৫. পাৰাযনৱগ্গো

ৱত্থুগাথাৱণ্ণনা

৯৮৩. কোসলানং পুৰা ৰম্মাতি পাৰাযনৱগ্গস্স ৱত্থুগাথা. তাসং উপ্পত্তি – অতীতে কিৰ বাৰাণসিৱাসী একো ৰুক্খৱড্ঢকী সকে আচৰিযকে অদুতিযো, তস্স সোড়স সিস্সা, একমেকস্স সহস্সং অন্তেৱাসিকা. এৱং তে সত্তৰসাধিকসোড়সসহস্সা আচৰিযন্তেৱাসিনো সব্বেপি বাৰাণসিং উপনিস্সায জীৱিকং কপ্পেন্তা পব্বতসমীপং গন্ত্ৱা ৰুক্খে গহেত্ৱা তত্থেৱ নানাপাসাদৱিকতিযো নিট্ঠাপেত্ৱা কুল্লং বন্ধিত্ৱা গঙ্গায বাৰাণসিং আনেত্ৱা সচে ৰাজা অত্থিকো হোতি, ৰঞ্ঞো, একভূমিকং ৱা…পে… সত্তভূমিকং ৱা পাসাদং যোজেত্ৱা দেন্তি. নো চে, অঞ্ঞেসম্পি ৱিকিণিত্ৱা পুত্তদাৰং পোসেন্তি. অথ নেসং একদিৱসং আচৰিযো ‘‘ন সক্কা ৱড্ঢকিকম্মেন নিচ্চং জীৱিকং কপ্পেতুং, দুক্কৰঞ্হি জৰাকালে এতং কম্ম’’ন্তি চিন্তেত্ৱা অন্তেৱাসিকে আমন্তেসি – ‘‘তাতা, উদুম্বৰাদযো, অপ্পসাৰৰুক্খে আনেথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা আনযিংসু. সো তেহি কট্ঠসকুণং কত্ৱা তস্স অব্ভন্তৰং পৱিসিত্ৱা যন্তং পূৰেসি. কট্ঠসকুণো সুপণ্ণৰাজা ৱিয আকাসং লঙ্ঘিত্ৱা ৱনস্স উপৰি চৰিত্ৱা অন্তেৱাসীনং পুৰতো ওৰুহি. অথ আচৰিযো সিস্সে আহ – ‘‘তাতা, ঈদিসানি কট্ঠৱাহনানি কত্ৱা সক্কা সকলজম্বুদীপে ৰজ্জং গহেতুং, তুম্হেপি, তাতা, এতানি কৰোথ, ৰজ্জং গহেত্ৱা জীৱিস্সাম, দুক্খং ৱড্ঢকিসিপ্পেন জীৱিতু’’ন্তি. তে তথা কত্ৱা আচৰিযস্স পটিৱেদেসুং. ততো নে আচৰিযো আহ – ‘‘কতমং, তাতা, ৰজ্জং গণ্হামা’’তি? ‘‘বাৰাণসিৰজ্জং আচৰিযা’’তি. ‘‘অলং, তাতা, মা এতং ৰুচ্চি, মযঞ্হি তং গহেত্ৱাপি ‘ৱড্ঢকিৰাজা ৱড্ঢকিযুৱৰাজা’তি ৱড্ঢকিৱাদা ন মুচ্চিস্সাম, মহন্তো জম্বুদীপো, অঞ্ঞত্থ গচ্ছামা’’তি.

ততো সপুত্তদাৰা কট্ঠৱাহনানি, অভিৰুহিত্ৱা সজ্জাৱুধা হুত্ৱা হিমৱন্তাভিমুখা গন্ত্ৱা হিমৱতি অঞ্ঞতৰং নগৰং পৱিসিত্ৱা ৰঞ্ঞো নিৱেসনেযেৱ পচ্চুট্ঠহংসু. তে তত্থ ৰজ্জং গহেত্ৱা আচৰিযং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিংসু. সো ‘‘কট্ঠৱাহনো ৰাজা’’তি পাকটো অহোসি. তম্পি নগৰং তেন গহিতত্তা ‘‘কট্ঠৱাহননগৰ’’ন্ত্ৱেৱ নামং লভি, তথা সকলৰট্ঠম্পি. কট্ঠৱাহনো ৰাজা ধম্মিকো অহোসি, তথা যুৱৰাজা অমচ্চট্ঠানেসু চ ঠপিতা সোড়স সিস্সা. তং ৰট্ঠং ৰঞ্ঞা চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি সঙ্গয্হমানং অতিৱিয ইদ্ধং ফীতং নিৰুপদ্দৱঞ্চ অহোসি. নাগৰা জানপদা ৰাজানঞ্চ ৰাজপৰিসঞ্চ অতিৱিয মমাযিংসু ‘‘ভদ্দকো নো ৰাজা লদ্ধো, ভদ্দিকা ৰাজপৰিসা’’তি.

অথেকদিৱসং মজ্ঝিমদেসতো ৱাণিজা ভণ্ডং গহেত্ৱা কট্ঠৱাহননগৰং আগমংসু পণ্ণাকাৰঞ্চ গহেত্ৱা ৰাজানং পস্সিংসু. ৰাজা ‘‘কুতো আগতত্থা’’তি সব্বং পুচ্ছি. ‘‘বাৰাণসিতো দেৱা’’তি. সো তত্থ সব্বং পৱত্তিং পুচ্ছিত্ৱা – ‘‘তুম্হাকং ৰঞ্ঞা সদ্ধিং মম মিত্তভাৱং কৰোথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিংসু. সো তেসং পৰিব্বযং দত্ৱা গমনকালে সম্পত্তে পুন আদৰেন ৱত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. তে বাৰাণসিং গন্ত্ৱা তস্স ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা ‘‘কট্ঠৱাহনৰট্ঠা আগতানং ৱাণিজকানং অজ্জতগ্গে সুঙ্কং মুঞ্চামী’’তি ভেৰিং চৰাপেত্ৱা ‘‘অত্থু মে কট্ঠৱাহনো মিত্তো’’তি দ্ৱেপি অদিট্ঠমিত্তা অহেসুং. কট্ঠৱাহনোপি চ সকনগৰে ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘অজ্জতগ্গে বাৰাণসিতো আগতানং ৱাণিজকানং সুঙ্কং মুঞ্চামি, পৰিব্বযো চ নেসং দাতব্বো’’তি. ততো বাৰাণসিৰাজা কট্ঠৱাহনস্স লেখং পেসেসি ‘‘সচে তস্মিং জনপদে দট্ঠুং ৱা সোতুং ৱা অৰহৰূপং কিঞ্চি অচ্ছৰিযং উপ্পজ্জতি, অম্হেপি দক্খাপেতু চ সাৱেতু চা’’তি. সোপিস্স তথেৱ পটিলেখং পেসেসি. এৱং তেসং কতিকং কত্ৱা ৱসন্তানং কদাচি কট্ঠৱাহনস্স অতিমহগ্ঘা অচ্চন্তসুখুমা কম্বলা উপ্পজ্জিংসু বালসূৰিযৰস্মিসদিসা ৱণ্ণেন. তে দিস্ৱা ৰাজা ‘‘মম সহাযস্স পেসেমী’’তি দন্তকাৰেহি অট্ঠ দন্তকৰণ্ডকে লিখাপেত্ৱা তেসু কৰণ্ডকেসু তে কম্বলে পক্খিপিত্ৱা লাখাচৰিযেহি বহি লাখাগোড়কসদিসে কাৰাপেত্ৱা অট্ঠপি লাখাগোড়কে সমুগ্গে পক্খিপিত্ৱা ৱত্থেন ৱেঠেত্ৱা ৰাজমুদ্দিকায লঞ্ছেত্ৱা ‘‘বাৰাণসিৰঞ্ঞো দেথা’’তি অমচ্চে পেসেসি. লেখঞ্চ অদাসি ‘‘অযং পণ্ণাকাৰো নগৰমজ্ঝে অমচ্চপৰিৱুতেন পেক্খিতব্বো’’তি.

তে গন্ত্ৱা বাৰাণসিৰঞ্ঞো অদংসু. সো লেখং ৱাচেত্ৱা অমচ্চে সন্নিপাতেত্ৱা নগৰমজ্ঝে ৰাজঙ্গণে লঞ্ছনং ভিন্দিত্ৱা পলিৱেঠনং অপনেত্ৱা সমুগ্গং ৱিৱৰিত্ৱা অট্ঠ লাখাগোড়কে দিস্ৱা ‘‘মম সহাযো লাখাগোড়কেহি কীড়নকবালকানং ৱিয ময্হং লাখাগোড়কে পেসেসী’’তি মঙ্কু হুত্ৱা একং লাখাগোড়কং অত্তনো নিসিন্নাসনে পহৰি. তাৱদেৱ লাখা পৰিপতি, দন্তকৰণ্ডকো ৱিৱৰং দত্ৱা দ্ৱেভাগো অহোসি. সো অব্ভন্তৰে কম্বলং দিস্ৱা ইতৰেপি ৱিৱৰি সব্বত্থ তথেৱ অহোসি. একমেকো কম্বলো দীঘতো সোড়সহত্থো ৱিত্থাৰতো অট্ঠহত্থো. পসাৰিতে কম্বলে ৰাজঙ্গণং সূৰিযপ্পভায ওভাসিতমিৱ অহোসি. তং দিস্ৱা মহাজনো অঙ্গুলিযো ৱিধুনি, চেলুক্খেপঞ্চ অকাসি, ‘‘অম্হাকং ৰঞ্ঞো অদিট্ঠসহাযো কট্ঠৱাহনৰাজা এৱৰূপং পণ্ণাকাৰং পেসেসি, যুত্তং এৱৰূপং মিত্তং কাতু’’ন্তি অত্তমনো অহোসি. ৰাজা ৱোহাৰিকে পক্কোসাপেত্ৱা একমেকং কম্বলং অগ্ঘাপেসি, সব্বেপি অনগ্ঘা অহেসুং. ততো চিন্তেসি – ‘‘পচ্ছা পেসেন্তেন পঠমং পেসিতপণ্ণাকাৰতো অতিৰেকং পেসেতুং ৱট্টতি, সহাযেন চ মে অনগ্ঘো পণ্ণাকাৰো পেসিতো, কিং নু, খো, অহং সহাযস্স পেসেয্য’’ন্তি? তেন চ সমযেন কস্সপো ভগৱা উপ্পজ্জিত্ৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি. অথ ৰঞ্ঞো এতদহোসি – ‘‘ৱত্থুত্তযৰতনতো অঞ্ঞং উত্তমৰতনং নত্থি, হন্দাহং ৱত্থুত্তযৰতনস্স উপ্পন্নভাৱং সহাযস্স পেসেমী’’তি. সো –

‘‘বুদ্ধো লোকে সমুপ্পন্নো, হিতায সব্বপাণিনং;

ধম্মো লোকে সমুপ্পন্নো, সুখায সব্বপাণিনং;

সঙ্ঘো লোকে সমুপ্পন্নো, পুঞ্ঞক্খেত্তং অনুত্তৰ’’ন্তি. –

ইমং গাথং, যাৱ অৰহত্তং, তাৱ একভিক্খুস্স পটিপত্তিঞ্চ সুৱণ্ণপট্টে জাতিহিঙ্গুলকেন লিখাপেত্ৱা সত্তৰতনমযে সমুগ্গে পক্খিপিত্ৱা তং সমুগ্গং মণিমযে সমুগ্গে, মণিমযং মসাৰগল্লমযে, মসাৰগল্লমযং লোহিতঙ্গমযে, লোহিতঙ্গমযং, সুৱণ্ণমযে, সুৱণ্ণমযং ৰজতমযে, ৰজতমযং দন্তমযে, দন্তমযং সাৰমযে, সাৰমযং সমুগ্গং পেড়ায পক্খিপিত্ৱা পেড়ং দুস্সেন ৱেঠেত্ৱা লঞ্ছেত্ৱা মত্তৱৰৱাৰণং সোৱণ্ণদ্ধজং সোৱণ্ণালঙ্কাৰ হেমজালসঞ্ছন্নং কাৰেত্ৱা তস্সুপৰি পল্লঙ্কং পঞ্ঞাপেত্ৱা পল্লঙ্কে পেড়ং আৰোপেত্ৱা সেতচ্ছত্তেন ধাৰিযমানেন সব্বগন্ধপুপ্ফাদীহি পূজায কৰিযমানায সব্বতাড়াৱচৰেহি থুতিসতানি গাযমানেহি যাৱ অত্তনো ৰজ্জসীমা, তাৱ মগ্গং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা সযমেৱ নেসি. তত্ৰ চ ঠত্ৱা সামন্তৰাজূনং পণ্ণাকাৰং পেসেসি – ‘‘এৱং সক্কৰোন্তেহি অযং পণ্ণাকাৰো পেসেতব্বো’’তি. তং সুত্ৱা তে তে ৰাজানো পটিমগ্গং আগন্ত্ৱা যাৱ কট্ঠৱাহনস্স ৰজ্জসীমা, তাৱ নযিংসু.

কট্ঠৱাহনোপি সুত্ৱা পটিমগ্গং আগন্ত্ৱা তথেৱ পূজেন্তো নগৰং পৱেসেত্ৱা অমচ্চে চ নাগৰে চ সন্নিপাতাপেত্ৱা ৰাজঙ্গণে পলিৱেঠনদুস্সং অপনেত্ৱা পেড়ং ৱিৱৰিত্ৱা পেড়ায সমুগ্গং পস্সিত্ৱা অনুপুব্বেন সব্বসমুগ্গে ৱিৱৰিত্ৱা সুৱণ্ণপট্টে লেখং পস্সিত্ৱা ‘‘কপ্পসতসহস্সেহি অতিদুল্লভং মম সহাযো পণ্ণাকাৰৰতনং পেসেসী’’তি অত্তমনো হুত্ৱা ‘‘অসুতপুব্বং ৱত সুণিম্হা ‘বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো’তি, যংনূনাহং গন্ত্ৱা বুদ্ধঞ্চ পস্সেয্যং ধম্মঞ্চ সুণেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৱা অমচ্চে আমন্তেসি – ‘‘বুদ্ধধম্মসঙ্ঘৰতনানি কিৰ লোকে উপ্পন্নানি, কিং কাতব্বং মঞ্ঞথা’’তি. তে আহংসু – ‘‘ইধেৱ তুম্হে, মহাৰাজ, হোথ, মযং গন্ত্ৱা পৱত্তিং জানিস্সামা’’তি.

ততো সোড়সসহস্সপৰিৱাৰা সোড়স অমচ্চা ৰাজানং অভিৱাদেত্ৱা ‘‘যদি বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো পুন দস্সনং নত্থি, যদি ন উপ্পন্নো, আগমিস্সামা’’তি নিগ্গতা. ৰঞ্ঞো পন ভাগিনেয্যো পচ্ছা ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা ‘‘অহম্পি গচ্ছামী’’তি আহ. তাত, ত্ৱং তত্থ বুদ্ধুপ্পাদং ঞত্ৱা পুন আগন্ত্ৱা মম আৰোচেহীতি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা অগমাসি. তে সব্বেপি সব্বত্থ একৰত্তিৱাসেন গন্ত্ৱা বাৰাণসিং পত্তা. অসম্পত্তেস্ৱেৱ চ তেসু ভগৱা পৰিনিব্বাযি. তে ‘‘কো বুদ্ধো, কুহিং বুদ্ধো’’তি সকলৱিহাৰং আহিণ্ডন্তা সম্মুখসাৱকে দিস্ৱা পুচ্ছিংসু. তে নেসং ‘‘বুদ্ধো পৰিনিব্বুতো’’তি আচিক্খিংসু. তে ‘‘অহো দূৰদ্ধানং আগন্ত্ৱা দস্সনমত্তম্পি ন লভিম্হা’’তি পৰিদেৱমানা ‘‘কিং, ভন্তে, কোচি ভগৱতা দিন্নওৱাদো অত্থী’’তি পুচ্ছিংসু. আম, উপাসকা অত্থি, সৰণত্তযে পতিট্ঠাতব্বং, পঞ্চসীলানি সমাদাতব্বানি, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো উপৱসিতব্বো, দানং দাতব্বং, পব্বজিতব্বন্তি. তে সুত্ৱা তং ভাগিনেয্যং অমচ্চং ঠপেত্ৱা সব্বে পব্বজিংসু. ভাগিনেয্যো পৰিভোগধাতুং গহেত্ৱা কট্ঠৱাহনৰট্ঠাভিমুখো পক্কামি. পৰিভোগধাতু নাম বোধিৰুক্খপত্তচীৱৰাদীনি. অযং পন ভগৱতো ধম্মকৰণং ধম্মধৰং ৱিনযধৰমেকং থেৰঞ্চ গহেত্ৱা পক্কামি, অনুপুব্বেন চ নগৰং গন্ত্ৱা ‘‘বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো চ পৰিনিব্বুত্তো চা’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেত্ৱা ভগৱতা দিন্নোৱাদং আচিক্খি. ৰাজা থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা ৱিহাৰং কাৰাপেত্ৱা চেতিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা বোধিৰুক্খং ৰোপেত্ৱা সৰণত্তযে পঞ্চসু চ নিচ্চসীলেসু পতিট্ঠায অট্ঠঙ্গুপেতং উপোসথং উপৱসন্তো দানাদীনি দেন্তো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা কামাৱচৰদেৱলোকে নিব্বত্তি. তেপি সোড়সসহস্সা পব্বজিত্ৱা পুথুজ্জনকালকিৰিযং কত্ৱা তস্সেৱ ৰঞ্ঞো পৰিৱাৰা সম্পজ্জিংসু.

তে একং বুদ্ধন্তৰং দেৱলোকে খেপেত্ৱা অম্হাকং ভগৱতি অনুপ্পন্নেযেৱ দেৱলোকতো চৱিত্ৱা আচৰিযো পসেনদিৰঞ্ঞো পিতু পুৰোহিতস্স পুত্তো জাতো নামেন ‘‘বাৱৰী’’তি, তীহি মহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতো তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ, পিতুনো চ অচ্চযেন পুৰোহিতট্ঠানে অট্ঠাসি. অৱসেসাপি সোড়সাধিকসোড়সসহস্সা তত্থেৱ সাৱত্থিযা ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তা. তেসু সোড়স জেট্ঠন্তেৱাসিনো বাৱৰিস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গহেসুং, ইতৰে সোড়সসহস্সা তেসংযেৱ সন্তিকেতি এৱং তে পুনপি সব্বে সমাগচ্ছিংসু. মহাকোসলৰাজাপি কালমকাসি, ততো পসেনদিং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিংসু. বাৱৰী তস্সাপি পুৰোহিতো অহোসি. ৰাজা পিতৰা দিন্নঞ্চ অঞ্ঞঞ্চ ভোগং বাৱৰিস্স অদাসি. সো হি দহৰকালে তস্সেৱ সন্তিকে সিপ্পং উগ্গহেসি. ততো বাৱৰী ৰঞ্ঞো আৰোচেসি – ‘‘পব্বজিস্সামহং, মহাৰাজা’’তি. ‘‘আচৰিয, তুম্হেসু ঠিতেসু মম পিতা ঠিতো ৱিয হোতি, মা পব্বজিত্থা’’তি. ‘‘অলং, মহাৰাজ, পব্বজিস্সামী’’তি. ৰাজা ৱাৰেতুং অসক্কোন্তো ‘‘সাযং পাতং মম দস্সনট্ঠানে ৰাজুয্যানে পব্বজথা’’তি যাচি. আচৰিযো সোড়সসহস্সপৰিৱাৰেহি সোড়সহি সিস্সেহি সদ্ধিং তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসি, ৰাজা চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহতি. সাযং পাতঞ্চস্স উপট্ঠানং গচ্ছতি.

অথেকদিৱসং অন্তেৱাসিনো আচৰিযং আহংসু – ‘‘নগৰসমীপে ৱাসো নাম মহাপলিবোধো, ৱিজনসম্পাতং আচৰিয ওকাসং গচ্ছাম, পন্তসেনাসনৱাসো নাম বহূপকাৰো পব্বজিতান’’ন্তি. আচৰিযো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা তিক্খত্তুং ৱাৰেত্ৱা ৱাৰেতুং অসক্কোন্তো দ্ৱেসতসহস্সানি কহাপণানি দত্ৱা দ্ৱে অমচ্চে আণাপেসি ‘‘যত্থ ইসিগণো ৱাসং ইচ্ছতি, তত্থ অস্সমং কত্ৱা দেথা’’তি. ততো আচৰিযো সোড়সাধিকসোড়সসহস্সজটিলপৰিৱুতো অমচ্চেহি অনুগ্গহমানো উত্তৰজনপদা দক্খিণজনপদাভিমুখো অগমাসি. তমত্থং গহেত্ৱা আযস্মা আনন্দো সঙ্গীতিকালে পাৰাযনৱগ্গস্স নিদানং আৰোপেন্তো ইমা গাথাযো অভাসি.

তত্থ কোসলানং পুৰাতি কোসলৰট্ঠস্স নগৰা, সাৱত্থিতোতি ৱুত্তং হোতি. আকিঞ্চঞ্ঞন্তি অকিঞ্চনভাৱং, পৰিগ্গহূপকৰণৱিৱেকন্তি ৱুত্তং হোতি.

৯৮৪. সো অস্সকস্স ৱিসযে, অড়কস্স সমাসনেতি সো ব্ৰাহ্মণো অস্সকস্স চ অড়কস্স চাতি দ্ৱিন্নম্পি ৰাজূনং সমাসন্নে ৱিসযে আসন্নে ৰট্ঠে, দ্ৱিন্নম্পি ৰট্ঠানং মজ্ঝেতি অধিপ্পাযো. গোধাৱৰী কূলেতি গোধাৱৰিযা নদিযা কূলে. যত্থ গোধাৱৰী দ্ৱিধা ভিজ্জিত্ৱা তিযোজনপ্পমাণং অন্তৰদীপমকাসি সব্বং কপিট্ঠৱনসঞ্ছন্নং, যত্থ পুব্বেসৰভঙ্গাদযো ৱসিংসু, তস্মিং দেসেতি অধিপ্পাযো. সো কিৰ তং পদেসং দিস্ৱা ‘‘অযং পুব্বসমণালযো পব্বজিতসাৰুপ্প’’ন্তি অমচ্চানং নিৱেদেসি. অমচ্চা ভূমিগ্গহণত্থং অস্সকৰঞ্ঞো সতসহস্সং, অড়কৰঞ্ঞো সতসহস্সং অদংসু. তে তঞ্চ পদেসং অঞ্ঞঞ্চ দ্ৱিযোজনমত্তন্তি সব্বম্পি পঞ্চযোজনমত্তং পদেসং অদংসু. তেসং কিৰ ৰজ্জসীমন্তৰে সো পদেসো হোতি. অমচ্চা তত্থ অস্সমং কাৰেত্ৱা সাৱত্থিতো চ অঞ্ঞম্পি ধনং আহৰাপেত্ৱা গোচৰগামং নিৱেসেত্ৱা অগমংসু. উঞ্ছে ন চ ফলেন চাতি উঞ্ছাচৰিযায চ ৱনমূলফলেন চ. তস্মা ৱুত্তং ‘‘তস্সেৱ উপনিস্সায, গামো চ ৱিপুলো অহূ’’তি.

৯৮৫. তত্থ তস্সাতি তস্স গোধাৱৰীকূলস্স, তস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স উপযোগত্থে চেতং সামিৱচনং, তং উপনিস্সাযাতি অত্থো. ততো জাতেন আযেন, মহাযঞ্ঞমকপ্পযীতি তস্মিং গামে কসিকম্মাদিনা সতসহস্সং আযো উপ্পজ্জি, তং গহেত্ৱা কুটুম্বিকা ৰঞ্ঞো অস্সকস্স সন্তিকং অগমংসু ‘‘সাদিযতু দেৱো আয’’ন্তি. সো ‘‘নাহং সাদিযামি, আচৰিযস্সেৱ উপনেথা’’তি আহ. আচৰিযোপি তং অত্তনো অগ্গহেত্ৱা দানযঞ্ঞং অকপ্পযি. এৱং সো সংৱচ্ছৰে সংৱচ্ছৰে দানমদাসি.

৯৮৬. মহাযঞ্ঞন্তি গাথাযত্থো – সো এৱং সংৱচ্ছৰে সংৱচ্ছৰে দানযঞ্ঞং যজন্তো একস্মিং সংৱচ্ছৰে তং মহাযঞ্ঞং যজিত্ৱা ততো গামা নিক্খম্ম পুন পাৱিসি অস্সমং. পৱিট্ঠো চ পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা ‘‘সুট্ঠু দিন্ন’’ন্তি দানং অনুমজ্জন্তো নিসীদি. এৱং তস্মিং পটিপৱিট্ঠম্হি তৰুণায ব্ৰাহ্মণিযা ঘৰে কম্মং অকাতুকামায ‘‘এসো, ব্ৰাহ্মণ, বাৱৰী গোধাৱৰীতীৰে অনুসংৱচ্ছৰং সতসহস্সং ৱিস্সজ্জেতি, গচ্ছ ততো পঞ্চসতানি যাচিত্ৱা দাসিং মে আনেহী’’তি পেসিতো অঞ্ঞো আগঞ্ছি ব্ৰাহ্মণোতি.

৯৮৭-৮. উগ্ঘট্টপাদোতি মগ্গগমনেন ঘট্টপাদতলো, পণ্হিকায ৱা পণ্হিকং, গোপ্ফকেন ৱা গোপ্ফকং, জণ্ণুকেন ৱা জণ্ণুকং আহচ্চ ঘট্টপাদো. সুখঞ্চ কুসলং পুচ্ছীতি সুখঞ্চ কুসলঞ্চ পুচ্ছি ‘‘কচ্চি তে, ব্ৰাহ্মণ, সুখং, কচ্চি কুসল’’ন্তি.

৯৮৯-৯১. অনুজানাহীতি অনুমঞ্ঞাহি সদ্দহাহি. সত্তধাতি সত্তৱিধেন. অভিসঙ্খৰিত্ৱাতি গোমযৱনপুপ্ফকুসতিণাদীনি আদায সীঘং সীঘং বাৱৰিস্স অস্সমদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা গোমযেন ভূমিং উপলিম্পিত্ৱা পুপ্ফানি ৱিকিৰিত্ৱা তিণানি সন্থৰিত্ৱা ৱামপাদং কমণ্ডলূদকেন ধোৱিত্ৱা সত্তপাদমত্তং গন্ত্ৱা অত্তনো পাদতলে পৰামসন্তো এৱৰূপং কুহনং কত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. ভেৰৱং সো অকিত্তযীতি ভযজনকং ৱচনং অকিত্তযি, ‘‘সচে মে যাচমানস্সা’’তি ইমং গাথমভাসীতি অধিপ্পাযো. দুক্খিতোতি দোমনস্সজাতো.

৯৯২-৪. উস্সুস্সতীতি তস্স তং ৱচনং কদাচি সচ্চং ভৱেয্যাতি মঞ্ঞমানো সুস্সতি. দেৱতাতি অস্সমে অধিৱত্থা দেৱতা এৱ. মুদ্ধনি মুদ্ধপাতে ৱাতি মুদ্ধে ৱা মুদ্ধপাতে ৱা.

৯৯৫-৬. ভোতী চৰহি জানাতীতি ভোতী চে জানাতি. মুদ্ধাধিপাতঞ্চাতি মুদ্ধপাতঞ্চ. ঞাণমেত্থাতি ঞাণং মে এত্থ.

৯৯৮. পুৰাতি একূনতিংসৱস্সৱযকালে. বাৱৰিব্ৰাহ্মণে পন গোধাৱৰীতীৰে ৱসমানে অট্ঠন্নং ৱস্সানং অচ্চযেন বুদ্ধো লোকে উদপাদি. অপচ্চোতি অনুৱংসো.

৯৯৯. সব্বাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তোতি সব্বাভিঞ্ঞায বলপ্পত্তো, সব্বা ৱা অভিঞ্ঞাযো চ বলানি চ পত্তো. ৱিমুত্তোতি আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তিযা ৱিমুত্তচিত্তো.

১০০১-৩. সোকস্সাতি সোকো অস্স. পহূতপঞ্ঞোতি মহাপঞ্ঞো. ৱৰভূৰিমেধসোতি উত্তমৱিপুলপঞ্ঞো ভূতে অভিৰতৱৰপঞ্ঞো ৱা. ৱিধুৰোতি ৱিগতধুৰো, অপ্পটিমোতি ৱুত্তং হোতি.

১০০৪-৯. মন্তপাৰগেতি ৱেদপাৰগে. পস্সৱ্হোতি পস্সথ অজানতন্তি অজানন্তানং. লক্খণাতি লক্খণানি. ব্যাক্খাতাতি কথিতানি, ৱিত্থাৰিতানীতি ৱুত্তং হোতি. সমত্তাতি সমত্তানি, পৰিপুণ্ণানীতি ৱুত্তং হোতি. ধম্মেন মনুসাসতীতি ধম্মেন অনুসাসতি.

১০১১. জাতিং গোত্তঞ্চ লক্খণন্তি ‘‘কীৱ চিৰং জাতো’’তি মম জাতিঞ্চ গোত্তঞ্চ লক্খণঞ্চ. মন্তে সিস্সেতি মযা পৰিচিতৱেদে চ মম সিস্সে চ. মনসাযেৱ পুচ্ছথাতি ইমে সত্ত পঞ্হে চিত্তেনেৱ পুচ্ছথ.

১০১৩-৮. তিস্সমেত্তেয্যোতি একোযেৱ এস নামগোত্তৱসেন ৱুত্তো. দুভযোতি উভো. পচ্চেকগণিনোতি ৱিসুং ৱিসুং গণৱন্তো. পুব্বৱাসনৱাসিতাতি পুব্বে কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা. গতপচ্চাগতৱত্তপুঞ্ঞৱাসনায ৱাসিতচিত্তা. পুৰমাহিস্সতিন্তি মাহিস্সতিনামিকং পুৰং, নগৰন্তি ৱুত্তং হোতি. তঞ্চ নগৰং পৱিট্ঠাতি অধিপ্পাযো, এৱং সব্বত্থ. গোনদ্ধন্তি গোধপুৰস্স নামং. ৱনসৱ্হযন্তি পৱননগৰং ৱুচ্চতি, ‘‘ৱনসাৱত্থি’’ন্তি একে. এৱং ৱনসাৱত্থিতো কোসম্বিং, কোসম্বিতো চ সাকেতং অনুপ্পত্তানং কিৰ তেসং সোড়সন্নং জটিলানং ছযোজনমত্তা পৰিসা অহোসি.

১০১৯. অথ ভগৱা ‘‘বাৱৰিস্স জটিলা মহাজনং সংৱড্ঢেন্তা আগচ্ছন্তি, ন চ তাৱ নেসং ইন্দ্ৰিযানি পৰিপাকং গচ্ছন্তি, নাপি অযং দেসো সপ্পাযো, মগধখেত্তে পন তেসং পাসাণকচেতিযং সপ্পাযং. তত্ৰ হি মযি ধম্মং দেসেন্তে মহাজনস্স ধম্মাভিসমযো ভৱিস্সতি, সব্বনগৰানি চ পৱিসিত্ৱা আগচ্ছন্তা বহুতৰেন জনেন আগমিস্সন্তী’’তি ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো সাৱত্থিতো ৰাজগহাভিমুখো অগমাসি. তেপি জটিলা সাৱত্থিং আগন্ত্ৱা ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ‘‘কো বুদ্ধো, কুহিং বুদ্ধো’’তি ৱিচিনন্তা গন্ধকুটিমূলং গন্ত্ৱা ভগৱতো পদনিক্খেপং দিস্ৱা ‘‘ৰত্তস্স হি উক্কুটিকং পদং ভৱে…পে… ৱিৱট্টচ্ছদস্স ইদমীদিসং পদ’’ন্তি (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২৬০-২৬১; ধ. প. অট্ঠ. ১.২০ সামাৱতীৱত্থু; ৱিসুদ্ধি. ১.৪৫) ‘‘সব্বঞ্ঞু বুদ্ধো’’তি নিট্ঠং গতা. ভগৱাপি অনুপুব্বেন সেতব্যকপিলৱত্থুআদীনি নগৰানি পৱিসিত্ৱা মহাজনং সংৱড্ঢেন্তো পাসাণকচেতিযং গতো. জটিলাপি তাৱদেৱ সাৱত্থিতো নিক্খমিত্ৱা সব্বানি তানি নগৰানি পৱিসিত্ৱা পাসাণকচেতিযমেৱ অগমংসু. তেন ৱুত্তং ‘‘কোসম্বিঞ্চাপি সাকেতং, সাৱত্থিঞ্চ পুৰুত্তমং. সেতব্যং কপিলৱত্থু’’ন্তিআদি.

১০২০. তত্থ মাগধং পুৰন্তি মগধপুৰং ৰাজগহন্তি অধিপ্পাযো. পাসাণকং চেতিযন্তি মহতো পাসাণস্স উপৰি পুব্বে দেৱট্ঠানং অহোসি. উপ্পন্নে পন ভগৱতি ৱিহাৰো জাতো. সো তেনেৱ পুৰিমৱোহাৰেন ‘‘পাসাণকং চেতিয’’ন্তি ৱুচ্চতি.

১০২১. তসিতোৱুদকন্তি তে হি জটিলা ৱেগসা ভগৱন্তং অনুবন্ধমানা সাযং গতমগ্গং পাতো, পাতো গতমগ্গঞ্চ সাযং গচ্ছন্তা ‘‘এত্থ ভগৱা’’তি সুত্ৱা অতিৱিয পীতিপামোজ্জজাতা তং চেতিযং অভিৰুহিংসু. তেন ৱুত্তং ‘‘তুৰিতা পব্বতমাৰুহু’’ন্তি.

১০২৪. একমন্তং ঠিতো হট্ঠোতি তস্মিং পাসাণকে চেতিযে সক্কেন মাপিতমহামণ্ডপে নিসিন্নং ভগৱন্তং দিস্ৱা ‘‘কচ্চি ইসযো খমনীয’’ন্তিআদিনা নযেন ভগৱতা পটিসম্মোদনীযে কতে ‘‘খমনীযং ভো গোতমা’’তিআদীহি সযম্পি পটিসন্থাৰং কত্ৱা অজিতো জেট্ঠন্তেৱাসী একমন্তং ঠিতো হট্ঠচিত্তো হুত্ৱা মনোপঞ্হে পুচ্ছি.

১০২৫. তত্থ আদিস্সাতি ‘‘কতিৱস্সো’’তি এৱং উদ্দিস্স. জম্মনন্তি ‘‘অম্হাকং আচৰিযস্স জাতিং ব্ৰূহী’’তি পুচ্ছতি. পাৰমিন্তি নিট্ঠাগমনং.

১০২৬-৭. ৱীসং ৱস্সসতন্তি ৱীসতিৱস্সাধিকং ৱস্সসতং. লক্খণেতি মহাপুৰিসলক্খণে. এতস্মিং ইতো পৰেসু চ ইতিহাসাদীসু অনৱযোতি অধিপ্পাযো পৰপদং ৱা আনেত্ৱা তেসু পাৰমিং গতোতি যোজেতব্বং. পঞ্চসতানি ৱাচেতীতি পকতিঅলসদুম্মেধমাণৱকানং পঞ্চসতানি সযং মন্তে ৱাচেতি. সধম্মেতি একে ব্ৰাহ্মণধম্মে, তেৱিজ্জকে পাৱচনেতি ৱুত্তং হোতি.

১০২৮. লক্খণানং পৱিচযন্তি লক্খণানং ৱিত্থাৰং, ‘‘কতমানি তানিস্স গত্তে তীণি লক্খণানী’’তি পুচ্ছতি.

১০৩০-৩১. পুচ্ছঞ্হীতি পুচ্ছমানং কমেতং পটিভাসতীতি দেৱাদীসু কং পুগ্গলং এতং পঞ্হৱচনং পটিভাসতীতি.

১০৩২-৩৩. এৱং ব্ৰাহ্মণো পঞ্চন্নং পঞ্হানং ৱেয্যাকৰণং সুত্ৱা অৱসেসে দ্ৱে পুচ্ছন্তো ‘‘মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চা’’তি আহ. অথস্স ভগৱা তে ব্যাকৰোন্তো ‘‘অৱিজ্জা মুদ্ধা’’তি গাথমাহ. তত্থ যস্মা চতূসু সচ্চেসু অঞ্ঞাণভূতা অৱিজ্জা সংসাৰস্স সীসং, তস্মা ‘‘অৱিজ্জা মুদ্ধা’’তি আহ. যস্মা চ অৰহত্তমগ্গৱিজ্জা অত্তনা সহজাতেহি সদ্ধাসতিসমাধিকত্তুকম্যতাছন্দৱীৰিযেহি সমন্নাগতা ইন্দ্ৰিযানং একৰসট্ঠভাৱমুপগতত্তা তং মুদ্ধং অধিপাতেতি, তস্মা ‘‘ধিজ্জা মুদ্ধাধিপাতিনী’’তিআদিমাহ.

১০৩৪-৮. ততো ৱেদেন মহতাতি অথ ইমং পঞ্হৱেয্যাকৰণং সুত্ৱা উপ্পন্নায মহাপীতিযা সন্থম্ভিত্ৱা অলীনভাৱং, কাযচিত্তানং উদগ্গং পত্ৱাতি অত্থো. পতিত্ৱা চ ‘‘বাৱৰী’’তি ইমং গাথমাহ. অথ নং অনুকম্পমানো ভগৱা ‘‘সুখিতো’’তি গাথমাহ. ৱত্ৱা চ ‘‘বাৱৰিস্স চা’’তি সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেসি. তত্থ সব্বেসন্তি অনৱসেসানং সোড়সসহস্সানং. তত্থ পুচ্ছি তথাগতন্তি তত্থ পাসাণকে চেতিযে, তত্থ ৱা পৰিসায, তেসু ৱা পৱাৰিতেসু অজিতো পঠমং পঞ্হং পুচ্ছীতি. সেসং সব্বগাথাসু পাকটমেৱাতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায ৱত্থুগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১. অজিতসুত্তৱণ্ণনা

১০৩৯. তস্মিং পন পঞ্হে নিৱুতোতি পটিচ্ছাদিতো. কিস্সাভিলেপনং ব্ৰূসীতি কিং অস্স লোকস্স অভিলেপনং ৱদেসি.

১০৪০. ৱেৱিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতীতি মচ্ছৰিযহেতু চ পমাদহেতু চ নপ্পকাসতি. মচ্ছৰিযং হিস্স দানাদিগুণেহি পকাসিতুং ন দেতি, পমাদো সীলাদীহি. জপ্পাভিলেপনন্তি তণ্হা অস্স লোকস্স মক্কটলেপো ৱিয মক্কটস্স অভিলেপনং. দুক্খন্তি জাতিআদিকং দুক্খং.

১০৪১. সৱন্তি সব্বধি সোতাতি সব্বেসু ৰূপাদিআযতনেসু তণ্হাদিকা সোতা সন্দন্তি. কিং নিৱাৰণন্তি তেসং কিং আৱৰণং কা ৰক্খাতি? সংৱৰং ব্ৰূহীতি তং তেসং নিৱাৰণসঙ্খাতং সংৱৰং ব্ৰূহি. এতেন সাৱসেসপ্পহানং পুচ্ছতি. কেন সোতা পিধিয্যৰেতি কেন ধম্মেন এতে সোতা পিধিয্যন্তি পচ্ছিজ্জন্তি. এতেন অনৱসেসপ্পহানং পুচ্ছতি.

১০৪২. সতি তেসং নিৱাৰণন্তি ৱিপস্সনাযুত্তা. কুসলানং ধম্মানং গতিযো সমন্নেসমানা সতি তেসং সোতানং নিৱাৰণং. সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমীতি তমেৱাহং সতিং সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমীতি অধিপ্পাযো. পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰেতি ৰূপাদীসু পন অনিচ্চতাদিপটিৱেধসাধিকায মগ্গপঞ্ঞায এতে সোতা সব্বসো পিধিয্যন্তীতি.

১০৪৩. পঞ্ঞা চেৱাতি পঞ্হগাথায, যা চাযং তযা ৱুত্তা পঞ্ঞা যা চ সতি, যঞ্চ তদৱসেসং নামৰূপং, এতং সব্বম্পি কত্থ নিৰুজ্ঝতি, এতং মে পঞ্হং পুট্ঠো ব্ৰূহীতি এৱং সঙ্খেপত্থো ৱেদিতব্বো.

১০৪৪. ৱিস্সজ্জনগাথায পনস্স যস্মা পঞ্ঞাসতিযো নামেনেৱ সঙ্গহং গচ্ছন্তি, তস্মা তা ৱিসুং ন ৱুত্তা. অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো – যং মং ত্ৱং, অজিত, এতং পঞ্হং অপুচ্ছি ‘‘কত্থেতং উপৰুজ্ঝতী’’তি, তং তে যত্থ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ অসেসং উপৰুজ্ঝতি, তং ৱদন্তো ৱদামি, তস্স, তস্স হি ৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন সহেৱ অপুব্বং অচৰিমং এত্থেতং উপৰুজ্ঝতি. এত্থেৱ ৱিঞ্ঞাণনিৰোধে নিৰুজ্ঝতি এতং, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা তস্স নিৰোধো হোতি. তং নাতিৱত্ততীতি ৱুত্তং হোতি.

১০৪৫. এত্তাৱতা চ ‘‘দুক্খমস্স মহব্ভয’’ন্তি ইমিনা পকাসিতং দুক্খসচ্চং, ‘‘যানি সোতানী’’তি ইমিনা সমুদযসচ্চং পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰেতি ইমিনা মগ্গসচ্চং, ‘‘অসেসং উপৰুজ্ঝতী’’তি ইমিনা নিৰোধসচ্চন্তি এৱং চত্তাৰি সচ্চানি সুত্ৱাপি অৰিযভূমিং অনধিগতো পুন সেখাসেখপটিপদং পুচ্ছন্তো ‘‘যে চ সঙ্খাতধম্মাসে’’তি গাথমাহ. তত্থ সঙ্খাতধম্মাতি অনিচ্চাদিৱসেন পৰিৱীমংসিতধম্মা, অৰহতং এতং অধিৱচনং. সেখাতি সীলাদীনি সিক্খমানা অৱসেসা অৰিযপুগ্গলা. পুথূতি বহূ সত্তজনা. তেসং মে নিপকো ইৰিযং পুট্ঠো পব্ৰূহীতি তেসং মে সেখাসেখানং নিপকো পণ্ডিতো ত্ৱং পুট্ঠো পটিপত্তিং ব্ৰূহীতি.

১০৪৬. অথস্স ভগৱা যস্মা সেখেন কামচ্ছন্দনীৱৰণং আদিং কত্ৱা সব্বকিলেসা পহাতব্বা এৱ, তস্মা ‘‘কামেসূ’’তি উপড্ঢগাথায সেখপটিপদং দস্সেতি. তস্সত্থো – ৱত্থু ‘‘কামেসু’’ কিলেসকামেন নাভিগিজ্ঝেয্য কাযদুচ্চৰিতাদযো চ মনসো আৱিলভাৱকৰে ধম্মে পজহন্তো মনসা নাৱিলো সিযাতি. যস্মা পন অসেখো অনিচ্চাদিৱসেন সব্বসঙ্খাৰাদীনং পৰিতুলিতত্তা কুসলো সব্বধম্মেসু কাযানুপস্সনাসতিআদীহি চ সতো সক্কাযদিট্ঠিআদীনং ভিন্নত্তা ভিক্খুভাৱং পত্তো চ হুত্ৱা সব্বিৰিযাপথেসু পৰিব্বজতি, তস্মা ‘‘কুসলো’’তি উপড্ঢগাথায অসেখপটিপদং দস্সেতি. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি, দেসনাপৰিযোসানে অজিতো অৰহত্তে পতিট্ঠাসি সদ্ধিং অন্তেৱাসিসহস্সেন, অঞ্ঞেসঞ্চ অনেকসহস্সানং ধম্মচক্খুং উদপাদি. সহ অৰহত্তপ্পত্তিযা চ আযস্মতো অজিতস্স অন্তেৱাসিসহস্সস্স চ অজিনজটাৱাকচীৰাদীনি অন্তৰধাযিংসু. সব্বেৱ ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰা, দ্ৱঙ্গুলকেসা এহিভিক্খূ হুত্ৱা ভগৱন্তং নমস্সমানা পঞ্জলিকা নিসীদিংসূতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায অজিতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. তিস্সমেত্তেয্যসুত্তৱণ্ণনা

১০৪৭. কোধ সন্তুস্সিতোতি তিস্সমেত্তেয্যসুত্তং. কা উপ্পত্তি? সব্বসুত্তানং পুচ্ছাৱসিকা এৱ উপ্পত্তি. তে হি ব্ৰাহ্মণা ‘‘কতাৱকাসা পুচ্ছৱ্হো’’তি ভগৱতা পৱাৰিতত্তা অত্তনো অত্তনো সংসযং পুচ্ছিংসু. পুট্ঠো পুট্ঠো চ তেসং ভগৱা ব্যাকাসি. এৱং পুচ্ছাৱসিকানেৱেতানি সুত্তানীতি ৱেদিতব্বানি.

নিট্ঠিতে পন অজিতপঞ্হে ‘‘কথং লোকং অৱেক্খন্তং, মচ্চুৰাজা ন পস্সতী’’তি (সু. নি. ১১২৪; চূড়নি. পিঙ্গিযমাণৱপুচ্ছা ১৪৪) এৱং মোঘৰাজা পুচ্ছিতুং আৰভি. তং ‘‘ন তাৱস্স ইন্দ্ৰিযানি পৰিপাকং গতানী’’তি ঞত্ৱা ভগৱা ‘‘তিট্ঠ ত্ৱং, মোঘৰাজ, অঞ্ঞো পুচ্ছতূ’’তি পটিক্খিপি. ততো তিস্সমেত্তেয্যো অত্তনো সংসযং পুচ্ছন্তো ‘‘কোধা’’তি গাথমাহ. তত্থ কোধ সন্তুস্সিতোতি কো ইধ তুট্ঠো. ইঞ্জিতাতি তণ্হাদিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতানি. উভন্তমভিঞ্ঞাযাতি উভো অন্তে অভিজানিত্ৱা. মন্তা ন লিপ্পতীতি পঞ্ঞায ন লিপ্পতি.

১০৪৮-৯. তস্সেতমত্থং ব্যাকৰোন্তো ভগৱা ‘‘কামেসূ’’তি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ কামেসু ব্ৰহ্মচৰিযৱাতি কামনিমিত্তং ব্ৰহ্মচৰিযৱা, কামেসু আদীনৱং দিস্ৱা মগ্গব্ৰহ্মচৰিযেন সমন্নাগতোতি ৱুত্তং হোতি. এত্তাৱতা সন্তুসিতং দস্সেতি, ‘‘ৱীততণ্হো’’তিআদীহি অনিঞ্জিতং. তত্থ সঙ্খায নিব্বুতোতি অনিচ্চাদিৱসেন ধম্মে ৱীমংসিত্ৱা ৰাগাদিনিব্বানেন নিব্বুতো. সেসং তত্থ তত্থ ৱুত্তনযত্তা পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইমম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে অযম্পি ব্ৰাহ্মণো অৰহত্তে পতিট্ঠাসি সদ্ধিং অন্তেৱাসিসহস্সেন, অঞ্ঞেসঞ্চ অনেকসহস্সানং ধম্মচক্খুং উদপাদি. সেসং পুব্বসদিসমেৱাতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায তিস্সমেত্তেয্যসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. পুণ্ণকসুত্তৱণ্ণনা

১০৫০. অনেজন্তি পুণ্ণকসুত্তং. ইমম্পি পুৰিমনযেনেৱ মোঘৰাজানং পটিক্খিপিত্ৱা ৱুত্তং. তত্থ মূলদস্সাৱিন্তি অকুসলমূলাদিদস্সাৱিং. ইসযোতি ইসিনামকা জটিলা. যঞ্ঞন্তি দেয্যধম্মং. অকপ্পযিংসূতি পৰিযেসন্তি.

১০৫১. আসীসমানাতি ৰূপাদীনি পত্থযমানা. ইত্থত্তন্তি ইত্থভাৱঞ্চ পত্থযমানা, মনুস্সাদিভাৱং ইচ্ছন্তাতি ৱুত্তং হোতি. জৰং সিতাতি জৰং নিস্সিতা. জৰামুখেন চেত্থ সব্বৱট্টদুক্খং ৱুত্তং. তেন ৱট্টদুক্খনিস্সিতা ততো অপৰিমুচ্চমানা এৱ কপ্পযিংসূতি দীপেতি.

১০৫২. কচ্চিস্সু তে ভগৱা যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা, অতাৰুং জাতিঞ্চ জৰঞ্চ মাৰিসাতি এত্থ যঞ্ঞোযেৱ যঞ্ঞপথো. ইদং ৱুত্তং হোতি – কচ্চি তে যঞ্ঞে অপ্পমত্তা হুত্ৱা যঞ্ঞং কপ্পযন্তা ৱট্টদুক্খমতৰিংসূতি.

১০৫৩. আসীসন্তীতি ৰূপপটিলাভাদযো পত্থেন্তি. থোমযন্তীতি ‘‘সুযিট্ঠং সুচি দিন্ন’’ন্তিআদিনা নযেন যঞ্ঞাদীনি পসংসন্তি. অভিজপ্পন্তীতি ৰূপাদিপটিলাভায ৱাচং ভিন্দন্তি. জুহন্তীতি দেন্তি. কামাভিজপ্পন্তি পটিচ্চ লাভন্তি ৰূপাদিপটিলাভং পটিচ্চ পুনপ্পুনং কামে এৱ অভিজপ্পন্তি, ‘‘অহো ৱত অম্হাকং সিযু’’ন্তি ৱদন্তি, তণ্হঞ্চ তত্থ ৱড্ঢেন্তীতি ৱুত্তং হোতি. যাজযোগাতি যাগাধিমুত্তা. ভৱৰাগৰত্তাতি এৱমিমেহি আসীসনাদীহি ভৱৰাগেনেৱ ৰত্তা, ভৱৰাগৰত্তা ৱা হুত্ৱা এতানি আসীসনাদীনি কৰোন্তা নাতৰিংসু জাতিআদিৱট্টদুক্খং ন উত্তৰিংসূতি.

১০৫৪-৫. অথকোচৰহীতি অথ ইদানি কো অঞ্ঞো অতাৰীতি. সঙ্খাযাতি ঞাণেন ৱীমংসিত্ৱা. পৰোপৰানীতি পৰানি চ ওৰানি চ, পৰত্তভাৱসকত্তভাৱাদীনি পৰানি চ ওৰানি চাতি ৱুত্তং হোতি. ৱিধূমোতি কাযদুচ্চৰিতাদিধূমৱিৰহিতো. অনীঘোতি ৰাগাদিঈঘৱিৰহিতো. অতাৰি সোতি সো এৱৰূপো অৰহা জাতিজৰং অতাৰি. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইমম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে অযম্পি ব্ৰাহ্মণো অৰহত্তে পতিট্ঠাসি সদ্ধিং অন্তেৱাসিসহস্সেন, অঞ্ঞেসঞ্চ অনেকসতানং ধম্মচক্খুং উদপাদি. সেসং ৱুত্তসদিসমেৱাতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায পুণ্ণকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. মেত্তগূসুত্তৱণ্ণনা

১০৫৬. পুচ্ছামি তন্তি মেত্তগুসুত্তং. তত্থ মঞ্ঞামি তং ৱেদগুং ভাৱিতত্তন্তি ‘‘অযং ৱেদগূ’’তি চ ‘‘ভাৱিতত্তো’’তি চ এৱং তং মঞ্ঞামি.

১০৫৭. অপুচ্ছসীতি এত্থ অ-ইতি পদপূৰণমত্তে নিপাতো, পুচ্ছসিচ্চেৱ অত্থো. পৱক্খামি যথা পজানন্তি যথা পজানন্তো আচিক্খতি, এৱং আচিক্খিস্সামি. উপধিনিদানা পভৱন্তি দুক্খাতি তণ্হাদিউপধিনিদানা জাতিআদিদুক্খৱিসেসা পভৱন্তি.

১০৫৮. এৱং উপধিনিদানতো পভৱন্তেসু দুক্খেসু – যো ৱে অৱিদ্ৱাতি গাথা. তত্থ পজানন্তি সঙ্খাৰে অনিচ্চাদিৱসেন জানন্তো. দুক্খস্সজাতিপ্পভৱানুপস্সীতি ৱট্টদুক্খস্স জাতিকাৰণং ‘‘উপধী’’তি অনুপস্সন্তো.

১০৫৯. সোকপৰিদ্দৱঞ্চাতি সোকঞ্চ পৰিদেৱঞ্চ. তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মোতি যথা যথা সত্তা জানন্তি, তথা তথা পঞ্ঞাপনৱসেন ৱিদিতো এস ধম্মোতি.

১০৬০-৬১. কিত্তযিস্সামি তে ধম্মন্তি নিব্বানধম্মং নিব্বানগামিনিপটিপদাধম্মঞ্চ তে দেসযিস্সামি. দিট্ঠে ধম্মেতি দিট্ঠে দুক্খাদিধম্মে, ইমস্মিংযেৱ ৱা অত্তভাৱে. অনীতিহন্তি অত্তপচ্চক্খং. যং ৱিদিত্ৱাতি যং ধম্মং ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তিআদিনা নযেন সম্মসন্তো ৱিদিত্ৱা. তঞ্চাহং অভিনন্দামীতি তং ৱুত্তপকাৰধম্মজোতকং তৱ ৱচনং অহং পত্থযামি. ধম্মমুত্তমন্তি তঞ্চ ধম্মমুত্তমং অভিনন্দামীতি.

১০৬২. উদ্ধং অধো তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি এত্থ উদ্ধন্তি অনাগতদ্ধা ৱুচ্চতি, অধোতি অতীতদ্ধা, তিৰিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি পচ্চুপ্পন্নদ্ধা. এতেসু নন্দিঞ্চ নিৱেসনঞ্চ, পনুজ্জ ৱিঞ্ঞাণন্তি এতেসু উদ্ধাদীসু তণ্হঞ্চ দিট্ঠিনিৱেসনঞ্চ অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণঞ্চ পনুদেহি, পনুদিত্ৱা চ ভৱে ন তিট্ঠে, এৱং সন্তে দুৱিধেপি ভৱে ন তিট্ঠেয্য. এৱং তাৱ পনুজ্জসদ্দস্স পনুদেহীতি ইমস্মিং অত্থৱিকপ্পে সম্বন্ধো, পনুদিত্ৱাতি এতস্মিং পন অত্থৱিকপ্পে ভৱে ন তিট্ঠেতি অযমেৱ সম্বন্ধো. এতানি নন্দিনিৱেসনৱিঞ্ঞাণানি পনুদিত্ৱা দুৱিধেপি ভৱে ন তিট্ঠেয্যাতি ৱুত্তং হোতি.

১০৬৩-৪. এতানি ৱিনোদেত্ৱা ভৱে অতিট্ঠন্তো এসো – এৱংৱিহাৰীতি গাথা. তত্থ ইধেৱাতি ইমস্মিংযেৱ সাসনে, ইমস্মিংযেৱ ৱা অত্তভাৱে. সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকন্তি এত্থ অনুপধিকন্তি নিব্বানং. তং সন্ধায ভগৱন্তং আলপন্তো আহ – ‘‘সুকিত্তিতং গোতমনূপধীক’’ন্তি.

১০৬৫. ন কেৱলং দুক্খমেৱ পহাসি – তে চাপীতি গাথা. তত্থ অট্ঠিতন্তি সক্কচ্চং, সদা ৱা. তং তং নমস্সামীতি তস্মা তং নমস্সামি. সমেচ্চাতি উপগন্ত্ৱা. নাগাতি ভগৱন্তং আলপন্তো আহ.

১০৬৬. ইদানি তং ভগৱা ‘‘অদ্ধা হি ভগৱা পহাসি দুক্খ’’ন্তি এৱং তেন ব্ৰাহ্মণেন ৱিদিতোপি অত্তানং অনুপনেত্ৱাৱ পহীনদুক্খেন পুগ্গলেন ওৱদন্তো ‘‘যং ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি গাথমাহ. তস্সত্থো – যং ত্ৱং অভিজানন্তো ‘‘অযং বাহিতপাপত্তা ব্ৰাহ্মণো, ৱেদেহি গতত্তা ৱেদগূ, কিঞ্চনাভাৱেন অকিঞ্চনো, কামেসু চ ভৱেসু চ অসত্তত্তা কামভৱে অসত্তো’’তি জঞ্ঞা জানেয্যাসি. অদ্ধা হি সো ইমং ওঘং অতাৰি, তিণ্ণো চ পাৰং অখিলো অকঙ্খো.

১০৬৭. কিঞ্চ ভিয্যো – ৱিদ্ৱা চ যোতি গাথা. তত্থ ইধাতি ইমস্মিং সাসনে, অত্তভাৱে ৱা. ৱিসজ্জাতি ৱোস্সজ্জিত্ৱা. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইমম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে চ ৱুত্তসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায মেত্তগূসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. ধোতকসুত্তৱণ্ণনা

১০৬৮-৯. পুচ্ছামি তন্তি ধোতকসুত্তং. তত্থ ৱাচাভিকঙ্খামীতি ৱাচং অভিকঙ্খামি. সিক্খে নিব্বানমত্তনোতি অত্তনো ৰাগাদীনং নিব্বানত্থায অধিসীলাদীনি সিক্খেয্য. ইতোতি মম মুখতো.

১০৭০. এৱং ৱুত্তে অত্তমনো ধোতকো ভগৱন্তং অভিত্থৱমানো কথংকথাপমোক্খং যাচন্তো ‘‘পস্সামহ’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ পস্সামহং দেৱমনুস্সলোকেতি পস্সামি অহং দেৱমনুস্সলোকে. তং তং নমস্সামীতি তং এৱৰূপং নমস্সামি. পমুঞ্চাতি পমোচেহি.

১০৭১. অথস্স ভগৱা অত্তাধীনমেৱ কথংকথাপমোক্খং ওঘতৰণমুখেন দস্সেন্তো ‘‘নাহ’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ নাহং সহিস্সামীতি অহং ন সহিস্সামি ন সক্খিস্সামি, ন ৱাযমিস্সামীতি ৱুত্তং হোতি. পমোচনাযাতি পমাচেতুং. কথংকথিন্তি সকঙ্খং. তৰেসীতি তৰেয্যাসি.

১০৭২-৫. এৱং ৱুত্তে অত্তমনতৰো ধোতকো ভগৱন্তং অভিত্থৱমানো অনুসাসনিং যাচন্তো ‘‘অনুসাস ব্ৰহ্মে’’তি গাথমাহ. তত্থ ব্ৰহ্মাতি সেট্ঠৱচনমেতং. তেন ভগৱন্তং আমন্তযমানো আহ – ‘‘অনুসাস ব্ৰহ্মে’’তি. ৱিৱেকধম্মন্তি সব্বসঙ্খাৰৱিৱেকনিব্বানধম্মং. অব্যাপজ্জমানোতি নানপ্পকাৰতং অনাপজ্জমানো. ইধেৱ সন্তোতি ইধেৱ সমানো. অসিতোতি অনিস্সিতো. ইতো পৰা দ্ৱে গাথা মেত্তগুসুত্তে ৱুত্তনযা এৱ. কেৱলঞ্হি তত্থ ধম্মং, ইধ সন্তিন্তি অযং ৱিসেসো. ততিযগাথাযপি পুব্বড্ঢং তত্থ ৱুতনযমেৱ অপৰড্ঢে সঙ্গোতি সজ্জনট্ঠানং, লগ্গনন্তি ৱুত্তং হোতি. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইমম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে চ ৱুত্তসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায ধোতকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. উপসীৱসুত্তৱণ্ণনা

১০৭৬. একো অহন্তি উপসীৱসুত্তং. তত্থ মহন্তমোঘন্তি মহন্তং ওঘং. অনিস্সিতোতি পুগ্গলং ৱা ধম্মং ৱা অনিস্সিতো. নো ৱিসহামীতি ন সক্কোমি. আৰম্মণন্তি নিস্সযং. যং নিস্সিতোতি যং পুগ্গলং ৱা ধম্মং ৱা নিস্সিতো.

১০৭৭. ইদানি যস্মা সো ব্ৰাহ্মণো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনলাভী তঞ্চ সন্তম্পি নিস্সযং ন জানাতি, তেনস্স ভগৱা তঞ্চ নিস্সযং উত্তৰি চ নিয্যানপথং দস্সেন্তো ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞ’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ পেক্খমানোতি তং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠহিত্ৱা চ অনিচ্চাদিৱসেন পস্সমানো. নত্থীতি নিস্সাযাতি তং ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি পৱত্তসমাপত্তিং আৰম্মণং কত্ৱা. তৰস্সু ওঘন্তি ততো পভুতি পৱত্তায ৱিপস্সনায যথানুৰূপং চতুব্বিধম্পি ওঘং তৰস্সু. কথাহীতি কথংকথাহি. তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্সাতি ৰত্তিন্দিৱং নিব্বানং ৱিভূতং কত্ৱা পস্স. এতেনস্স দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং কথেতি.

১০৭৮-৯. ইদানি ‘‘কামে পহাযা’’তি সুত্ৱা ৱিক্খম্ভনৱসেন অত্তনা পহীনে কামে সম্পস্সমানো ‘‘সব্বেসূ’’তি গাথমাহ. তত্থ হিত্ৱা মঞ্ঞন্তি অঞ্ঞং ততো হেট্ঠা ছব্বিধম্পি সমাপত্তিং হিত্ৱা. সঞ্ঞাৱিমোক্খে পৰমেতি সত্তসু সঞ্ঞাৱিমোক্খেসু উত্তমে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে. তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযীতি সো পুগ্গলো তত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনব্ৰহ্মলোকে অৱিগচ্ছমানো তিট্ঠেয্য নূতি পুচ্ছতি. অথস্স ভগৱা সট্ঠিকপ্পসহস্সমত্তংযেৱ ঠানং অনুজানন্তো ততিযগাথমাহ.

১০৮০. এৱং তস্স তত্থ ঠানং সুত্ৱা ইদানিস্স সস্সতুচ্ছেদভাৱং পুচ্ছন্তো ‘‘তিট্ঠে চে’’তি গাথমাহ. তত্থ পূগম্পি ৱস্সানন্তি অনেকসঙ্খ্যম্পি ৱস্সানং, গণৰাসিন্তি অত্থো. ‘‘পূগম্পি ৱস্সানী’’তিপি পাঠো, তত্থ ৱিভত্তিব্যত্তযেন সামিৱচনস্স পচ্চত্তৱচনং কত্তব্বং, পূগন্তি ৱা এতস্স বহূনীতি অত্থো ৱত্তব্বো. ‘‘পূগানী’’তি ৱাপি পঠন্তি, পুৰিমপাঠোযেৱ সব্বসুন্দৰো. তত্থেৱ সো সীতি সিযা ৱিমুত্তোতি সো পুগ্গলো তত্থেৱাকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নানাদুক্খেহি ৱিমুত্তো সীতিভাৱপ্পত্তো ভৱেয্য, নিব্বানপ্পত্তো সস্সতো হুত্ৱা তিট্ঠেয্যাতি অধিপ্পাযো. চৱেথ ৱিঞ্ঞাণং তথাৱিধস্সাতি উদাহু তথাৱিধস্স ৱিঞ্ঞাণং অনুপাদায পৰিনিব্বাযেয্যাতি উচ্ছেদং পুচ্ছতি, পটিসন্ধিগ্গহণত্থং ৱাপি ভৱেয্যাতি পটিসন্ধিম্পি তস্স পুচ্ছতি.

১০৮১. অথস্স ভগৱা উচ্ছেদসস্সতং অনুপগম্ম তত্থ উপ্পন্নস্স অৰিযসাৱকস্স অনুপাদায পৰিনিব্বানং দস্সেন্তো ‘‘অচ্চী যথা’’তি গাথমাহ. তত্থ অত্থং পলেতীতি অত্থং গচ্ছতি. ন উপেতি সঙ্খন্তি ‘‘অসুকং নাম দিসং গতো’’তি ৱোহাৰং ন গচ্ছতি. এৱং মুনী নামকাযা ৱিমুত্তোতি এৱং তত্থ উপ্পন্নো সেক্খমুনি পকতিযা পুব্বেৱ ৰূপকাযা ৱিমুত্তো তত্থ চতুত্থমগ্গং নিব্বত্তেত্ৱা ধম্মকাযস্স পৰিঞ্ঞাতত্তা পুন নামকাযাপি ৱিমুত্তো উভতোভাগৱিমুত্তো খীণাসৱো হুত্ৱা অনুপাদাপৰিনিব্বানসঙ্খাতং অত্থং পলেতি, ন উপেতি সঙ্খং ‘‘খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা’’তি এৱমাদিকং.

১০৮২. ইদানি ‘‘অত্থং পলেতী’’তি সুত্ৱা তস্স যোনিসো অত্থং অসল্লক্খেন্তো ‘‘অত্থঙ্গতো সো’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – সো অত্থঙ্গতো উদাহু নত্থি, উদাহু ৱে সস্সতিযা সস্সতভাৱেন অৰোগো অৱিপৰিণামধম্মো সোতি এৱং তং মে মুনী সাধু ৱিযাকৰোহি. কিং কাৰণং? তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মোতি.

১০৮৩. অথস্স ভগৱা তথা অৱত্তব্বতং দস্সেন্তো ‘‘অত্থঙ্গতস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ অত্থঙ্গতস্সাতি অনুপাদাপৰিনিব্বুতস্স. ন পমাণমত্থীতি ৰূপাদিপ্পমাণং নত্থি. যেন নং ৱজ্জুন্তি যেন ৰাগাদিনা নং ৱদেয্যুং. সব্বেসু ধম্মেসূতি সব্বেসু খন্ধাদিধম্মেসু. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইমং সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে চ ৱুত্তসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায উপসীৱসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. নন্দসুত্তৱণ্ণনা

১০৮৪-৫. সন্তি লোকেতি নন্দসুত্তং. তত্থ পঠমগাথায অত্থো – লোকে খত্তিযাদযো জনা আজীৱকনিগণ্ঠাদিকে সন্ধায ‘‘সন্তি মুনযো’’তি ৱদন্তি, তযিদং কথংসূতি কিং নু খো তে সমাপত্তিঞাণাদিনা ঞাণেন উপ্পন্নত্তা ঞাণূপপন্নং নো মুনিং ৱদন্তি, এৱংৱিধং নু ৱদন্তি, উদাহু ৱে নানপ্পকাৰকেন লূখজীৱিতসঙ্খাতেন জীৱিতেনূপপন্নন্তি অথস্স ভগৱা তদুভযং পটিক্খিপিত্ৱা মুনিং দস্সেন্তো ‘‘ন দিট্ঠিযা’’তি গাথমাহ.

১০৮৬-৭. ইদানি ‘‘দিট্ঠাদীহি সুদ্ধী’’তি ৱদন্তানং ৱাদে কঙ্খাপহানত্থং ‘‘যে কেচিমে’’তি পুচ্ছতি. তত্থ অনেকৰূপেনাতি কোতূহলমঙ্গলাদিনা. তত্থ যতা চৰন্তাতি তত্থ সকায দিট্ঠিযা গুত্তা ৱিহৰন্তা. অথস্স তথা সুদ্ধিঅভাৱং দীপেন্তো ভগৱা দুতিযং গাথমাহ.

১০৮৮-৯০. এৱং ‘‘নাতৰিংসূ’’তি সুত্ৱা ইদানি যো অতৰি, তং সোতুকামো ‘‘যে কেচিমে’’তি পুচ্ছতি. অথস্স ভগৱা ওঘতিণ্ণমুখেন জাতিজৰাতিণ্ণে দস্সেন্তো ততিযং গাথমাহ. তত্থ নিৱুতাতি ওৱুটা পৰিযোনদ্ধা. যেসীধাতি যেসু ইধ. এত্থ চ সু-ইতি নিপাতমত্তং. তণ্হং পৰিঞ্ঞাযাতি তীহি পৰিঞ্ঞাহি তণ্হং পৰিজানিত্ৱা. সেসং সব্বত্থ পুব্বে ৱুত্তনযত্তা পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসনং নিট্ঠাপেসি, দেসনাপৰিযোসানে পন নন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দমানো ‘‘এতাভিনন্দামী’’তি গাথমাহ. ইধাপি চ পুব্বে ৱুত্তসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায নন্দসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. হেমকসুত্তৱণ্ণনা

১০৯১-৪. যে মে পুব্বেতি হেমকসুত্তং. তত্থ যে মে পুব্বে ৱিযাকংসূতি যে বাৱৰিআদযো পুব্বে ময্হং সকং লদ্ধিং ৱিযাকংসু. হুৰং গোতমসাসনাতি গোতমসাসনা পুব্বতৰং. সব্বং তং তক্কৱড্ঢনন্তি সব্বং তং কামৱিতক্কাদিৱড্ঢনং. তণ্হানিগ্ঘাতনন্তি তণ্হাৱিনাসনং. অথস্স ভগৱা তং ধম্মং আচিক্খন্তো ‘‘ইধা’’তি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ এতদঞ্ঞায যে সতাতি এতং নিব্বানপদমচ্চুতং ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তিআদিনা নযেন ৱিপস্সন্তা অনুপুব্বেন জানিত্ৱা যে কাযানুপস্সনাসতিআদীহি সতা. দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতাতি ৱিদিতধম্মত্তা, দিট্ঠধম্মত্তা, ৰাগাদিনিব্বানেন চ অভিনিব্বুতা. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইমম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে চ পুব্বসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায হেমকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. তোদেয্যসুত্তৱণ্ণনা

১০৯৫. যস্মিং কামাতি তোদেয্যসুত্তং. তত্থ ৱিমোক্খো তস্স কীদিসোতি তস্স কীদিসো ৱিমোক্খো ইচ্ছিতব্বোতি পুচ্ছতি. ইদানি তস্স অঞ্ঞৱিমোক্খাভাৱং দস্সেন্তো ভগৱা দুতিযং গাথমাহ. তত্থ ৱিমোক্খো তস্স নাপৰোতি তস্স অঞ্ঞো ৱিমোক্খো নত্থি.

১০৯৭-৮. এৱং ‘‘তণ্হক্খযো এৱ ৱিমোক্খো’’তি ৱুত্তেপি তমত্থং অসল্লক্খেন্তো ‘‘নিৰাসসো সো উদ আসসানো’’তি পুন পুচ্ছতি. তত্থ উদ পঞ্ঞকপ্পীতি উদাহু সমাপত্তিঞাণাদিনা ঞাণেন তণ্হাকপ্পং ৱা দিট্ঠিকপ্পং ৱা কপ্পযতি. অথস্স ভগৱা তং আচিক্খন্তো দুতিযং গাথমাহ. তত্থ কামভৱেতি কামে চ ভৱে চ. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইমম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে চ পুব্বসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায তোদেয্যসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. কপ্পসুত্তৱণ্ণনা

১০৯৯. মজ্ঝে সৰস্মিন্তি কপ্পসুত্তং. তত্থ মজ্ঝে সৰস্মিন্তি পুৰিমপচ্ছিমকোটিপঞ্ঞাণাভাৱতো মজ্ঝভূতে সংসাৰেতি ৱুত্তং হোতি. তিট্ঠতন্তি তিট্ঠমানানং. যথাযিদং নাপৰং সিযাতি যথা ইদং দুক্খং পুন ন ভৱেয্য.

১১০১-২. অথস্স ভগৱা তমত্থং ব্যাকৰোন্তো তিস্সো গাথাযো অভাসি. তত্থ অকিঞ্চনন্তি কিঞ্চনপটিপক্খং. অনাদানন্তি আদানপটিপক্খং, কিঞ্চনাদানৱূপসমন্তি ৱুত্তং হোতি. অনাপৰন্তি অপৰপটিভাগদীপৱিৰহিতং, সেট্ঠন্তি ৱুত্তং হোতি. ন তে মাৰস্স পদ্ধগূতি তে মাৰস্স পদ্ধচৰা পৰিচাৰকা সিস্সা ন হোন্তি. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইমম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি দেসনাপৰিযোসানে চ পুব্বসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায কপ্পসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. জতুকণ্ণিসুত্তৱণ্ণনা

১১০৩-৪. সুত্ৱানহন্তি জতুকণ্ণিসুত্তং. তত্থ সুত্ৱানহং ৱীৰমকামকামিন্তি অহং ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনা নযেন ৱীৰং কামানং অকামনতো অকামকামিং বুদ্ধং সুত্ৱা. অকামমাগমন্তি নিক্কামং ভগৱন্তং পুচ্ছিতুং আগতোম্হি. সহজনেত্তাতি সহজাতসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণচক্খু. যথাতচ্ছন্তি যথাতথং. ব্ৰূহি মেতি পুন যাচন্তো ভণতি. যাচন্তো হি সহস্সক্খত্তুম্পি ভণেয্য, কো পন ৱাদো দ্ৱিক্খত্তুং. তেজী তেজসাতি তেজেন সমন্নাগতো তেজসা অভিভুয্য. যমহং ৱিজঞ্ঞং জাতিজৰায ইধ ৱিপ্পহানন্তি যমহং জাতিজৰানং পহানভূতং ধম্মং ইধেৱ জানেয্যং.

১১০৫-৭. অথস্স ভগৱা তং ধম্মমাচিক্খন্তো তিস্সো গাথাযো অভাসি. তত্থ নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতোতি নিব্বানঞ্চ নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং ‘‘খেম’’ন্তি দিস্ৱা. উগ্গহিতন্তি তণ্হাদিট্ঠিৱসেন গহিতং. নিৰত্তং ৱাতি নিৰস্সিতব্বং ৱা, মুঞ্চিতব্বন্তি ৱুত্তং হোতি. মা তে ৱিজ্জিত্থাতি মা তে অহোসি. কিঞ্চনন্তি ৰাগাদিকিঞ্চনং ৱাপি তে মা ৱিজ্জিত্থ. পুব্বেতি অতীতে সঙ্খাৰে আৰব্ভ উপ্পন্নকিলেসা. ব্ৰাহ্মণাতি ভগৱা জতুকণ্ণিং আলপতি. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইমম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে চ পুব্বসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায জতুকণ্ণিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১২. ভদ্ৰাৱুধসুত্তৱণ্ণনা

১১০৮-৯. ওকঞ্জহন্তি ভদ্ৰাৱুধসুত্তং. তত্থ ওকঞ্জহন্তি আলযং জহং. তণ্হচ্ছিদন্তি ছতণ্হাকাযচ্ছিদং. অনেজন্তি লোকধম্মেসু নিক্কম্পং. নন্দিঞ্জহন্তি অনাগতৰূপাদিপত্থনাজহং. একা এৱ হি তণ্হা থুতিৱসেন ইধ নানপ্পকাৰতো ৱুত্তা. কপ্পঞ্জহন্তি দুৱিধকপ্পজহং. অভিযাচেতি অতিৱিয যাচামি. সুত্ৱান নাগস্স অপনমিস্সন্তি ইতোতি নাগস্স তৱ ভগৱা ৱচনং সুত্ৱা ইতো পাসাণকচেতিযতো বহূ জনা পক্কমিস্সন্তীতি অধিপ্পাযো. জনপদেহি সঙ্গতাতি অঙ্গাদীহি জনপদেহি ইধ সমাগতা. ৱিযাকৰোহীতি ধম্মং দেসেহি.

১১১০. অথস্স আসযানুলোমেন ধম্মং দেসেন্তো ভগৱা দ্ৱে গাথাযো অভাসি. তত্থ আদানতণ্হন্তি ৰূপাদীনং আদাযিকং গহণতণ্হং, তণ্হুপাদানন্তি ৱুত্তং হোতি. যং যঞ্হি লোকস্মিমুপাদিযন্তীতি এতেসু উদ্ধাদিভেদেসু যং যং গণ্হন্তি. তেনেৱ মাৰো অন্ৱেতি জন্তুন্তি তেনেৱ উপাদানপচ্চযনিব্বত্তকম্মাভিসঙ্খাৰনিব্বত্তৱসেন পটিসন্ধিক্খন্ধমাৰো তং সত্তং অনুগচ্ছতি.

১১১১. তস্মা পজানন্তি তস্মা এতমাদীনৱং অনিচ্চাদিৱসেন ৱা সঙ্খাৰে জানন্তো. আদানসত্তে ইতি পেক্খমানো, পজং ইমং মচ্চুধেয্যে ৱিসত্তন্তি আদাতব্বট্ঠেন আদানেসু ৰূপাদীসু সত্তে সব্বলোকে ইমং পজং মচ্চুধেয্যে লগ্গং পেক্খমানো. আদানসত্তে ৱা আদানাভিনিৱিট্ঠে পুগ্গলে আদানসঙ্গহেতুঞ্চ ইমং পজং মচ্চুধেয্যে লগ্গং ততো ৱীতিক্কমিতুং অসমত্থং ইতি পেক্খমানো কিঞ্চনং সব্বলোকে ন উপ্পাদিযেথাতি সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইমম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে চ পুব্বসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায ভদ্ৰাৱুধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১৩. উদযসুত্তৱণ্ণনা

১১১২-৩. ঝাযিন্তি উদযসুত্তং. তত্থ অঞ্ঞাৱিমোক্খন্তি পঞ্ঞানুভাৱনিজ্ঝাতং ৱিমোক্খং পুচ্ছতি. অথ ভগৱা যস্মা উদযো চতুত্থজ্ঝানলাভী, তস্মাস্স পটিলদ্ধজ্ঝানৱসেন নানপ্পকাৰতো অঞ্ঞাৱিমোক্খং দস্সেন্তো গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ পহানং কামচ্ছন্দানন্তি যমিদং পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেন্তস্স কামচ্ছন্দপ্পহানং, তম্পি অঞ্ঞাৱিমোক্খং পব্ৰূমি. এৱং সব্বপদানি যোজেতব্বানি.

১১১৪. উপেক্খাসতিসংসুদ্ধন্তি চতুত্থজ্ঝানউপেক্খাসতীহি সংসুদ্ধং. ধম্মতক্কপুৰেজৱন্তি ইমিনা তস্মিং চতুত্থজ্ঝানৱিমোক্খে ঠত্ৱা ঝানঙ্গানি ৱিপস্সিত্ৱা অধিগতং অৰহত্তৱিমোক্খং ৱদতি. অৰহত্তৱিমোক্খস্স হি মগ্গসম্পযুত্তসম্মাসঙ্কপ্পাদিভেদো ধম্মতক্কো পুৰেজৱো হোতি. তেনাহ – ‘‘ধম্মতক্কপুৰেজৱ’’ন্তি. অৱিজ্জায পভেদনন্তি এতমেৱ চ অঞ্ঞাৱিমোক্খং অৱিজ্জাপভেদনসঙ্খাতং নিব্বানং নিস্সায জাতত্তা কাৰণোপচাৰেন ‘‘অৱিজ্জায পভেদন’’ন্তি পব্ৰূমীতি.

১১১৫-৬. এৱং অৱিজ্জাপভেদনৱচনেন ৱুত্তং নিব্বানং সুত্ৱা ‘‘তং কিস্স ৱিপ্পহানেন ৱুচ্চতী’’তি পুচ্ছন্তো ‘‘কিংসু সংযোজনো’’তি গাথমাহ. তত্থ কিংসু সংযোজনোতি কিং সংযোজনো. ৱিচাৰণন্তি ৱিচৰণকাৰণং. কিস্সস্স ৱিপ্পহানেনাতি কিং নামকস্স অস্স ধম্মস্স ৱিপ্পহানেন. অথস্স ভগৱা তমত্থং ব্যাকৰোন্তো ‘‘নন্দিসংযোজনো’’তি গাথমাহ. তত্থ ৱিতক্কস্সাতি কামৱিতক্কাদিকো ৱিতক্কো অস্স.

১১১৭-৮. ইদানি তস্স নিব্বানস্স মগ্গং পুচ্ছন্তো ‘‘কথং সতস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ ৱিঞ্ঞাণন্তি অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণং. অথস্স মগ্গং কথেন্তো ভগৱা ‘‘অজ্ঝত্তঞ্চা’’তি গাথমাহ. তত্থ এৱং সতস্সাতি এৱং সতস্স সম্পজানস্স. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইমম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে চ পুব্বসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায উদযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১৪. পোসালসুত্তৱণ্ণনা

১১১৯-২০. যো অতীতন্তি পোসালসুত্তং. তত্থ যো অতীতং আদিসতীতি যো ভগৱা অত্তনো চ পৰেসঞ্চ ‘‘একম্পি জাতি’’ন্তিআদিভেদং অতীতং আদিসতি. ৱিভূতৰূপসঞ্ঞিস্সাতি সমতিক্কন্তৰূপসঞ্ঞিস্স. সব্বকাযপ্পহাযিনোতি তদঙ্গৱিক্খম্ভনৱসেন সব্বৰূপকাযপ্পহাযিনো, পহীনৰূপভৱপটিসন্ধিকস্সাতি অধিপ্পাযো. নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতোতি ৱিঞ্ঞাণাভাৱৱিপস্সনেন ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি পস্সতো, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনলাভিনোতি ৱুত্তং হোতি. ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামীতি সক্কাতি ভগৱন্তং আলপন্তো আহ. তস্স পুগ্গলস্স ঞাণং পুচ্ছামি, কীদিসং পুচ্ছিতব্বন্তি. কথং নেয্যোতি কথং সো নেতব্বো, কথমস্স উত্তৰিঞাণং উপ্পাদেতব্বন্তি.

১১২১. অথস্স ভগৱা তাদিসে পুগ্গলে অত্তনো অপ্পটিহতঞাণতং পকাসেত্ৱা তং ঞাণং ব্যাকাতুং গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো সব্বা, অভিজানং তথাগতোতি অভিসঙ্খাৰৱসেন চতস্সো পটিসন্ধিৱসেন সত্তাতি এৱং সব্বা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো অভিজানন্তো তথাগতো. তিট্ঠন্তমেনং জানাতীতি কম্মাভিসঙ্খাৰৱসেন তিট্ঠন্তং এতং পুগ্গলং জানাতি ‘‘আযতিং অযং এৱংগতিকো ভৱিস্সতী’’তি. ৱিমুত্তন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনাদীসু অধিমুত্তং. তপ্পৰাযণন্তি তম্মযং.

১১২২. আকিঞ্চঞ্ঞসম্ভৱং ঞত্ৱাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনজনকং কম্মাভিসঙ্খাৰং ঞত্ৱা ‘‘কিন্তি পলিবোধো অয’’ন্তি. নন্দী সংযোজনং ইতীতি যা চ তত্থ অৰূপৰাগসঙ্খাতা নন্দী, তঞ্চ সংযোজনং ইতি ঞত্ৱা. ততো তত্থ ৱিপস্সতীতি ততো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিতো ৱুট্ঠহিত্ৱা তং সমাপত্তিং অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সতি. এতং ঞাণং তথং তস্সাতি এতং তস্স পুগ্গলস্স এৱং ৱিপস্সতো অনুক্কমেনেৱ উপ্পন্নং অৰহত্তঞাণং অৱিপৰীতং. ৱুসীমতোতি ৱুসিতৱন্তস্স. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.