২. একৱিহাৰিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
পুৰতো পচ্ছতো ৱাতিআদিকা আযস্মতো একৱিহাৰিযত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো কস্সপদসবলস্স কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৱিৱেকৱাসং ৱসি.
সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন একং বুদ্ধন্তৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ভগৱতি পৰিনিব্বুতে ধম্মাসোকৰঞ্ঞো কনিট্ঠভাতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. অসোকমহাৰাজা কিৰ সত্থু পৰিনিব্বানতো দ্ৱিন্নং ৱস্সসতানং উপৰি অট্ঠাৰসমে ৱস্সে সকলজম্বুদীপে একৰজ্জাভিসেকং পত্ৱা অত্তনো কনিট্ঠং তিস্সকুমাৰং ওপৰজ্জে ঠপেত্ৱা একেন উপাযেন তং সাসনে অভিপ্পসন্নং অকাসি. সো একদিৱসং মিগৱং গতো অৰঞ্ঞে যোনকমহাধম্মৰক্খিতত্থেৰং হত্থিনাগেন সালসাখং গহেত্ৱা বীজিযমানং নিসিন্নং দিস্ৱা সঞ্জাতপসাদো ‘‘অহো ৱতাহম্পি অযং মহাথেৰো ৱিয পব্বজিত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. থেৰো তস্স চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা তস্স পস্সন্তস্সেৱ আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা অসোকাৰামে পোক্খৰণিযা অভিজ্জমানে উদকে ঠত্ৱা চীৱৰঞ্চ উত্তৰাসঙ্গঞ্চ আকাসে ওলগ্গেত্ৱা ন্হাযিতুং আৰভি. কুমাৰো থেৰস্স আনুভাৱং দিস্ৱা অভিপ্পসন্নো অৰঞ্ঞতো নিৱত্তিত্ৱা ৰাজগেহং গন্ত্ৱা ‘‘পব্বজিস্সামী’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা তং অনেকপ্পকাৰং যাচিত্ৱা পব্বজ্জাধিপ্পাযং নিৱত্তেতুং নাসক্খি. সো উপাসকো হুত্ৱা পব্বজ্জাসুখং পত্থেন্তো –
৫৩৭. ‘‘পুৰতো পচ্ছতো ৱাপি, অপৰো চে ন ৱিজ্জতি;
অতীৱ ফাসু ভৱতি, একস্স ৱসতো ৱনে.
৫৩৮. ‘‘হন্দ একো গমিস্সামি, অৰঞ্ঞং বুদ্ধৱণ্ণিতং;
ফাসু একৱিহাৰিস্স, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো.
৫৩৯. ‘‘যোগী-পীতিকৰং ৰম্মং, মত্তকুঞ্জৰসেৱিতং;
একো অত্থৱসী খিপ্পং, পৱিসিস্সামি কাননং.
৫৪০. ‘‘সুপুপ্ফিতে সীতৱনে, সীতলে গিৰিকন্দৰে;
গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা, চঙ্কমিস্সামি এককো.
৫৪১. ‘‘একাকিযো অদুতিযো, ৰমণীযে মহাৱনে;
কদাহং ৱিহৰিস্সামি, কতকিচ্চো অনাসৱো.
৫৪২. ‘‘এৱং মে কত্তুকামস্স, অধিপ্পাযো সমিজ্ঝতু;
সাধযিস্সামহংযেৱ, নাঞ্ঞো অঞ্ঞস্স কাৰকো’’তি. –
ইমা ছ গাথা অভাসি.
তত্থ পুৰতো পচ্ছতো ৱাতি অত্তনো পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা, ৱা-সদ্দস্স ৱিকপ্পত্থত্তা পস্সতো ৱা অপৰো অঞ্ঞো জনো ন ৱিজ্জতি চে, অতীৱ অতিৱিয ফাসু চিত্তসুখং ভৱতি. একৱিহাৰীভাৱেন একস্স অসহাযস্স. ৱনে ৱসতোতি চিৰপৰিচিতেন ৱিৱেকজ্ঝাসযেন আকড্ঢিযমানহদযো সো ৰত্তিন্দিৱং মহাজনপৰিৱুতস্স ৱসতো সঙ্গণিকৱিহাৰং নিব্বিন্দন্তো ৱিৱেকসুখঞ্চ বহুং মঞ্ঞন্তো ৱদতি.
হন্দাতি ৱোস্সগ্গত্থে নিপাতো, তেন ইদানি কৰীযমানস্স অৰঞ্ঞগমনস্স নিচ্ছিতভাৱমাহ. একো গমিস্সামীতি ‘‘সুঞ্ঞাগাৰে খো, গহপতি, তথাগতা অভিৰমন্তী’’তিআদিৱচনতো (চূড়ৱ. ৩০৬) বুদ্ধেহি ৱণ্ণিতং পসট্ঠং অৰঞ্ঞং একো অসহাযো গমিস্সামি ৱাসাধিপ্পাযেন উপগচ্ছামি. যস্মা একৱিহাৰিস্স ঠানাদীসু অসহাযভাৱেন একৱিহাৰিস্স নিব্বানং পটিপেসিতচিত্ততায পহিতত্তস্স অধিসীলসিক্খাদিকা তিস্সো সিক্খা সিক্খতো ভিক্খুনো অৰঞ্ঞং ফাসু ইট্ঠং সুখাৱহন্তি অত্থো.
যোগী-পীতিকৰন্তি যোগীনং ভাৱনায যুত্তপ্পযুত্তানং অপ্পসদ্দাদিভাৱেন ঝানৱিপস্সনাদিপীতিং আৱহনতো যোগী-পীতিকৰং. ৱিসভাগাৰম্মণাভাৱেন পটিসল্লানসাৰুপ্পতায ৰম্মং. মত্তকুঞ্জৰসেৱিতন্তি মত্তৱৰৱাৰণৱিচৰিতং, ইমিনাপি ব্ৰহাৰঞ্ঞভাৱেন জনৱিৱেকংযেৱ দস্সেতি. অত্থৱসীতি ইধ অত্থোতি সমণধম্মো অধিপ্পেতো. ‘‘কথং নু খো সো মে ভৱেয্যা’’তি তস্স ৱসং গতো.
সুপুপ্ফিতেতি সুট্ঠু পুপ্ফিতে. সীতৱনেতি ছাযূদকসম্পত্তিযা সীতে ৱনে. উভযেনপি তস্স ৰমণীযতংযেৱ ৱিভাৱেতি. গিৰিকন্দৰেতি গিৰীনং অব্ভন্তৰে কন্দৰে. কন্তি হি উদকং, তেন দাৰিতং নিন্নট্ঠানং কন্দৰং নাম. তাদিসে সীতলে গিৰিকন্দৰে ঘম্মপৰিতাপং ৱিনোদেত্ৱা অত্তনো গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা ন্হাযিত্ৱা চঙ্কমিস্সামি এককোতি কত্থচি অনাযত্তৱুত্তিতং দস্সেতি.
একাকিযোতি একাকী অসহাযো. অদুতিযোতি তণ্হাসঙ্খাতদুতিযাভাৱেন অদুতিযো. তণ্হা হি পুৰিসস্স সব্বদা অৱিজহনট্ঠেন দুতিযা নাম. তেনাহ ভগৱা – ‘‘তণ্হাদুতিযো পুৰিসো, দীঘমদ্ধান সংসৰ’’ন্তি (ইতিৱু. ১৫, ১০৫).
এৱং মে কত্তুকামস্সাতি ‘‘হন্দ একো গমিস্সামী’’তিআদিনা ৱুত্তৱিধিনা অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা ভাৱনাভিযোগং কত্তুকামস্স মে. অধিপ্পাযো সমিজ্ঝতূতি ‘‘কদাহং ৱিহৰিস্সামি, কতকিচ্চো অনাসৱো’’তি এৱং পৱত্তো মনোৰথো ইজ্ঝতু সিদ্ধিং পাপুণাতু. অৰহত্তপ্পত্তি চ যস্মা ন আযাচনমত্তেন সিজ্ঝতি, নাপি অঞ্ঞেন সাধেতব্বা, তস্মা আহ ‘‘সাধযিস্সামহংযেৱ, নাঞ্ঞো অঞ্ঞস্স কাৰকো’’তি.
এৱং উপৰাজস্স পব্বজ্জায দড়্হনিচ্ছযতং ঞত্ৱা ৰাজা অসোকাৰামগমনীযং মগ্গং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা কুমাৰং সব্বালঙ্কাৰৱিভূসিতং মহতিযা সেনায মহচ্চৰাজানুভাৱেন ৱিহাৰং নেসি. কুমাৰো পধানঘৰং গন্ত্ৱা মহাধম্মৰক্খিতত্থেৰস্স সন্তিকে পব্বজি, অনেকসতা মনুস্সা তং অনুপব্বজিংসু. ৰঞ্ঞো ভাগিনেয্যো সঙ্ঘমিত্তায সামিকো অগ্গিব্ৰহ্মাপি তমেৱ অনুপব্বজি. সো পব্বজিত্ৱা হট্ঠতুট্ঠো অত্তনা কাতব্বং পকাসেন্তো –
৫৪৩. ‘‘এস বন্ধামি সন্নাহং, পৱিসিস্সামি কাননং;
ন ততো নিক্খমিস্সামি, অপ্পত্তো আসৱক্খযং.
৫৪৪. ‘‘মালুতে উপৱাযন্তে, সীতে সুৰভিগন্ধিকে;
অৱিজ্জং দালযিস্সামি, নিসিন্নো নগমুদ্ধনি.
৫৪৫. ‘‘ৱনে কুসুমসঞ্ছন্নে, পব্ভাৰে নূন সীতলে;
ৱিমুত্তিসুখেন সুখিতো, ৰমিস্সামি গিৰিব্বজে’’তি. –
তিস্সো গাথা অভাসি.
তত্থ এস বন্ধামি সন্নাহন্তি এসাহং ৱীৰিযসঙ্খাতং সন্নাহং বন্ধামি, কাযে চ জীৱিতে চ নিৰপেক্খো ৱীৰিযসন্নাহেন সন্নয্হামি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা নাম সূৰো পুৰিসো পচ্চত্থিকে পচ্চুপট্ঠিতে তং জেতুকামো অঞ্ঞং কিচ্চং পহায কৱচপটিমুচ্চনাদিনা যুদ্ধায সন্নয্হতি, যুদ্ধভূমিঞ্চ গন্ত্ৱা পচ্চত্থিকে অজেত্ৱা ততো ন নিৱত্ততি, এৱমহম্পি কিলেসপচ্চত্থিকে জেতুং আদিত্তম্পি সীসং চেলঞ্চ অজ্ঝুপেক্খিত্ৱা চতুব্বিধসম্মপ্পধানৱীৰিযসন্নাহং সন্নয্হামি, কিলেসে অজেত্ৱা কিলেসৱিজযযোগ্গং ৱিৱেকট্ঠানং ন ৱিস্সজ্জেমীতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পৱিসিস্সামি কাননং ন ততো নিক্খমিস্সামি, অপ্পত্তো আসৱক্খয’’ন্তি.
‘‘মালুতে উপৱাযন্তে’’তিআদিনা অৰঞ্ঞট্ঠানস্স কম্মট্ঠানভাৱনাযোগ্যতং ৱদতি, ৰমিস্সামি নূন গিৰিব্বজেতি যোজনা. পব্বতপৰিক্খেপে অভিৰমিস্সামি মঞ্ঞেতি অনাগতত্থং পৰিকপ্পেন্তো ৱদতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
এৱং ৱত্ৱা থেৰো অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা সমণধম্মং কৰোন্তো উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং কলিঙ্গৰট্ঠং অগমাসি. তত্থস্স পাদে চম্মিকাবাধো উপ্পজ্জি, তং দিস্ৱা একো ৱেজ্জো ‘‘সপ্পিং, ভন্তে, পৰিযেসথ, তিকিচ্ছিস্সামি ন’’ন্তি আহ. থেৰো সপ্পিপৰিযেসনং অকত্ৱা ৱিপস্সনায এৱ কম্মং কৰোতি, ৰোগো ৱড্ঢতি, ৱেজ্জো থেৰস্স তত্থ অপ্পোস্সুক্কতং দিস্ৱা সযমেৱ সপ্পিং পৰিযেসিত্ৱা থেৰং অৰোগং অকাসি. সো অৰোগো হুত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ২.৪৪.১-১২) –
‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্ৰহ্মবন্ধু মহাযসো;
কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৱদতং ৱৰো.
‘‘নিপ্পপঞ্চো নিৰালম্বো, আকাসসমমানসো;
সুঞ্ঞতাবহুলো তাদী, অনিমিত্তৰতো ৱসী.
‘‘অসঙ্গচিত্তো নিক্লেসো, অসংসট্ঠো কুলে গণে;
মহাকাৰুণিকো ৱীৰো, ৱিনযোপাযকোৱিদো.
‘‘উয্যুত্তো পৰকিচ্চেসু, ৱিনযন্তো সদেৱকে;
নিব্বানগমনং মগ্গং, গতিং পঙ্কৱিসোসনং.
‘‘অমতং পৰমস্সাদং, জৰামচ্চুনিৱাৰণং;
মহাপৰিসমজ্ঝে সো, নিসিন্নো লোকতাৰকো.
‘‘কৰৱীকৰুতো নাথো, ব্ৰহ্মঘোসো তথাগতো;
উদ্ধৰন্তো মহাদুগ্গা, ৱিপ্পনট্ঠে অনাযকে.
‘‘দেসেন্তো ৱিৰজং ধম্মং, দিট্ঠো মে লোকনাযকো;
তস্স ধম্মং সুণিত্ৱান, পব্বজিং অনগাৰিযং.
‘‘পব্বজিত্ৱা তদাপাহং, চিন্তেন্তো জিনসাসনং;
এককোৱ ৱনে ৰম্মে, ৱসিং সংসগ্গপীড়িতো.
‘‘সক্কাযৱূপকাসো মে, হেতুভূতো মমাভৱী;
মনসো ৱূপকাসস্স, সংসগ্গভযদস্সিনো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা থেৰে তত্থ ৱিহৰন্তে ৰাজা কোটিধনপৰিচ্চাগেন ভোজকগিৰিৱিহাৰং নাম কাৰেত্ৱা থেৰং তত্থ ৱাসেসি. সো তত্থ ৱিহৰন্তো পৰিনিব্বানকালে –
৫৪৬. ‘‘সোহং পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো, চন্দো পন্নৰসো যথা;
সব্বাসৱপৰিক্খীণো, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি. –
ওসানগাথমাহ. সা উত্তানত্থাৱ. তদেৱ চ থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণং অহোসীতি.
একৱিহাৰিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.