১. গোধিকাদিচতুত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
ৱস্সতি দেৱোতিআদিকা চতস্সো – গোধিকো, সুবাহু, ৱল্লিযো, উত্তিযোতি ইমেসং চতুন্নং থেৰানং গাথা. কা উপ্পত্তি? ইমেপি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰা তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তা ইতো চতুনৱুতে কপ্পে সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং সহাযা হুত্ৱা ৱিচৰিংসু. তেসু একো সিদ্ধত্থং ভগৱন্তং পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা কটচ্ছুভিক্খং অদাসি. দুতিযো পসন্নচিত্তো হুত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গণ্হি. ততিযো পসন্নচিত্তো একেন পুপ্ফহত্থেন ভগৱন্তং পূজেসি. চতুত্থো সুমনপুপ্ফেহি পূজমকাসি. এৱং তে সত্থৰি চিত্তং পসাদেত্ৱা পসুতেন তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা পুন অপৰাপৰং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো কস্সপস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা সহাযকা হুত্ৱা সাসনে পব্বজিত্ৱা সমণধম্মং কত্ৱা অম্হাকং ভগৱতো কালে পাৱাযং চতুন্নং মল্লৰাজানং পুত্তা হুত্ৱা নিব্বত্তিংসু. তেসং গোধিকো, সুবাহু, ৱল্লিযো, উত্তিযোতি নামানি অকংসু. অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযসহাযা অহেসুং. তে কেনচিদেৱ কৰণীযেন কপিলৱত্থুং অগমংসু. তস্মিঞ্চ সমযে সত্থা কপিলৱত্থুং গন্ত্ৱা নিগ্ৰোধাৰামে ৱসন্তো যমকপাটিহাৰিযং দস্সেত্ৱা সুদ্ধোদনপ্পমুখে সক্যৰাজানো দমেসি. তদা তেপি চত্তাৰো মল্লৰাজপুত্তা পাটিহাৰিযং দিস্ৱা লদ্ধপ্পসাদা পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনাকম্মং কৰোন্তা নচিৰস্সেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিংসু. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১১.১-২৩) –
‘‘সুৱণ্ণৱণ্ণং সম্বুদ্ধং, আহুতীনং পটিগ্গহং;
পৱৰা অভিনিক্খন্তং, ৱনা নিব্বনমাগতং.
‘‘কটচ্ছুভিক্খং পাদাসিং, সিদ্ধত্থস্স মহেসিনো;
পঞ্ঞায উপসন্তস্স, মহাৱীৰস্স তাদিনো.
‘‘পদেনানুপদাযন্তং, নিব্বাপেন্তে মহাজনং;
উড়াৰা ৱিত্তি মে জাতা, বুদ্ধে আদিচ্চবন্ধুনে.
‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ভিক্খাদানস্সিদং ফলং.
‘‘সত্তাসীতিম্হিতো কপ্পে, মহাৰেণুসনামকা;
সত্তৰতনসম্পন্না, সত্তেতে চক্কৱত্তিনো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
গোধিকো থেৰো.
‘‘সুৱণ্ণৱণ্ণং সম্বুদ্ধং, নিসভাজানিযং যথা;
তিধাপভিন্নং মাতঙ্গং, কুঞ্জৰংৱ মহেসিনং.
‘‘ওভাসেন্তং দিসা সব্বা, উড়ুৰাজংৱ পূৰিতং;
ৰথিযং পটিপজ্জন্তং, লোকজেট্ঠং অপস্সহং.
‘‘ঞাণে চিত্তং পসাদেত্ৱা, পগ্গহেত্ৱান অঞ্জলিং;
পসন্নচিত্তো সুমনো, সিদ্ধত্থমভিৱাদযিং.
‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং কম্মমকৰিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ঞাণসঞ্ঞাযিদং ফলং.
‘‘তেসত্ততিম্হিতো কপ্পে, সোড়সাসুং নৰুত্তমা;
সত্তৰতনসম্পন্না, চক্কৱত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
সুবাহুত্থেৰো.
‘‘তিৱৰাযং নিৱাসীহং, অহোসিং মালিকো তদা;
অদ্দসং ৱিৰজং বুদ্ধং, সিদ্ধত্থং লোকপূজিতং.
‘‘পসন্নচিত্তো সুমনো, পুপ্ফহত্থমদাসহং;
যত্থ যত্থুপপজ্জামি, তস্স কম্মস্স ৱাহসা.
‘‘অনুভোমি ফলং ইট্ঠং, পুব্বে সুকতমত্তনো;
পৰিক্খিত্তো সুমল্লেহি, পুপ্ফদানস্সিদং ফলং.
‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিৰোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, পুপ্ফপূজাযিদং ফলং.
‘‘চতুন্নৱুতুপাদায, ঠপেত্ৱা ৱত্তমানকং;
পঞ্চৰাজসতা তত্থ, নজ্জসমসনামকা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
ৱল্লিযো থেৰো.
‘‘সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো, জাতিপুপ্ফমদাসহং;
পাদেসু সত্ত পুপ্ফানি, হাসেনোকিৰিতানি মে.
‘‘তেন কম্মেনহং অজ্জ, অভিভোমি নৰামৰে;
ধাৰেমি অন্তিমং দেহং, সম্মাসম্বুদ্ধসাসনে.
‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিৰোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, পুপ্ফপূজাযিদং ফলং.
‘‘সমন্তগন্ধনামাসুং, তেৰস চক্কৱত্তিনো;
ইতো পঞ্চমকে কপ্পে, চাতুৰন্তা জনাধিপা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. (অপ. থেৰ ১.১১.১-২৩);
উত্তিযো থেৰো.
অৰহত্তং পন পত্ৱা ইমে চত্তাৰোপি থেৰা লোকে পাকটা পঞ্ঞাতা ৰাজৰাজমহামত্তেহি সক্কতা গৰুকতা হুত্ৱা অৰঞ্ঞে সহেৱ ৱিহৰন্তি. অথেকদা ৰাজা বিম্বিসাৰো তে চত্তাৰো থেৰে ৰাজগহং উপগতে উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা তেমাসং ৱস্সাৱাসত্থায নিমন্তেত্ৱা তেসং পাটিযেক্কং কুটিকাযো কাৰেত্ৱা সতিসম্মোসেন ন ছাদেসি. থেৰা অচ্ছন্নাসু কুটিকাসু ৱিহৰন্তি. ৱস্সকালে দেৱো ন ৱস্সতি. ৰাজা ‘‘কিং নু খো কাৰণং দেৱো ন ৱস্সতী’’তি চিন্তেন্তো, তং কাৰণং ঞত্ৱা, তা কুটিকাযো ছাদাপেত্ৱা, মত্তিকাকম্মং চিত্তকম্মঞ্চ কাৰাপেত্ৱা, কুটিকামহং কৰোন্তো মহতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং অদাসি. থেৰা ৰঞ্ঞো অনুকম্পায কুটিকাযো পৱিসিত্ৱা মেত্তাসমাপত্তিযো সমাপজ্জিংসু. অথুত্তৰপাচীনদিসতো মহামেঘো উট্ঠহিত্ৱা থেৰানং সমাপত্তিতো ৱুট্ঠানক্খণেযেৱ ৱস্সিতুং আৰভি. তেসু গোধিকত্থেৰো সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায সহ মেঘগজ্জিতেন –
৫১. ‘‘ৱস্সতি দেৱো যথা সুগীতং, ছন্না মে কুটিকা সুখা নিৱাতা;
চিত্তং সুসমাহিতঞ্চ ময্হং, অথ চে পত্থযসি পৱস্স দেৱা’’তি. –
ইমং গাথং অভাসি.
তত্থ ৱস্সতীতি সিঞ্চতি ৱুট্ঠিধাৰং পৱেচ্ছতি. দেৱোতি মেঘো. যথা সুগীতন্তি সুন্দৰগীতং ৱিয গজ্জন্তোতি অধিপ্পাযো. মেঘো হি ৱস্সনকালে সতপটলসহস্সপটলো উট্ঠহিত্ৱা থনযন্তো ৱিজ্জুতা নিচ্ছাৰেন্তোৱ সোভতি, ন কেৱলো. তস্মা সিনিদ্ধমধুৰগম্ভীৰনিগ্ঘোসো ৱস্সতি দেৱোতি দস্সেতি. তেন সদ্দতো অনুপপীড়িতং আহ ‘‘ছন্না মে কুটিকা সুখা নিৱাতা’’তি. যথা ন দেৱো ৱস্সতি, এৱং তিণাদীহি ছাদিতা অযং মে কুটিকা, তেন ৱুট্ঠিৱস্সেন অনুপপীড়িতং আহ. পৰিভোগসুখস্স উতুসপ্পাযউতুসুখস্স চ সব্ভাৱতো সুখা. ফুসিতগ্গড়পিহিতৱাতপানতাহি ৱাতপৰিস্সযৰহিতা. উভযেনপি আৱাসসপ্পাযৱসেন অনুপপীড়িতং আহ. চিত্তং সুসমাহিতঞ্চ ময্হন্তি চিত্তঞ্চ মম সুট্ঠু সমাহিতং অনুত্তৰসমাধিনা নিব্বানাৰম্মণে সুট্ঠু অপ্পিতং, এতেন অব্ভন্তৰপৰিস্সযাভাৱতো অপ্পোস্সুক্কতং দস্সেতি. অথ চে পত্থযসীতি অথ ইদানি পত্থযসি চে, যদি ইচ্ছসি. পৱস্সাতি সিঞ্চ উদকং পগ্ঘৰ ৱুট্ঠিধাৰং পৱেচ্ছ. দেৱাতি মেঘং আলপতি.
গোধিকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.