১৪. তুৱটকসুত্তৱণ্ণনা
৯২২. পুচ্ছামি তন্তি তুৱটকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ইদম্পি তস্মিংযেৱ মহাসমযে ‘‘কা নু খো অৰহত্তপ্পত্তিযা পটিপত্তী’’তি উপ্পন্নচিত্তানং একচ্চানং দেৱতানং তমত্থং পকাসেতুং পুৰিমনযেনেৱ নিম্মিতবুদ্ধেন অত্তানং পুচ্ছাপেত্ৱা ৱুত্তং.
তত্থ আদিগাথায তাৱ পুচ্ছামীতি এত্থ অদিট্ঠজোতনাদিৱসেন পুচ্ছা ৱিভজিতা. আদিচ্চবন্ধুন্তি আদিচ্চস্স গোত্তবন্ধুং. ৱিৱেকং সন্তিপদঞ্চাতি ৱিৱেকঞ্চ সন্তিপদঞ্চ. কথং দিস্ৱাতি কেন কাৰণেন দিস্ৱা, কথং পৱত্তদস্সনো হুত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি.
৯২৩. অথ ভগৱা যস্মা যথা পস্সন্তো কিলেসে উপৰুন্ধতি, তথা পৱত্তদস্সনো হুত্ৱা পৰিনিব্বাতি, তস্মা তমত্থং আৱিকৰোন্তো নানপ্পকাৰেন তং দেৱপৰিসং কিলেসপ্পহানে নিযোজেন্তো ‘‘মূলং পপঞ্চসঙ্খাযা’’তি আৰভিত্ৱা পঞ্চ গাথা অভাসি.
তত্থ আদিগাথায তাৱ সঙ্খেপত্থো – পপঞ্চাতি সঙ্খাতত্তা পপঞ্চা এৱ পপঞ্চসঙ্খা. তস্সা অৱিজ্জাদযো কিলেসা মূলং, তং পপঞ্চসঙ্খায মূলং অস্মীতি পৱত্তমানঞ্চ সব্বং মন্তায উপৰুন্ধে. যা কাচি অজ্ঝত্তং তণ্হা উপজ্জেয্যুং, তাসং ৱিনযা সদা সতো সিক্খে উপট্ঠিতস্সতি হুত্ৱা সিক্খেয্যাতি.
৯২৪. এৱং তাৱ পঠমগাথায এৱ তিসিক্খাযুত্তং দেসনং অৰহত্তনিকূটেন দেসেত্ৱা পুন মানপ্পহানৱসেন দেসেতুং ‘‘যং কিঞ্চী’’তি গাথমাহ. তত্থ যং কিঞ্চি ধম্মমভিজঞ্ঞা অজ্ঝত্তন্তি যং কিঞ্চি উচ্চাকুলীনতাদিকং অত্তনো গুণং জানেয্য অথ ৱাপি বহিদ্ধাতি অথ ৱা বহিদ্ধাপি আচৰিযুপজ্ঝাযানং ৱা গুণং জানেয্য. ন তেন থামং কুব্বেথাতি তেন গুণেন থামং ন কৰেয্য.
৯২৫. ইদানিস্স অকৰণৱিধিং দস্সেন্তো ‘‘সেয্যো ন তেনা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – তেন চ মানেন ‘‘সেয্যোহ’’ন্তি ৱা ‘‘নীচোহ’’ন্তি ৱা ‘‘সৰিক্খোহ’’ন্তি ৱাপি ন মঞ্ঞেয্য, তেহি চ উচ্চাকুলীনতাদীহি গুণেহি ফুট্ঠো অনেকৰূপেহি ‘‘অহং উচ্চাকুলা পব্বজিতো’’তিআদিনা নযেন অত্তানং ৱিকপ্পেন্তো ন তিট্ঠেয্য.
৯২৬. এৱং মানপ্পহানৱসেনপি দেসেত্ৱা ইদানি সব্বকিলেসূপসমৱসেনপি দেসেতুং ‘‘অজ্ঝত্তমেৱা’’তি গাথমাহ. তত্থ অজ্ঝত্তমেৱুপসমেতি অত্তনি এৱ ৰাগাদিসব্বকিলেসে উপসমেয্য. ন অঞ্ঞতো ভিক্খু সন্তিমেসেয্যাতি ঠপেত্ৱা চ সতিপট্ঠানাদীনি অঞ্ঞেন উপাযেন সন্তিং ন পৰিযেসেয্য. কুতো নিৰত্তা ৱাতি নিৰত্তা কুতো এৱ.
৯২৭. ইদানি অজ্ঝত্তং উপসন্তস্স খীণাসৱস্স তাদিভাৱং দস্সেন্তো ‘‘মজ্ঝে যথা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – যথা মহাসমুদ্দস্স উপৰিমহেট্ঠিমভাগানং ৱেমজ্ঝসঙ্খাতে চতুযোজনসহস্সপ্পমাণে মজ্ঝে পব্বতন্তৰে ঠিতস্স ৱা মজ্ঝে সমুদ্দস্স ঊমি ন জাযতি, ঠিতোৱ সো হোতি অৱিকম্পমানো, এৱং অনেজো খীণাসৱো লাভাদীসু ঠিতো অস্স অৱিকম্পমানো, সো তাদিসো ৰাগাদিউস্সদং ভিক্খু ন কৰেয্য কুহিঞ্চীতি.
৯২৮. ইদানি এতং অৰহত্তনিকূটেন দেসিতং ধম্মদেসনং অব্ভনুমোদন্তো তস্স চ অৰহত্তস্স আদিপটিপদং পুচ্ছন্তো নিম্মিতবুদ্ধো ‘‘অকিত্তযী’’তি গাথমাহ. তত্থ অকিত্তযীতি আচিক্খি. ৱিৱটচক্খূতি ৱিৱটেহি অনাৱৰণেহি পঞ্চহি চক্খূহি সমন্নাগতো. সক্খিধম্মন্তি সযং অভিঞ্ঞাতং অত্তপচ্চক্খং ধম্মং. পৰিস্সযৱিনযন্তি পৰিস্সযৱিনযনং. পটিপদং ৱদেহীতি ইদানি পটিপত্তিং ৱদেহি. ভদ্দন্তেতি ‘‘ভদ্দং তৱ অত্থূ’’তি ভগৱন্তং আলপন্তো আহ. অথ ৱা ভদ্দং সুন্দৰং তৱ পটিপদং ৱদেহীতি ৱুত্তং হোতি. পাতিমোক্খং অথ ৱাপি সমাধিন্তি তমেৱ পটিপদং ভিন্দিত্ৱা পুচ্ছতি. পটিপদন্তি এতেন ৱা মগ্গং পুচ্ছতি. ইতৰেহি সীলং সমাধিঞ্চ পুচ্ছতি.
৯২৯-৩০. অথস্স ভগৱা যস্মা ইন্দ্ৰিযসংৱৰো সীলস্স ৰক্খা, যস্মা ৱা ইমিনা অনুক্কমেন দেসিযমানা অযং দেসনা তাসং দেৱতানং সপ্পাযা, তস্মা ইন্দ্ৰিযসংৱৰতো পভুতি পটিপদং দস্সেন্তো ‘‘চক্খূহী’’তিআদিমাৰদ্ধো. তত্থ চক্খূহি নেৱ লোলস্সাতি অদিট্ঠদক্খিতব্বাদিৱসেন চক্খূহি লোলো নেৱস্স. গামকথায আৱৰযে সোতন্তি তিৰচ্ছানকথাতো সোতং আৱৰেয্য. ফস্সেনাতি ৰোগফস্সেন. ভৱঞ্চনাভিজপ্পেয্যাতি তস্স ফস্সস্স ৱিনোদনত্থায কামভৱাদিভৱঞ্চ ন পত্থেয্য. ভেৰৱেসু চ ন সম্পৱেধেয্যাতি তস্স ফস্সস্স পচ্চযভূতেসু সীহব্যগ্ঘাদীসু ভেৰৱেসু চ ন সম্পৱেধেয্য, অৱসেসেসু ৱা ঘানিন্দ্ৰিযমনিন্দ্ৰিযৱিসযেসু নপ্পৱেধেয্য. এৱং পৰিপূৰো ইন্দ্ৰিযসংৱৰো ৱুত্তো হোতি. পুৰিমেহি ৱা ইন্দ্ৰিযসংৱৰং দস্সেত্ৱা ইমিনা ‘‘অৰঞ্ঞে ৱসতা ভেৰৱং দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা ন ৱেধিতব্ব’’ন্তি দস্সেতি.
৯৩১. লদ্ধা ন সন্নিধিং কযিৰাতি এতেসং অন্নাদীনং যংকিঞ্চি ধম্মেন লভিত্ৱা ‘‘অৰঞ্ঞে চ সেনাসনে ৱসতা সদা দুল্লভ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা সন্নিধিং ন কৰেয্য.
৯৩২. ঝাযী ন পাদলোলস্সাতি ঝানাভিৰতো চ ন পাদলোলো অস্স. ৱিৰমে কুক্কুচ্চা নপ্পমজ্জেয্যাতি হত্থকুক্কুচ্চাদিকুক্কুচ্চং ৱিনোদেয্য. সক্কচ্চকাৰিতায চেত্থ নপ্পমজ্জেয্য.
৯৩৩. তন্দিং মাযং হস্সং খিড্ডন্তি আলসিযঞ্চ মাযঞ্চ হস্সঞ্চ কাযিকচেতসিকখিড্ডঞ্চ. সৱিভূসন্তি সদ্ধিং ৱিভূসায.
৯৩৪-৭. আথব্বণন্তি আথব্বণিকমন্তপ্পযোগং. সুপিনন্তি সুপিনসত্থং. লক্খণন্তি মণিলক্খণাদিং. নো ৱিদহেতি নপ্পযোজেয্য. ৱিৰুতন্তি মিগাদীনং ৱস্সিতং. পেসুণিযন্তি পেসুঞ্ঞং. কযৱিক্কযেতি পঞ্চহি সহধম্মিকেহি সদ্ধিং ৱঞ্চনাৱসেন ৱা উদযপত্থনাৱসেন ৱা ন তিট্ঠেয্য. উপৱাদং ভিক্খু ন কৰেয্যাতি উপৱাদকৰে কিলেসে অনিব্বত্তেন্তো অত্তনি পৰেহি সমণব্ৰাহ্মণেহি উপৱাদং ন জনেয্য. গামে চ নাভিসজ্জেয্যাতি গামে চ গিহিসংসগ্গাদীহি নাভিসজ্জেয্য. লাভকম্যা জনং ন লপযেয্যাতি লাভকামতায জনং নালপযেয্য. পযুত্তন্তি চীৱৰাদীহি সম্পযুত্তং, তদত্থং ৱা পযোজিতং.
৯৩৮-৯. মোসৱজ্জে ন নীযেথাতি মুসাৱাদে ন নীযেথ. জীৱিতেনাতি জীৱিকায. সুত্ৱা ৰুসিতো বহুং ৱাচং, সমণানং ৱা পুথুজনানন্তি ৰুসিতো ঘট্টিতো পৰেহি তেস সমণানং ৱা খত্তিযাদিভেদানং ৱা অঞ্ঞেসং পুথুজনানং বহুম্পি অনিট্ঠৱাচং সুত্ৱা. ন পটিৱজ্জাতি ন পটিৱদেয্য. কিং কাৰণং? ন হি সন্তো পটিসেনিকৰোন্তি.
৯৪০. এতঞ্চ ধম্মমঞ্ঞাযাতি সব্বমেতং যথাৱুত্তং ধম্মং ঞত্ৱা. ৱিচিনন্তি ৱিচিনন্তো. সন্তীতি নিব্বুতিং ঞত্ৱাতি নিব্বুতিং ৰাগাদীনং সন্তীতি ঞত্ৱা.
৯৪১. কিংকাৰণা নপ্পমজ্জেইতি চে – অভিভূ হি সোতি গাথা. তত্থ অভিভূতি ৰূপাদীনং অভিভৱিতা. অনভিভূতোতি তেহি অনভিভূতো. সক্খিধম্মমনীতিহমদস্সীতি পচ্চক্খমেৱ অনীতিহং ধম্মমদ্দক্খি. সদা নমস্সমনুসিক্খেতি সদা নমস্সন্তো তিস্সো সিক্খাযো সিক্খেয্য. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.
কেৱলং পন এত্থ ‘‘চক্খূহি নেৱ লোলো’’তিআদীহি ইন্দ্ৰিযসংৱৰো, ‘‘অন্নানমথো পানান’’ন্তিআদীহি সন্নিধিপটিক্খেপমুখেন পচ্চযপটিসেৱনসীলং, মেথুনমোসৱজ্জপেসুণিযাদীহি পাতিমোক্খসংৱৰসীলং, ‘‘আথব্বণং সুপিনং লক্খণ’’ন্তিআদীহি আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং, ‘‘ঝাযী অস্সা’’তি ইমিনা সমাধি, ‘‘ৱিচিনং ভিক্খূ’’তি ইমিনা পঞ্ঞা, ‘‘সদা সতো সিক্খে’’তি ইমিনা পুন সঙ্খেপতো তিস্সোপি সিক্খা, ‘‘অথ আসনেসু সযনেসু, অপ্পসদ্দেসু ভিক্খু ৱিহৰেয্য, নিদ্দং ন বহুলীকৰেয্যা’’তিআদীহি সীলসমাধিপঞ্ঞানং উপকাৰাপকাৰসঙ্গণ্হনৱিনোদনানি ৱুত্তানীতি. এৱং ভগৱা নিম্মিতস্স পৰিপুণ্ণপটিপদং ৱত্ৱা অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি, দেসনাপৰিযোসানে পুৰাভেদসুত্তে ৱুত্তসদিসোযেৱাভিসমযো অহোসীতি.
পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায তুৱটকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.