১১. কলহৱিৱাদসুত্তৱণ্ণনা

৮৬৯. কুতো পহূতা কলহা ৱিৱাদাতি কলহৱিৱাদসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ইদম্পি তস্মিংযেৱ মহাসমযে ‘‘কুতো নু, খো, কলহাদযো অট্ঠ ধম্মা পৱত্তন্তী’’তি উপ্পন্নচিত্তানং একচ্চানং দেৱতানং তে ধম্মে আৱিকাতুং পুৰিমনযেনেৱ নিম্মিতবুদ্ধেন অত্তানং পুচ্ছাপেত্ৱা ৱুত্তং তত্থ পুচ্ছাৱিস্সজ্জনক্কমেন ঠিতত্তা সব্বগাথা পাকটসম্বন্ধাযেৱ.

অনুত্তানপদৱণ্ণনা পনেতাসং এৱং ৱেদিতব্বা – কুতোপহূতা কলহা ৱিৱাদাতি কলহো চ তস্স পুব্বভাগো ৱিৱাদো চাতি ইমে কুতো জাতা. পৰিদেৱসোকা সহমচ্ছৰা চাতি পৰিদেৱসোকা চ মচ্ছৰা চ কুতোপহূতা. মানাতিমানা সহপেসুণা চাতি মানা চ অতিমানা চ পেসুণা চ কুতোপহূতা. তেতি তে সব্বেপি অট্ঠ কিলেসধম্মা. তদিঙ্ঘ ব্ৰূহীতি তং মযা পুচ্ছিতমত্থং ব্ৰূহি যাচামি তং অহন্তি. যাচনত্থো হি ইঙ্ঘাতি নিপাতো.

৮৭০. পিযপ্পহূতাতি পিযৱত্থুতো জাতা. যুত্তি পনেত্থ নিদ্দেসে (মহানি. ৯৮) ৱুত্তা এৱ. মচ্ছেৰযুত্তা কলহা ৱিৱাদাতি ইমিনা কলহৱিৱাদাদীনং ন কেৱলং পিযৱত্থুমেৱ, মচ্ছৰিযম্পি পচ্চযং দস্সেতি. কলহৱিৱাদসীসেন চেত্থ সব্বেপি তে ধম্মা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. যথা চ এতেসং মচ্ছৰিযং, তথা পেসুণানঞ্চ ৱিৱাদং. তেনাহ – ‘‘ৱিৱাদজাতেসু চ পেসুণানী’’তি.

৮৭১. পিযাসু লোকস্মিং কুতোনিদানা যে চাপি লোভা ৱিচৰন্তি লোকেতি ‘‘পিযা পহূতা কলহা’’তি যে এত্থ ৱুত্তা. তে পিযা লোকস্মিং কুতোনিদানা, ন কেৱলঞ্চ পিযা, যে চাপি খত্তিযাদযো লোভা ৱিচৰন্তি লোভহেতুকা লোভেনাভিভূতা ৱিচৰন্তি, তেসং সো লোভো চ কুতোনিদানোতি দ্ৱে অত্থে একায পুচ্ছায পুচ্ছতি. আসা চ নিট্ঠা চাতি আসা চ তস্সা আসায সমিদ্ধি চ. যে সম্পৰাযায নৰস্স হোন্তীতি যে নৰস্স সম্পৰাযায হোন্তি, পৰাযনা হোন্তীতি ৱুত্তং হোতি. একা এৱাযম্পি পুচ্ছা.

৮৭২. ছন্দানিদানানীতি কামচ্ছন্দাদিছন্দনিদানানি. যে চাপি লোভা ৱিচৰন্তীতি যে চাপি খত্তিযাদযো লোভা ৱিচৰন্তি তেসং লোভোপি ছন্দনিদানোতি দ্ৱেপি অত্থে একতো ৱিস্সজ্জেতি. ইতোনিদানাতি ছন্দনিদানা এৱাতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘কুতোনিদানা কুতোনিদানা’’তি (সু. নি. ২৭৩) এতেসু চ সদ্দসিদ্ধি সূচিলোমসুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.

৮৭৩. ৱিনিচ্ছযাতি তণ্হাদিট্ঠিৱিনিচ্ছযা. যে ৱাপি ধম্মা সমণেন ৱুত্তাতি যে চ অঞ্ঞেপি কোধাদীহি সম্পযুত্তা, তথাৰূপা ৱা অকুসলা ধম্মা বুদ্ধসমণেন ৱুত্তা, তে কুতোপহূতাতি.

৮৭৪. তমূপনিস্সায পহোতি ছন্দোতি তং সুখদুক্খৱেদনং. তদুভযৱত্থুসঙ্খাতং সাতাসাতং উপনিস্সায সংযোগৱিযোগপত্থনাৱসেন ছন্দো পহোতি. এত্তাৱতা ‘‘ছন্দো নু লোকস্মিং কুতোনিদানো’’তি অযং পঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো হোতি. ৰূপেসু দিস্ৱা ৱিভৱং ভৱঞ্চাতি ৰূপেসু ৱযঞ্চ উপ্পাদঞ্চ দিস্ৱা. ৱিনিচ্ছযং কুব্বতি জন্তু লোকেতি অপাযাদিকে লোকে অযং জন্তু ভোগাধিগমনত্থং তণ্হাৱিনিচ্ছযং ‘‘অত্তা মে উপ্পন্নো’’তিআদিনা নযেন দিট্ঠিৱিনিচ্ছযঞ্চ কুৰুতে. যুত্তি পনেত্থ নিদ্দেসে (মহানি. ১০২) ৱুত্তা এৱ. এত্তাৱতা ‘‘ৱিনিচ্ছযা চাপি কুতোপহূতা’’তি অযং পঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো হোতি.

৮৭৫. এতেপি ধম্মা দ্ৱযমেৱ সন্তেতি এতেপি কোধাদযো ধম্মা সাতাসাতদ্ৱযে সন্তে এৱ পহোন্তি উপ্পজ্জন্তি. উপ্পত্তি চ নেসং নিদ্দেসে (মহানি. ১০৩) ৱুত্তাযেৱ. এত্তাৱতা ততিযপঞ্হোপি ৱিস্সজ্জিতো হোতি. ইদানি যো এৱং ৱিস্সজ্জিতেসু এতেসু পঞ্হেসু কথংকথী ভৱেয্য, তস্স কথংকথাপহানূপাযং দস্সেন্তো আহ – ‘‘কথংকথী ঞাণপথায সিক্খে’’তি, ঞাণদস্সনঞাণাধিগমনত্থং তিস্সো সিক্খা সিক্খেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. কিং কাৰণং? ঞত্ৱা পৱুত্তা সমণেন ধম্মা. বুদ্ধসমণেন হি ঞত্ৱাৱ ধম্মা ৱুত্তা, নত্থি তস্স ধম্মেসু অঞ্ঞাণং. অত্তনো পন ঞাণাভাৱেন তে অজানন্তো ন জানেয্য, ন দেসনা দোসেন, তস্মা কথংকথী ঞাণপথায সিক্খে, ঞত্ৱা পৱুত্তা সমণেন ধম্মাতি.

৮৭৬-৭. সাতং অসাতঞ্চ কুতোনিদানাতি এত্থ সাতং অসাতন্তি সুখদুক্খৱেদনা এৱ অধিপ্পেতা. ন ভৱন্তি হেতেতি ন ভৱন্তি এতে. ৱিভৱং ভৱঞ্চাপি যমেতমত্থং এতং মে পব্ৰূহি যতোনিদানন্তি সাতাসাতানং ৱিভৱং ভৱঞ্চ এতম্পি যং অত্থং. লিঙ্গব্যত্তযো এত্থ কতো. ইদং পন ৱুত্তং হোতি – সাতাসাতানং ৱিভৱো ভৱো চাতি যো এস অত্থো, এৱং মে পব্ৰূহি যতোনিদানন্তি. এত্থ চ সাতাসাতানং ৱিভৱভৱৱত্থুকা ৱিভৱভৱদিট্ঠিযো এৱ ৱিভৱভৱাতি অত্থতো ৱেদিতব্বা. তথা হি ইমস্স পঞ্হস্স ৱিস্সজ্জনপক্খে ‘‘ভৱদিট্ঠিপি ফস্সনিদানা, ৱিভৱদিট্ঠিপি ফস্সনিদানা’’তি নিদ্দেসে (মহানি. ১০৫) ৱুত্তং. ইতোনিদানন্তি ফস্সনিদানং.

৮৭৮. কিস্মিং ৱিভূতে ন ফুসন্তি ফস্সাতি কিস্মিং ৱীতিৱত্তে চক্খুসম্ফস্সাদযো পঞ্চ ফস্সা ন ফুসন্তি.

৮৭৯. নামঞ্চ ৰূপঞ্চ পটিচ্চাতি সম্পযুত্তকনামং ৱত্থাৰম্মণৰূপঞ্চ পটিচ্চ. ৰূপে ৱিভূতে ন ফুসন্তি ফস্সাতি ৰূপে ৱীতিৱত্তে পঞ্চ ফস্সা ন ফুসন্তি.

৮৮০. কথং সমেতস্সাতি কথং পটিপন্নস্স. ৱিভোতি ৰূপন্তি ৰূপ ৱিভৱতি, ন ভৱেয্য ৱা. সুখং দুখঞ্চাতি ইট্ঠানিট্ঠং ৰূপমেৱ পুচ্ছতি.

৮৮১. ন সঞ্ঞসঞ্ঞীতি যথা সমেতস্স ৱিভোতি ৰূপং, সো পকতিসঞ্ঞায সঞ্ঞীপি ন হোতি. ন ৱিসঞ্ঞসঞ্ঞীতি ৱিসঞ্ঞাযপি ৱিৰূপায সঞ্ঞায সঞ্ঞী ন হোতি উম্মত্তকো ৱা খিত্তচিত্তো ৱা. নোপি অসঞ্ঞীতি সঞ্ঞাৱিৰহিতোপি ন হোতি নিৰোধসমাপন্নো ৱা অসঞ্ঞসত্তো ৱা. ন ৱিভূতসঞ্ঞীতি ‘‘সব্বসো ৰূপসঞ্ঞান’’ন্তিআদিনা (ধ স. ২৬৫; ৱিভ. ৬০২) নযেন সমতিক্কন্তসঞ্ঞীপি ন হোতি অৰূপজ্ঝানলাভী. এৱং সমেতস্স ৱিভোতি ৰূপন্তি এতস্মিং সঞ্ঞসঞ্ঞিতাদিভাৱে অট্ঠত্ৱা যদেতং ৱুত্তং ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে…পে… আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিপটিলাভত্থায চিত্তং অভিনীহৰতী’’তি. এৱং সমেতস্স অৰূপমগ্গসমঙ্গিনো ৱিভোতি ৰূপং. সঞ্ঞানিদানা হি পপঞ্চসঙ্খাতি এৱং পটিপন্নস্সাপি যা সঞ্ঞা, তন্নিদানা তণ্হাদিট্ঠিপপঞ্চা অপ্পহীনা এৱ হোন্তীতি দস্সেতি.

৮৮২-৩. এত্তাৱতগ্গং নু ৱদন্তি, হেকে যক্খস্স সুদ্ধিং ইধ পণ্ডিতাসে. উদাহু অঞ্ঞম্পি ৱদন্তিএত্তোতি এত্তাৱতা নু ইধ পণ্ডিতা সমণব্ৰাহ্মণা অগ্গং সুদ্ধিং সত্তস্স ৱদন্তি, উদাহু অঞ্ঞম্পি এত্তো অৰূপসমাপত্তিতো অধিকং ৱদন্তীতি পুচ্ছতি. এত্তাৱতগ্গম্পি ৱদন্তি হেকেতি একে সস্সতৱাদা সমণব্ৰাহ্মণা পণ্ডিতমানিনো এত্তাৱতাপি অগ্গং সুদ্ধিং ৱদন্তি. তেসং পনেকে সমযং ৱদন্তীতি তেসংযেৱ একে উচ্ছেদৱাদা সমযং উচ্ছেদং ৱদন্তি. অনুপাদিসেসে কুসলা ৱদানাতি অনুপাদিসেসে কুসলৱাদা সমানা.

৮৮৪. এতে চ ঞত্ৱা উপনিস্সিতাতি এতে চ দিট্ঠিগতিকে সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিযো নিস্সিতাতি ঞত্ৱা. ঞত্ৱা মুনী নিস্সযে সো ৱিমংসীতি নিস্সযে চ ঞত্ৱা সো ৱীমংসী পণ্ডিতো বুদ্ধমুনি. ঞত্ৱা ৱিমুত্তোতি দুক্খানিচ্চাদিতো ধম্মে ঞত্ৱা ৱিমুত্তো. ভৱাভৱায ন সমেতীতি পুনপ্পুনং উপপত্তিযা ন সমাগচ্ছতীতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি. দেসনাপৰিযোসানে পুৰাভেদসুত্তে ৱুত্তসদিসোযেৱাভিসমযো অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায কলহৱিৱাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.