদুচ্চৰিতাদীনং উপ্পত্তিদ্ৱাৰস্স পিদহনতো. অভিহাসনন্তি তোসনং অৱিপ্পটিসাৰহেতুতায চিত্তস্সাভিপ্পমোদনতো. তিত্থঞ্চ সব্ববুদ্ধানন্তি সাৱকবুদ্ধা, পচ্চেকবুদ্ধা, সম্মাসম্বুদ্ধাতি সব্বেসং বুদ্ধানং কিলেসমলপ্পৱাহনে নিব্বানমহাসমুদ্দাৱগাহণে চ তিত্থভূতঞ্চ.
সীলং বলং অপ্পটিমন্তি মাৰসেনপ্পমদ্দনে অসদিসং বলং সেনাথামো চ. আৱুধমুত্তমন্তি সংকিলেসধম্মানং ছেদনে উত্তমং পহৰণং. গুণসৰীৰোপসোভনট্ঠেন আভৰণং. সেট্ঠন্তি সব্বকালং উত্তমং দব্বঞ্চ. সপাণপৰিত্তানতো কৱচমব্ভুতং. ‘‘অব্ভিদ’’ন্তি চ পঠন্তি, অভেজ্জন্তি অত্থো.
অপাযমহোঘাতিক্কমনে সংসাৰমহোঘাতিক্কমনে চ কিলেসেহি অসংসীদনট্ঠেন সেতু. মহেসক্খোতি মহব্বলো. গন্ধো অনুত্তৰোতি পটিৱাতং সব্বদিসাসু ৱাযনতো অনুত্তৰো গন্ধো সব্বজনমনোহৰত্তা. তেনাহ ‘‘যেন ৱাতি দিসোদিস’’ন্তি যেন সীলগন্ধেন তংসমঙ্গী দিসোদিসং সব্বা দিসা ৱাযতি. ‘‘দিসোদিসা’’তিপি পাড়ি, দস দিসাতি অত্থো.
সম্বলমেৱগ্গন্তি সম্বলং নাম পুটভত্তং. যথা পুটভত্তং গহেত্ৱা মগ্গং গচ্ছন্তো পুৰিসো অন্তৰামগ্গে জিঘচ্ছাদুক্খেন ন কিলমতি, এৱং সীলসম্পন্নোপি সুদ্ধং সীলসম্বলং গহেত্ৱা সংসাৰকন্তাৰং পটিপন্নো গতগতট্ঠানে ন কিলমতীতি সীলং অগ্গং সম্বলং নাম. তথা সীলং পাথেয্যমুত্তমং চোৰাদীহি অসাধাৰণত্তা তত্থ তত্থ ইচ্ছিতব্বসম্পত্তিনিপ্ফাদনতো চ. অতিক্কামেন্তো তং তং ঠানং যথিচ্ছিতট্ঠানং ৱা ৱাহেতি সম্পাপেতীতি অতিৱাহো, যানং. কেনচি অনুপদ্দুতং হুত্ৱা ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তিহেতুতায সীলং সেট্ঠং অতিৱাহো. যেনাতি যেন অতিৱাহেন যাতি দিসোদিসন্তি অগতিং গতিঞ্চাপি তং তং দিসং সুখেনেৱ গচ্ছতি.
ইধেৱ নিন্দং লভতীতি ইধলোকেপি দুম্মনো ৰাগাদীহি দূসিতচিত্তো ‘‘দুস্সীলো পাপধম্মো’’তি নিন্দং গৰহং লভতি. পেচ্চ পৰলোকেপি অপাযে ‘‘পুৰিসত্তকলি অৱজাতা’’তিআদিনা যমপুৰিসাদীহি চ নিন্দং লভতি. ন কেৱলং নিন্দমেৱ লভতি, অথ খো সব্বত্থ দুম্মনো বালো ইধলোকে দুচ্চৰিতচৰণেন দূসিতচিত্তো পৰলোকে কম্মকাৰণাদিৱসেন দুক্খুপ্পত্তিযাতি সব্বত্থ বালো দুম্মনো হোতি. কথং? সীলেসু অসমাহিতো সম্মা সীলেসু ন ঠপিতচিত্তো অপ্পতিট্ঠিতচিত্তো.
ইধেৱ কিত্তিং লভতীতি ইধলোকেপি সুমনো ‘‘সপ্পুৰিসো সীলৱা কল্যাণধম্মো’’তি কিত্তিং লভতি. পেচ্চ পৰলোকেপি সগ্গে ‘‘অযং সপ্পুৰিসো সীলৱা কল্যাণধম্মো. তথা হি দেৱানং সহব্যতং উপপন্নো’’তিআদিনা কিত্তিং লভতি. ন কেৱলং কিত্তিমেৱ লভতি, অথ খো ধীৰো ধিতিসম্পন্নো সীলেসু সুট্ঠু সমাহিতো অপ্পিতচিত্তো সুপতিট্ঠিতচিত্তো সব্বত্থ ইধলোকে সুচৰিতচৰণেন, পৰলোকে সম্পত্তিপটিলাভেন সুমনো সোমনস্সপ্পত্তো হোতি. সীলমেৱ ইধ অগ্গন্তি দুৱিধং সীলং লোকিযং লোকুত্তৰন্তি. তত্থ লোকিযং তাৱ কামলোকে খত্তিযমহাসালাদীসু, দেৱলোকে ব্ৰহ্মলোকে চ উপপত্তিৱিসেসং আৱহতি, লাভীভাৱাদিকস্স চ কাৰণং হোতি. লোকুত্তৰং পন সকলম্পি ৱট্টদুক্খং অতিক্কামেতীতি সীলং অগ্গমেৱ. তথা হি ৱুত্তং –
‘‘হীনেন ব্ৰহ্মচৰিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;
মজ্ঝিমেন চ দেৱত্তং, উত্তমেন ৱিসুজ্ঝতী’’তি. (জা. ১.৮.৭৫);
আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু – ‘‘লাভী অস্সং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’’ন্তি (ম. নি. ১.৬৫), ‘‘সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰী’’তি (ম. নি. ১.৬৫), ‘‘ইজ্ঝতি, ভিক্খৱে, সীলৱতো চেতোপণিধি ৱিসুদ্ধত্তা’’তি (অ. নি. ৮.৩৫; দী. নি. ৩.৩৩৭) চ.
লোকুত্তৰসীলস্স পন সব্বসো পহীনপটিপক্খস্স সত্তমভৱতো পট্ঠায সংসাৰদুক্খং ৱিনিৱত্তেন্তস্স অগ্গভাৱে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. পঞ্ঞৱা পন উত্তমোতি ‘‘পঞ্ঞৱা পন পুগ্গলো উত্তমো পৰমো সেট্ঠোযেৱা’’তি পুগ্গলাধিট্ঠানেন পঞ্ঞায এৱ সেট্ঠভাৱং ৱদতি. ইদানি সীলপঞ্ঞানং সেট্ঠভাৱং কিচ্চতো দস্সেন্তো ‘‘সীলপঞ্ঞাণতো জয’’ন্তি আহ. জযন্তি চ লিঙ্গৱিপল্লাসো দট্ঠব্বো, অহূতি ৱা ৱচনসেসো. তত্থ পজাননট্ঠেন পঞ্ঞাণং, সীলতো পঞ্ঞাণতো চ পটিপক্খজযো. ন হি সীলেন ৱিনা পঞ্ঞা সম্ভৱতি, পঞ্ঞায চ ৱিনা সীলং কিচ্চকৰং, অঞ্ঞমঞ্ঞোপকাৰকঞ্চেতং. ৱুত্তঞ্হি ‘‘সীলপৰিধোতা পঞ্ঞা, পঞ্ঞাপৰিধোতং সীল’’ন্তি (দী. নি. ১.৩১৭) মনুস্সেসু চ দেৱেসূতি ইদং নেসং ঠানৱিসেসদস্সনং. তত্থ হি তানি সৱিসেসানি ৱত্তন্তি, সমাধি পনেত্থ সীলপক্খিকো পঞ্ঞায অধিট্ঠানভাৱতো, পঞ্ঞাপক্খিকো ৱা ভাৱেতব্বতো সীলাধিট্ঠানতো চ.
এৱং থেৰো তেসং ভিক্খূনং সীলমুখেন ধম্মং দেসেন্তো অত্তনো সুৱিসুদ্ধসীলাদিগুণতাদীপনেন অঞ্ঞং ব্যাকাসি.
সীলৱত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সুনীতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
নীচে কুলম্হীতিআদিকা আযস্মতো সুনীতত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো বুদ্ধস্স সুঞ্ঞকালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো বালজনেহি সদ্ধিং কীড়াপসুতো হুত্ৱা ৱিচৰন্তো একং পচ্চেকবুদ্ধং গামে পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা, ‘‘কিং তুয্হং সব্বসো ৱণিতসৰীৰস্স ৱিয সকলং কাযং পটিচ্ছাদেত্ৱা ভিক্খাচৰণেন, ননু নাম কসিৱাণিজ্জাদীহি জীৱিকা কপ্পেতব্বা? তানি চে কাতুং ন সক্কোসি, ঘৰে ঘৰে মুত্তকৰীসাদীনি নীহৰন্তো পচ্ছা ৱত্থুসোধনেন জীৱাহী’’তি অক্কোসি. সো তেন কম্মেন নিৰযে পচ্চিত্ৱা তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন মনুস্সলোকেপি বহূনি জাতিসতানি পুপ্ফছড্ডককুলে নিব্বত্তিত্ৱা তথা জীৱিকং কপ্পেসি. ইমস্মিঞ্চ বুদ্ধুপ্পাদে পুপ্ফছড্ডককুলে এৱ নিব্বত্তো উক্কাৰসোধনকম্মেন জীৱিকং কপ্পেতি ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি অলভন্তো.
অথ ভগৱা পচ্ছিমযামে বুদ্ধাচিণ্ণং মহাকৰুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠায বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো সুনীতস্স হদযব্ভন্তৰে ঘটে পদীপং ৱিয পজ্জলন্তং অৰহত্তূপনিস্সযং দিস্ৱা ৱিভাতায ৰত্তিযা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিট্ঠো. যস্সং ৱীথিযং সুনীতো উক্কাৰসোধনকম্মং কৰোতি, তং ৱীথিং পটিপজ্জি. সুনীতোপি তত্থ তত্থ ৱিঘাসুচ্চাৰসঙ্কাৰাদিকং ৰাসিং কত্ৱা পিটকেসু পক্খিপিত্ৱা কাজেনাদায পৰিহৰন্তো ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতং সত্থাৰং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা সাৰজ্জমানো সম্ভমাকুলহদযো গমনমগ্গং নিলীযনোকাসঞ্চ অলভন্তো কাজং ভিত্তিপস্সে ঠপেত্ৱা একেন পস্সেন অনুপৱিসন্তো ৱিয ভিত্তিং অল্লীনো পঞ্জলিকো অট্ঠাসি. ‘‘ভিত্তিছিদ্দেন অপক্কমিতুকামো অহোসী’’তিপি ৱদন্তি.
সত্থা তস্স সমীপং পত্ৱা ‘‘অযং অত্তনো কুসলমূলসঞ্চোদিতং উপগতং মং সাৰজ্জমানো জাতিযা কম্মস্স চ নিহীনতায সম্মুখীভাৱম্পি লজ্জতি, হন্দস্স ৱেসাৰজ্জং উপ্পাদেস্সামী’’তি কৰৱীকৰুতমঞ্জুনা সকলনগৰনিন্নাদৱৰ-গম্ভীৰেন ব্ৰহ্মস্সৰেন ‘‘সুনীতা’’তি আলপিত্ৱা ‘‘কিং ইমায দুক্খজীৱিকায পব্বজিতুং সক্খিস্সতী’’তি আহ. সুনীতো তেন সত্থু ৱচনেন অমতেন ৱিয অভিসিত্তো উড়াৰং পীতিসোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তো ‘‘ভগৱা, সচে মাদিসাপি ইধ পব্বজ্জং লভন্তি, কস্মাহং ন পব্বজিস্সামি, পব্বাজেথ মং ভগৱা’’তি আহ. সত্থা ‘‘এহি, ভিক্খূ’’তি আহ. সো তাৱদেৱ এহিভিক্খুভাৱেন পব্বজ্জং উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৱা ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰো ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰো ৱিয হুত্ৱা সত্থু সন্তিকে অট্ঠাসি. ভগৱা তং ৱিহাৰং নেত্ৱা কম্মট্ঠানং আচিক্খি. সো পঠমং অট্ঠ সমাপত্তিযো, পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তং সক্কাদযো দেৱা ব্ৰহ্মানো চ উপসঙ্কমিত্ৱা নমস্সিংসু. তেন ৱুত্তং –
‘‘তা দেৱতা সত্তসতা উড়াৰা, ব্ৰহ্মা চ ইন্দো উপসঙ্কমিত্ৱা;
আজানীযং জাতিজৰাভিভূতং, সুনীতং নমস্সন্তি পসন্নচিত্তা’’তিআদি.
ভগৱা তংযেৱ দেৱসঙ্ঘপুৰক্খতং দিস্ৱা সিতং কত্ৱা পসংসন্তো ‘‘তপেন ব্ৰহ্মচৰিযেনা’’তি গাথায ধম্মং দেসেসি. অথ নং সম্বহুলা ভিক্খূ সীহনাদং নদাপেতুকামা, ‘‘আৱুসো সুনীত, কস্মা কুলা ত্ৱং পব্বজিতো, কথং ৱা পব্বজিতো, কথঞ্চ সচ্চানি পটিৱিজ্ঝী’’তি পুচ্ছিংসু. সো তং সব্বং পকাসেন্তো –
৬২০. ‘‘নীচে কুলম্হি জাতোহং, দলিদ্দো অপ্পভোজনো;
হীনকম্মং মমং আসি, অহোসিং পুপ্ফছড্ডকো.
৬২১. ‘‘জিগুচ্ছিতো মনুস্সানং, পৰিভূতো চ ৱম্ভিতো;
নীচং মনং কৰিত্ৱান, ৱন্দিস্সং বহুকং জনং.
৬২২. ‘‘অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, ভিক্খুসঙ্ঘপুৰক্খতং;
পৱিসন্তং মহাৱীৰং, মগধানং পুৰুত্তমং.
৬২৩. ‘‘নিক্খিপিত্ৱান ব্যাভঙ্গিং, ৱন্দিতুং উপসঙ্কমিং;
মমেৱ অনুকম্পায, অট্ঠাসি পুৰিসুত্তমো.
৬২৪. ‘‘ৱন্দিত্ৱা সত্থুনো পাদে, একমন্তং ঠিতো তদা;
পব্বজ্জং অহমাযাচিং, সব্বসত্তানমুত্তমং.
৬২৫. ‘‘ততো কাৰুণিকো সত্থা, সব্বলোকানুকম্পকো;
‘এহি ভিক্খূ’তি মং আহ, সা মে আসূপসম্পদা.
৬২৬. ‘‘সোহং একো অৰঞ্ঞস্মিং, ৱিহৰন্তো অতন্দিতো.
অকাসিং সত্থু ৱচনং, যথা মং ওৱদী জিনো.
৬২৭. ‘‘ৰত্তিযা পঠমং যামং, পুব্বজাতিমনুস্সৰিং;
ৰত্তিযা মজ্ঝিমং যামং, দিব্বচক্খুং ৱিসোধযিং;
ৰত্তিযা পচ্ছিমে যামে, তমোখন্ধং পদালযিং.
৬২৮. ‘‘ততো ৰত্যাৱিৱসানে, সূৰিযুগ্গমনং পতি; (জা. ১.১১.৭৯);
ইন্দো ব্ৰহ্মা চ আগন্ত্ৱা, মং নমস্সিংসু পঞ্জলী.
৬২৯. ‘‘নমো তে পুৰিসাজঞ্ঞ, নমো তে পুৰিসুত্তম;
যস্স তে আসৱা খীণা, দক্খিণেয্যোসি মাৰিস.
৬৩০. ‘‘ততো দিস্ৱান মং সত্থা, দেৱসঙ্ঘপুৰক্খতং;
সিতং পাতুকৰিত্ৱান, ইমমত্থং অভাসথ.
৬৩১. ‘‘তপেন ব্ৰহ্মচৰিযেন, সংযমেন দমেন চ;
এতেন ব্ৰাহ্মণো হোতি, এতং ব্ৰাহ্মণমুত্তম’’ন্তি. –
ইমাহি গাথাহি সীহনাদং নদি.
তত্থ নীচেতি লামকে সব্বনিহীনে. উচ্চনীচভাৱো হি নাম সত্তানং উপাদাযুপাদায, অযং পন সব্বনিহীনে পুক্কুসকুলে উপ্পন্নতং দস্সেন্তো ‘‘নীচে কুলম্হি জাতো’’তি আহ. তেন ৱুত্তং – ‘‘নীচেতি লামকে সব্বনিহীনে’’তি. দলিদ্দোতি দুগ্গতো, দলিদ্দাপি কেচি কদাচি ঘাসচ্ছাদনস্স লাভিনো, অকসিৰৱুত্তিনো হোন্তি, অহং পন সব্বকালং কসিৰৱুত্তিতায হীনো উদ্ধনং উপট্ঠপিতউক্খলিকো দস্সনযুত্তং থেৱকম্পি অপস্সিং যেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘অপ্পভোজনো’’তি আহ. নীচকুলিকা দলিদ্দাপি কেচি অনীচকম্মাজীৱা হোন্তি, ময্হং পন ন তথাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘হীনকম্মং মমং আসী’’তি. কীদিসন্তি চে? অহোসিং পুপ্ফছড্ডকো, হত্থৱিকলস্স হত্থৱাতি ৱিয উপচাৰৱসেনাযং ইমস্স সমঞ্ঞা অহোসি যদিদং ‘‘পুপ্ফছড্ডকো’’তি. মিলাতপুপ্ফসন্থৰৱণ্ণতায ৱা উক্কাৰভূমিযা এৱং ৱুত্তো.
জিগুচ্ছিতোতি জাতিযা চেৱ কম্মুনা চ হীড়িতো. মনুস্সানন্তি মনুস্সেহি. পৰিভূতোতি অৱঞ্ঞাতো. ৱম্ভিতোতি খুংসিতো. নীচং মনং কৰিত্ৱানাতি অঞ্ঞে মনুস্সে সিনেৰুং ৱিয উক্খিপিত্ৱা তেসং পাদপংসুতোপি অত্তানং নিহীনং কত্ৱা পৱত্তিযা নীচং নিহীনং মনং কত্ৱা. ৱন্দিস্সং বহুকং জনন্তি পুথুমহাজনং দিট্ঠদিট্ঠকালে ৱন্দিং সিৰসি অঞ্জলিং কৰোন্তো পণামিং.
অথাতি অধিকাৰন্তৰদীপনে নিপাতো. অদ্দসাসিন্তি অদ্দক্খিং. মগধানন্তি মগধা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হিযা ‘‘মগধান’’ন্তি ৱুত্তো, মগধজনপদস্সাতি অত্থো. পুৰুত্তমন্তি উত্তমং নগৰং.
ব্যাভঙ্গিন্তি কাজং. পব্বজ্জং অহমাযাচিন্তি, ‘‘সুনীত, পব্বজিতুং সক্খিস্সসী’’তি সত্থাৰা ওকাসে কতে অহং পব্বজ্জং অযাচিং. আসূপসম্পদাতি ‘‘এহি, ভিক্খূ’’তি সত্থু ৱচনমত্তেন আসি উপসম্পদা. যথা মং ওৱদীতি ‘‘এৱং সমথপুব্বঙ্গমং ৱিপস্সনং ভাৱেহী’’তি যথা মং ওৱদি, তথা সত্থুনো ৱচনং অকাসিং পটিপজ্জিং. ৰত্তিযাতিআদি তস্সা পটিপত্তিযা ৰসদস্সনং. তত্থ পুব্বেনিৱাসঞাণং অনাগতংসঞাণঞ্চ বহুকিচ্চন্তি ‘‘পঠমং যামং মজ্ঝিমং যাম’’ন্তি অচ্চন্তসংযোগৱসেন উপযোগৱচনং ৱুত্তং. ন তথা আসৱক্খযঞাণং একাভিসমযৱসেন পৱত্তনতোতি ‘‘পচ্ছিমে যামে’’তি ভুম্মৱসেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ইন্দোতি সক্কো দেৱৰাজা. ব্ৰহ্মাতি মহাব্ৰহ্মা. ইন্দব্ৰহ্মগ্গহণেন অঞ্ঞেসং কামদেৱানং ব্ৰহ্মূনঞ্চ আগমনং ৱুত্তমেৱাতি দট্ঠব্বং. উক্কট্ঠনিদ্দেসো হেস যথা ‘‘ৰাজা আগতো’’তি. নমস্সিংসূতি কাযেন ৱাচায চ নমক্কাৰং অকংসু.
তত্থ কাযেন কতং নমক্কাৰং দস্সেন্তো ‘‘পঞ্জলী’’তি ৱত্ৱা ৱাচায কতং দস্সেতুং ‘‘নমো তে’’তিআদি ৱুত্তং. দেৱসঙ্ঘপুৰক্খতন্তি দেৱগ্গহণেন উপপত্তিদেৱভাৱতো ব্ৰহ্মানোপি গহিতা. সিতং পাতুকৰিত্ৱানাতি অত্তনো ওৱাদস্স মহপ্ফলতং দেৱব্ৰহ্মূনঞ্চ গুণসম্পত্তিং নিস্সায সত্থা সিতং পাত্ৱাকাসি. পাতুকৰোন্তো চ ন অঞ্ঞে ৱিয দন্তে ৱিদংসেতি, মুখাধানং পন থোকং ৱিৱৰতি, তত্তকেন চ অভিভূতদিব্বফলিকমুত্তৰস্মিযো অৱহসিততাৰকাসসিমৰীচিযো সুসুক্কদাঠসম্ভৱা ঘনৰস্মিযো নিক্খমিত্ৱা তিক্খত্তুং সত্থু মুখং পদক্খিণং কৰোন্তি, তং দিস্ৱা পচ্ছতো গচ্ছন্তাপি সত্থা সিতং পাত্ৱাকাসীতি সঞ্জানন্তি.
তপেনাতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন, ‘‘ধুতধম্মসমাদানেনা’’তি কেচি. সংযমেনাতি সীলেন. দমেনাতি পঞ্ঞায. ব্ৰহ্মচৰিযেনাতি অৱসিট্ঠসেট্ঠচৰিযায. এতেনাতি যথাৱুত্তেন তপাদিনা. ব্ৰাহ্মণো হোতি বাহিতপাপভাৱতো. এতন্তি তপাদি যথাৱুত্তং. ব্ৰাহ্মণমুত্তমন্তি উত্তমং ব্ৰাহ্মণং, ব্ৰাহ্মণেসু ৱা উত্তমং সব্বসেট্ঠং, অহূতি ৱচনসেসো. ব্ৰাহ্মণন্তি ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞমাহ, এৱং উত্তমং ব্ৰহ্মঞ্ঞং, ন জচ্চাদীতি অধিপ্পাযো. ন হি জাতিকুলপদেসগোত্তসম্পত্তিআদযো অৰিযভাৱস্স কাৰণং, অধিসীলসিক্খাদযো এৱ পন কাৰণং. তেনাহ –
‘‘যথা সঙ্কাৰঠানস্মিং, উজ্ঝিতস্মিং মহাপথে;
পদুমং তত্থ জাযেথ, সুচিগন্ধং মনোৰমং.
‘‘এৱং সঙ্কাৰভূতেসু, অন্ধভূতে পুথুজ্জনে;
অতিৰোচতি পঞ্ঞায, সম্মাসম্বুদ্ধসাৱকো’’তি. (ধ. প. ৫৮-৫৯);
এৱং থেৰো তেহি ভিক্খূহি পুচ্ছিতমত্থং ইমাহি গাথাহি ৱিস্সজ্জেন্তো সীহনাদং নদীতি.
সুনীতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দ্ৱাদসকনিপাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.