২. গুহট্ঠকসুত্তৱণ্ণনা

৭৭৯. সত্তো গুহাযন্তি গুহট্ঠকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ভগৱতি কিৰ সাৱত্থিযং ৱিহৰন্তে আযস্মা পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজো কোসম্বিযং গংঙ্গাতীৰে আৱট্টকং নাম উতেনস্স উয্যানং, তত্থ অগমাসি সীতলে পদেসে দিৱাৱিহাৰং নিসীদিতুকামো. অঞ্ঞদাপি চাযং গচ্ছতেৱ তত্থ পুব্বাসেৱনেন যথা গৱম্পতিত্থেৰো তাৱতিংসভৱনন্তি ৱুত্তনযমেতং ৱঙ্গীসসুত্তৱণ্ণনাযং. সো তত্থ গঙ্গাতীৰে সীতলে ৰুক্খমূলে সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. ৰাজাপি খো উতেনো তং দিৱসংযেৱ উয্যানকীড়িকং গন্ত্ৱা বহুদেৱ দিৱসভাগং নচ্চগীতাদীহি উয্যানে কীড়িত্ৱা পানমদমত্তো একিস্সা ইত্থিযা অঙ্কে সীসং কত্ৱা সযি. সেসিত্থিযো ‘‘সুত্তো ৰাজা’’তি উট্ঠহিত্ৱা উয্যানে পুপ্ফফলাদীনি গণ্হন্তিযো থেৰং দিস্ৱা হিৰোত্তপ্পং উপট্ঠাপেত্ৱা ‘‘মা সদ্দং অকত্থা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং নিৱাৰেত্ৱা অপ্পসদ্দা উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা থেৰং সম্পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদিংসু. থেৰো সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায তাসং ধম্মং দেসেসি, তা তুট্ঠা ‘‘সাধু সাধূ’’তি ৱত্ৱা সুণন্তি.

ৰঞ্ঞো সীসং অঙ্কেনাদায নিসিন্নিত্থী ‘‘ইমা মং ওহায কীড়ন্তী’’তি তাসু ইস্সাপকতা ঊৰুং চালেত্ৱা ৰাজানং পবোধেসি. ৰাজা পটিবুজ্ঝিত্ৱা ইত্থাগাৰং অপস্সন্তো ‘‘কুহিং ইমা ৱসলিযো’’তি আহ. সা আহ – ‘‘তুম্হেসু অবহুকতা ‘সমণং ৰমযিস্সামা’তি গতা’’তি. সো কুদ্ধো থেৰাভিমুখো অগমাসি. তা ইত্থিযো ৰাজানং দিস্ৱা একচ্চা উট্ঠহিংসু, একচ্চা ‘‘মহাৰাজ, পব্বজিতস্স সন্তিকে ধম্মং সুণামা’’তি ন উট্ঠহিংসু. সো তেন ভিয্যোসোমত্তায কুদ্ধো থেৰং অৱন্দিত্ৱাৱ ‘‘কিমত্থং আগতোসী’’তি আহ. ‘‘ৱিৱেকত্থং মহাৰাজা’’তি. সো ‘‘ৱিৱেকত্থায আগতা এৱং ইত্থাগাৰপৰিৱুতা নিসীদন্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘তৱ ৱিৱেকং কথেহী’’তি আহ. থেৰো ৱিসাৰদোপি ৱিৱেককথায ‘‘নাযং অঞ্ঞাতুকামো পুচ্ছতী’’তি তুণ্হী অহোসি. ৰাজা ‘‘সচে ন কথেসি, তম্বকিপিল্লিকেহি তং খাদাপেস্সামী’’তি অঞ্ঞতৰস্মিং অসোকৰুক্খে তম্বকিপিল্লিকপুটং গণ্হন্তো অত্তনোৱ উপৰি ৱিকিৰি. সো সৰীৰং পুঞ্ছিত্ৱা অঞ্ঞং পুটং গহেত্ৱা থেৰাভিমুখো অগমাসি. থেৰো ‘‘সচাযং ৰাজা মযি অপৰজ্ঝেয্য, অপাযাভিমুখো ভৱেয্যা’’তি তং অনুকম্পমানো ইদ্ধিযা আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা গতো.

ততো ইত্থিযো আহংসু – ‘‘মহাৰাজ, অঞ্ঞে ৰাজানো ঈদিসং পব্বজিতং দিস্ৱা পুপ্ফগন্ধাদীহি পূজেন্তি, ত্ৱং তম্বকিপিল্লিকপুটেন আসাদেতুং আৰদ্ধো অহোসি, কুলৱংসং নাসেতুং উট্ঠিতো’’তি. সো অত্তনো দোসং ঞত্ৱা তুণ্হী হুত্ৱা উয্যানপালং পুচ্ছি – ‘‘অঞ্ঞম্পি দিৱসং থেৰো ইধাগচ্ছতী’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি. তেন হি যদা আগচ্ছতি, তদা মে আৰোচেয্যাসীতি. সো একদিৱসং থেৰে আগতে আৰোচেসি. ৰাজাপি থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা পাণেহি সৰণং গতো অহোসি. তম্বকিপিল্লিকপুটেন আসাদিতদিৱসে পন থেৰো আকাসেনাগন্ত্ৱা পুন পথৱিযং নিমুজ্জিত্ৱা ভগৱতো গন্ধকুটিযং উম্মুজ্জি. ভগৱাপি খো দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো সীহসেয্যং কপ্পযমানো থেৰং দিস্ৱা ‘‘কিং, ভাৰদ্ৱাজ, অকালে আগতোসী’’তি আহ. থেৰো ‘‘আম ভগৱা’’তি ৱত্ৱা সব্বং তং পৱত্তিং আৰোচেসি. তং সুত্ৱা ভগৱা ‘‘কিং কৰিস্সতি তস্স ৱিৱেককথা কামগুণগিদ্ধস্সা’’তি ৱত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন নিপন্নো এৱ থেৰস্স ধম্মদেসনত্থং ইমং সুত্তমভাসি.

তত্থ সত্তোতি লগ্গো. গুহাযন্তি কাযে. কাযো হি ৰাগাদীনং ৱাড়ানং ৱসনোকাসতো ‘‘গুহা’’তি ৱুচ্চতি. বহুনাভিছন্নোতি বহুনা ৰাগাদিকিলেসজালেন অভিচ্ছন্নো. এতেন অজ্ঝত্তবন্ধনং ৱুত্তং. তিট্ঠন্তি ৰাগাদিৱসেন তিট্ঠন্তো. নৰোতি সত্তো. মোহনস্মিং পগাড়্হোতি মোহনং ৱুচ্চতি কামগুণা. এত্থ হি দেৱমনুস্সা মুয্হন্তি, তেসু অজ্ঝোগাড়্হো হুত্ৱা. এতেন বহিদ্ধাবন্ধনং ৱুত্তং. দূৰে ৱিৱেকা হি তথাৱিধো সোতি সো তথাৰূপো নৰো তিৱিধাপি কাযৱিৱেকাদিকা ৱিৱেকা দূৰে অনাসন্নে. কিংকাৰণা? কামা হি লোকে ন হি সুপ্পহাযা, যস্মা লোকে কামা সুপ্পহাযা ন হোন্তীতি ৱুত্তং হোতি.

৭৮০. এৱং পঠমগাথায ‘‘দূৰে ৱিৱেকা তথাৱিধো’’তি সাধেত্ৱা পুন তথাৱিধানং সত্তানং ধম্মতং আৱিকৰোন্তো ‘‘ইচ্ছানিদানা’’তি গাথমাহ. তত্থ ইচ্ছানিদানাতি তণ্হাহেতুকা. ভৱসাতবদ্ধাতি সুখৱেদনাদিম্হি ভৱসাতে বদ্ধা. তে দুপ্পমুঞ্চাতি তে ভৱসাতৱত্থুভূতা ধম্মা, তে ৱা তত্থ বদ্ধা ইচ্ছানিদানা সত্তা দুপ্পমোচযা. ন হি অঞ্ঞমোক্খাতি অঞ্ঞেন চ মোচেতুং ন সক্কোন্তি. কাৰণৱচনং ৱা এতং, তে সত্তা দুপ্পমুঞ্চা. কস্মা? যস্মা অঞ্ঞেন মোচেতব্বা ন হোন্তি. যদি পন মুঞ্চেয্যুং, সকেন থামেন মুঞ্চেয্যুন্তি অযমস্স অত্থো. পচ্ছা পুৰে ৱাপি অপেক্খমানাতি অনাগতে অতীতে ৱা কামে অপেক্খমানা. ইমেৱ কামে পুৰিমেৱ জপ্পন্তি ইমে ৱা পচ্চুপ্পন্নে কামে পুৰিমে ৱা দুৱিধেপি অতীতানাগতে বলৱতণ্হায পত্থযমানা. ইমেসঞ্চ দ্ৱিন্নং পদানং ‘‘তে দুপ্পমুঞ্চা ন হি অঞ্ঞমোক্খা’’তি ইমিনা সহ সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো, ইতৰথা ‘‘অপেক্খমানা জপ্পং কিং কৰোন্তি কিং ৱা কতা’’তি ন পঞ্ঞাযেয্যুং.

৭৮১-২. এৱং পঠমগাথায ‘‘দূৰে ৱিৱেকা তথাৱিধো’’তি সাধেত্ৱা দুতিযগাথায চ তথাৱিধানং সত্তানং ধম্মতং আৱিকত্ৱা ইদানি নেসং পাপকম্মকৰণং আৱিকৰোন্তো ‘‘কামেসু গিদ্ধা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – তে সত্তা কামেসু পৰিভোগতণ্হায গিদ্ধা পৰিযেসনাদিমনুযুত্তত্তা পসুতা সম্মোহমাপন্নত্তা পমূড়্হা অৱগমনতায মচ্ছৰিতায বুদ্ধাদীনং ৱচনং অনাদিযনতায চ অৱদানিযা. কাযৱিসমাদিম্হি ৱিসমে নিৱিট্ঠা অন্তকালে মৰণদুক্খূপনীতা ‘‘কিংসূ ভৱিস্সাম ইতো চুতাসে’’তি পৰিদেৱযন্তীতি. যস্মা এতদেৱ, তস্মা হি সিক্খেথ…পে… মাহু ধীৰাতি. তত্থ সিক্খেথাতি তিস্সো সিক্খা আপজ্জেয্য. ইধেৱাতি ইমস্মিংযেৱ সাসনে. সেসমুত্তানমেৱ.

৭৮৩. ইদানি যে তথা ন কৰোন্তি, তেসং ব্যসনপ্পত্তিং দস্সেন্তো ‘‘পস্সামী’’তি গাথমাহ. তত্থ পস্সামীতি মংসচক্খুআদীহি পেক্খামি. লোকেতি অপাযাদিম্হি. পৰিফন্দমানন্তি ইতো চিতো চ ফন্দমানং. পজং ইমন্তি ইমং সত্তকাযং. তণ্হগতন্তি তণ্হায গতং অভিভূতং, নিপাতিতন্তি অধিপ্পাযো. ভৱেসূতি কামভৱাদীসু. হীনা নৰাতি হীনকম্মন্তা নৰা. মচ্চুমুখে লপন্তীতি অন্তকালে সম্পত্তে মৰণমুখে পৰিদেৱন্তি. অৱীততণ্হাসেতি অৱিগততণ্হা. ভৱাভৱেসূতি কামভৱাদীসু. অথ ৱা ভৱাভৱেসূতি ভৱভৱেসু, পুনপ্পুনভৱেসূতি ৱুত্তং হোতি.

৭৮৪. ইদানি যস্মা অৱীততণ্হা এৱং ফন্দন্তি চ লপন্তি চ, তস্মা তণ্হাৱিনযে সমাদপেন্তো ‘‘মমাযিতে’’তি গাথমাহ. তত্থ মমাযিতেতি তণ্হাদিট্ঠিমমত্তেহি ‘‘মম’’ন্তি পৰিগ্গহিতে ৱত্থুস্মিং. পস্সথাতি সোতাৰে আলপন্তো আহ. এতম্পীতি এতম্পি আদীনৱং. সেসং পাকটমেৱ.

৭৮৫. এৱমেত্থ পঠমগাথায অস্সাদং, ততো পৰাহি চতূহি আদীনৱঞ্চ দস্সেত্ৱা ইদানি সউপাযং নিস্সৰণং নিস্সৰণানিসংসঞ্চ দস্সেতুং সব্বাহি ৱা এতাহি কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসঞ্চ দস্সেত্ৱা ইদানি নেক্খম্মে আনিসংসং দস্সেতুং ‘‘উভোসু অন্তেসূ’’তি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ উভোসু অন্তেসূতি ফস্সফস্সসমুদযাদীসু দ্ৱীসু পৰিচ্ছেদেসু. ৱিনেয্য ছন্দন্তি ছন্দৰাগং ৱিনেত্ৱা. ফস্সং পৰিঞ্ঞাযাতি চক্খুসম্ফস্সাদিফস্সং, ফস্সানুসাৰেন ৱা তংসম্পযুত্তে সব্বেপি অৰূপধম্মে, তেসং ৱত্থুদ্ৱাৰাৰম্মণৱসেন ৰূপধম্মে চাতি সকলম্পি নামৰূপং তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিজানিত্ৱা. অনানুগিদ্ধোতি ৰূপাদীসু সব্বধম্মেসু অগিদ্ধো. যদত্তগৰহী তদকুব্বমানোতি যং অত্তনা গৰহতি, তং অকুৰুমানো. নলিপ্পতী দিট্ঠসুতেসু ধীৰোতি সো এৱৰূপো ধিতিসম্পন্নো ধীৰো দিট্ঠেসু চ সুতেসু চ ধম্মেসু দ্ৱিন্নং লেপানং একেনপি লেপেন ন লিপ্পতি. আকাসমিৱ নিৰুপলিত্তো অচ্চন্তৱোদানপ্পত্তো হোতি.

৭৮৬. সঞ্ঞং পৰিঞ্ঞাতি গাথায পন অযং সঙ্খেপত্থো – ন কেৱলঞ্চ ফস্সমেৱ, অপিচ খো পন কামসঞ্ঞাদিভেদং সঞ্ঞম্পি, সঞ্ঞানুসাৰেন ৱা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ নামৰূপং তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিজানিত্ৱা ইমায পটিপদায চতুব্বিধম্পি ৱিতৰেয্য ওঘং, ততো সো তিণ্ণোঘো তণ্হাদিট্ঠিপৰিগ্গহেসু তণ্হাদিট্ঠিলেপপ্পহানেন নোপলিত্তো খীণাসৱমুনি ৰাগাদিসল্লানং অব্বূড়্হত্তা অব্বূড়্হসল্লো সতিৱেপুল্লপ্পত্তিযা অপ্পমত্তো চৰং, পুব্বভাগে ৱা অপ্পমত্তো চৰং তেন অপ্পমাদচাৰেন অব্বূড়্হসল্লো হুত্ৱা সকপৰত্তভাৱাদিভেদং নাসীসতী লোকমিমং পৰঞ্চ, অঞ্ঞদত্থু চৰিমচিত্তনিৰোধা নিৰুপাদানো জাতৱেদোৱ পৰিনিব্বাতীতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি ধম্মনেত্তিট্ঠপনমেৱ কৰোন্তো, ন উত্তৰিং ইমায দেসনায মগ্গং ৱা ফলং ৱা উপ্পাদেসি খীণাসৱস্স দেসিতত্তাতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায গুহট্ঠকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.