৫. পৰমট্ঠকসুত্তৱণ্ণনা
৮০৩. পৰমন্তি দিট্ঠীসূতি পৰমট্ঠকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ভগৱতি কিৰ সাৱত্থিযং ৱিহৰন্তে নানাতিত্থিযা সন্নিপতিত্ৱা অত্তনো অত্তনো দিট্ঠিং দীপেন্তা ‘‘ইদং পৰমং, ইদং পৰম’’ন্তি কলহং কত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা সম্বহুলে জচ্চন্ধে সন্নিপাতাপেত্ৱা ‘‘ইমেসং হত্থিং দস্সেথা’’তি আণাপেসি. ৰাজপুৰিসা অন্ধে সন্নিপাতাপেত্ৱা হত্থিং পুৰতো সযাপেত্ৱা ‘‘পস্সথা’’তি আহংসু. তে হত্থিস্স একমেকং অঙ্গং পৰামসিংসু. ততো ৰঞ্ঞা ‘‘কীদিসো, ভণে, হত্থী’’তি পুট্ঠো যো সোণ্ডং পৰামসি, সো ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, নঙ্গলীসা’’তি ভণি. যে দন্তাদীনি পৰামসিংসু, তে ইতৰং ‘‘মা ভো ৰঞ্ঞো পুৰতো মুসা ভণী’’তি পৰিভাসিত্ৱা ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, ভিত্তিখিলো’’তিআদীনি আহংসু. ৰাজা তং সব্বং সুত্ৱা ‘‘ঈদিসো তুম্হাকং সমযো’’তি তিত্থিযে উয্যোজেসি. অঞ্ঞতৰো পিণ্ডচাৰিকো তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ভগৱতো আৰোচেসি. ভগৱা তস্সং অট্ঠুপ্পত্তিযং ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘যথা, ভিক্খৱে, জচ্চন্ধা হত্থিং অজানন্তা তং তং অঙ্গং পৰামসিত্ৱা ৱিৱদিংসু, এৱং তিত্থিযা ৱিমোক্খন্তিকধম্মং অজানন্তা তং তং দিট্ঠিং পৰামসিত্ৱা ৱিৱদন্তী’’তি ৱত্ৱা ধম্মদেসনত্থং ইমং সুত্তমভাসি.
তত্থ পৰমন্তি দিট্ঠীসু পৰিব্বসানোতি ‘‘ইদং পৰম’’ন্তি গহেত্ৱা সকায সকায দিট্ঠিযা ৱসমানো. যদুত্তৰি কুৰুতেতি যং অত্তনো সত্থাৰাদিং সেট্ঠং কৰোতি. হীনাতি অঞ্ঞে ততো সব্বমাহাতি তং অত্তনো সত্থাৰাদিং ঠপেত্ৱা ততো অঞ্ঞে সব্বে ‘‘হীনা ইমে’’তি আহ. তস্মা ৱিৱাদানি অৱীতিৱত্তোতি তেন কাৰণেন সো দিট্ঠিকলহে অৱীতিৱত্তোৱ হোতি.
৮০৪. দুতিযগাথায অত্থো – এৱং অৱীতিৱত্তো চ যং দিট্ঠে সুতে সীলৱতে মুতেতি এতেসু ৱত্থূসু উপ্পন্নদিট্ঠিসঙ্খাতে অত্তনি পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰং আনিসংসং পস্সতি. তদেৱ সো তত্থ সকায দিট্ঠিযা আনিসংসং ‘‘ইদং সেট্ঠ’’ন্তি অভিনিৱিসিত্ৱা অঞ্ঞং সব্বং পৰসত্থাৰাদিকং নিহীনতো পস্সতি.
৮০৫. ততিযগাথায অত্থো – এৱং পস্সতো চস্স যং অত্তনো সত্থাৰাদিং নিস্সিতো অঞ্ঞং পৰসত্থাৰাদিং হীনং পস্সতি তং পন দস্সনং গন্থমেৱ কুসলা ৱদন্তি, বন্ধনন্তি ৱুত্তং হোতি. যস্মা এতদেৱ, তস্মা হি দিট্ঠংৱ সুতং মুতং ৱা সীলব্বতং ভিক্খু ন নিস্সযেয্য, নাভিনিৱেসেয্যাতি ৱুত্তং হোতি.
৮০৬. চতুত্থগাথায অত্থো – ন কেৱলং দিট্ঠসুতাদিং ন নিস্সযেয্য, অপিচ খো পন অসঞ্জাতং উপৰূপৰি দিট্ঠিম্পি লোকস্মিং ন কপ্পযেয্য, ন জনেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. কীদিসং? ঞাণেন ৱা সীলৱতেন ৱাপি, সমাপত্তিঞাণাদিনা ঞাণেন ৱা সীলৱতেন ৱা যা কপ্পিযতি, এতং দিট্ঠিং ন কপ্পেয্য. ন কেৱলঞ্চ দিট্ঠিং ন কপ্পযেয্য, অপিচ খো পন মানেনপি জাতিআদীহি ৱত্থূহি সমোতি অত্তানমনূপনেয্য, হীনো ন মঞ্ঞেথ ৱিসেসি ৱাপীতি.
৮০৭. পঞ্চমগাথায অত্থো – এৱঞ্হি দিট্ঠিং অকপ্পেন্তো অমঞ্ঞমানো চ অত্তং পহায অনুপাদিযানো ইধ ৱা যং পুব্বে গহিতং, তং পহায অপৰং অগ্গণ্হন্তো তস্মিম্পি ৱুত্তপ্পকাৰে ঞাণে দুৱিধং নিস্সযং নো কৰোতি. অকৰোন্তো চ স ৱে ৱিযত্তেসু নানাদিট্ঠিৱসেন ভিন্নেসু সত্তেসু ন ৱগ্গসাৰী ছন্দাদিৱসেন অগচ্ছনধম্মো হুত্ৱা দ্ৱাসট্ঠিযা দিট্ঠীসু কিঞ্চিপি দিট্ঠিং ন পচ্চেতি, ন পচ্চাগচ্ছতীতি ৱুত্তং হোতি.
৮০৮-১০. ইদানি যো সো ইমায গাথায ৱুত্তো খীণাসৱো, তস্স ৱণ্ণভণনত্থং ‘‘যস্সূভযন্তে’’তিআদিকা তিস্সো গাথাযো আহ. তত্থ উভযন্তেতি পুব্বে ৱুত্তফস্সাদিভেদে. পণিধীতি তণ্হা. ভৱাভৱাযাতি পুনপ্পুনভৱায. ইধ ৱা হুৰং ৱাতি সকত্তভাৱাদিভেদে ইধ ৱা পৰত্তভাৱাদিভেদে পৰত্থ ৱা. দিট্ঠে ৱাতি দিট্ঠসুদ্ধিযা ৱা. এস নযো সুতাদীসু. সঞ্ঞাতি সঞ্ঞাসমুট্ঠাপিকা দিট্ঠি. ধম্মাপি তেসং ন পটিচ্ছিতাসেতি দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিগতধম্মাপি তেসং ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি এৱং ন পটিচ্ছিতা. পাৰঙ্গতো ন পচ্চেতি তাদীতি নিব্বানপাৰং গতো তেন তেন মগ্গেন পহীনে কিলেসে পুন নাগচ্ছতি, পঞ্চহি চ আকাৰেহি তাদী হোতীতি. সেসং পাকটমেৱাতি.
পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায পৰমট্ঠকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.