৬. সীতৱনিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
যো সীতৱনন্তি আযস্মতো সম্ভূতত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? ইতো কিৰ অট্ঠাৰসাধিকস্স কপ্পসতস্স মত্থকে অত্থদস্সী নাম সম্বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা সদেৱকং লোকং সংসাৰমহোঘতো তাৰেন্তো একদিৱসং মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং গঙ্গাতীৰং উপগচ্ছি. তস্মিং কালে অযং গহপতিকুলে নিব্বত্তো তত্থ ভগৱন্তং পস্সিত্ৱা পসন্নমানসো উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে, পাৰং গন্তুকামত্থা’’তি পুচ্ছি. ভগৱা ‘‘গমিস্সামা’’তি অৱোচ. সো তাৱদেৱ নাৱাসঙ্ঘাটং যোজেত্ৱা উপনেসি. সত্থা তং অনুকম্পন্তো সহ ভিক্খুসঙ্ঘেন নাৱং অভিৰুহি. সো সযম্পি অভিৰুয্হ সুখেনেৱ পৰতীৰং সম্পাপেত্ৱা ভগৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ দুতিযদিৱসে মহাদানং পৱত্তেত্ৱা অনুগন্ত্ৱা পসন্নচিত্তো ৱন্দিত্ৱা নিৱত্তি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইতো তেৰসাধিককপ্পসতস্স মত্থকে খত্তিযকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৰাজা অহোসি চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা. সো সত্তে সুগতিমগ্গে পতিট্ঠাপেত্ৱা ততো চুতো একনৱুতিকপ্পে ৱিপস্সিস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা ধুতধম্মে সমাদায সুসানে ৱসন্তো সমণধম্মং অকাসি. পুন কস্সপস্স ভগৱতো কালেপি তস্স সাসনে তীহি সহাযেহি সদ্ধিং পব্বজিত্ৱা ৱীসতিৱস্সসহস্সানি সমণধম্মং কত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে ব্ৰাহ্মণমহাসালস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তস্স ‘‘সম্ভূতো’’তি নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো ব্ৰাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো. ভূমিজো জেয্যসেনো অভিৰাধনোতি তীহি সহাযেহি সদ্ধিং ভগৱতো সন্তিকং গতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি. যে সন্ধায ৱুত্তং –
‘‘ভূমিজো জেয্যসেনো চ, সম্ভূতো অভিৰাধনো;
এতে ধম্মং অভিঞ্ঞাসুং, সাসনে ৱৰতাদিনো’’তি.
অথ সম্ভূতো ভগৱতো সন্তিকে কাযগতাসতিকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা নিবদ্ধং সীতৱনে ৱসতি. তেনেৱাযস্মা ‘‘সীতৱনিযো’’তি পঞ্ঞাযিত্থ. তেন চ সমযেন ৱেস্সৱণো মহাৰাজা কেনচিদেৱ কৰণীযেন জম্বুদীপে দক্খিণদিসাভাগং উদ্দিস্স আকাসেন গচ্ছন্তো থেৰং অব্ভোকাসে নিসীদিত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তং দিস্ৱা ৱিমানতো ওৰুয্হ থেৰং ৱন্দিত্ৱা, ‘‘যদা থেৰো সমাধিতো ৱুট্ঠহিস্সতি, তদা মম আগমনং আৰোচেথ, আৰক্খঞ্চস্স কৰোথা’’তি দ্ৱে যক্খে আণাপেত্ৱা পক্কামি. তে থেৰস্স সমীপে ঠত্ৱা মনসিকাৰং পটিসংহৰিত্ৱা নিসিন্নকালে আৰোচেসুং. তং সুত্ৱা থেৰো ‘‘তুম্হে মম ৱচনেন ৱেস্সৱণমহাৰাজস্স কথেথ, ভগৱতা অত্তনো সাসনে ঠিতানং সতিআৰক্খা নাম ঠপিতা অত্থি, সাযেৱ মাদিসে ৰক্খতি, ত্ৱং তত্থ অপ্পোস্সুক্কো হোহি, ভগৱতো ওৱাদে ঠিতানং এদিসায আৰক্খায কৰণীযং নত্থী’’তি তে ৱিস্সজ্জেত্ৱা তাৱদেৱ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা ৱিজ্জাত্তযং সচ্ছাকাসি. ততো ৱেস্সৱণো নিৱত্তমানো থেৰস্স সমীপং পত্ৱা মুখাকাৰসল্লক্খণেনেৱস্স কতকিচ্চভাৱং ঞত্ৱা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা ভগৱতো আৰোচেত্ৱা সত্থু সম্মুখা থেৰং অভিত্থৱন্তো –
‘‘সতিআৰক্খসম্পন্নো, ধিতিমা ৱীৰিযসমাহিতো;
অনুজাতো সত্থু সম্ভূতো, তেৱিজ্জো মচ্চুপাৰগূ’’তি. –
ইমায গাথায থেৰস্স গুণে ৱণ্ণেসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.২১.১৫-২০) –
‘‘অত্থদস্সী তু ভগৱা, দ্ৱিপদিন্দো নৰাসভো;
পুৰক্খতো সাৱকেহি, গঙ্গাতীৰমুপাগমি.
‘‘সমতিত্তি কাকপেয্যা, গঙ্গা আসি দুৰুত্তৰা;
উত্তাৰযিং ভিক্খুসঙ্ঘং, বুদ্ধঞ্চ দ্ৱিপদুত্তমং.
‘‘অট্ঠাৰসে কপ্পসতে, যং কম্মমকৰিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, তৰণায ইদং ফলং.
‘‘তেৰসেতো কপ্পসতে, পঞ্চ সব্বোভৱা অহুং;
সত্তৰতনসম্পন্না, চক্কৱত্তী মহব্বলা.
‘‘পচ্ছিমে চ ভৱে অস্মিং, জাতোহং ব্ৰাহ্মণে কুলে;
সদ্ধিং তীহি সহাযেহি, পব্বজিং সত্থু সাসনে.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অথাযস্মা সম্ভূতো ভগৱন্তং দস্সনায গচ্ছন্তে ভিক্খূ দিস্ৱা ‘‘আৱুসো, মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দথ, এৱঞ্চ ৱদেথা’’তি ৱত্ৱা ধম্মাধিকৰণং অত্তনো সত্থু অৱিহেঠিতভাৱং পকাসেন্তো ‘‘যো সীতৱন’’ন্তি গাথমাহ. তে ভিক্খূ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা সম্ভূতত্থেৰস্স সাসনং সম্পৱেদেন্তা, ‘‘আযস্মা, ভন্তে, সম্ভূতো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, এৱঞ্চ ৱদতী’’তি ৱত্ৱা তং গাথং আৰোচেসুং, তং সুত্ৱা ভগৱা ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, সম্ভূতো ভিক্খু পচ্চপাদি ধম্মস্সানুধম্মং, ন চ মং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেঠেতি. ৱেস্সৱণেন তস্সত্থো ময্হং আৰোচিতা’’তি আহ.
৬. যং পন তে ভিক্খূ সম্ভূতত্থেৰেন ৱুত্তং ‘‘যো সীতৱন’’ন্তি গাথং সত্থু নিৱেদেসুং. তত্থ সীতৱনন্তি এৱংনামকং ৰাজগহসমীপে মহন্তং ভেৰৱসুসানৱনং. উপগাতি নিৱাসনৱসেন উপগচ্ছি. এতেন ভগৱতা অনুঞ্ঞাতং পব্বজিতানুৰূপং নিৱাসনট্ঠানং দস্সেতি. ভিক্খূতি সংসাৰভযস্স ইক্খনতো ভিন্নকিলেসতায চ ভিক্খু. একোতি অদুতিযো, এতেন কাযৱিৱেকং দস্সেতি. সন্তুসিতোতি সন্তুট্ঠো. এতেন চতুপচ্চযসন্তোসলক্খণং অৰিযৱংসং দস্সেতি. সমাহিতত্তোতি উপচাৰপ্পনাভেদেন সমাধিনা সমাহিতচিত্তো, এতেন চিত্তৱিৱেকভাৱনামুখেন ভাৱনাৰামং অৰিযৱংসং দস্সেতি. ৱিজিতাৱীতি সাসনে সম্মাপটিপজ্জন্তেন ৱিজেতব্বং কিলেসগণং ৱিজিত্ৱা ঠিতো, এতেন উপধিৱিৱেকং দস্সেতি. ভযহেতূনং কিলেসানং অপগতত্তা অপেতলোমহংসো, এতেন সম্মাপটিপত্তিযা ফলং দস্সেতি. ৰক্খন্তি ৰক্খন্তো. কাযগতাসতিন্তি কাযাৰম্মণং সতিং, কাযগতাসতিকম্মট্ঠানং পৰিব্ৰূহনৱসেন অৱিস্সজ্জেন্তো. ধিতিমাতি ধীৰো, সমাহিতত্তং ৱিজিতাৱিভাৱতং ৱা উপাদায পটিপত্তিদস্সনমেতং. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – সো ভিক্খু ৱিৱেকসুখানুপেক্খায একো সীতৱনং উপাগমি, উপাগতো চ লোলভাৱাভাৱতো সন্তুট্ঠো ধিতিমা কাযগতাসতিকম্মট্ঠানং ভাৱেন্তো তথাধিগতং ঝানং পাদকং কত্ৱা আৰদ্ধৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অধিগতেন অগ্গমগ্গেন সমাহিতো ৱিজিতাৱী চ হুত্ৱা কতকিচ্চতায ভযহেতূনং সব্বসো অপগতত্তা অপেতলোমহংসো জাতোতি.
সীতৱনিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.