৯. পিলিন্দৱচ্ছত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
স্ৱাগতন্তি আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে হংসৱতীনগৰে মহাভোগকুলে নিব্বত্তো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং দেৱতানং পিযমনাপভাৱেন অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা ততো চুতো দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো সুমেধস্স ভগৱতো কালে মনুস্সলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ভগৱতি পৰিনিব্বুতে সত্থু থূপস্স পূজং কত্ৱা সঙ্ঘে চ মহাদানং পৱত্তেত্ৱা ততো চুতো দেৱমনুস্সেসু এৱ সংসৰন্তো অনুপ্পন্নে বুদ্ধে চক্কৱত্তী ৰাজা হুত্ৱা মহাজনং পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা সগ্গপৰাযণং অকাসি. সো অনুপ্পন্নেযেৱ অম্হাকং ভগৱতি সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণগেহে নিব্বত্তি. ‘‘পিলিন্দো’’তিস্স নামং অকংসু. ৱচ্ছোতি পন গোত্তং. তেন সো অপৰভাগে ‘‘পিলিন্দৱচ্ছো’’তি পঞ্ঞাযিত্থ. সংসাৰে পন সংৱেগবহুলতায পৰিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা চূড়গন্ধাৰং নাম ৱিজ্জং সাধেত্ৱা তায ৱিজ্জায আকাসচাৰী পৰচিত্তৱিদূ চ হুত্ৱা ৰাজগহে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো পটিৱসতি.
অথ যদা অম্হাকং ভগৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা অনুক্কমেন ৰাজগহং উপগতো, ততো পট্ঠায বুদ্ধানুভাৱেন তস্স সা ৱিজ্জা ন সম্পজ্জতি, অত্তনো কিচ্চং ন সাধেতি. সো চিন্তেসি – ‘‘সুতং খো পন মেতং আচৰিযপাচৰিযানং ভাসমানানং ‘যত্থ মহাগন্ধাৰৱিজ্জা ধৰতি, তত্থ চূড়গন্ধাৰৱিজ্জা ন সম্পজ্জতী’তি, সমণস্স পন গোতমস্স আগতকালতো পট্ঠায নাযং মম ৱিজ্জা সম্পজ্জতি, নিস্সংসযং সমণো গোতমো মহাগন্ধাৰৱিজ্জং জানাতি, যংনূনাহং তং পযিৰুপাসিত্ৱা তস্স সন্তিকে তং ৱিজ্জং পৰিযাপুণেয্য’’ন্তি. সো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘অহং, মহাসমণ, তৱ সন্তিকে একং ৱিজ্জং পৰিযাপুণিতুকামো, ওকাসং মে কৰোহী’’তি. ভগৱা ‘‘তেন হি পব্বজা’’তি আহ. সো ‘‘ৱিজ্জায পৰিকম্মং পব্বজ্জা’’তি মঞ্ঞমানো পব্বজি. তস্স ভগৱা ধম্মং কথেত্ৱা চৰিতানুকূলং কম্মট্ঠানং অদাসি. সো উপনিস্সযসম্পন্নতায নচিৰস্সেৱ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. যা পন পুৰিমজাতিযং তস্সোৱাদে ঠত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তা দেৱতা, তং কতঞ্ঞুতং নিস্সায সঞ্জাতবহুমানা সাযং পাতং থেৰং পযিৰুপাসিত্ৱা গচ্ছন্তি. তস্মা থেৰো দেৱতানং পিযমনাপতায অগ্গতং পত্তো. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.২.৫৫-৬৭) –
‘‘নিব্বুতে লোকনাথম্হি, সুমেধে অগ্গপুগ্গলে;
পসন্নচিত্তো সুমনো, থূপপূজং অকাসহং.
‘‘যে চ খীণাসৱা তত্থ, ছড়ভিঞ্ঞা মহিদ্ধিকা;
তেহং তত্থ সমানেত্ৱা, সঙ্ঘভত্তং অকাসহং.
‘‘সুমেধস্স ভগৱতো, উপট্ঠাকো তদা অহু;
সুমেধো নাম নামেন, অনুমোদিত্থ সো তদা.
‘‘তেন চিত্তপ্পসাদেন, ৱিমানং উপপজ্জহং;
ছড়াসীতিসহস্সানি, অচ্ছৰাযো ৰমিংসু মে.
‘‘মমেৱ অনুৱত্তন্তি, সব্বকামেহি তা সদা;
অঞ্ঞে দেৱে অভিভোমি, পুঞ্ঞকম্মস্সিদং ফলং.
‘‘পঞ্চৱীসম্হি কপ্পম্হি, ৱৰুণো নাম খত্তিযো;
ৱিসুদ্ধভোজনো আসিং, চক্কৱত্তী অহং তদা.
‘‘ন তে বীজং পৱপ্পন্তি, নপি নীযন্তি নঙ্গলা;
অকট্ঠপাকিমং সালিং, পৰিভুঞ্জন্তি মানুসা.
‘‘তত্থ ৰজ্জং কৰিত্ৱান, দেৱত্তং পুন গচ্ছহং;
তদাপি এদিসা ময্হং, নিব্বত্তা ভোগসম্পদা.
‘‘ন মং মিত্তা অমিত্তা ৱা, হিংসন্তি সব্বপাণিনো;
সব্বেসম্পি পিযো হোমি, পুঞ্ঞকম্মস্সিদং ফলং.
‘‘তিংসকপ্পসহস্সম্হি, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, গন্ধালেপস্সিদং ফলং.
‘‘ইমস্মিং ভদ্দকে কপ্পে, একো আসিং জনাধিপো;
মহানুভাৱো ৰাজাহং, চক্কৱত্তী মহব্বলো.
‘‘সোহং পঞ্চসু সীলেসু, ঠপেত্ৱা জনতং বহুং;
পাপেত্ৱা সুগতিংযেৱ, দেৱতানং পিযো অহুং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
তথা দেৱতাহি অতিৱিয পিযাযিতব্বভাৱতো ইমং থেৰং ভগৱা দেৱতানং পিযমনাপভাৱেন অগ্গট্ঠানে ঠপেসি – ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং দেৱতানং পিযমনাপানং যদিদং পিলিন্দৱচ্ছো’’তি (অ. নি. ১.২০৯, ২১৫) সো একদিৱসং ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো অত্তনো গুণে পচ্চৱেক্খিত্ৱা তেসং কাৰণভূতং ৱিজ্জানিমিত্তং ভগৱতো সন্তিকে আগমনং পসংসন্তো ‘‘স্ৱাগতং নাপগত’’ন্তি গাথং অভাসি.
৯. তত্থ স্ৱাগতন্তি সুন্দৰং আগমনং, ইদং মমাতি সম্বন্ধো. অথ ৱা স্ৱাগতন্তি সুট্ঠু আগতং, মযাতি ৱিভত্তি ৱিপৰিণামেতব্বা. নাপগতন্তি ন অপগতং হিতাভিৱুদ্ধিতো ন অপেতং. নযিদং দুমন্তিতং মমাতি ইদং মম দুট্ঠু কথিতং, দুট্ঠু ৱা ৱীমংসিতং ন হোতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যং ভগৱতো সন্তিকে মমাগমনং, যং ৱা মযা তত্থ আগতং, তং স্ৱাগতং, স্ৱাগতত্তাযেৱ ন দুৰাগতং. যং ‘‘ভগৱতো সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি মম মন্তিতং গদিতং কথিতং, চিত্তেন ৱা ৱীমংসিতং ইদম্পি ন দুম্মন্তিন্তি. ইদানি তত্থ কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘সংৱিভত্তেসূ’’তিআদিমাহ. সংৱিভত্তেসূতি পকাৰতো ৱিভত্তেসু. ধম্মেসূতি ঞেয্যধম্মেসু সমথধম্মেসু ৱা, নানাতিত্থিযেহি পকতিআদিৱসেন, সম্মাসম্বুদ্ধেহি দুক্খাদিৱসেন সংৱিভজিত্ৱা ৱুত্তধম্মেসু. যং সেট্ঠং তদুপাগমিন্তি যং তত্থ সেট্ঠং, তং চতুসচ্চধম্মং, তস্স ৱা বোধকং সাসনধম্মং উপাগমিং, ‘‘অযং ধম্মো অযং ৱিনযো’’তি উপগচ্ছিং. সম্মাসম্বুদ্ধেহি এৱ ৱা কুসলাদিৱসেন খন্ধাদিৱসেন যথাসভাৱতো সংৱিভত্তেসু সভাৱধম্মেসু যং তত্থ সেট্ঠং উত্তমং পৱৰং, তং মগ্গফলনিব্বানধম্মং উপাগমিং, অত্তপচ্চক্খতো উপগচ্ছিং সচ্ছাকাসিং, তস্মা স্ৱাগতং মম ন অপগতং সুমন্তিতং ন দুম্মন্তিতন্তি যোজনা.
পিলিন্দৱচ্ছত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.