৩. মহাকপ্পিনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অনাগতং যো পটিকচ্চ পস্সতীতিআদিকা আযস্মতো মহাকপ্পিনত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে কুলঘৰে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং ভিক্খুওৱাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা তজ্জং অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি.

সো তত্থ যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে বাৰাণসিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো পুৰিসসহস্সগণজেট্ঠকো হুত্ৱা গব্ভসহস্সপটিমণ্ডিতং মহন্তং পৰিৱেণং কাৰাপেসি. তে সব্বেপি জনা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা তং উপাসকং জেট্ঠকং কত্ৱা সপুত্তদাৰা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিংসু. তেসু গণজেট্ঠকো অম্হাকং সত্থু নিব্বত্তিতো পুৰেতৰমেৱ পচ্চন্তদেসে কুক্কুটনামকে নগৰে ৰাজগেহে নিব্বত্তি, তস্স কপ্পিনোতি নামং অহোসি. সেসপুৰিসা তস্মিংযেৱ নগৰে অমচ্চকুলে নিব্বত্তিংসু. কপ্পিনকুমাৰো পিতু অচ্চযেন ছত্তং উস্সাপেত্ৱা মহাকপ্পিনৰাজা নাম জাতো. সো সুতৱিত্তকতায পাতোৱ চতূহি দ্ৱাৰেহি সীঘং দূতে পেসেসি – ‘‘যত্থ বহুস্সুতে পস্সথ, ততো নিৱত্তিত্ৱা ময্হং আৰোচেথা’’তি.

তেন চ সমযেন অম্হাকং সত্থা লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা সাৱত্থিং উপনিস্সায ৱিহৰতি. তস্মিং কালে সাৱত্থিৱাসিনো ৱাণিজা সাৱত্থিযং উট্ঠানকভণ্ডং গহেত্ৱা তং নগৰং গন্ত্ৱা ভণ্ডং পটিসামেত্ৱা ‘‘ৰাজানং পস্সিস্সামা’’তি পণ্ণাকাৰহত্থা ৰঞ্ঞো আৰোচাপেসুং. তে ৰাজা পক্কোসাপেত্ৱা নিয্যাদিতপণ্ণাকাৰে ৱন্দিত্ৱা ঠিতে ‘‘কুতো আগতত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সাৱত্থিতো, দেৱা’’তি. ‘‘কচ্চি ৱো ৰট্ঠং সুভিক্খং, ধম্মিকো ৰাজা’’তি? ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘কীদিসো ধম্মো তুম্হাকং দেসে ইদানি পৱত্ততী’’তি? ‘‘তং, দেৱ, ন সক্কা উচ্ছিট্ঠমুখেহি কথেতু’’ন্তি. ৰাজা সুৱণ্ণভিঙ্গাৰেন উদকং দাপেসি. তে মুখং ৱিক্খালেত্ৱা দসবলাভিমুখা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা, ‘‘দেৱ, অম্হাকং দেসে বুদ্ধৰতনং নাম উপ্পন্ন’’ন্তি আহংসু. ৰঞ্ঞো ‘‘বুদ্ধো’’তি ৱচনে সুতমত্তেযেৱ সকলসৰীৰং ফৰমানা পীতি উপ্পজ্জি. ততো ‘‘বুদ্ধোতি, তাতা, ৱদেথা’’তি আহ. ‘‘বুদ্ধোতি, দেৱ, ৱদামা’’তি. এৱং তিক্খত্তুং ৱদাপেত্ৱা ‘‘বুদ্ধোতি পদং অপৰিমাণ’’ন্তি তস্মিংযেৱ পদে পসন্নো সতসহস্সং দত্ৱা ‘‘অপৰং ৱদেথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘দেৱ, লোকে ধম্মৰতনং নাম উপ্পন্ন’’ন্তি. তম্পি সুত্ৱা তথেৱ সতসহস্সং দত্ৱা ‘‘অপৰং ৱদেথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘দেৱ, সঙ্ঘৰতনং নাম উপ্পন্ন’’ন্তি. তম্পি সুত্ৱা তথেৱ সতসহস্সং দত্ৱা ‘‘বুদ্ধস্স ভগৱতো সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি ততোৱ নিক্খমি. অমচ্চাপি তথেৱ নিক্খমিংসু. সো অমচ্চসহস্সেন সদ্ধিং গঙ্গাতীৰং পত্ৱা ‘‘সচে সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো, ইমেসং অস্সানং খুৰমত্তম্পি মা তেমেতূ’’তি সচ্চাধিট্ঠানং কত্ৱা উদকপিট্ঠেনেৱ পূৰং গঙ্গানদিং অতিক্কমিত্ৱা অপৰম্পি অড্ঢযোজনৱিত্থাৰং নদিং তথেৱ অতিক্কমিত্ৱা ততিযং চন্দভাগং নাম মহানদিং পত্ৱা তম্পি তায এৱ সচ্চকিৰিযায অতিক্কমি.

সত্থাপি তংদিৱসং পচ্চূসসমযংযেৱ মহাকৰুণাসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায লোকং ৱোলোকেন্তো ‘‘অজ্জ মহাকপ্পিনো তিযোজনসতিকং ৰজ্জং পহায অমচ্চসহস্সপৰিৱাৰো মম সন্তিকে পব্বজিতুং আগমিস্সতী’’তি দিস্ৱা ‘‘মযা তেসং পচ্চুগ্গমনং কাতুং যুত্ত’’ন্তি পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সযমেৱ আকাসেন গন্ত্ৱা চন্দভাগায নদিযা তীৰে তেসং উত্তৰণতিত্থস্সাভিমুখট্ঠানে মহানিগ্ৰোধমূলে পল্লঙ্কেন নিসিন্নো ছব্বণ্ণবুদ্ধৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেসি. তে তেন তিত্থেন উত্তৰন্তা বুদ্ধৰস্মিযো ইতো চিতো চ ৱিধাৱন্তিযো ওলোকেন্তো ভগৱন্তং দিস্ৱা ‘‘যং সত্থাৰং উদ্দিস্স মযং আগতা, অদ্ধা সো এসো’’তি দস্সনেনেৱ নিট্ঠং গন্ত্ৱা দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওনমিত্ৱা পৰমনিপচ্চাকাৰং কৰোন্তা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু. ৰাজা ভগৱতো গোপ্ফকেসু গহেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন. সত্থা তেসং ধম্মং দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে সদ্ধিং পৰিসায অৰহত্তে পতিট্ঠাসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৫৪.৬৬-১০৭) –

‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, সব্বধম্মান পাৰগূ;

উদিতো অজটাকাসে, ৰৱীৱ সৰদম্বৰে.

‘‘ৱচনাভায বোধেতি, ৱেনেয্যপদুমানি সো;

কিলেসপঙ্কং সোসেতি, মতিৰংসীহি নাযকো.

‘‘তিত্থিযানং যসে হন্তি, খজ্জোতাভা যথা ৰৱি;

সচ্চত্থাভং পকাসেতি, ৰতনংৱ দিৱাকৰো.

‘‘গুণানং আযতিভূতো, ৰতনানংৱ সাগৰো;

পজ্জুন্নোৰিৱ ভূতানি, ধম্মমেঘেন ৱস্সতি.

‘‘অক্খদস্সো তদা আসিং, নগৰে হংসসৱ্হযে;

উপেচ্চ ধম্মমস্সোসিং, জলজুত্তমনামিনো.

‘‘ওৱাদকস্স ভিক্খূনং, সাৱকস্স কতাৱিনো;

গুণং পকাসযন্তস্স, তপ্পযন্তস্স মে মনং.

‘‘সুত্ৱা পতীতো সুমনো, নিমন্তেত্ৱা তথাগতং;

সসিস্সং ভোজযিত্ৱান, তং ঠানমভিপত্থযিং.

‘‘তদা হংসসমভাগো, হংসদুন্দুভিনিস্সনো;

পস্সথেতং মহামত্তং, ৱিনিচ্ছযৱিসাৰদং.

‘‘পতিতং পাদমূলে মে, সমুগ্গততনূৰুহং;

জীমূতৱণ্ণং পীণংসং, পসন্ননযনাননং.

‘‘পৰিৱাৰেন মহতা, ৰাজযুত্তং মহাযসং;

এসো কতাৱিনো ঠানং, পত্থেতি মুদিতাসযো.

‘‘ইমিনা পণিপাতেন, চাগেন পণিধীহি চ;

কপ্পসতসহস্সানি, নুপপজ্জতি দুগ্গতিং.

‘‘দেৱেসু দেৱসোভগ্গং, মনুস্সেসু মহন্ততং;

অনুভোত্ৱান সেসেন, নিব্বানং পাপুণিস্সতি.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.

‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওৰসো ধম্মনিম্মিতো;

কপ্পিনো নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱকো.

‘‘ততোহং সুকতং কাৰং, কত্ৱান জিনসাসনে;

জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তুসিতং অগমাসহং.

‘‘দেৱমানুসৰজ্জানি, সতসো অনুসাসিয;

বাৰাণসিযমাসন্নে, জাতো কেণিযজাতিযং.

‘‘সহস্সপৰিৱাৰেন, সপজাপতিকো অহং;

পঞ্চপচ্চেকবুদ্ধানং, সতানি সমুপট্ঠহিং.

‘‘তেমাসং ভোজযিত্ৱান, পচ্ছাদম্হ তিচীৱৰং;

ততো চুতা মযং সব্বে, অহুম্হ তিদসূপগা.

‘‘পুনো সব্বে মনুস্সত্তং, অগমিম্হ ততো চুতা;

কুক্কুটম্হি পুৰে জাতা, হিমৱন্তস্স পস্সতো.

‘‘কপ্পিনো নামহং আসিং, ৰাজপুত্তো মহাযসো;

সেসামচ্চকুলে জাতা, মমেৱ পৰিৱাৰযুং.

‘‘মহাৰজ্জসুখং পত্তো, সব্বকামসমিদ্ধিমা;

ৱাণিজেহি সমক্খাতং, বুদ্ধুপ্পাদমহং সুণিং.

‘‘বুদ্ধো লোকে সমুপ্পন্নো, অসমো একপুগ্গলো;

সো পকাসেতি সদ্ধম্মং, অমতং সুখমুত্তমং.

‘‘সুযুত্তা তস্স সিস্সা চ, সুমুত্তা চ অনাসৱা;

সুত্ৱা নেসং সুৱচনং, সক্কৰিত্ৱান ৱাণিজে.

‘‘পহায ৰজ্জং সামচ্চো, নিক্খমিং বুদ্ধমামকো;

নদিং দিস্ৱা মহাচন্দং, পূৰিতং সমতিত্তিকং.

‘‘অপ্পতিট্ঠং অনালম্বং, দুত্তৰং সীঘৱাহিনিং;

গুণং সৰিত্ৱা বুদ্ধস্স, সোত্থিনা সমতিক্কমিং.

‘‘ভৱসোতং সচে বুদ্ধো, তিণ্ণো লোকন্তগূ ৱিদূ;

এতেন সচ্চৱজ্জেন, গমনং মে সমিজ্ঝতু.

‘‘যদি সন্তিগমো মগ্গো, মোক্খো চচ্চন্তিকং সুখং;

এতেন সচ্চৱজ্জেন, গমনং মে সমিজ্ঝতু.

‘‘সঙ্ঘো চে তিণ্ণকন্তাৰো, পুঞ্ঞক্খেত্তো অনুত্তৰো;

এতেন সচ্চৱজ্জেন, গমনং মে সমিজ্ঝতু.

‘‘সহ কতে সচ্চৱৰে, মগ্গা অপগতং জলং;

ততো সুখেন উত্তিণ্ণো, নদীতীৰে মনোৰমে.

‘‘নিসিন্নং অদ্দসং বুদ্ধং, উদেন্তংৱ পভঙ্কৰং;

জলন্তং হেমসেলংৱ, দীপৰুক্খংৱ জোতিতং.

‘‘সসিংৱ তাৰাসহিতং, সাৱকেহি পুৰক্খতং;

ৱাসৱং ৱিয ৱস্সন্তং, দেসনাজলদন্তৰং.

‘‘ৱন্দিত্ৱান সহামচ্চো, একমন্তমুপাৱিসিং;

ততো নো আসযং ঞত্ৱা, বুদ্ধো ধম্মমদেসযি.

‘‘সুত্ৱান ধম্মং ৱিমলং, অৱোচুম্হ মযং জিনং;

পব্বাজেহি মহাৱীৰ, নিব্বিন্দাম্হ মযং ভৱে.

‘‘স্ৱক্খাতো ভিক্খৱে ধম্মো, দুক্খন্তকৰণায ৱো;

চৰথ ব্ৰহ্মচৰিযং, ইচ্চাহ মুনিসত্তমো.

‘‘সহ ৱাচায সব্বেপি, ভিক্খুৱেসধৰা মযং;

অহুম্হ উপসম্পন্না, সোতাপন্না চ সাসনে.

‘‘ততো জেতৱনং গন্ত্ৱা, অনুসাসি ৱিনাযকো;

অনুসিট্ঠো জিনেনাহং, অৰহত্তমপাপুণিং.

‘‘ততো ভিক্খুসহস্সানি, অনুসাসিমহং তদা;

মমানুসাসনকৰা, তেপি আসুং অনাসৱা.

‘‘জিনো তস্মিং গুণে তুট্ঠো, এতদগ্গে ঠপেসি মং;

ভিক্খুওৱাদকানগ্গো, কপ্পিনোতি মহাজনে.

‘‘সতসহস্সে কতং কম্মং, ফলং দস্সেসি মে ইধ;

পমুত্তো সৰৱেগোৱ, কিলেসে ঝাপযিং মম.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পত্ৱা পন তে সব্বেৱ সত্থাৰং পব্বজ্জং যাচিংসু. সত্থা তে ‘‘এথ, ভিক্খৱো’’তি আহ. সা এৱ তেসং পব্বজ্জা উপসম্পদা চ অহোসি. সত্থা তং ভিক্খুসহস্সং আদায আকাসেন জেতৱনং অগমাসি. অথেকদিৱসং ভগৱা তস্সন্তেৱাসিকে ভিক্খূ আহ – ‘‘কচ্চি, ভিক্খৱে, কপ্পিনো ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতী’’তি? ‘‘ন, ভগৱা, দেসেতি. অপ্পোস্সুক্কো দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰমনুযুত্তো ৱিহৰতি, ওৱাদমত্তম্পি ন দেতী’’তি. সত্থা থেৰং পক্কোসাপেত্ৱা – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, কপ্পিন, অন্তেৱাসিকানং ওৱাদমত্তম্পি ন দেসী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ‘‘ব্ৰাহ্মণ, মা এৱং কৰি, অজ্জ পট্ঠায উপগতানং ধম্মং দেসেহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেৰো সত্থু ৱচনং সিৰসা সম্পটিচ্ছিত্ৱা একোৱাদেনেৱ সমণসহস্সং অৰহত্তে পতিট্ঠাপেসি. তেন নং সত্থা পটিপাটিযা অত্তনো সাৱকে থেৰে ঠানন্তৰে ঠপেন্তো ভিক্খুওৱাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. অথেকদিৱসং থেৰো ভিক্খুনিযো ওৱদন্তো –

৫৪৭. ‘‘অনাগতং যো পটিকচ্চ পস্সতি, হিতঞ্চ অত্থং অহিতঞ্চ তং দ্ৱযং;

ৱিদ্দেসিনো তস্স হিতেসিনো ৱা, ৰন্ধং ন পস্সন্তি সমেক্খমানা.

৫৪৮. ‘‘আনাপানসতী যস্স, পৰিপুণ্ণা সুভাৱিতা;

অনুপুব্বং পৰিচিতা, যথা বুদ্ধেন দেসিতা;

সোমং লোকং পভাসেতি, অব্ভা মুত্তোৱ চন্দিমা.

৫৪৯. ‘‘ওদাতং ৱত মে চিত্তং, অপ্পমাণং সুভাৱিতং;

নিব্বিদ্ধং পগ্গহীতঞ্চ, সব্বা ওভাসতে দিসা.

৫৫০. ‘‘জীৱতে ৱাপি সপ্পঞ্ঞো, অপি ৱিত্তপৰিক্খযো;

পঞ্ঞায চ অলাভেন, ৱিত্তৱাপি ন জীৱতি.

৫৫১. ‘‘পঞ্ঞা সুতৱিনিচ্ছিনী, পঞ্ঞা কিত্তিসিলোকৱদ্ধনী;

পঞ্ঞাসহিতো নৰো ইধ, অপি দুক্খেসু সুখানি ৱিন্দতি.

৫৫২. ‘‘নাযং অজ্জতনো ধম্মো, নচ্ছেৰো নপি অব্ভুতো;

যত্থ জাযেথ মীযেথ, তত্থ কিং ৱিয অব্ভুতং.

৫৫৩. ‘‘অনন্তৰঞ্হি জাতস্স, জীৱিতা মৰণং ধুৱং;

জাতা জাতা মৰন্তীধ, এৱং ধম্মা হি পাণিনো.

৫৫৪. ‘‘ন হেতদত্থায মতস্স হোতি, যং জীৱিতত্থং পৰপোৰিসানং;

মতম্হি ৰুণ্ণং ন যসো ন লোক্যং, ন ৱণ্ণিতং সমণব্ৰাহ্মণেহি.

৫৫৫. ‘‘চক্খুং সৰীৰং উপহন্তি তেন, নিহীযতি ৱণ্ণবলং মতী চ;

আনন্দিনো তস্স দিসা ভৱন্তি, হিতেসিনো নাস্স সুখী ভৱন্তি.

৫৫৬. ‘‘তস্মা হি ইচ্ছেয্য কুলে ৱসন্তে, মেধাৱিনো চেৱ বহুস্সুতে চ;

যেসঞ্হি পঞ্ঞাৱিভৱেন কিচ্চং, তৰন্তি নাৱায নদিংৱ পুণ্ণ’’ন্তি. –

ইমা গাথা অভাসি.

তত্থ অনাগতন্তি ন আগতং, অৱিন্দন্তি, অত্থো. পটিকচ্চাতি পুতেতৰংযেৱ. পস্সতীতি ওলোকেতি. অত্থন্তি কিচ্চং. তং দ্ৱযন্তি হিতাহিতং. ৱিদ্দেসিনোতি অমিত্তা. হিতেসিনোতি মিত্তা. ৰন্ধন্তি ছিদ্দং. সমেক্খমানাতি গৱেসন্তা. ইদং ৱুত্তং হোতি – যো পুগ্গলো অত্তনো হিতাৱহং অহিতাৱহং তদুভযঞ্চ অত্থং কিচ্চং অনাগতং অসম্পত্তং পুৰেতৰংযেৱ পঞ্ঞাচক্খুনা অহং ৱিয পস্সতি ৱীমংসতি ৱিচাৰেতি, তস্স অমিত্তা ৱা অহিতজ্ঝাসযেন মিত্তা ৱা হিতজ্ঝাসযেন ৰন্ধং গৱেসন্তা ন পস্সন্তি, তাদিসো পঞ্ঞৱা পুগ্গলো অচ্ছিদ্দৱুত্তি, তস্মা তুম্হেহি তথাৰূপেহি ভৱিতব্বন্তি.

ইদানি আনাপানসতিভাৱনায গুণং দস্সেন্তো তত্থ তানি যোজেতুং ‘‘আনাপানসতী যস্সা’’তি দুতিযং গাথমাহ. তত্থ আনন্তি অস্সাসো. অপানন্তি পস্সাসো. অস্সাসপস্সাসনিমিত্তাৰম্মণা সতি আনাপানসতি. সতিসীসেন চেত্থ তংসম্পযুত্তসমাধিভাৱনা অধিপ্পেতা. যস্সাতি, যস্স যোগিনো. পৰিপুণ্ণা সুভাৱিতাতি চতুন্নং সতিপট্ঠানানং সোড়সন্নঞ্চ আকাৰানং পাৰিপূৰিযা সব্বসো পুণ্ণা সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং ৱিজ্জাৱিমুত্তীনঞ্চ পাৰিপূৰিযা সুট্ঠু ভাৱিতা ৱড্ঢিতা. অনুপুব্বং পৰিচিতা, যথা বুদ্ধেন দেসিতাতি ‘‘সো সতোৱ অস্সসতী’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৩৭৪; ম. নি. ১.১০৭) যথা ভগৱতা দেসিতা, তথা অনুপুব্বং অনুক্কমেন পৰিচিতা আসেৱিতা ভাৱিতা. সোমং লোকং পভাসেতি, অব্ভা মুত্তোৱ চন্দিমাতি সো যোগাৱচৰো যথা অব্ভাদিউপক্কিলেসা ৱিমুত্তো চন্দো চন্দালোকেন ইমং ওকাসলোকং পভাসেতি, এৱং অৱিজ্জাদিউপক্কিলেসৱিমুত্তো ঞাণালোকেন অত্তসন্তানপতিতং পৰসন্তানপতিতঞ্চ সঙ্খাৰলোকং পভাসেতি পকাসেতি. তস্মা তুম্হেহি আনাপানসতিভাৱনা ভাৱেতব্বাতি অধিপ্পাযো.

ইদানি অত্তানং নিদস্সনং কত্ৱা ভাৱনাভিযোগস্স সফলতং দস্সেন্তো ‘‘ওদাতং ৱত মে চিত্ত’’ন্তি ততিযং গাথমাহ. তস্সত্থো – নীৱৰণমলৱিগমতো ওদাতং সুদ্ধং ৱত মম চিত্তং. যথা পমাণকৰা ৰাগাদযো পহীনা, অপ্পমাণঞ্চ নিব্বানং পচ্চক্খং কতং অহোসি, তথা ভাৱিতত্তা অপ্পমাণং সুভাৱিতং, ততো এৱ চতুসচ্চং নিব্বিদ্ধং পটিৱিজ্ঝিতং, সকলসংকিলেসপক্খতো পগ্গহিতঞ্চ হুত্ৱা দুক্খাদিকা পুব্বন্তাদিকা চ দিসা ওভাসতে তত্থ ৱিতিণ্ণকঙ্খত্তা সব্বধম্মেসু ৱিগতসম্মোহত্তা চ. তস্মা তুম্হেহিপি এৱং চিত্তং ভাৱেতব্বন্তি দস্সেতি.

যথা ভাৱনামযা পঞ্ঞা চিত্তমলৱিসোধনাদিনা পুৰিসস্স বহুপকাৰা, এৱং ইতৰাপীতি দস্সেন্তো ‘‘জীৱতে ৱাপি সপ্পঞ্ঞো’’তি চতুত্থগাথমাহ. তস্সত্থো – পৰিক্খীণধনোপি সপ্পঞ্ঞজাতিকো ইতৰীতৰসন্তোসেন সন্তুট্ঠো অনৱজ্জায জীৱিকায জীৱতিযেৱ. তস্স হি জীৱিতং জীৱিতং নাম. তেনাহ ভগৱা – ‘‘পঞ্ঞাজীৱিং জীৱিতমাহু সেট্ঠ’’ন্তি (সং. নি. ১.৭৩, ২৪৬; সু. নি. ১৮৪). দুম্মেধপুগ্গলো পন পঞ্ঞায অলাভেন দিট্ঠধম্মিকং সম্পৰাযিকঞ্চ অত্থং ৱিৰাধেন্তো ৱিত্তৱাপি ন জীৱতি, গৰহাদিপ্পত্তিযা জীৱন্তো নাম ন তস্স হোতি, অনুপাযঞ্ঞুতায ৱা যথাধিগতং ধনং নাসেন্তো জীৱিতম্পি সন্ধাৰেতুং ন সক্কোতিযেৱ, তস্মা পাৰিহাৰিযপঞ্ঞাপি তুম্হেহি অপ্পমত্তেহি সম্পাদেতব্বাতি অধিপ্পাযো.

ইদানি পঞ্ঞায আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘পঞ্ঞা সুতৱিনিচ্ছিনী’’তি পঞ্চমং গাথমাহ. তত্থ পঞ্ঞা সুতৱিনিচ্ছিনীতি পঞ্ঞা নামেসা সুতস্স ৱিনিচ্ছযিনী, যথাসুতে সোতপথমাগতে অত্থে ‘‘অযং অকুসলো, অযং কুসলো, অযং সাৱজ্জো, অযং অনৱজ্জো’’তিআদিনা ৱিনিচ্ছযজননী. কিত্তিসিলোকৱদ্ধনীতি কিত্তিযা সম্মুখা পসংসায সিলোকস্স পত্থটযসভাৱস্স ৱদ্ধনী, পঞ্ঞৱতোযেৱ হি কিত্তিআদযো ৱিঞ্ঞূনং পাসংসভাৱতো. পঞ্ঞাসহিতোতি পাৰিহাৰিযপঞ্ঞায, ৱিপস্সনাপঞ্ঞায চ যুত্তো. অপি দুক্খেসু সুখানি ৱিন্দতীতি একন্তদুক্খসভাৱেসু খন্ধাযতনাদীসু সম্মাপটিপত্তিযা যথাভূতসভাৱাৱবোধেন নিৰামিসানিপি সুখানি পটিলভতি.

ইদানি তাসং ভিক্খুনীনং অনিচ্চতাপটিসংযুত্তং ধীৰভাৱাৱহং ধম্মং কথেন্তো ‘‘নাযং অজ্জতনো ধম্মো’’তিআদিনা সেসগাথা অভাসি. তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – য্ৱাযং সত্তানং জাযনমীযনসভাৱো, অযং ধম্মো অজ্জতনো অধুনাগতো ন হোতি, অভিণ্হপৱত্তিকতায ন অচ্ছৰিযো, অব্ভুতপুব্বতাভাৱতো নাপি অব্ভুতো. তস্মা যত্থ জাযেথ মীযেথ, যস্মিং লোকে সত্তো জাযেয্য, সো একংসেন মীযেথ, তত্থ কিং ৱিয? কিং নাম অব্ভুতং সিযা? সভাৱিকত্তা মৰণস্স – ন হি খণিকমৰণস্স কিঞ্চি কাৰণং অত্থি. যতো অনন্তৰঞ্হি জাতস্স, জীৱিতা মৰণং ধুৱং জাতস্স জাতিসমনন্তৰং জীৱিততো মৰণং একন্তিকং উপ্পন্নানং খন্ধানং একংসেন ভিজ্জনতো. যো পনেত্থ জীৱতীতি লোকৱোহাৰো, সো তদুপাদানস্স অনেকপচ্চযাযত্ততায অনেকন্তিকো, যস্মা এতদেৱং, তস্মা জাতা মৰন্তীধ, এৱংধম্মা হি পাণিনোতি অযং সত্তানং পকতি, যদিদং জাতানং মৰণন্তি জাতিযা মৰণানুবন্ধনতং আহ.

ইদানি যস্মা তাসু ভিক্খুনীসু কাচি সোকবন্ধিতচিত্তাপি অত্থি, তস্মা তাসং সোকৱিনোদনং কাতুং ‘‘ন হেতদত্থাযাতিআদি ৱুত্তং. তত্থ ন হেতদত্থায মতস্স হোতীতি যং মতস্স জীৱিতত্থং জীৱিতনিমিত্তং পৰপোৰিসানং পৰপুগ্গলানং ৰুণ্ণং, এতং তস্স মতস্স সত্তস্স জীৱিতত্থং তাৱ তিট্ঠতু, কস্সচিপি অত্থায ন হোতি, যে পন ৰুদন্তি, তেসম্পি মতম্হি মতপুগ্গলনিমিত্তং ৰুণ্ণং, ন যসো ন লোক্যং যসাৱহং ৱিসুদ্ধাৱহঞ্চ ন হোতি. ন ৱণ্ণিতং সমণব্ৰাহ্মণেহীতি ৱিঞ্ঞুপ্পসট্ঠম্পি ন হোতি, অথ খো ৱিঞ্ঞুগৰহিতমেৱাতি অত্থো.

ন কেৱলমেতেৱ যে ৰুদতো আদীনৱা, অথ খো ইমেপীতি দস্সেন্তো ‘‘চক্খুং সৰীৰং উপহন্তী’’তি গাথং ৱত্ৱা ততো পৰং সোকাদিঅনত্থপটিবাহনত্থং কল্যাণমিত্তপযিৰুপাসনাযং তা নিযোজেন্তো ‘‘তস্মা’’তিআদিনা ওসানগাথমাহ. তত্থ তস্মাতি যস্মা ৰুণ্ণং ৰুদন্তস্স পুগ্গলস্স চক্খুং সৰীৰঞ্চ উপহন্তি ৱিবাধতি, তেন ৰুণ্ণেন ৱণ্ণো বলং মতি চ নিহীযতি পৰিহাযতি, তস্স ৰুদন্তস্স পুগ্গলস্স দিসা সপত্তা আনন্দিনো পমোদৱন্তো পীতিৱন্তো ভৱন্তি. হিতেসিনো মিত্তা দুক্খী দুক্খিতা ভৱন্তি তস্মা ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতত্তা মেধাৱিনো দিট্ঠধম্মিকাদিঅত্থসন্নিস্সিতস্স বাহুসচ্চস্স পাৰিপূৰিযা বহুস্সুতে, অত্তনো কুলে ৱসন্তে ইচ্ছেয্য পাটিকঙ্খেয্য কুলূপকে কৰেয্য. যেসন্তি যেসং মেধাৱীনং বহুস্সুতানং পণ্ডিতানং পঞ্ঞাৱিভৱেন পঞ্ঞাবলেন যথা মহোঘস্স পুণ্ণং নদিং নাৱায তৰন্তি, এৱং কুলপুত্তা অত্তনো অত্থকিচ্চং তৰন্তি পাৰং পাপুণন্তি. তে ইচ্ছেয্য কুলে ৱসন্তেতি যোজনা.

এৱং থেৰো তাসং ভিক্খুনীনং ধম্মং কথেত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. তা থেৰস্স ওৱাদে ঠত্ৱা সোকং ৱিনোদেত্ৱা যোনিসো পটিপজ্জন্তিযো সদত্থং পৰিপূৰেসুং.

মহাকপ্পিনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.