৩. দুট্ঠট্ঠকসুত্তৱণ্ণনা

৭৮৭. ৱদন্তি ৱে দুট্ঠমনাপীতি দুট্ঠট্ঠকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? আদিগাথায তাৱ উপ্পত্তি – মুনিসুত্তনযেন ভগৱতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ উপ্পন্নলাভসক্কাৰং অসহমানা তিত্থিযা সুন্দৰিং পৰিব্বাজিকং উয্যোজেসুং. সা কিৰ জনপদকল্যাণী সেতৱত্থপৰিব্বাজিকাৱ অহোসি. সা সুন্হাতা সুনিৱত্থা মালাগন্ধৱিলেপনৱিভূসিতা ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা সাৱত্থিৱাসীনং জেতৱনতো নিক্খমনৱেলায সাৱত্থিতো নিক্খমিত্ৱা জেতৱনাভিমুখী গচ্ছতি. মনুস্সেহি চ ‘‘কুহিং গচ্ছসী’’তি পুচ্ছিতা ‘‘সমণং গোতমং সাৱকে চস্স ৰমযিতুং গচ্ছামী’’তি ৱত্ৱা জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকে ৱিচৰিত্ৱা জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকে পিদহিতে নগৰং পৱিসিত্ৱা পভাতে পুন জেতৱনং গন্ত্ৱা গন্ধকুটিসমীপে পুপ্ফানি ৱিচিনন্তী ৱিয চৰতি. বুদ্ধুপট্ঠানং আগতেহি চ মনুস্সেহি ‘‘কিমত্থং আগতাসী’’তি পুচ্ছিতা যংকিঞ্চিদেৱ ভণতি. এৱং অড্ঢমাসমত্তে ৱীতিক্কন্তে তিত্থিযা তং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা পৰিখাতটে নিক্খিপিত্ৱা পভাতে ‘‘সুন্দৰিং ন পস্সামা’’তি কোলাহলং কত্ৱা ৰঞ্ঞো চ আৰোচেত্ৱা তেন অনুঞ্ঞাতা জেতৱনং পৱিসিত্ৱা ৱিচিনন্তা ৱিয তং নিক্খিত্তট্ঠানা উদ্ধৰিত্ৱা মঞ্চকং আৰোপেত্ৱা নগৰং অভিহৰিত্ৱা উপক্কোসং অকংসু. সব্বং পাড়িযং (উদা. ৩৮) আগতনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

ভগৱা তং দিৱসং পচ্চূসসমযে বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো ‘‘তিত্থিযা অজ্জ অযসং উপ্পাদেস্সন্তী’’তি ঞত্ৱা ‘‘তেসং সদ্দহিত্ৱা মাদিসে চিত্তং পকোপেত্ৱা মহাজনো অপাযাভিমুখো মা অহোসী’’তি গন্ধকুটিদ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা অন্তোগন্ধকুটিযংযেৱ অচ্ছি, ন নগৰং পিণ্ডায পাৱিসি. ভিক্খূ পন দ্ৱাৰং পিদহিতং দিস্ৱা পুব্বসদিসমেৱ পৱিসিংসু. মনুস্সা ভিক্খূ দিস্ৱা নানপ্পকাৰেহি অক্কোসিংসু. অথ আযস্মা আনন্দো ভগৱতো তং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা ‘‘তিত্থিযেহি, ভন্তে, মহাঅযসো উপ্পাদিতো, ন সক্কা ইধ ৱসিতুং, ৱিপুলো জম্বুদীপো, অঞ্ঞত্থ গচ্ছামা’’তি আহ. তত্থপি অযসে উট্ঠিতে কুহিং গমিস্সসি আনন্দাতি? ‘‘অঞ্ঞং নগৰং ভগৱা’’তি. অথ ভগৱা ‘‘আগমেহি, আনন্দ, সত্তাহমেৱাযং সদ্দো ভৱিস্সতি, সত্তাহচ্চযেন যেহি অযসো কতো, তেসংযেৱ উপৰি পতিস্সতী’’তি ৱত্ৱা আনন্দত্থেৰস্স ধম্মদেসনত্থং ‘‘ৱদন্তি ৱে’’তি ইমং গাথমভাসি.

তত্থ ৱদন্তীতি ভগৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ উপৱদন্তি. দুট্ঠমনাপি একে অথোপি ৱে সচ্চমনাতি একচ্চে দুট্ঠচিত্তা, একচ্চে তথসঞ্ঞিনোপি হুত্ৱা, তিত্থিযা দুট্ঠচিত্তা, যে তেসং ৱচনং সুত্ৱা সদ্দহিংসু, তে সচ্চমনাতি অধিপ্পাযো. ৱাদঞ্চ জাতন্তি এতং অক্কোসৱাদং উপ্পন্নং. মুনি নো উপেতীতি অকাৰকতায চ অকুপ্পনতায চ বুদ্ধমুনি ন উপেতি. তস্মা মুনী নত্থি খিলো কুহিঞ্চীতি তেন কাৰণেন অযং মুনি ৰাগাদিখিলেহি নত্থি খিলো কুহিঞ্চীতি ৱেদিতব্বো.

৭৮৮. ইমঞ্চ গাথং ৱত্ৱা ভগৱা আনন্দত্থেৰং পুচ্ছি, ‘‘এৱং খুংসেত্ৱা ৱম্ভেত্ৱা ৱুচ্চমানা ভিক্খূ, আনন্দ, কিং ৱদন্তী’’তি. ন কিঞ্চি ভগৱাতি. ‘‘ন, আনন্দ, ‘অহং সীলৱা’তি সব্বত্থ তুণ্হী ভৱিতব্বং, লোকে হি নাভাসমানং জানন্তি মিস্সং বালেহি পণ্ডিত’’ন্তি ৱত্ৱা, ‘‘ভিক্খূ, আনন্দ, তে মনুস্সে এৱং পটিচোদেন্তূ’’তি ধম্মদেসনত্থায ‘‘অভূতৱাদী নিৰযং উপেতী’’তি ইমং গাথমভাসি. থেৰো তং উগ্গহেত্ৱা ভিক্খূ আহ – ‘‘মনুস্সা তুম্হেহি ইমায গাথায পটিচোদেতব্বা’’তি. ভিক্খূ তথা অকংসু. পণ্ডিতমনুস্সা তুণ্হী অহেসুং. ৰাজাপি ৰাজপুৰিসে সব্বতো পেসেত্ৱা যেসং ধুত্তানং লঞ্জং দত্ৱা তিত্থিযা তং মাৰাপেসুং, তে গহেত্ৱা নিগ্গয্হ তং পৱত্তিং ঞত্ৱা তিত্থিযে পৰিভাসি. মনুস্সাপি তিত্থিযে দিস্ৱা লেড্ডুনা পহৰন্তি, পংসুনা ওকিৰন্তি ‘‘ভগৱতো অযসং উপ্পাদেসু’’ন্তি. আনন্দত্থেৰো তং দিস্ৱা ভগৱতো আৰোচেসি, ভগৱা থেৰস্স ইমং গাথমভাসি ‘‘সকঞ্হি দিট্ঠিং…পে… ৱদেয্যা’’তি.

তস্সত্থো – যাযং দিট্ঠি তিত্থিযজনস্স ‘‘সুন্দৰিং মাৰেত্ৱা সমণানং সক্যপুত্তিযানং অৱণ্ণং পকাসেত্ৱা এতেনুপাযেন লদ্ধং সক্কাৰং সাদিযিস্সামা’’তি, সো তং দিট্ঠিং কথং অতিক্কমেয্য, অথ খো সো অযসো তমেৱ তিত্থিযজনং পচ্চাগতো তং দিট্ঠিং অচ্চেতুং অসক্কোন্তং. যো ৱা সস্সতাদিৱাদী, সোপি সকং দিট্ঠিং কথং অচ্চযেয্য তেন দিট্ঠিচ্ছন্দেন অনুনীতো তায চ দিট্ঠিৰুচিযা নিৱিট্ঠো, অপিচ খো পন সযং সমত্তানি পকুব্বমানো অত্তনাৱ পৰিপুণ্ণানি তানি দিট্ঠিগতানি কৰোন্তো যথা জানেয্য, তথেৱ ৱদেয্যাতি.

৭৮৯. অথ ৰাজা সত্তাহচ্চযেন তং কুণপং ছড্ডাপেত্ৱা সাযন্হসমযং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা আহ – ‘‘ননু, ভন্তে, ঈদিসে অযসে উপ্পন্নে ময্হম্পি আৰোচেতব্বং সিযা’’তি. এৱং ৱুত্তে ভগৱা, ‘‘ন, মহাৰাজ, ‘অহং সীলৱা গুণসম্পন্নো’তি পৰেসং আৰোচেতুং অৰিযানং পতিৰূপ’’ন্তি ৱত্ৱা তস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযং ‘‘যো অত্তনো সীলৱতানী’’তি অৱসেসগাথাযো অভাসি.

তত্থ সীলৱতানীতি পাতিমোক্খাদীনি সীলানি আৰঞ্ঞিকাদীনি ধুতঙ্গৱতানি চ. অনানুপুট্ঠোতি অপুচ্ছিতো. পাৱাতি ৱদতি. অনৰিযধম্মং কুসলা তমাহু, যো আতুমানং সযমেৱ পাৱাতি যো এৱং অত্তানং সযমেৱ ৱদতি, তস্স তং ৱাদং ‘‘অনৰিযধম্মো এসো’’তি কুসলা এৱং কথেন্তি.

৭৯০. সন্তোতি ৰাগাদিকিলেসৱূপসমেন সন্তো, তথা অভিনিব্বুতত্তো. ইতিহন্তি সীলেসু অকত্থমানোতি ‘‘অহমস্মি সীলসম্পন্নো’’তিআদিনা নযেন ইতি সীলেসু অকত্থমানো, সীলনিমিত্তং অত্তূপনাযিকং ৱাচং অভাসমানোতি ৱুত্তং হোতি. তমৰিযধম্মং কুসলা ৱদন্তীতি তস্স তং অকত্থনং ‘‘অৰিযধম্মো এসো’’তি বুদ্ধাদযো খন্ধাদিকুসলা ৱদন্তি. যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকেতি যস্স খীণাসৱস্স ৰাগাদযো সত্ত উস্সদা কুহিঞ্চি লোকে নত্থি, তস্স তং অকত্থনং ‘‘অৰিযধম্মো এসো’’তি এৱং কুসলা ৱদন্তীতি সম্বন্ধো.

৭৯১. এৱং খীণাসৱপটিপত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি দিট্ঠিগতিকানং তিত্থিযানং পটিপত্তিং ৰঞ্ঞো দস্সেন্তো আহ – ‘‘পকপ্পিতা সঙ্খতা’’তি. তত্থ পকপ্পিতাতি পৰিকপ্পিতা. সঙ্খতাতি পচ্চযাভিসঙ্খতা. যস্সাতি যস্স কস্সচি দিট্ঠিগতিকস্স. ধম্মাতি দিট্ঠিযো. পুৰক্খতাতি পুৰতো কতা. সন্তীতি সংৱিজ্জন্তি. অৱীৱদাতাতি অৱোদাতা. যদত্তনি পস্সতি আনিসংসং, তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তিন্তি যস্সেতে দিট্ঠিধম্মা পুৰক্খতা অৱোদাতা সন্তি, সো এৱংৱিধো যস্মা অত্তনি তস্সা দিট্ঠিযা দিট্ঠিধম্মিকঞ্চ সক্কাৰাদিং, সম্পৰাযিকঞ্চ গতিৱিসেসাদিং আনিসংসং পস্সতি, তস্মা তঞ্চ আনিসংসং, তঞ্চ কুপ্পতায চ পটিচ্চসমুপ্পন্নতায চ সম্মুতিসন্তিতায চ কুপ্পপটিচ্চসন্তিসঙ্খাতং দিট্ঠিং নিস্সিতোৱ হোতি, সো তন্নিস্সিতত্তা অত্তানং ৱা উক্কংসেয্য পৰে ৱা ৱম্ভেয্য অভূতেহিপি গুণদোসেহি.

৭৯২. এৱং নিস্সিতেন চ দিট্ঠীনিৱেসা…পে… আদিযতী চ ধম্মন্তি. তত্থ দিট্ঠীনিৱেসাতি ইদংসচ্চাভিনিৱেসসঙ্খাতানি দিট্ঠিনিৱেসনানি. ন হি স্ৱাতিৱত্তাতি সুখেন অতিৱত্তিতব্বা ন হোন্তি. ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতন্তি দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিধম্মেসু তং তং সমুগ্গহিতং অভিনিৱিট্ঠং ধম্মং নিচ্ছিনিত্ৱা পৱত্তত্তা দিট্ঠিনিৱেসা ন হি স্ৱাতিৱত্তাতি ৱুত্তং হোতি. তস্মা নৰো তেসু নিৱেসনেসু, নিৰস্সতী আদিযতী চ ধম্মন্তি যস্মা ন হি স্ৱাতিৱত্তা, তস্মা নৰো তেসুযেৱ দিট্ঠিনিৱেসনেসু অজসীলগোসীলকুক্কুৰসীলপঞ্চাতপমৰুপ্পপাতউক্কুটিকপ্পধানকণ্টকাপস্সযাদিভেদং সত্থাৰধম্মক্খানগণাদিভেদঞ্চ তং তং ধম্মং নিৰস্সতি চ আদিযতি চ জহতি চ গণ্হাতি চ ৱনমক্কটো ৱিয তং তং সাখন্তি ৱুত্তং হোতি. এৱং নিৰস্সন্তো চ আদিযন্তো চ অনৱট্ঠিতচিত্তত্তা অসন্তেহিপি গুণদোসেহি অত্তনো ৱা পৰস্স ৱা যসাযসং উপ্পাদেয্য.

৭৯৩. যো পনাযং সব্বদিট্ঠিগতাদিদোসধুননায পঞ্ঞায সমন্নাগতত্তা ধোনো, তস্স ধোনস্স হি…পে… অনূপযো সো. কিং ৱুত্তং হোতি? ধোনধম্মসমন্নাগমা ধোনস্স ধুতসব্বপাপস্স অৰহতো কত্থচি লোকে তেসু তেসু ভৱেসু পকপ্পিতা দিট্ঠি নত্থি, সো তস্সা দিট্ঠিযা অভাৱেন, যায চ অত্তনা কতং পাপকম্মং পটিচ্ছাদেন্তা তিত্থিযা মাযায মানেন ৱা এতং অগতিং গচ্ছন্তি, তম্পি মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনো ৰাগাদীনং দোসানং কেন গচ্ছেয্য, দিট্ঠধম্মে সম্পৰাযে ৱা নিৰযাদীসু গতিৱিসেসেসু কেন সঙ্খং গচ্ছেয্য, অনূপযো সো, সো হি তণ্হাদিট্ঠিউপযানং দ্ৱিন্নং অভাৱেন অনূপযোতি.

৭৯৪. যো পন তেসং দ্ৱিন্নং ভাৱেন উপযো হোতি, সো উপযো হি…পে… দিট্ঠিমিধেৱ সব্বন্তি. তত্থ উপযোতি তণ্হাদিট্ঠিনিস্সিতো. ধম্মেসু উপেতি ৱাদন্তি ‘‘ৰত্তো’’তি ৱা ‘‘দুট্ঠো’’তি ৱা এৱং তেসু তেসু ধম্মেসু উপেতি ৱাদং. অনূপযং কেন কথং ৱদেয্যাতি তণ্হাদিট্ঠিপহানেন অনূপযং খীণাসৱং কেন ৰাগেন ৱা দোসেন ৱা কথং ‘‘ৰত্তো’’তি ৱা ‘‘দুট্ঠো’’তি ৱা ৱদেয্য, এৱং অনুপৱজ্জো চ সো কিং তিত্থিযা ৱিয কতপটিচ্ছাদকো ভৱিস্সতীতি অধিপ্পাযো. অত্তা নিৰত্তা ন হি তস্স অত্থীতি তস্স হি অত্তদিট্ঠি ৱা উচ্ছেদদিট্ঠি ৱা নত্থি, গহণং মুঞ্চনং ৱাপি অত্তনিৰত্তসঞ্ঞিতং নত্থি. কিংকাৰণা নত্থীতি চে? অধোসি সো দিট্ঠিমিধেৱ সব্বং, যস্মা সো ইধেৱ অত্তভাৱে ঞাণৱাতেন সব্বং দিট্ঠিগতং অধোসি, পজহি, ৱিনোদেসীতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি. তং সুত্ৱা ৰাজা অত্তমনো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পক্কামীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায দুট্ঠট্ঠকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.