৬. ৱঙ্গন্তপুত্তউপসেনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

ৱিৱিত্তং অপ্পনিগ্ঘোসন্তিআদিকা আযস্মতো উপসেনত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণমানো সত্থাৰং একং ভিক্খুং সমন্তপাসাদিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সত্থু অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে নালকগামে ৰূপসাৰীব্ৰাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, উপসেনোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱযপ্পত্তো তযো ৱেদে উগ্গহেত্ৱা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা উপসম্পদায একৱস্সিকো ‘‘অৰিযগব্ভং ৱড্ঢেমী’’তি একং কুলপুত্তং অত্তনো সন্তিকে উপসম্পাদেত্ৱা তেন সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং গতো. সত্থাৰা চস্স তস্স অৱস্সিকস্স ভিক্খুনো সদ্ধিৱিহাৰিকভাৱং সুত্ৱা, ‘‘অতিলহুং খো ত্ৱং, মোঘপুৰিস, বাহুল্লায আৱত্তো’’তি (মহাৱ. ৭৫) গৰহিতো. ‘‘ইদানাহং যদিপি পৰিসং নিস্সায সত্থাৰা গৰহিতো, পৰিসংযেৱ পন নিস্সায সত্থু পাসংসোপি ভৱিস্সামী’’তি ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.২.৮৬-৯৬) –

‘‘পদুমুত্তৰং ভগৱন্তং, লোকজেট্ঠং নৰাসভং;

পব্ভাৰম্হি নিসীদন্তং, উপগচ্ছিং নৰুত্তমং.

‘‘কণিকাৰপুপ্ফং দিস্ৱা, ৱণ্টে ছেত্ৱানহং তদা;

অলঙ্কৰিত্ৱা ছত্তম্হি, বুদ্ধস্স অভিৰোপযিং.

‘‘পিণ্ডপাতঞ্চ পাদাসিং, পৰমন্নং সুভোজনং;

বুদ্ধেন নৱমে তত্থ, সমণে অট্ঠ ভোজযিং.

‘‘অনুমোদি মহাৱীৰো, সযম্ভূ অগ্গপুগ্গলো;

ইমিনা ছত্তদানেন, পৰমন্নপৱেচ্ছনা.

‘‘তেন চিত্তপ্পসাদেন, সম্পত্তিমনুভোস্সসি;

ছত্তিংসক্খত্তুং দেৱিন্দো, দেৱৰজ্জং কৰিস্সতি.

‘‘একৱীসতিক্খত্তুঞ্চ, চক্কৱত্তী ভৱিস্সতি;

পদেসৰজ্জং ৱিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.

‘‘সাসনে দিব্বমানম্হি, মনুস্সত্তং গমিস্সতি;

তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওৰসো ধম্মনিম্মিতো.

‘‘উপসেনোতি নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱকো;

সমন্তপাসাদিকত্তা, অগ্গট্ঠানে ঠপেস্সতি.

‘‘চৰিমং ৱত্ততে ময্হং, ভৱা সব্বে সমূহতা;

ধাৰেমি অন্তিমং দেহং, জেত্ৱা মাৰং সৱাহনং.

‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা সযম্পি সব্বে ধুতঙ্গধম্মে সমাদায ৱত্ততি, অঞ্ঞেপি তদত্থায সমাদপেতি, তেন নং ভগৱা সমন্তপাসাদিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. সো অপৰেন সমযেন কোসম্বিযং কলহে উপ্পন্নে ভিক্খুসঙ্ঘে চ দ্ৱিধাভূতে একেন ভিক্খুনা তং কলহং পৰিৱজ্জিতুকামেন ‘‘এতৰহি খো কলহো উপ্পন্নো, সঙ্ঘো দ্ৱিধাভূতো, কথং নু খো মযা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি পুট্ঠো ৱিৱেকৱাসতো পট্ঠায তস্স পটিপত্তিং কথেন্তো –

৫৭৭. ‘‘ৱিৱিত্তং অপ্পনিগ্ঘোসং, ৱাড়মিগনিসেৱিতং;

সেৱে সেনাসনং ভিক্খু, পটিসল্লানকাৰণা.

৫৭৮. ‘‘সঙ্কাৰপুঞ্জা আহত্ৱা, সুসানা ৰথিযাহি চ;

ততো সঙ্ঘাটিকং কত্ৱা, লূখং ধাৰেয্য চীৱৰং.

৫৭৯. ‘‘নীচং মনং কৰিত্ৱান, সপদানং কুলা কুলং;

পিণ্ডিকায চৰে ভিক্খু, গুত্তদ্ৱাৰো সুসংৱুতো.

৫৮০. ‘‘লূখেনপি ৱা সন্তুস্সে, নাঞ্ঞং পত্থে ৰসং বহুং;

ৰসেসু অনুগিদ্ধস্স, ঝানে ন ৰমতী মনো.

৫৮১. ‘‘অপ্পিচ্ছো চেৱ সন্তুট্ঠো, পৱিৱিত্তো ৱসে মুনি;

অসংসট্ঠো গহট্ঠেহি, অনাগাৰেহি চূভযং.

৫৮২. ‘‘যথা জড়ো ৱ মূগো ৱ, অত্তানং দস্সযে তথা;

নাতিৱেলং সম্ভাসেয্য, সঙ্ঘমজ্ঝম্হি পণ্ডিতো.

৫৮৩. ‘‘ন সো উপৱদে কঞ্চি, উপঘাতং ৱিৱজ্জযে;

সংৱুতো পাতিমোক্খস্মিং, মত্তঞ্ঞূ চস্স ভোজনে.

৫৮৪. ‘‘সুগ্গহীতনিমিত্তস্স, চিত্তস্সুপ্পাদকোৱিদো.

সমথং অনুযুঞ্জেয্য, কালেন চ ৱিপস্সনং.

৫৮৫. ‘‘ৱীৰিযসাতচ্চসম্পন্নো, যুত্তযোগো সদা সিযা;

ন চ অপ্পত্ৱা দুক্খন্তং, ৱিস্সাসং এয্য পণ্ডিতো.

৫৮৬. ‘‘এৱং ৱিহৰমানস্স, সুদ্ধিকামস্স ভিক্খুনো;

খীযন্তি আসৱা সব্বে, নিব্বুতিঞ্চাধিগচ্ছতী’’তি. –

ইমা গাথা অভাসি.

তত্থ ৱিৱিত্তন্তি, জনৱিৱিত্তং সুঞ্ঞং অৰঞ্ঞাদিং. অপ্পনিগ্ঘোসন্তি, নিস্সদ্দং সদ্দসঙ্ঘট্টনৰহিতং. ৱাড়মিগনিসেৱিতন্তি, সীহব্যগ্ঘদীপিৱাড়মিগেহি চৰিতং. ইমিনাপি জনৱিৱেকংযেৱ দস্সেতি পন্তসেনাসনভাৱদীপনতো. সেনাসনন্তি, সযিতুং আসযিতুঞ্চ যুত্তভাৱেন ৱসনট্ঠানং ইধ সেনাসনন্তি অধিপ্পেতং. পটিসল্লানকাৰণাতি, পটিসল্লাননিমিত্তং, নানাৰম্মণতো নিৱত্তেত্ৱা কম্মট্ঠানেযেৱ চিত্তস্স পটি পটি সম্মদেৱ অল্লীযনত্থং.

এৱং ভাৱনানুৰূপং সেনাসনং নিদ্দিসন্তো সেনাসনে সন্তোসং দস্সেত্ৱা ইদানি চীৱৰাদীসুপি তং দস্সেতুং ‘‘সংকাৰপুঞ্জা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সংকাৰপুঞ্জাতি সংকাৰানং পুঞ্জং সংকাৰপুঞ্জং, ততো কচৱৰট্ঠানা. আহত্ৱাতি আহৰিত্ৱা. ততোতি তথা আহটচোড়ক্খণ্ডেহি. কৰণে হি ইদং নিস্সক্কৱচনং লূখন্তি সত্থলূখৰজনলূখাদিনা লূখং অৱণ্ণামট্ঠং. ধাৰেয্যাতি নিৱাসনাদিৱসেন পৰিহৰেয্য, এতেন চীৱৰসন্তোসং ৱদতি.

নীচ মনং কৰিত্ৱানাতি ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৱে, জীৱিকান’’ন্তিআদিকং (ইতিৱু. ৯১; সং. নি. ৩.৮০) সুগতোৱাদং অনুস্সৰিত্ৱা নিহতমানদপ্পং চিত্তং কত্ৱা. সপদানন্তি ঘৰেসু অৱখণ্ডৰহিতং; অনুঘৰন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘কুলা কুল’’ন্তি. কুলা কুলন্তি কুলতো কুলং, কুলানুপুব্বিযা ঘৰপটিপাটিযাতি অত্থো. পিণ্ডিকাযাতি মিস্সকভিক্খায, ইমিনা পিণ্ডপাতসন্তোসং ৱদতি. গুত্তদ্ৱাৰোতি সুপিহিতচক্খাদিদ্ৱাৰো. সুসংৱুতোতি হত্থকুক্কুচ্চাদীনং অভাৱেন সুট্ঠু সংৱুতো.

লূখেনপি ৱাতি অপিসদ্দো সমুচ্চযে, ৱা-সদ্দো ৱিকপ্পে. উভযেনপি লূখেনপি অপ্পেনপি যেন কেনচি সুলভেন ইতৰীতৰেন সন্তুস্সে সমং সম্মা তুস্সেয্য. তেনাহ ‘‘নাঞ্ঞং পত্থে ৰসং বহু’’ন্তি. নাঞ্ঞং পত্থে ৰসং বহুন্তি অত্তনা যথালদ্ধতো অঞ্ঞং মধুৰাদিৰসং বহুং পণীতঞ্চ ন পত্থেয্য ন পিহেয্য, ইমিনা গিলানপচ্চযেপি সন্তোসো দস্সিতো হোতি. ৰসেসু গেধৱাৰণত্থং পন কাৰণং ৱদন্তো ৰসেসু অনুগিদ্ধস্স, ঝানে ন ৰমতী মনো’’তি আহ. ইন্দ্ৰিযসংৱৰম্পি অপৰিপূৰেন্তস্স কুতো ৱিক্খিত্তচিত্তসমাধানন্তি অধিপ্পাযো.

এৱং চতূসু পচ্চযেসু সল্লেখপটিপত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি অৱসিট্ঠকথাৱত্থূনি দস্সেতুং ‘‘অপ্পিচ্ছো চেৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অপ্পিচ্ছোতি, অনিচ্ছো চতূসু পচ্চযেসু ইচ্ছাৰহিতো, তেন চতুব্বিধপচ্চযেসু তণ্হুপ্পাদৱিক্খম্ভনমাহ. সন্তুট্ঠোতি, চতূসু পচ্চযেসু যথালাভসন্তোসাদিনা সন্তুট্ঠো. যো হি –

‘‘অতীতং নানুসোচেয্য, নপ্পজপ্পেয্যনাগতং;

পচ্চুপ্পন্নেন যাপেয্য, সো ‘সন্তুট্ঠো’তি পৱুচ্চতী’’তি.

পৱিৱিত্তোতি গণসঙ্গণিকং পহায কাযেন পৱিৱিত্তো ৱূপকট্ঠো. চিত্তৱিৱেকাদিকে হি পৰতো ৱক্খতি. ৱসেতি সব্বত্থ যোজেতব্বং. মোনেয্যধম্মসমন্নাগমেন মুনি. অসংসট্ঠোতি দস্সনসৱনসমুল্লপনসম্ভোগকাযসংসগ্গানং অভাৱেন অসংসট্ঠো যথাৱুত্তসংসগ্গৰহিতো. উভযন্তি, গহট্ঠেহি অনাগাৰেহি চাতি উভযেহিপি অসংসট্ঠো. কৰণে হি ইদং পচ্চত্তৱচনং.

অত্তানং দস্সযে তথাতি অজড়ো অমূগোপি সমানো যথা জড়ো ৱা মূগো ৱা, তথা অত্তানং দস্সেয্য, এতেন পাগব্বিযপ্পহানমাহ. জড়ো ৱ মূগো ৱাতি চ গাথাসুখত্থং ৰস্সত্তং কতং, সমুচ্চযত্থো চ ৱাসদ্দো. নাতিৱেলং সম্ভাসেয্যাতি অতিৱেলং অতিক্কন্তপমাণং ন ভাসেয্য, মত্তভাণী অস্সাতি অত্থো. সঙ্ঘমজ্ঝম্হীতি ভিক্খুসঙ্ঘে, জনসমূহে ৱা.

ন সো উপৱদে কঞ্চীতি সো যথাৱুত্তপটিপত্তিকো ভিক্খু হীনং ৱা মজ্ঝিমং ৱা উক্কট্ঠং ৱা যংকিঞ্চি ন ৱাচায উপৱদেয্য. উপঘাতং ৱিৱজ্জযেতি কাযেন উপঘাতং পৰিৱিহেঠনং ৱজ্জেয্য. সংৱুতো পাতিমোক্খস্মিন্তি পাতিমোক্খম্হি পাতিমোক্খসংৱৰসীলে সংৱুতো অস্স, পাতিমোক্খসংৱৰেন পিহিতকাযৱাচো সিযাতি অত্থো. মত্তঞ্ঞূ চস্স ভোজনেতি পৰিযেসনপটিগ্গহণপৰিভোগৱিস্সজ্জনেসু ভোজনে পমাণঞ্ঞূ সিযা.

সুগ্গহীতনিমিত্তস্সাতি ‘‘এৱং মে মনসি কৰোতো চিত্তং সমাহিতং অহোসী’’তি তদাকাৰং সল্লক্খেন্তো সুট্ঠু গহিতসমাধিনিমিত্তো অস্স. ‘‘সুগ্গহীতনিমিত্তো সো’’তিপি পাঠো, সো যোগীতি অত্থো. চিত্তস্সুপ্পাদকোৱিদোতি এৱং ভাৱযতো চিত্তং লীনং হোতি, ‘‘এৱং উদ্ধত’’ন্তি লীনস্স উদ্ধতস্স চ চিত্তস্স উপ্পত্তিকাৰণে কুসলো অস্স. লীনে হি চিত্তে ধম্মৱিচযৱীৰিযপীতিসম্বোজ্ঝঙ্গা ভাৱেতব্বা, উদ্ধতে পস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গা. সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো পন সব্বত্থ ইচ্ছিতব্বো. তেনাহ ভগৱা – ‘‘যস্মিঞ্চ খো, ভিক্খৱে, সমযে লীনং চিত্তং হোতি, কালো তস্মিং সমযে ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৱনাযা’’তিআদি (সং. নি. ৫.২৩৪). সমথং অনুযুঞ্জেয্যাতি সমথভাৱনং ভাৱেয্য, অনুপ্পন্নং সমাধিং উপ্পাদেয্য, উপ্পন্নঞ্চ যাৱ ৱসীভাৱপ্পত্তি, তাৱ ৱড্ঢেয্য ব্যূহেয্যাতি অত্থো. কালেন চ ৱিপস্সনন্তি যথালদ্ধং সমাধিং নিকন্তিযা অপৰিযাদানেন হানভাগিযং ঠিতিভাগিযং ৱা অকত্ৱা নিব্বেধভাগিযংৱ কত্ৱা কালেন ৱিপস্সনঞ্চ অনুযুঞ্জেয্য. অথ ৱা কালেন চ ৱিপস্সনন্তি সমথং অনুযুঞ্জন্তো তস্স থিৰীভূতকালে সঙ্কোচং অনাপজ্জিত্ৱা অৰিযমগ্গাধিগমায ৱিপস্সনং অনুযুঞ্জেয্য. যথাহ –

‘‘অথ ৱা সমাধিলাভেন, ৱিৱিত্তসযনেন ৱা;

ভিক্খু ৱিস্সাসমাপাদি, অপ্পত্তো আসৱক্খয’’ন্তি. (ধ. প. ২৭১-২৭২);

তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱীৰিযসাতচ্চসম্পন্নো’’তিআদি. সততভাৱো সাতচ্চং, ৱীৰিযস্স সাতচ্চং, তেন সম্পন্নো সমন্নাগতো, সততপৱত্তৱীৰিযো, নিচ্চপগ্গহিতৱীৰিযোতি অত্থো. যুত্তযোগো সদা সিযাতি সব্বকালং ভাৱনানুযুত্তো সিযা. দুক্খন্তন্তি ৱট্টদুক্খস্স অন্তং পৰিযোসানং নিৰোধং নিব্বানং অপ্পত্ৱা ৱিস্সাসং ন এয্য ন গচ্ছেয্য. ‘‘অহং পৰিসুদ্ধসীলো ঝানলাভী অভিঞ্ঞালাভী ৱিপস্সনং মত্থকং পাপেত্ৱা ঠিতো’’তি ৱা ৱিস্সট্ঠো ন ভৱেয্যাতি অত্থো.

এৱং ৱিহৰমানস্সাতি, এৱং ৱিৱিত্তসেনাসনসেৱনাদিনা ৱিপস্সনাৱসেন যুত্তযোগতাপৰিযোসানেন ৱিধিনা ৱিহৰন্তস্স. সুদ্ধিকামস্সাতি, ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিং অচ্চন্তৱিসুদ্ধিং নিব্বানং অৰহত্তঞ্চ ইচ্ছন্তস্স. সংসাৰে ভযস্স ইক্খতো ভিক্খুনো, কামাসৱাদযো সব্বে আসৱা খীযন্তি খযং অব্ভত্থং গচ্ছন্তি, তেসং খযগমনেনেৱ সউপাদিসেসঅনুপাদিসেসপভেদং দুৱিধম্পি নিব্বানং অধিগচ্ছতি পাপুণাতি.

এৱং থেৰো তস্স ভিক্খুনো ওৱাদদানাপদেসেন অত্তনা তথাপটিপন্নভাৱং দীপেন্তো অঞ্ঞং ব্যাকাসি.

ৱঙ্গন্তপুত্তউপসেনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.