১২. চূড়ব্যূহসুত্তৱণ্ণনা

৮৮৫-৬. সকংসকংদিট্ঠিপৰিব্বসানাতি চূড়ব্যূহসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ইদম্পি তস্মিংযেৱ মহাসমযে ‘‘সব্বেপি ইমে দিট্ঠিগতিকা ‘সাধুৰূপম্হা’তি ভণন্তি, কিং নু খো সাধুৰূপাৱ ইমে অত্তনোযেৱ দিট্ঠিযা পতিট্ঠহন্তি, উদাহু অঞ্ঞম্পি দিট্ঠিং গণ্হন্তী’’তি উপ্পন্নচিত্তানং একচ্চানং দেৱতানং তমত্থং পকাসেতুং পুৰিমনযেনেৱ নিম্মিতবুদ্ধেন অত্তানং পুচ্ছাপেত্ৱা ৱুত্তং.

তত্থ আদিতো দ্ৱেপি গাথা পুচ্ছাগাথাযেৱ. তাসু সকংসকংদিট্ঠিপৰিব্বসানাতি অত্তনো অত্তনো দিট্ঠিযা ৱসমানা. ৱিগ্গয্হ নানা কুসলা ৱদন্তীতি দিট্ঠিবলগ্গাহং গহেত্ৱা, তত্থ ‘‘কুসলাম্হা’’তি পটিজানমানা পুথু পুথু ৱদন্তি একং ন ৱদন্তি. যো এৱং জানাতি স ৱেদি ধম্মং ইদং পটিকোসমকেৱলী সোতি তঞ্চ দিট্ঠিং সন্ধায যো এৱং জানাতি, সো ধম্মং ৱেদি. ইদং পন পটিক্কোসন্তো হীনো হোতীতি ৱদন্তি. বালোতি হীনো. অক্কুসলোতি অৱিদ্ৱা.

৮৮৭-৮. ইদানি তিস্সো ৱিস্সজ্জনগাথা হোন্তি. তা পুৰিমড্ঢেন ৱুত্তমত্থং পচ্ছিমড্ঢেন পটিব্যূহিত্ৱা ঠিতা. তেন ব্যূহেন উত্তৰসুত্ততো চ অপ্পকত্তা ইদং সুত্তং ‘‘চূড়ব্যূহ’’ন্তি নামং লভতি. তত্থ পৰস্স চে ধম্মন্তি পৰস্স দিট্ঠিং. সব্বেৱ বালাতি এৱং সন্তে সব্বেৱ ইমে বালা হোন্তীতি অধিপ্পাযো. কিং কাৰণং? সব্বেৱিমে দিট্ঠিপৰিব্বসানাতি সন্দিট্ঠিযা চেৱ ন ৱীৱদাতা. সংসুদ্ধপঞ্ঞা কুসলা মুতীমাতি সকায দিট্ঠিযা ন ৱিৱদাতা ন ৱোদাতা সংকিলিট্ঠাৱ সমানা সংসুদ্ধপঞ্ঞা চ কুসলা চ মুতিমন্তো চ তে হোন্তি চে. অথ ৱা ‘‘সন্দিট্ঠিযা চে পন ৱীৱদাতা’’ তিপি পাঠো. তস্সত্থো – সকায পন দিট্ঠিযা ৱোদাতা সংসুদ্ধপঞ্ঞা কুসলা মুতিমন্তো হোন্তি চে. ন তেসং কোচীতি এৱং সন্তে তেসং একোপি হীনপঞ্ঞো ন হোতি. কিংকাৰণা? দিট্ঠী হি তেসম্পি তথা সমত্তা, যথা ইতৰেসন্তি.

৮৮৯. ন ৱাহমেতন্তি গাথায সঙ্খেপত্থো – যং তে মিথু দ্ৱে দ্ৱে জনা অঞ্ঞমঞ্ঞং ‘‘বালো’’তি আহু, অহং এতং তথিযং তচ্ছন্তি নেৱ ব্ৰূমি. কিংকাৰণা? যস্মা সব্বে তে সকং সকং দিট্ঠিং ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অকংসু. তেন চ কাৰণেন পৰং ‘‘বালো’’তি দহন্তি. এত্থ চ ‘‘তথিয’’ন্তি ‘‘কথিৱ’’ন্তি দ্ৱেপি পাঠা.

৮৯০. যমাহূতি পুচ্ছাগাথায যং দিট্ঠিসচ্চং তথিযন্তি একে আহু.

৮৯১. একঞ্হি সচ্চন্তি ৱিস্সজ্জনগাথায একং সচ্চং নিৰোধো মগ্গো ৱা. যস্মিং পজা নো ৱিৱদে পজানন্তি যম্হি সচ্চে পজানন্তো পজা নো ৱিৱদেয্য. সযং থুনন্তীতি অত্তনা ৱদন্তি.

৮৯২. কস্মা নূতি পুচ্ছাগাথায পৱাদিযাসেতি ৱাদিনো. উদাহু তে তক্কমনুস্সৰন্তীতি তে ৱাদিনো উদাহু অত্তনো তক্কমত্তং অনুগচ্ছন্তি.

৮৯৩. ন হেৱাতি ৱিস্সজ্জনগাথায অঞ্ঞত্ৰ সঞ্ঞায নিচ্চানীতি ঠপেত্ৱা সঞ্ঞামত্তেন নিচ্চন্তি গহিতগ্গহণানি. তক্কঞ্চ দিট্ঠীসু পকপ্পযিত্ৱাতি অত্তনো মিচ্ছাসঙ্কপ্পমত্তং দিট্ঠীসু জনেত্ৱা. যস্মা পন দিট্ঠীসু ৱিতক্কং জনেন্তা দিট্ঠিযোপি জনেন্তি, তস্মা নিদ্দেসে ৱুত্তং ‘‘দিট্ঠিগতানি জনেন্তি সঞ্জনেন্তী’’তিআদি (মহানি. ১২১).

৮৯৪-৫. ইদানি এৱং নানাসচ্চেসু অসন্তেসু তক্কমত্তমনুস্সৰন্তানং দিট্ঠিগতিকানং ৱিপ্পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘দিট্ঠে সুতে’’তিআদিকা গাথাযো অভাসি. তত্থ দিট্ঠেতি দিট্ঠং, দিট্ঠসুদ্ধিন্তি অধিপ্পাযো. এস নযো সুতাদীসু. এতে চ নিস্সায ৱিমানদস্সীতি এতে দিট্ঠিধম্মে নিস্সযিত্ৱা সুদ্ধিভাৱসঙ্খাতং ৱিমানং অসম্মানং পস্সন্তোপি. ৱিনিচ্ছযে ঠত্ৱা পহস্সমানো, বালো পৰো অক্কুসলোতি চাহাতি এৱং ৱিমানদস্সীপি তস্মিং দিট্ঠিৱিনিচ্ছযে ঠত্ৱা তুট্ঠিজাতো হাসজাতো হুত্ৱা ‘‘পৰো হীনো চ অৱিদ্ৱা চা’’তি এৱং ৱদতিযেৱ. এৱং সন্তে যেনেৱাতি গাথা. তত্থ সযমত্তনাতি সযমেৱ অত্তানং. ৱিমানেতীতি গৰহতি. তদেৱ পাৱাতি তদেৱ ৱচনং দিট্ঠিং ৱদতি, তং ৱা পুগ্গলং.

৮৯৬. অতিসাৰদিট্ঠিযাতি গাথাযত্থো – সো এৱং তায লক্খণাতিসাৰিনিযা অতিসাৰদিট্ঠিযা সমত্তো পুণ্ণো উদ্ধুমাতো, তেন চ দিট্ঠিমানেন মত্তো ‘‘পৰিপুণ্ণো অহং কেৱলী’’তি এৱং পৰিপুণ্ণমানী সযমেৱ অত্তানং মনসা ‘‘অহং পণ্ডিতো’’তি অভিসিঞ্চতি. কিংকাৰণা? দিট্ঠী হি সা তস্স তথা সমত্তাতি.

৮৯৭. পৰস্স চেতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – কিঞ্চ ভিয্যো? যো সো ৱিনিচ্ছযে ঠত্ৱা পহস্সমানো ‘‘বালো পৰো অক্কুসলো’’তি চাহ. তস্স পৰস্স চে হি ৱচসা সো তেন ৱুচ্চমানো নিহীনো হোতি. তুমো সহা হোতি নিহীনপঞ্ঞো, সোপি তেনেৱ সহ নিহীনপঞ্ঞো হোতি. সোপি হি নং ‘‘বালো’’তি ৱদতি. অথস্স ৱচনং অপ্পমাণং, সো পন সযমেৱ ৱেদগূ চ ধীৰো চ হোতি. এৱং সন্তে ন কোচি বালো সমণেসু অত্থি. সব্বেপি হি তে অত্তনো ইচ্ছায পণ্ডিতা.

৮৯৮. অঞ্ঞং ইতোতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – ‘‘অথ চে সযং ৱেদগূ হোতি ধীৰো, ন কোচি বালো সমণেসু অত্থী’’তি এৱঞ্হি ৱুত্তেপি সিযা কস্সচি ‘‘কস্মা’’তি. তত্থ ৱুচ্চতে – যস্মা অঞ্ঞং ইতো যাভিৱদন্তি ধম্মং অপৰদ্ধা সুদ্ধিমকেৱলী তে, এৱম্পি তিত্থিযা পুথুসো ৱদন্তি, যে ইতো অঞ্ঞং দিট্ঠিং অভিৱদন্তি, যে অপৰদ্ধা ৱিৰদ্ধা সুদ্ধিমগ্গং, অকেৱলিনো চ তেতি এৱং পুথুতিত্থিযা যস্মা ৱদন্তীতি ৱুত্তং হোতি. কস্মা পনেৱং ৱদন্তীতি চে? সন্দিট্ঠিৰাগেন হি তে ভিৰত্তা, যস্মা সকেন দিট্ঠিৰাগেন অভিৰত্তাতি ৱুত্তং হোতি.

৮৯৯-৯০০. এৱং অভিৰত্তা চ – ইধেৱ সুদ্ধিন্তি গাথা. তত্থ সকাযনেতি সকমগ্গে দড়্হং ৱদানাতি দড়্হৱাদা. এৱঞ্চ দড়্হৱাদেসু তেসু যো কোচি তিত্থিযো সকাযনে ৱাপি দড়্হং ৱদানো কমেত্থ বালোতি পৰং দহেয্য, সঙ্খেপতো তত্থ সস্সতুচ্ছেদসঙ্খাতে ৱিত্থাৰতো ৱা নত্থিকইস্সৰকাৰণনিযতাদিভেদে সকে আযতনে ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি দড়্হং ৱদানো কং পৰং এত্থ দিট্ঠিগতে ‘‘বালো’’তি সহ ধম্মেন পস্সেয্য, ননু সব্বোপি তস্স মতেন পণ্ডিতো এৱ সুপ্পটিপন্নো এৱ চ. এৱং সন্তে চ সযমেৱ সো মেধগমাৱহেয্য পৰং ৱদং বালমসুদ্ধিধম্মং, সোপি পৰং ‘‘বালো চ অসুদ্ধিধম্মো চ অয’’ন্তি ৱদন্তো অত্তনাৱ কলহং আৱহেয্য. কস্মা? যস্মা সব্বোপি তস্স মতেন পণ্ডিতো এৱ সুপ্পটিপন্নো এৱ চ.

৯০১. এৱং সব্বথাপি ৱিনিচ্ছযে ঠত্ৱা সযং পমায উদ্ধংস লোকস্মিং ৱিৱাদমেতি, দিট্ঠিযং ঠত্ৱা সযঞ্চ সত্থাৰাদীনি মিনিত্ৱা সো ভিয্যো ৱিৱাদমেতীতি. এৱং পন ৱিনিচ্ছযেসু আদীনৱং ঞত্ৱা অৰিযমগ্গেন হিত্ৱান সব্বানি ৱিনিচ্ছযানি ন মেধগং কুব্বতি জন্তু লোকেতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি. দেসনাপৰিযোসানে পুৰাভেদসুত্তে ৱুত্তসদিসো এৱাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায চূড়ব্যূহসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.