৪. সুদ্ধট্ঠকসুত্তৱণ্ণনা
৭৯৫. পস্সামি সুদ্ধন্তি সুদ্ধট্ঠকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? অতীতে কিৰ কস্সপস্স ভগৱতো কালে বাৰাণসিৱাসী অঞ্ঞতৰো কুটুম্বিকো পঞ্চহি সকটসতেহি পচ্চন্তজনপদং অগমাসি ভণ্ডগ্গহণত্থং. তত্থ ৱনচৰকেন সদ্ধিং মিত্তং কত্ৱা তস্স পণ্ণাকাৰং দত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কচ্চি, তে সম্ম, চন্দনসাৰং দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি? ‘‘আম সামী’’তি চ ৱুত্তে তেনেৱ সদ্ধিং চন্দনৱনং পৱিসিত্ৱা সব্বসকটানি চন্দনসাৰস্স পূৰেত্ৱা তম্পি ৱনচৰকং ‘‘যদা, সম্ম, বাৰাণসিং আগচ্ছসি, তদা চন্দনসাৰং গহেত্ৱা আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা বাৰাণসিংযেৱ অগমাসি. অথাপৰেন সমযেন সোপি ৱনচৰকো চন্দনসাৰং গহেত্ৱা তস্স ঘৰং অগমাসি. সো তং দিস্ৱা সব্বং পটিসন্থাৰং কত্ৱা সাযন্হসমযে চন্দনসাৰং পিসাপেত্ৱা সমুগ্গং পূৰেত্ৱা ‘‘গচ্ছ, সম্ম, ন্হাযিত্ৱা আগচ্ছা’’তি অত্তনো পুৰিসেন সদ্ধিং ন্হানতিত্থং পেসেসি. তেন চ সমযেন বাৰাণসিযং উস্সৱো হোতি. অথ বাৰাণসিৱাসিনো পাতোৱ দানং দত্ৱা সাযং সুদ্ধৱত্থনিৱত্থা মালাগন্ধাদীনি গহেত্ৱা কস্সপস্স ভগৱতো মহাচেতিযং ৱন্দিতুং গচ্ছন্তি. সো ৱনচৰকো তে দিস্ৱা ‘‘মহাজনো কুহিং গচ্ছতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ৱিহাৰং চেতিযৱন্দনত্থাযা’’তি চ সুত্ৱা সযম্পি অগমাসি. তত্থ মনুস্সে হৰিতালমনোসিলাদীহি নানপ্পকাৰেহি চেতিযে পূজং কৰোন্তে দিস্ৱা কিঞ্চি চিত্ৰং কাতুং অজানন্তো তং চন্দনং গহেত্ৱা মহাচেতিযে সুৱণ্ণিট্ঠকানং. উপৰি কংসপাতিমত্তং মণ্ডলং অকাসি. অথ তত্থ সূৰিযুগ্গমনৱেলাযং সূৰিযৰস্মিযো উট্ঠহিংসু. সো তং দিস্ৱা পসীদি, পত্থনঞ্চ অকাসি ‘‘যত্থ যত্থ নিব্বত্তামি, ঈদিসা মে ৰস্মিযো উৰে উট্ঠহন্তূ’’তি. সো কালং কত্ৱা তাৱতিংসেসু নিব্বত্তি. তস্স উৰে ৰস্মিযো উট্ঠহিংসু, চন্দমণ্ডলং ৱিযস্স উৰমণ্ডলং ৱিৰোচতি, ‘‘চন্দাভো দেৱপুত্তো’’ত্ৱেৱ চ নং সঞ্জানিংসু.
সো তায সম্পত্তিযা ছসু দেৱলোকেসু অনুলোমপটিলোমতো একং বুদ্ধন্তৰং খেপেত্ৱা অম্হাকং ভগৱতি উপ্পন্নে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি, তথেৱস্স উৰে চন্দমণ্ডলসদিসং ৰস্মিমণ্ডলং অহোসি. নামকৰণদিৱসে চস্স মঙ্গলং কত্ৱা ব্ৰাহ্মণা তং মণ্ডলং দিস্ৱা ‘‘ধঞ্ঞপুঞ্ঞলক্খণো অযং কুমাৰো’’তি ৱিম্হিতা ‘‘চন্দাভো’’ ত্ৱেৱ নামং অকংসু. তং ৱযপ্পত্তং ব্ৰাহ্মণা গহেত্ৱা অলঙ্কৰিত্ৱা ৰত্তকঞ্চুকং পাৰুপাপেত্ৱা ৰথে আৰোপেত্ৱা ‘‘মহাব্ৰহ্মা অয’’ন্তি পূজেত্ৱা ‘‘যো চন্দাভং পস্সতি, সো যসধনাদীনি লভতি, সম্পৰাযঞ্চ সগ্গং গচ্ছতী’’তি উগ্ঘোসেন্তা গামনিগমৰাজধানীসু আহিণ্ডন্তি. গতগতট্ঠানে মনুস্সা ‘‘এস কিৰ ভো চন্দাভো নাম, যো এতং পস্সতি, সো যসধনসগ্গাদীনি লভতী’’তি উপৰূপৰি আগচ্ছন্তি, সকলজম্বুদীপো চলি. ব্ৰাহ্মণা তুচ্ছহত্থকানং আগতানং ন দস্সেন্তি, সতং ৱা সহস্সং ৱা গহেত্ৱা আগতানমেৱ দস্সেন্তি. এৱং চন্দাভং গহেত্ৱা অনুৱিচৰন্তা ব্ৰাহ্মণা কমেন সাৱত্থিং অনুপ্পত্তা.
তেন চ সমযেন ভগৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো অনুপুব্বেন সাৱত্থিং আগন্ত্ৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে বহুজনহিতায ধম্মং দেসেন্তো. অথ চন্দাভো সাৱত্থিং পত্ৱা সমুদ্দপক্খন্তকুন্নদী ৱিয অপাকটো অহোসি, চন্দাভোতি ভণন্তোপি নত্থি. সো সাযন্হসমযে মহাজনকাযং মালাগন্ধাদীনি আদায জেতৱনাভিমুখং গচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘কুহিং গচ্ছথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো, সো বহুজনহিতায ধম্মং দেসেতি, তং সোতুং জেতৱনং গচ্ছামা’’তি চ তেসং ৱচনং সুত্ৱা সোপি ব্ৰাহ্মণগণপৰিৱুতো তত্থেৱ অগমাসি. ভগৱা চ তস্মিং সমযে ধম্মসভাযং ৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নোৱ হোতি. চন্দাভো ভগৱন্তং উপসঙ্কম্ম মধুৰপটিসন্থাৰং কত্ৱা একমন্তং নিসীদি, তাৱদেৱ চস্স সো আলোকো অন্তৰহিতো. বুদ্ধালোকস্স হি সমীপে অসীতিহত্থব্ভন্তৰে অঞ্ঞো আলোকো নাভিভোতি. সো ‘‘আলোকো মে নট্ঠো’’তি নিসীদিত্ৱাৱ উট্ঠাসি, উট্ঠহিত্ৱা চ গন্তুমাৰদ্ধো. অথ নং অঞ্ঞতৰো পুৰিসো আহ – ‘‘কিং ভো চন্দাভ, সমণস্স গোতমস্স ভীতো গচ্ছসী’’তি. নাহং ভীতো গচ্ছামি, অপিচ মে ইমস্স তেজেন আলোকো ন সম্পজ্জতীতি পুনদেৱ ভগৱতো পুৰতো নিসীদিত্ৱা পাদতলা পট্ঠায যাৱ কেসগ্গা ৰূপৰংসিলক্খণাদিসম্পত্তিং দিস্ৱা ‘‘মহেসক্খো সমণো গোতমো, মম উৰে অপ্পমত্তকো আলোকো উট্ঠিতো, তাৱতকেনপি মং গহেত্ৱা ব্ৰাহ্মণা সকলজম্বুদীপং ৱিচৰন্তি. এৱং ৱৰলক্খণসম্পত্তিসমন্নাগতস্স সমণস্স গোতমস্স নেৱ মানো উপ্পন্নো, অদ্ধা অযং অনোমগুণসমন্নাগতো ভৱিস্সতি সত্থা দেৱমনুস্সান’’ন্তি অতিৱিয পসন্নচিত্তো ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. ভগৱা অঞ্ঞতৰং থেৰং আণাপেসি – ‘‘পব্বাজেহি ন’’ন্তি. সো তং পব্বাজেত্ৱা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খি. সো ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা ন চিৰেনেৱ অৰহত্তং পত্ৱা ‘‘চন্দাভত্থেৰো’’তি ৱিস্সুতো অহোসি. তং আৰব্ভ ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘কিং নু খো, আৱুসো, যে চন্দাভং অদ্দসংসু. তে যসং ৱা ধনং ৱা লভিংসু, সগ্গং ৱা গচ্ছিংসু, ৱিসুদ্ধিং ৱা পাপুণিংসু তেন চক্খুদ্ৱাৰিকৰূপদস্সনেনা’’তি. ভগৱা তস্সং অট্ঠুপ্পত্তিযং ইমং সুত্তমভাসি.
তত্থ পঠমগাথায তাৱত্থো – ন, ভিক্খৱে, এৱৰূপেন দস্সনেন সুদ্ধি হোতি. অপিচ খো কিলেসমলিনত্তা অসুদ্ধং, কিলেসৰোগানং অৱিগমা সৰোগমেৱ চন্দাভং ব্ৰাহ্মণং অঞ্ঞং ৱা এৱৰূপং দিস্ৱা দিট্ঠিগতিকো বালো অভিজানাতি ‘‘পস্সামি সুদ্ধং পৰমং অৰোগং, তেন চ দিট্ঠিসঙ্খাতেন দস্সনেন সংসুদ্ধি নৰস্স হোতী’’তি, সো এৱং অভিজানন্তো তং দস্সনং ‘‘পৰম’’ন্তি ঞত্ৱা তস্মিং দস্সনে সুদ্ধানুপস্সী সমানো তং দস্সনং ‘‘মগ্গঞাণ’’ন্তি পচ্চেতি. তং পন মগ্গঞাণং ন হোতি. তেনাহ – ‘‘দিট্ঠেন চে সুদ্ধী’’তি দুতিযগাথং.
৭৯৬. তস্সত্থো – তেন ৰূপদস্সনসঙ্খাতেন দিট্ঠেন যদি কিলেসসুদ্ধি নৰস্স হোতি. তেন ৱা ঞাণেন সো যদি জাতিআদিদুক্খং পজহাতি. এৱং সন্তে অৰিযমগ্গতো অঞ্ঞেন অসুদ্ধিমগ্গেনেৱ সো সুজ্ঝতি, ৰাগাদীহি উপধীহি সউপধিকো এৱ সমানো সুজ্ঝতীতি আপন্নং হোতি, ন চ এৱংৱিধো সুজ্ঝতি. তস্মা দিট্ঠী হি নং পাৱ তথা ৱদানং, সা নং দিট্ঠিযেৱ ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো অয’’ন্তি কথেতি দিট্ঠিঅনুৰূপং ‘‘সস্সতো লোকো’’তিআদিনা নযেন তথা তথা ৱদন্তি.
৭৯৭. ন ব্ৰাহ্মণোতি ততিযগাথা. তস্সত্থো – যো পন বাহিতপাপত্তা ব্ৰাহ্মণো হোতি, সো মগ্গেন অধিগতাসৱক্খযো খীণাসৱব্ৰাহ্মণো অৰিযমগ্গঞাণতো অঞ্ঞেন অভিমঙ্গলসম্মতৰূপসঙ্খাতে দিট্ঠে তথাৱিধসদ্দসঙ্খাতে সুতে অৱীতিক্কমসঙ্খাতে সীলে হত্থিৱতাদিভেদে ৱতে পথৱিআদিভেদে মুতে চ উপ্পন্নেন মিচ্ছাঞাণেন সুদ্ধিং ন আহ. সেসমস্স ব্ৰাহ্মণস্স ৱণ্ণভণনত্থং ৱুত্তং. সো হি তেধাতুকপুঞ্ঞে সব্বস্মিঞ্চ পাপে অনূপলিত্তো, তস্স পহীনত্তা অত্তদিট্ঠিযা যস্স কস্সচি ৱা গহণস্স পহীনত্তা অত্তঞ্জহো, পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰাদীনং অকৰণতো নযিধ পকুব্বমানোতি ৱুচ্চতি. তস্মা নং এৱং পসংসন্তো আহ. সব্বস্সেৱ চস্স পুৰিমপাদেন সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো – পুঞ্ঞে চ পাপে চ অনূপলিত্তো, অত্তঞ্জহো নযিধ পকুব্বমানো, ন ব্ৰাহ্মণো অঞ্ঞতো সুদ্ধিমাহাতি.
৭৯৮. এৱং ন ব্ৰাহ্মণো অঞ্ঞতো সুদ্ধিমাহাতি ৱত্ৱা ইদানি যে দিট্ঠিগতিকা অঞ্ঞতো সুদ্ধিং ব্ৰুৱন্তি, তেসং তস্সা দিট্ঠিযা অনিব্বাহকভাৱং দস্সেন্তো ‘‘পুৰিমং পহাযা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – তে হি অঞ্ঞতো সুদ্ধিৱাদা সমানাপি যস্সা দিট্ঠিযা অপ্পহীনত্তা গহণমুঞ্চনং হোতি. তায পুৰিমং সত্থাৰাদিং পহায অপৰং নিস্সিতা এজাসঙ্খাতায তণ্হায অনুগতা অভিভূতা ৰাগাদিভেদং ন তৰন্তি সঙ্গং, তঞ্চ অতৰন্তা তং তং ধম্মং উগ্গণ্হন্তি চ নিৰস্সজন্তি চ মক্কটোৱ সাখন্তি.
৭৯৯. পঞ্চমগাথায সম্বন্ধো – যো চ সো ‘‘দিট্ঠী হি নং পাৱ তথা ৱদান’’ন্তি ৱুত্তো, সো সযং সমাদাযাতি. তত্থ সযন্তি সামং. সমাদাযাতি গহেত্ৱা. ৱতানীতি হত্থিৱতাদীনি. উচ্চাৱচন্তি অপৰাপৰং হীনপণীতং ৱা সত্থাৰতো সত্থাৰাদিং. সঞ্ঞসত্তোতি কামসঞ্ঞাদীসু লগ্গো. ৱিদ্ৱা চ ৱেদেহি সমেচ্চ ধম্মন্তি পৰমত্থৱিদ্ৱা চ অৰহা চতূহি মগ্গঞাণৱেদেহি চতুসচ্চধম্মং অভিসমেচ্চাতি. সেসং পাকটমেৱ.
৮০০. স সব্বধম্মেসু ৱিসেনিভূতো, যং কিঞ্চি দিট্ঠংৱ সুতং মুতং ৱাতি সোভূৰিপঞ্ঞো খীণাসৱো যং কিঞ্চি দিট্ঠং ৱা সুতং ৱা মুতং ৱা তেসু সব্বধম্মেসু মাৰসেনং ৱিনাসেত্ৱা ঠিতভাৱেন ৱিসেনিভূতো. তমেৱদস্সিন্তি তং এৱং ৱিসুদ্ধদস্সিং. ৱিৱটং চৰন্তন্তিতণ্হচ্ছদনাদিৱিগমেন ৱিৱটং হুত্ৱা চৰন্তং. কেনীধ লোকস্মিং ৱিকপ্পযেয্যাতি কেন ইধ লোকে তণ্হাকপ্পেন ৱা দিট্ঠিকপ্পেন ৱা কোচি ৱিকপ্পেয্য, তেসং ৱা পহীনত্তা ৰাগাদিনা পুব্বে ৱুত্তেনাতি.
৮০১. ন কপ্পযন্তীতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – কিঞ্চ ভিয্যো? তে হি তাদিসা সন্তো দ্ৱিন্নং কপ্পানং পুৰেক্খাৰানঞ্চ কেনচি ন কপ্পযন্তি ন পুৰেক্খৰোন্তি, পৰমত্থঅচ্চন্তসুদ্ধিঅধিগতত্তা অনচ্চন্তসুদ্ধিংযেৱ অকিৰিযসস্সতদিট্ঠিং অচ্চন্ত সুদ্ধীতি ন তে ৱদন্তি. আদানগন্থং গথিতং ৱিসজ্জাতি চতুব্বিধম্পি ৰূপাদীনং আদাযকত্তা আদানগন্থং অত্তনো চিত্তসন্তানে গথিতং বদ্ধং অৰিযমগ্গসত্থেন ৱিসজ্জ ছিন্দিত্ৱা. সেসং পাকটমেৱ.
৮০২. সীমাতিগোতি গাথা একপুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায ৱুত্তা. পুব্বসদিসো এৱ পনস্সা সম্বন্ধো, সো এৱং অত্থৱণ্ণনায সদ্ধিং ৱেদিতব্বো – কিঞ্চ ভিয্যো সো ঈদিসো ভূৰিপঞ্ঞো চতুন্নং কিলেসসীমানং অতীতত্তা সীমাতিগো বাহিতপাপত্তা চ ব্ৰাহ্মণো, ইত্থম্ভূতস্স চ তস্স নত্থি পৰচিত্তপুব্বেনিৱাসঞাণেহি ঞত্ৱা ৱা মংসচক্খুদিব্বচক্খূহি দিস্ৱা ৱা কিঞ্চি সমুগ্গহীতং, অভিনিৱিট্ঠন্তি ৱুত্তং হোতি. সো চ কামৰাগাভাৱতো ন ৰাগৰাগী, ৰূপাৰূপৰাগাভাৱতো ন ৱিৰাগৰত্তো. যতো এৱংৱিধস্স ‘‘ইদং পৰ’’ন্তি কিঞ্চি ইধ উগ্গহিতং নত্থীতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি.
পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায সুদ্ধট্ঠকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.