৪. খিতকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

লহুকো ৱত মে কাযোতি আযস্মতো খিতকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে যক্খসেনাপতি হুত্ৱা নিব্বত্তো একদিৱসং যক্খসমাগমে নিসিন্নো সত্থাৰং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. তস্স সত্থা ধম্মং দেসেসি. সো ধম্মং সুত্ৱা উড়াৰং পীতিসোমনস্সং পৱেদেন্তো অপ্ফোটেন্তো উট্ঠহিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, খিতকোতিস্স নামং অহোসি. সো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স মহিদ্ধিকভাৱং সুত্ৱা ‘‘ইদ্ধিমা ভৱিস্সামী’’তি পুব্বহেতুনা চোদিযমানো পব্বজিত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা সমথৱিপস্সনাসু কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৭.১-৬) –

‘‘পদুমো নাম নামেন, দ্ৱিপদিন্দো নৰাসভো;

পৱনা অভিনিক্খম্ম, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা.

‘‘যক্খানং সমযো আসি, অৱিদূৰে মহেসিনো;

যেন কিচ্চেন সম্পত্তা, অজ্ঝাপেক্খিংসু তাৱদে.

‘‘বুদ্ধস্স গিৰমঞ্ঞায, অমতস্স চ দেসনং;

পসন্নচিত্তো সুমনো, অপ্ফোটেত্ৱা উপট্ঠহিং.

‘‘সুচিণ্ণস্স ফলং পস্স, উপট্ঠানস্স সত্থুনো;

তিংসকপ্পসহস্সেসু, দুগ্গতিং নুপপজ্জহং.

‘‘ঊনতিংসে কপ্পসতে, সমলঙ্কতনামকো;

সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহব্বলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অৰহত্তং পন পত্ৱা সৱিসেসং ইদ্ধীসু ৱসীভাৱেন অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোন্তো ইদ্ধিপাটিহাৰিযেন অনুসাসনীপাটিহাৰিযেন চ সত্তানং অনুগ্গহং কৰোন্তো ৱিহৰতি. সো ভিক্খূহি, ‘‘কথং ত্ৱং, আৱুসো, ইদ্ধি ৱড়ঞ্জেসী’’তি পুট্ঠো তমত্থং আচিক্খন্তো –

১০৪. ‘‘লহুকো ৱত মে কাযো, ফুট্ঠো চ পীতিসুখেন ৱিপুলেন;

তূলমিৱ এৰিতং মালুতেন, পিলৱতীৱ মে কাযো’’তি. –

গাথং অভাসি. ‘‘উদানৱসেনা’’তিপি ৱদন্তিযেৱ.

তত্থ লহুকো ৱত মে কাযোতি নীৱৰণাদিৱিক্খম্ভনেন চুদ্দসৱিধেন চিত্তপৰিদমনেন চতুৰিদ্ধিপাদকভাৱনায সুট্ঠু চিণ্ণৱসীভাৱেন চ মে ৰূপকাযো সল্লহুকো ৱত, যেন দন্ধং মহাভূতপচ্চযম্পি নাম ইমং কৰজকাযং চিত্তৱসেন পৰিণামেমীতি অধিপ্পাযো. ফুট্ঠো চ পীতিসুখেন ৱিপুলেনাতি সব্বত্থকমেৱ ফৰন্তেন মহতা উড়াৰেন পীতিসহিতেন সুখেন ফুট্ঠো চ মে কাযোতি যোজনা. ইদঞ্চ যথা কাযো লহুকো অহোসি, তং দস্সনত্থং ৱুত্তং. সুখসঞ্ঞোক্কমনেন হি সদ্ধিংযেৱ লহুসঞ্ঞোক্কমনং হোতি. সুখস্স ফৰণঞ্চেত্থ তংসমুট্ঠানৰূপৱসেন দট্ঠব্বং কথং পন চতুত্থজ্ঝানসমঙ্গিনো পীতিসুখফৰণং, সমতিক্কন্তপীতিসুখঞ্হি তন্তি চে? সচ্চমেতং, ইদং পন ন চতুত্থজ্ঝানলক্খণৱসেন ৱুত্তং, অথ খো পুব্বভাগৱসেন. ‘‘পীতিসুখেনা’’তি পন পীতিসহিতসদিসেন সুখেন, উপেক্খা হি ইধ সন্তসভাৱতায ঞাণৱিসেসযোগতো চ সুখন্তি অধিপ্পেতং. তথা হি ৱুত্তং ‘‘সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমতী’’তি (পটি. ম. ১.১০১). পাদকজ্ঝানাৰম্মণেন ৰূপকাযাৰম্মণেন ৱা ইদ্ধিচিত্তেন সহজাতং সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমতি পৱিসতি ফুসতি সম্পাপুণাতীতি অযম্পি তত্থ অত্থো. তথা চাহ অট্ঠকথাযং (পটি. ম. অট্ঠ. ২.৩.১২) – ‘‘সুখসঞ্ঞা নাম উপেক্খাসম্পযুত্তা সঞ্ঞা. উপেক্খা হি সন্তং সুখন্তি ৱুত্তং সাযেৱ সঞ্ঞা নীৱৰণেহি চেৱ ৱিতক্কাদিপচ্চনীকেহি চ ৱিমুত্তত্তা লহুসঞ্ঞাতিপি ৱেদিতব্বা. তং ওক্কন্তস্স পনস্স কৰজকাযোপি তূলপিচু ৱিয সল্লহুকো হোতি. সো এৱং ৱাতক্খিত্ততূলপিচুনো ৱিয সল্লহুকেন দিস্সমানেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং গচ্ছতী’’তি. তেনাহ ‘‘তূলমিৱ এৰিতং মালুতেন, পিলৱতীৱ মে কাযো’’তি. তস্সত্থো – যদাহং ব্ৰহ্মলোকং অঞ্ঞং ৱা ইদ্ধিযা গন্তুকামো হোমি, তদা মালুতেন ৱাযুনা এৰিতং চিত্তং তূলপিচু ৱিয আকাসং লঙ্ঘন্তোযেৱ মে কাযো হোতীতি.

খিতকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.