১৬. সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৯৬২. ন মে দিট্ঠোতি সাৰিপুত্তসুত্তং, ‘‘থেৰপঞ্হসুত্ত’’ন্তিপি ৱুচ্চতি. কা উপ্পত্তি? ইমস্স সুত্তস্স উপ্পত্তি – ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স চন্দনঘটিকায পটিলাভং আদিং কত্ৱা তায চন্দনঘটিকায কতস্স পত্তস্স আকাসে উস্সাপনং আযস্মতো পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজস্স ইদ্ধিযা পত্তগ্গহণং, তস্মিং ৱত্থুস্মিং সাৱকানং ইদ্ধিপটিক্খেপো, তিত্থিযানং ভগৱতা সদ্ধিং পাটিহাৰিযং কত্তুকামতা, পাটিহাৰিযকৰণং, ভগৱতো সাৱত্থিগমনং, তিত্থিযানুবন্ধনং, সাৱত্থিযং পসেনদিনো বুদ্ধূপগমনং কণ্ডম্বপাতুভাৱো, চতুন্নং পৰিসানং তিত্থিযজযত্থং পাটিহাৰিযকৰণুস্সুক্কনিৱাৰণং, যমকপাটিহাৰিযকৰণং, কতপাটিহাৰিযস্স ভগৱতো তাৱতিংসভৱনগমনং, তত্থ তেমাসং ধম্মদেসনা, আযস্মতা মহামোগ্গল্লানত্থেৰেন যাচিতস্স দেৱলোকতো সঙ্কস্সনগৰে ওৰোহণন্তি ইমানি ৱত্থূনি অন্তৰন্তৰে চ জাতকানি ৱিত্থাৰেত্ৱা যাৱ দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতাহি পূজিযমানো ভগৱা মজ্ঝে মণিমযেন সোপানেন সঙ্কস্সনগৰে ওৰুয্হ সোপানকড়েৱৰে অট্ঠাসি –
‘‘যে ঝানপ্পসুতা ধীৰা, নেক্খম্মূপসমে ৰতা;
দেৱাপি তেসং পিহযন্তি, সম্বুদ্ধানং সতীমত’’ন্তি. (ধ. প. ১৮১) –
ইমিস্সা ধম্মপদগাথায ৱুচ্চমানায ৱুত্তা. সোপানকড়েৱৰে ঠিতং পন ভগৱন্তং সব্বপঠমং আযস্মা সাৰিপুত্তো ৱন্দি, ততো উপ্পলৱণ্ণা ভিক্খুনী, অথাপৰো জনকাযো. তত্ৰ ভগৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমিস্সং পৰিসতি মোগ্গল্লানো ইদ্ধিযা অগ্গোতি পাকটো, অনুৰুদ্ধো দিব্বচক্খুনা, পুণ্ণো ধম্মকথিকত্তেন, সাৰিপুত্তং পনাযং পৰিসা ন কেনচি গুণেন এৱং অগ্গোতি জানাতি, যংনূনাহং সাৰিপুত্তং পঞ্ঞাগুণেন পকাসেয্য’’ন্তি. অথ থেৰং পঞ্হং পুচ্ছি. থেৰো ভগৱতা পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং পুথুজ্জনপঞ্হং, সেক্খপঞ্হং, অসেক্খপঞ্হঞ্চ, সব্বং ৱিস্সজ্জেসি. তদা নং জনো ‘‘পঞ্ঞায অগ্গো’’তি অঞ্ঞাসি. অথ ভগৱা ‘‘সাৰিপুত্তো ন ইদানেৱ পঞ্ঞায অগ্গো, অতীতেপি পঞ্ঞায অগ্গো’’তি জাতকং আনেসি.
অতীতে পৰোসহস্সা ইসযো ৱনমূলফলাহাৰা পব্বতপাদে ৱসন্তি. তেসং আচৰিযস্স আবাধো উপ্পজ্জি, উপট্ঠানানি ৱত্তন্তি. জেট্ঠন্তেৱাসী ‘‘সপ্পাযভেসজ্জং আহৰিস্সামি, আচৰিযং অপ্পমত্তা উপট্ঠহথা’’তি ৱত্ৱা মনুস্সপথং অগমাসি. তস্মিং অনাগতেযেৱ আচৰিযো কালমকাসি. তং ‘‘ইদানি কালং কৰিস্সতী’’তি অন্তেৱাসিকা সমাপত্তিমাৰব্ভ পুচ্ছিংসু. সো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং সন্ধাযাহ – ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি, অন্তেৱাসিনো ‘‘নত্থি আচৰিযস্স অধিগমো’’তি অগ্গহেসুং. অথ জেট্ঠন্তেৱাসী ভেসজ্জং আদায আগন্ত্ৱা তং কালকতং দিস্ৱা আচৰিযং ‘‘কিঞ্চি পুচ্ছিত্থা’’তি আহ. আম পুচ্ছিম্হা, ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি আহ, ন কিঞ্চি আচৰিযেন অধিগতন্তি. নত্থি কিঞ্চীতি ৱদন্তো আচৰিযো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং পৱেদেসি, সক্কাতব্বো আচৰিযোতি.
‘‘পৰোসহস্সম্পি সমাগতানং,
কন্দেয্যুং তে ৱস্সসতং অপঞ্ঞা;
একোপি সেয্যো পুৰিসো সপঞ্ঞো,
যো ভাসিতস্স ৱিজানাতি অত্থ’’ন্তি. (জা. ১.১.৯৯);
কথিতে চ পন ভগৱতা জাতকে আযস্মা সাৰিপুত্তো অত্তনো সদ্ধিৱিহাৰিকানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানমত্থায সপ্পাযসেনাসনগোচৰসীলৱতাদীনি পুচ্ছিতুং ‘‘ন মে দিট্ঠো ইতো পুব্বে’’তি ইমং থুতিগাথং আদিং কত্ৱা অট্ঠ গাথাযো অভাসি. তমত্থং ৱিস্সজ্জেন্তো ভগৱা ততো পৰা সেসগাথাতি.
তত্থ ইতো পুব্বেতি ইতো সঙ্কস্সনগৰে ওতৰণতো পুব্বে. ৱগ্গুৱদোতি সুন্দৰৱদো. তুসিতা গণিমাগতোতি তুসিতকাযা চৱিত্ৱা মাতুকুচ্ছিং আগতত্তা তুসিতা আগতো, গণাচৰিযত্তা গণী. সন্তুট্ঠট্ঠেন ৱা তুসিতসঙ্খাতা দেৱলোকা গণিং আগতো তুসিতানং ৱা অৰহন্তানং গণিং আগতোতি.
৯৬৩. দুতিযগাথায সদেৱকস্স লোকস্স যথা দিস্সতীতি সদেৱকস্স লোকস্স ৱিয মনুস্সানম্পি দিস্সতি. যথা ৱা দিস্সতীতি তচ্ছতো অৱিপৰীততো দিস্সতি চক্খুমাতি উত্তমচক্খু. একোতি পব্বজ্জাসঙ্খাতাদীহি একো. ৰতিন্তি নেক্খম্মৰতিআদিং.
৯৬৪. ততিযগাথায বহূনমিধ বদ্ধানন্তি ইধ বহূনং খত্তিযাদীনং সিস্সানং. সিস্সা হি আচৰিযে পটিবদ্ধৱুত্তিত্তা ‘‘বদ্ধা’’তি ৱুচ্চন্তি অত্থি পঞ্হেন আগমন্তি অত্থিকো পঞ্হেন আগতোম্হি, অত্থিকানং ৱা পঞ্হেন আগমনং, পঞ্হেন অত্থি আগমনং ৱাতি.
৯৬৫. চতুত্থগাথায ৱিজিগুচ্ছতোতি জাতিআদীহি অট্টীযতো ৰিত্তমাসনন্তি ৱিৱিত্তং মঞ্চপীঠং. পব্বতানং গুহাসু ৱাতি পব্বতগুহাসু ৱা ৰিত্তমাসনং ভজতোতি সম্বন্ধিতব্বং.
৯৬৬. পঞ্চমগাথায উচ্চাৱচেসূতি হীনপণীতেসু. সযনেসূতি ৱিহাৰাদীসু সেনাসনেসু. কীৱন্তো তত্থ ভেৰৱাতি কিত্তকা তত্থ ভযকাৰণা. ‘‘কুৱন্তো’’তিপি পাঠো, কূজন্তোতি চস্স অত্থো. ন পন পুব্বেনাপৰং সন্ধিযতি.
৯৬৭. ছট্ঠগাথায কতী পৰিস্সযাতি কিত্তকা উপদ্দৱা. অগতং দিসন্তি নিব্বানং. তঞ্হি অগতপুব্বত্তা অগতং তথা নিদ্দিসিতব্বতো দিসা চাতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অগতং দিস’’ন্তি. অভিসম্ভৱেতি অভিভৱেয্য. পন্তম্হীতি পৰিযন্তে.
৯৬৮-৯. সত্তমগাথায ক্যাস্স ব্যপ্পথযো অস্সূতি কীদিসানি তস্স ৱচনানি অস্সু. অট্ঠমগাথায একোদি নিপকোতি একগ্গচিত্তো পণ্ডিতো.
৯৭০. এৱং আযস্মতা সাৰিপুত্তেন তীহি গাথাহি ভগৱন্তং থোমেত্ৱা পঞ্চহি গাথাহি – পঞ্চসতানং সিস্সানমত্থায সেনাসনগোচৰসীলৱতাদীনি পুচ্ছিতো ভগৱা তমত্থং পকাসেতুং ‘‘ৱিজিগুচ্ছমানস্সা’’তিআদিনা নযেন ৱিস্সজ্জনমাৰদ্ধো. তত্থ পঠমগাথায তাৱত্থো – জাতিআদীহি ৱিজিগুচ্ছমানস্স ৰিত্তাসনং সযনং সেৱতো চে সম্বোধিকামস্স সাৰিপুত্ত, ভিক্খুনো যদিদং ফাসু যো ফাসুৱিহাৰো যথানুধম্মং যো চ অনুধম্মো, তং তে পৱক্খামি যথা পজানং যথা পজানন্তো ৱদেয্য, এৱং ৱদামীতি.
৯৭১. দুতিযগাথায পৰিযন্তচাৰীতি সীলাদীসু চতূসু পৰিযন্তেসু চৰমানো. ডংসাধিপাতানন্তি পিঙ্গলমক্খিকানঞ্চ সেসমক্খিকানঞ্চ. সেসমক্খিকা হি ততো ততো অধিপতিত্ৱা খাদন্তি, তস্মা ‘‘অধিপাতা’’তি ৱুচ্চন্তি. মনুস্সফস্সানন্তি চোৰাদিফস্সানং.
৯৭২. ততিযগাথায পৰধম্মিকা নাম সত্ত সহধম্মিকৱজ্জা সব্বেপি বাহিৰকা. কুসলানুএসীতি কুসলধম্মে অন্ৱেসমানো.
৯৭৩. চতুত্থগাথায আতঙ্কফস্সেনাতি ৰোগফস্সেন. সীতং অতুণ্হন্তি সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ. সো তেহি ফুট্ঠো বহুধাতি সো তেহি আতঙ্কাদীহি অনেকেহি আকাৰেহি ফুট্ঠো সমানোপি. অনোকোতি অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণাদীনং অনোকাসভূতো.
৯৭৪. এৱং ‘‘ভিক্খুনো ৱিজিগুচ্ছতো’’তিআদীহি তীহি গাথাহি পুট্ঠমত্থং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ইদানি ‘‘ক্যাস্স ব্যপ্পথযো’’তিআদিনা নযেন পুট্ঠং ৱিস্সজ্জেন্তো ‘‘থেয্যং ন কাৰে’’তিআদিমাহ. তত্থ ফস্সেতি ফৰেয্য. যদাৱিলত্তং মনসো ৱিজঞ্ঞাতি যং চিত্তস্স আৱিলত্তং ৱিজানেয্য, তং সব্বং ‘‘কণ্হস্স পক্খো’’তি ৱিনোদযেয্য.
৯৭৫. মূলম্পি তেসং পলিখঞ্ঞ তিট্ঠেতি তেসং কোধাতিমানানং যং অৱিজ্জাদিকং মূলং, তম্পি পলিখণিত্ৱা তিট্ঠেয্য. অদ্ধা ভৱন্তো অভিসম্ভৱেয্যাতি এৱং পিযপ্পিযং অভিভৱন্তো একংসেনেৱ অভিভৱেয্য, ন তত্ৰ সিথিলং পৰক্কমেয্যাতি অধিপ্পাযো.
৯৭৬. পঞ্ঞং পুৰক্খত্ৱাতি পঞ্ঞং পুব্বঙ্গমং কত্ৱা. কল্যাণপীতীতি কল্যাণায পীতিযা সমন্নাগতো. চতুৰো সহেথ পৰিদেৱধম্মেতি অনন্তৰগাথায ৱুচ্চমানে পৰিদেৱনীযধম্মে সহেয্য.
৯৭৭. কিংসূ অসিস্সামীতি কিং ভুঞ্জিস্সামি. কুৱং ৱা অসিস্সন্তি কুহিং ৱা অসিস্সামি. দুক্খং ৱত সেত্থ ক্ৱজ্জ সেস্সন্তি ইমং ৰত্তিং দুক্খং সযিং, অজ্জ আগমনৰত্তিং কত্থ সযিস্সং. এতে ৱিতক্কেতি এতে পিণ্ডপাতনিস্সিতে দ্ৱে, সেনাসননিস্সিতে দ্ৱেতি চত্তাৰো ৱিতক্কে. অনিকেতচাৰীতি অপলিবোধচাৰী নিত্তণ্হচাৰী.
৯৭৮. কালেতি পিণ্ডপাতকালে পিণ্ডপাতসঙ্খাতং অন্নং ৱা চীৱৰকালে চীৱৰসঙ্খাতং ৱসনং ৱা লদ্ধা ধম্মেন সমেনাতি অধিপ্পাযো. মত্তং সো জঞ্ঞাতি পটিগ্গহণে চ পৰিভোগে চ সো পমাণং জানেয্য. ইধাতি সাসনে, নিপাতমত্তমেৱ ৱা এতং. তোসনত্থন্তি সন্তোসত্থং, এতদত্থং মত্তং জানেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. সো তেসু গুত্তোতি সো ভিক্খু তেসু পচ্চযেসু গুত্তো. যতচাৰীতি সংযতৱিহাৰো, ৰক্খিতিৰিযাপথো ৰক্খিতকাযৱচীমনোদ্ৱাৰো চাতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘যতিচাৰী’’তিপি পাঠো, সোযেৱত্থো. ৰুসিতোতি ৰোসিতো, ঘট্টিতোতি ৱুত্তং হোতি.
৯৭৯. ঝানানুযুত্তোতি অনুপন্নুপ্পাদনেন উপ্পন্নাসেৱনেন চ ঝানে অনুযুত্তো. উপেক্খমাৰব্ভ সমাহিতত্তোতি চতুত্থজ্ঝানুপেক্খং উপ্পাদেত্ৱা সমাহিতচিত্তো. তক্কাসযং কুক্কুচ্চিযূপছিন্দেতি কামৱিতক্কাদিং তক্কঞ্চ, কামসঞ্ঞাদিং তস্স তক্কস্স আসযঞ্চ, হত্থকুক্কুচ্চাদিং কুক্কুচ্চিযঞ্চ উপচ্ছিন্দেয্য.
৯৮০. চুদিতো ৱচীভি সতিমাভিনন্দেতি উপজ্ঝাযাদীহি ৱাচাহি চোদিতো সমানো সতিমা হুত্ৱা তং চোদনং অভিনন্দেয্য. ৱাচং পমুঞ্চে কুসলন্তি ঞাণসমুট্ঠিতং ৱাচং পমুঞ্চেয্য. নাতিৱেলন্তি অতিৱেলং পন ৱাচং কালৱেলঞ্চ সীলৱেলঞ্চ অতিক্কন্তং নপ্পমুঞ্চেয্য. জনৱাদধম্মাযাতি জনৱাদকথায. ন চেতযেয্যাতি চেতনং ন উপ্পাদেয্য.
৯৮১. অথাপৰন্তি অথ ইদানি ইতো পৰম্পি. পঞ্চ ৰজানীতি ৰূপৰাগাদীনি পঞ্চ ৰজানি. যেসং সতীমা ৱিনযায সিক্খেতি যেসং উপট্ঠিতস্সতি হুত্ৱা ৱিনযনত্থং তিস্সো সিক্খা সিক্খেয্য. এৱং সিক্খন্তো হি ৰূপেসু…পে… ফস্সেসু সহেথ ৰাগং, ন অঞ্ঞেতি.
৯৮২. ততো সো তেসং ৱিনযায সিক্খন্তো অনুক্কমেন – এতেসু ধম্মেসূতি গাথা. তত্থ এতেসূতি ৰূপাদীসু. কালেন সো সম্মা ধম্মং পৰিৱীমংসমানোতি সো ভিক্খু য্ৱাযং ‘‘উদ্ধতে চিত্তে সমাধিস্স কালো’’তিআদিনা নযেন কালো ৱুত্তো, তেন কালেন সব্বং সঙ্খতধম্মং অনিচ্চাদিনযেন পৰিৱীমংসমানো. একোদিভূতো ৱিহনে তমং সোতি সো একগ্গচিত্তো সব্বং মোহাদিতমং ৱিহনেয্য. নত্থি এত্থ সংসযো. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.
এৱং ভগৱা অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি. দেসনাপৰিযোসানে পঞ্চসতা ভিক্খূ অৰহত্তং পত্তা, তিংসকোটিসঙ্খ্যানঞ্চ দেৱমনুস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.
পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো চ চতুত্থো ৱগ্গো অত্থৱণ্ণনানযতো, নামেন
অট্ঠকৱগ্গোতি.