৫. কপ্পত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

নানাকুলমলসম্পুণ্ণোতিআদিকা আযস্মতো কপ্পত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো কালে ৱিভৱসম্পন্নে কুলে নিব্বত্তিত্ৱা পিতু অচ্চযেন ৱিঞ্ঞুতং পত্তো নানাৱিৰাগৱণ্ণৱিচিত্তেহি ৱত্থেহি অনেকৱিধেহি আভৰণেহি নানাৱিধেহি মণিৰতনেহি বহুৱিধেহি পুপ্ফদামমালাদীহি চ কপ্পৰুক্খং নাম অলঙ্কৰিত্ৱা তেন সত্থু থূপং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধৰট্ঠে মণ্ডলিকৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা পিতু অচ্চযেন ৰজ্জে পতিট্ঠিতো কামেসু অতিৱিয ৰত্তো গিদ্ধো হুত্ৱা ৱিহৰতি. তং সত্থা মহাকৰুণাসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায লোকং ৱোলোকেন্তো ঞাণজালে পঞ্ঞাযমানং দিস্ৱা, ‘‘কিং নু খো ভৱিস্সতী’’তি আৱজ্জেন্তো, ‘‘এস মম সন্তিকে অসুভকথং সুত্ৱা কামেসু ৱিৰত্তচিত্তো হুত্ৱা পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি ঞত্ৱা আকাসেন তত্থ গন্ত্ৱা –

৫৬৭. ‘‘নানাকুলমলসম্পুণ্ণো, মহাউক্কাৰসম্ভৱো;

চন্দনিকংৱ পৰিপক্কং, মহাগণ্ডো মহাৱণো.

৫৬৮. ‘‘পুব্বৰুহিৰসম্পুণ্ণো, গূথকূপেন গাড়্হিতো;

আপোপগ্ঘৰণো কাযো, সদা সন্দতি পূতিকং.

৫৬৯. ‘‘সট্ঠিকণ্ডৰসম্বন্ধো, মংসলেপনলেপিতো;

চম্মকঞ্চুকসন্নদ্ধো, পূতিকাযো নিৰত্থকো.

৫৭০. ‘‘অট্ঠিসঙ্ঘাতঘটিতো, ন্হাৰুসুত্তনিবন্ধনো;

নেকেসং সংগতীভাৱা, কপ্পেতি ইৰিযাপথং.

৫৭১. ‘‘ধুৱপ্পযাতো মৰণায, মচ্চুৰাজস্স সন্তিকে;

ইধেৱ ছড্ডযিত্ৱান, যেনকামঙ্গমো নৰো.

৫৭২. ‘‘অৱিজ্জায নিৱুতো কাযো, চতুগন্থেন গন্থিতো;

ওঘসংসীদনো কাযো, অনুসযাজালমোত্থতো.

৫৭৩. ‘‘পঞ্চনীৱৰণে যুত্তো, ৱিতক্কেন সমপ্পিতো;

তণ্হামূলেনানুগতো, মোহচ্ছাদনছাদিতো.

৫৭৪. ‘‘এৱাযং ৱত্ততে কাযো, কম্মযন্তেন যন্তিতো;

সম্পত্তি চ ৱিপত্যন্তা, নানাভাৱো ৱিপজ্জতি.

৫৭৫. ‘‘যেমং কাযং মমাযন্তি, অন্ধবালা পুথুজ্জনা;

ৱড্ঢেন্তি কটসিং ঘোৰং, আদিযন্তি পুনব্ভৱং.

৫৭৬. ‘‘যেমং কাযং ৱিৱজ্জেন্তি, গূথলিত্তংৱ পন্নগং;

ভৱমূলং ৱমিত্ৱান, পৰিনিব্বিস্সন্তিনাসৱা’’তি. –

ইমাহি গাথাহি তস্স অসুভকথং কথেসি. সো সত্থু সম্মুখা অনেকাকাৰৱোকাৰং যাথাৱতো সৰীৰসভাৱৱিভাৱনং অসুভকথং সুত্ৱা সকেন কাযেন অট্টীযমানো হৰাযমানো জিগুচ্ছমানো সংৱিগ্গহদযো সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা, ‘‘লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জ’’ন্তি পব্বজ্জং যাচি. সত্থা সমীপে ঠিতমঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, ভিক্খু, ইমং পব্বাজেত্ৱা উপসম্পাদেত্ৱা আনেহী’’তি. সো তং তচপঞ্চককম্মট্ঠানং দত্ৱা পব্বাজেসি. সো খুৰগ্গেযেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. তেৰ ১.৪.১০২-১০৭) –

‘‘সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো, থূপসেট্ঠস্স সম্মুখা;

ৱিচিত্তদুস্সে লগেত্ৱা, কপ্পৰুক্খং ঠপেসহং.

‘‘যং যং যোনুপপজ্জামি, দেৱত্তং অথ মানুসং;

সোভযন্তো মম দ্ৱাৰং, কপ্পৰুক্খো পতিট্ঠতি.

‘‘অহঞ্চ পৰিসা চেৱ, যে কেচি মমৱস্সিতা;

তম্হা দুস্সং গহেত্ৱান, নিৱাসেম মযং সদা.

‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং ৰুক্খং ঠপযিং অহং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, কপ্পৰুক্খস্সিদং ফলং.

‘‘ইতো চ সত্তমে কপ্পে, সুচেড়া অট্ঠ খত্তিযা;

সত্তৰতনসম্পন্না, চক্কৱত্তী মহব্বলা.

‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা লদ্ধূপসম্পদো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো তা এৱ গাথা অভাসি. তেনেৱ তা থেৰগাথা নাম জাতা.

তত্থ নানাকুলমলসম্পুণ্ণোতি, নানাকুলেহি নানাভাগেহি মলেহি সম্পুণ্ণো, কেসলোমাদিনানাৱিধঅসুচিকোট্ঠাসভৰিতোতি অত্থো. মহাউক্কাৰসম্ভৱোতি, উক্কাৰো ৱুচ্চতি ৱচ্চকূপং. যত্তকৱযা মাতা, তত্তকং কালং কাৰপৰিসেদিতৱচ্চকূপসদিসতায মাতু কুচ্ছি ইধ ‘‘মহাউক্কাৰো’’তি অধিপ্পেতো. সো কুচ্ছি সম্ভৱো উপ্পত্তিট্ঠানং এতস্সাতি মহাউক্কাৰসম্ভৱো. চন্দনিকংৱাতি চন্দনিকং নাম উচ্ছিট্ঠোদকগব্ভমলাদীনং ছড্ডনট্ঠানং, যং জণ্ণুমত্তং অসুচিভৰিতম্পি হোতি, তাদিসন্তি অত্থো. পৰিপক্কন্তি, পৰিণতং পুৰাণং. তেন যথা চণ্ডালগামদ্ৱাৰে নিদাঘসমযে থুল্লফুসিতকে দেৱে ৱস্সন্তে উদকেন সমুপব্যূড়্হমুত্তকৰীসঅট্ঠিচম্মন্হাৰুখণ্ডখেড়সিঙ্ঘাণিকাদিনানাকুণপভৰিতং কদ্দমোদকালুড়িতং কতিপযদিৱসাতিক্কমেন সংজাত কিমিকুলাকুলং সূৰিযাতপসন্তাপকুথিতং উপৰি ফেণপুব্বুড়কানি মুঞ্চন্তং অভিনীলৱণ্ণং পৰমদুগ্গন্ধং জেগুচ্ছং চন্দনিকাৱাটং নেৱ উপগন্তুং, ন দট্ঠুং অৰহৰূপং হুত্ৱা তিট্ঠতি, তথাৰূপোযং কাযোতি দস্সেতি. সদা দুক্খতামূলযোগতো অসুচিপগ্ঘৰণতো উপ্পাদজৰামৰণেহি উদ্ধুমাযনপৰিপচ্চনভিজ্জনসভাৱত্তা চ মহন্তো গণ্ডো ৱিযাতি মহাগণ্ডো. সব্বত্থকমেৱ দুক্খৱেদনানুবদ্ধত্তা গণ্ডানং সহনতো অসুচিৱিস্সন্দনতো চ মহন্তো ৱণো ৱিযাতি মহাৱণো গূথকূপেন গাড়িতোতি, ৱচ্চকূপেন ৱচ্চেনেৱ ৱা ভৰিতো. ‘‘গূথকূপনিগাড়্হিতো’’তিপি পাড়ি, ৱচ্চকূপতো নিক্খন্তোতি অত্থো. আপোপগ্ঘৰণো কাযো, সদা সন্দতি পূতিকন্তি, অযং কাযো আপোধাতুযা সদা পগ্ঘৰণসীলো, তঞ্চ খো পিত্তসেম্হসেদমুত্তাদিকং পূতিকং অসুচিংযেৱ সন্দতি, ন কদাচি সুচিন্তি অত্থো.

সট্ঠিকণ্ডৰসম্বন্ধোতি, গীৱায উপৰিমভাগতো পট্ঠায সৰীৰং ৱিনদ্ধমানা সৰীৰস্স পুৰিমপচ্ছিমদক্খিণৱামপস্সেসু পচ্চেকং পঞ্চ পঞ্চ কত্ৱা ৱীসতি, হত্থপাদে ৱিনদ্ধমানা তেসং পুৰিমপচ্ছিমপস্সেসু পঞ্চ পঞ্চ কত্ৱা চত্তালীসাতি সট্ঠিযা কণ্ডৰেহি মহান্হাৰূহি সব্বসো বদ্ধো ৱিনদ্ধোতি সট্ঠিকণ্ডৰসম্বন্ধো. মংসলেপনলেপিতোতি, মংসসঙ্খাতেন লেপনেন লিত্তো, নৱমংসপেসিসতানুলিত্তোতি অত্থো. চম্মকঞ্চুকসন্নদ্ধোতি, চম্মসঙ্খাতেন কঞ্চুকেন সব্বসো ওনদ্ধো পৰিযোনদ্ধো পৰিচ্ছিন্নো. পূতিকাযোতি, সব্বসো পূতিগন্ধিকো কাযো. নিৰত্থকোতি, নিপ্পযোজনো. অঞ্ঞেসঞ্হি পাণীনং কাযো চম্মাদিৱিনিযোগেন সিযা সপ্পযোজনো, ন তথা মনুস্সকাযোতি. অট্ঠিসঙ্ঘাতঘটিতোতি, অতিৰেকতিসতানং অট্ঠীনং সঙ্ঘাতেন ঘটিতো সম্বন্ধো. ন্হাৰুসুত্তনিবন্ধনোতি, সুত্তসদিসেহি নৱহি ন্হাৰুসতেহি নিবন্ধিতো. নেকেসং সংগতীভাৱাতি, চতুমহাভূতজীৱিতিন্দ্ৰিযঅস্সাসপস্সাসৱিঞ্ঞাণাদীনং সমৱাযসম্বন্ধেন সুত্তমেৰকসমৱাযেন যন্তং ৱিয ঠানাদিইৰিযাপথং কপ্পেতি.

ধুৱপ্পযাতো মৰণাযাতি, মৰণস্স অত্থায একন্তগমনো, নিব্বত্তিতো পট্ঠায মৰণং পতি পৱত্তো. ততো এৱ মচ্চুৰাজস্স মৰণস্স সন্তিকে ঠিতো. ইধেৱ ছড্ডযিত্ৱানাতি, ইমস্মিংযেৱ লোকে কাযং ছড্ডেত্ৱা, যথাৰুচিতট্ঠানগামী অযং সত্তো, তস্মা ‘‘পহায গমনীযো অযং কাযো’’তি এৱম্পি সঙ্গো ন কাতব্বোতি দস্সেতি.

অৱিজ্জায নিৱুতোতি, অৱিজ্জানীৱৰণেন নিৱুতো পটিচ্ছাদিতাদীনৱো, অঞ্ঞথা কো এত্থ সঙ্গং জনেয্যাতি অধিপ্পাযো. চতুগন্থেনাতি, অভিজ্ঝাকাযগন্থাদিনা চতুব্বিধেন গন্থেন গন্থিতো, গন্থনিযভাৱেন ৱিনদ্ধিতো. ওঘসংসীদনোতি, ওঘনিযভাৱেন কামোঘাদীসু চতূসু ওঘেসু সংসীদনকো. অপ্পহীনভাৱেন সন্তানে অনু অনু সেন্তীতি অনুসযা, কামৰাগাদযো অনুসযা. তেসং জালেন ওত্থতো অভিভূতোতি অনুসযাজালমোত্থতো. মকাৰো পদসন্ধিকৰো, গাথাসুখত্থং দীঘং কত্ৱা ৱুত্তং. কামচ্ছন্দাদিনা পঞ্চৱিধেন নীৱৰণেন যুত্তো অধিমুত্তোতি পঞ্চনীৱৰণে যুত্তো, কৰণত্থে ভুম্মৱচনং.

কামৱিতক্কাদিনা মিচ্ছাৱিতক্কেন সমপ্পিতো সমস্সিতোতি ৱিতক্কেন সমপ্পিতো. তণ্হামূলেনানুগতোতি, তণ্হাসঙ্খাতেন ভৱমূলেন অনুবদ্ধো. মোহচ্ছাদনছাদিতোতি, সম্মোহসঙ্খাতেন আৱৰণেন পলিগুণ্ঠিতো. সব্বমেতং সৱিঞ্ঞাণকং কৰজকাযং সন্ধায ৱদতি. সৱিঞ্ঞাণকো হি অত্তভাৱো ‘‘উচ্ছিন্নভৱনেত্তিকো, ভিক্খৱে, তথাগতস্স কাযো তিট্ঠতি, অযঞ্চেৱ কাযো বহিদ্ধা চ নামৰূপ’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.১.১৪৭) কাযোতি ৱুচ্চতি, এৱাযং ৱত্ততে কাযোতি এৱং ‘‘নানাকুলমলসম্পুণ্ণো’’তিআদিনা ‘‘অৱিজ্জায নিৱুতো’’তিআদিনা চ ৱুত্তপ্পকাৰেন অযং কাযো ৱত্ততি, ৱত্তন্তো চ কম্মযন্তেন সুকতদুক্কটেন কম্মসঙ্খাতেন যন্তেন যন্তিতো সঙ্ঘটিতো. যথা ৱা খেমন্তং গন্তুং ন সক্কোতি, তথা সঙ্খোভিতো সুগতিদুগ্গতীসু ৱত্ততি পৰিব্ভমতি. সম্পত্তি চ ৱিপত্যন্তাতি যা এত্থ সম্পত্তি, সা ৱিপত্তিপৰিযোসানা. সব্বঞ্হি যোব্বনং জৰাপৰিযোসানং, সব্বং আৰোগ্যং ব্যাধিপৰিযোসানং, সব্বং জীৱিতং মৰণপৰিযোসানং, সব্বো সমাগমো ৱিযোগপৰিযোসানো. তেনাহ ‘‘নানাভাৱো ৱিপজ্জতী’’তি. নানাভাৱোতি, ৱিনাভাৱো ৱিপ্পযোগো, সো কদাচি ৱিপ্পযুঞ্জকস্স ৱসেন, কদাচি ৱিপ্পযুঞ্জিতব্বস্স ৱসেনাতি ৱিৱিধং পজ্জতি পাপুণীযতি.

যেমং কাযং মমাযন্তীতি যে অন্ধবালা পুথুজ্জনা এৱং অসুভং অনিচ্চং অধুৱং দুক্খং অসাৰং ইমং কাযং ‘‘মম ইদ’’ন্তি গণ্হন্তা মমাযন্তি ছন্দৰাগং উপ্পাদেন্তি, তে জাতিআদীহি নিৰযাদীহি চ ঘোৰং ভযানকং অপণ্ডিতেহি অভিৰমিতব্বতো কটসিসঙ্খাতং সংসাৰং পুনপ্পুনং জননমৰণাদীহি ৱড্ঢেন্তি, তেনাহ ‘‘আদিযন্তি পুনব্ভৱ’’ন্তি.

যেমং কাযং ৱিৱজ্জেন্তি, গূথলিত্তংৱ পন্নগন্তি যথা নাম পুৰিসো সুখকামো জীৱিতুকামো গূথগতং আসীৱিসং দিস্ৱা জিগুচ্ছনিযতায ৱা সপ্পটিভযতায ৱা ৱিৱজ্জেতি ন অল্লীযতি, এৱমেৱং যে পণ্ডিতা কুলপুত্তা অসুচিভাৱেন জেগুচ্ছং অনিচ্চাদিভাৱেন সপ্পটিভযং ইমং কাযং ৱিৱজ্জেন্তি ছন্দৰাগপ্পহানেন পজহন্তি. তে ভৱমূলং অৱিজ্জং ভৱতণ্হঞ্চ ৱমিত্ৱা ছড্ডেত্ৱা অচ্চন্তমেৱ পহায ততো এৱ সব্বসো অনাসৱা সউপাদিসেসায অনুপাদিসেসায চ নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযিস্সন্তীতি.

কপ্পত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.