৬. সভিযসুত্তৱণ্ণনা

এৱং মে সুতন্তি সভিযসুত্তং. কা উপ্পত্তি? অযমেৱ যাস্স নিদানে ৱুত্তা. অত্থৱণ্ণনাক্কমেপি চস্স পুব্বসদিসং পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. যং পন অপুব্বং, তং উত্তানত্থানি পদানি পৰিহৰন্তা ৱণ্ণযিস্সাম. ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপেতি ৱেড়ুৱনন্তি তস্স উয্যানস্স নামং. তং কিৰ ৱেড়ূহি চ পৰিক্খিত্তং অহোসি অট্ঠাৰসহত্থেন চ পাকাৰেন, গোপুৰদ্ৱাৰট্টালকযুত্তং নীলোভাসং মনোৰমং, তেন ‘‘ৱেড়ুৱন’’ন্তি ৱুচ্চতি. কলন্দকানঞ্চেত্থ নিৱাপং অদংসু, তেন ‘‘কলন্দকনিৱাপো’’তি ৱুচ্চতি. কলন্দকা নাম কাড়কা ৱুচ্চন্তি. পুব্বে কিৰ অঞ্ঞতৰো ৰাজা তত্থ উয্যানকীড়নত্থং আগতো সুৰামদেন মত্তো দিৱাসেয্যং সুপি. পৰিজনোপিস্স ‘‘সুত্তো ৰাজা’’তি পুপ্ফফলাদীহি পলোভিযমানো ইতো চিতো চ পক্কামি. অথ সুৰাগন্ধেন অঞ্ঞতৰস্মা সুসিৰৰুক্খা কণ্হসপ্পো নিক্খমিত্ৱা ৰঞ্ঞো অভিমুখো আগচ্ছতি. তং দিস্ৱা ৰুক্খদেৱতা ‘‘ৰঞ্ঞো জীৱিতং দস্সামী’’তি কাড়কৱেসেন আগন্ত্ৱা কণ্ণমূলে সদ্দমকাসি. ৰাজা পটিবুজ্ঝি, কণ্হসপ্পো নিৱত্তো. সো তং দিস্ৱা ‘‘ইমায মম কাড়কায জীৱিতং দিন্ন’’ন্তি কাড়কানং তত্থ নিৱাপং পট্ঠপেসি, অভযঘোসনঞ্চ ঘোসাপেসি. তস্মা তং ততো পভুতি ‘‘কলন্দকনিৱাপো’’তি সঙ্খং গতং.

সভিযস্স পৰিব্বাজকস্সাতি সভিযোতি তস্স নামং, পৰিব্বাজকোতি বাহিৰ পব্বজ্জং উপাদায ৱুচ্চতি. পুৰাণসালোহিতায দেৱতাযাতি ন মাতা ন পিতা, অপিচ খো পনস্স মাতা ৱিয পিতা ৱিয চ হিতজ্ঝাসযত্তা সো দেৱপুত্তো ‘‘পুৰাণসালোহিতা দেৱতা’’তি ৱুত্তো. পৰিনিব্বুতে কিৰ কস্সপে ভগৱতি পতিট্ঠিতে সুৱণ্ণচেতিযে তযো কুলপুত্তা সম্মুখসাৱকানং সন্তিকে পব্বজিত্ৱা চৰিযানুৰূপানি কম্মট্ঠানানি গহেত্ৱা পচ্চন্তজনপদং গন্ত্ৱা অৰঞ্ঞাযতনে সমণধম্মং কৰোন্তি, অন্তৰন্তৰা চ চেতিযৱন্দনত্থায ধম্মস্সৱনত্থায চ নগৰং গচ্ছন্তি. অপৰেন চ সমযেন তাৱতকম্পি অৰঞ্ঞে ৱিপ্পৱাসং অৰোচযমানা তত্থেৱ অপ্পমত্তা ৱিহৰিংসু, এৱং ৱিহৰন্তাপি ন চ কিঞ্চি ৱিসেসং অধিগমিংসু. ততো নেসং অহোসি – ‘‘মযং পিণ্ডায গচ্ছন্তা জীৱিতে সাপেক্খা হোম, জীৱিতে সাপেক্খেন চ ন সক্কা লোকুত্তৰধম্মো অধিগন্তুং, পুথুজ্জনকালকিৰিযাপি দুক্খা, হন্দ মযং নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা পব্বতং অভিৰুয্হ কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খা সমণধম্মং কৰোমা’’তি. তে তথা অকংসু.

অথ নেসং মহাথেৰো উপনিস্সযসম্পন্নত্তা তদহেৱ ছড়ভিঞ্ঞাপৰিৱাৰং অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. সো ইদ্ধিযা হিমৱন্তং গন্ত্ৱা অনোতত্তে মুখং ধোৱিত্ৱা উত্তৰকুৰূসু পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো পুন অঞ্ঞম্পি পদেসং গন্ত্ৱা পত্তং পূৰেত্ৱা অনোতত্তউদকঞ্চ নাগলতাদন্তপোণঞ্চ গহেত্ৱা তেসং সন্তিকং আগন্ত্ৱা আহ – ‘‘পস্সথাৱুসো মমানুভাৱং, অযং উত্তৰকুৰুতো পিণ্ডপাতো, ইদং হিমৱন্ততো উদকদন্তপোণং আভতং, ইমং ভুঞ্জিত্ৱা সমণধম্মং কৰোথ, এৱাহং তুম্হে সদা উপট্ঠহিস্সামী’’তি. তে তং সুত্ৱা আহংসু – ‘‘তুম্হে, ভন্তে, কতকিচ্চা, তুম্হেহি সহ সল্লাপমত্তম্পি অম্হাকং পপঞ্চো, মা দানি তুম্হে পুন অম্হাকং সন্তিকং আগমিত্থা’’তি. সো কেনচি পৰিযাযেন তে সম্পটিচ্ছাপেতুং অসক্কোন্তো পক্কামি.

ততো তেসং একো দ্ৱীহতীহচ্চযেন পঞ্চাভিঞ্ঞো অনাগামী অহোসি. সোপি তথেৱ অকাসি, ইতৰেন চ পটিক্খিত্তো তথেৱ অগমাসি. সো তং পটিক্খিপিত্ৱা ৱাযমন্তো পব্বতং আৰুহনদিৱসতো সত্তমে দিৱসে কিঞ্চি ৱিসেসং অনধিগন্ত্ৱাৱ কালকতো দেৱলোকে নিব্বত্তি. খীণাসৱত্থেৰোপি তং দিৱসমেৱ পৰিনিব্বাযি, অনাগামী সুদ্ধাৱাসেসু উপ্পজ্জি. দেৱপুত্তো ছসু কামাৱচৰদেৱলোকেসু অনুলোমপটিলোমেন দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা অম্হাকং ভগৱতো কালে দেৱলোকা চৱিত্ৱা অঞ্ঞতৰিস্সা পৰিব্বাজিকায কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. সা কিৰ অঞ্ঞতৰস্স খত্তিযস্স ধীতা, তং মাতাপিতৰো ‘‘অম্হাকং ধীতা সমযন্তৰং জানাতূ’’তি একস্স পৰিব্বাজকস্স নিয্যাতেসুং. তস্সেকো অন্তেৱাসিকো পৰিব্বাজকো তায সদ্ধিং ৱিপ্পটিপজ্জি. সা তেন গব্ভং গণ্হি. তং গব্ভিনিং দিস্ৱা পৰিব্বাজিকা নিক্কড্ঢিংসু. সা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তী অন্তৰামগ্গে সভাযং ৱিজাযি, তেনস্স ‘‘সভিযো’’ত্ৱেৱ নামং অকাসি. সোপি সভিযো ৱড্ঢিত্ৱা পৰিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা নানাসত্থানি উগ্গহেত্ৱা মহাৱাদী হুত্ৱা ৱাদক্খিত্ততায সকলজম্বুদীপে ৱিচৰন্তো অত্তনো সদিসং ৱাদিং অদিস্ৱা নগৰদ্ৱাৰে অস্সমং কাৰাপেত্ৱা খত্তিযকুমাৰাদযো সিপ্পং সিক্খাপেন্তো তত্থ ৱসতি.

অথ ভগৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো অনুপুব্বেন ৰাজগহং আগন্ত্ৱা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰতি কলন্দকনিৱাপে. সভিযো পন বুদ্ধুপ্পাদং ন জানাতি. অথ সো সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ‘‘ইমাহং ৱিসেসং কস্সানুভাৱেন পত্তো’’তি আৱজ্জেন্তো কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে সমণধম্মকিৰিযং তে চ সহাযে অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘তেসু একো পৰিনিব্বুতো, একো ইদানি কত্থা’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘দেৱলোকা চৱিত্ৱা জম্বুদীপে উপ্পন্নো বুদ্ধুপ্পাদম্পি ন জানাতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘হন্দ নং বুদ্ধুপসেৱনায নিযোজেমী’’তি ৱীসতি পঞ্হে অভিসঙ্খৰিত্ৱা ৰত্তিভাগে তস্স অস্সমমাগম্ম আকাসে ঠত্ৱা ‘‘সভিয, সভিযা’’তি পক্কোসি. সো নিদ্দাযমানো তিক্খত্তুং তং সদ্দং সুত্ৱা নিক্খম্ম ওভাসং দিস্ৱা পঞ্জলিকো অট্ঠাসি. ততো তং ব্ৰহ্মা আহ – ‘‘অহং সভিয তৱত্থায ৱীসতি পঞ্হে আহৰিং, তে ত্ৱং উগ্গণ্হ. যো চ তে সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ইমে পঞ্হে পুট্ঠো ব্যাকৰোতি, তস্স সন্তিকে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰেয্যাসী’’তি. ইমং দেৱপুত্তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘পুৰাণসালোহিতায দেৱতায পঞ্হা উদ্দিট্ঠা হোন্তী’’তি. উদ্দিট্ঠাতি উদ্দেসমত্তেনেৱ ৱুত্তা, ন ৱিভঙ্গেন.

এৱং ৱুত্তে চ নে সভিযো একৱচনেনেৱ পদপটিপাটিযা উগ্গহেসি. অথ সো ব্ৰহ্মা জানন্তোপি তস্স বুদ্ধুপ্পাদং নাচিক্খি. ‘‘অত্থং গৱেসমানো পৰিব্বাজকো সযমেৱ সত্থাৰং ঞস্সতি. ইতো বহিদ্ধা চ সমণব্ৰাহ্মণানং তুচ্ছভাৱ’’ন্তি ইমিনা পনাধিপ্পাযেন এৱমাহ – ‘‘যো তে সভিয…পে… চৰেয্যাসী’’তি. থেৰগাথাসু পন চতুক্কনিপাতে সভিযত্থেৰাপদানং ৱণ্ণেন্তা ভণন্তি ‘‘সা চস্স মাতা অত্তনো ৱিপ্পটিপত্তিং চিন্তেত্ৱা তং জিগুচ্ছমানা ঝানং উপ্পাদেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে উপ্পন্না, তায ব্ৰহ্মদেৱতায তে পঞ্হা উদ্দিট্ঠা’’তি.

যে তেতি ইদানি ৱত্তব্বানং উদ্দেসপচ্চুদ্দেসো. সমণব্ৰাহ্মণাতি পব্বজ্জূপগমনেন লোকসম্মুতিযা চ সমণা চেৱ ব্ৰাহ্মণা চ. সঙ্ঘিনোতি গণৱন্তো. গণিনোতি সত্থাৰো, ‘‘সব্বঞ্ঞুনো ময’’ন্তি এৱং পটিঞ্ঞাতাৰো. গণাচৰিযাতি উদ্দেসপৰিপুচ্ছাদিৱসেন পব্বজিতগহট্ঠগণস্স আচৰিযা. ঞাতাতি অভিঞ্ঞাতা, ৱিস্সুতা পাকটাতি ৱুত্তং হোতি. যসস্সিনোতি লাভপৰিৱাৰসম্পন্না. তিত্থকৰাতি তেসং দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তেহি ওতৰিতব্বানং ওগাহিতব্বানং দিট্ঠিতিত্থানং কত্তাৰো. সাধুসম্মতা বহুজনস্সাতি ‘‘সাধৱো এতে সন্তো সপ্পুৰিসা’’তি এৱং বহুজনস্স সম্মতা.

সেয্যথিদন্তি কতমে তেতি চে-ইচ্চেতস্মিং অত্থে নিপাতো. পূৰণোতি নামং, কস্সপোতি গোত্তং. সো কিৰ জাতিযা দাসো, দাসসতং পূৰেন্তো জাতো. তেনস্স ‘‘পূৰণো’’তি নামমকংসু. পলাযিত্ৱা পন নগ্গেসু পব্বজিত্ৱা ‘‘কস্সপো অহ’’ন্তি গোত্তং উদ্দিসি, সব্বঞ্ঞুতঞ্চ পচ্চঞ্ঞাসি. মক্খলীতি নামং, গোসালায জাতত্তা গোসালোতিপি ৱুচ্চতি. সোপি কিৰ জাতিযা দাসো এৱ, পলাযিত্ৱা পব্বজি, সব্বঞ্ঞুতঞ্চ পচ্চঞ্ঞাসি. অজিতোতি নামং, অপ্পিচ্ছতায কেসকম্বলং ধাৰেতি, তেন কেসকম্বলোতিপি ৱুচ্চতি, সোপি সব্বঞ্ঞুতং পচ্চঞ্ঞাসি. পকুধোতি নামং, কচ্চাযনোতি গোত্তং. অপ্পিচ্ছৱসেন উদকে জীৱসঞ্ঞায চ ন্হানমুখধোৱনাদি পটিক্খিত্তো, সোপি সব্বঞ্ঞুতং পচ্চঞ্ঞাসি. সঞ্চযোতি নামং, বেলট্ঠো পনস্স পিতা, তস্মা বেলট্ঠপুত্তোতি ৱুচ্চতি, সোপি সব্বঞ্ঞুতং পচ্চঞ্ঞাসি. নিগণ্ঠোতি পব্বজ্জানামেন, নাটপুত্তোতি পিতুনামেন ৱুচ্চতি. নাটোতি কিৰ নামস্স পিতা, তস্স পুত্তোতি নাটপুত্তো, সোপি সব্বঞ্ঞুতং পচ্চঞ্ঞাসি. সব্বেপি পঞ্চসতপঞ্চসতসিস্সপৰিৱাৰা অহেসুং. তেতি তে ছ সত্থাৰো. তে পঞ্হেতি তে ৱীসতি পঞ্হে. তেতি তে ছ সত্থাৰো. ন সম্পাযন্তীতি ন সম্পাদেন্তি. কোপন্তি চিত্তচেতসিকানং আৱিলভাৱং. দোসন্তি পদুট্ঠচিত্ততং, তদুভযম্পেতং মন্দতিক্খভেদস্স কোধস্সেৱাধিৱচনং. অপ্পচ্চযন্তি অপ্পতীততা, দোমনস্সন্তি ৱুত্তং হোতি. পাতুকৰোন্তীতি কাযৱচীৱিকাৰেন পকাসেন্তি, পাকটং কৰোন্তি.

হীনাযাতি গহট্ঠভাৱায. গহট্ঠভাৱো হি পব্বজ্জং উপনিধায সীলাদিগুণহীনতো হীনকামসুখপটিসেৱনতো ৱা ‘‘হীনো’’তি ৱুচ্চতি. উচ্চা পব্বজ্জা. আৱত্তিত্ৱাতি ওসক্কিত্ৱা. কামে পৰিভুঞ্জেয্যন্তি কামে পটিসেৱেয্যং. ইতি কিৰস্স সব্বঞ্ঞুপটিঞ্ঞানম্পি পব্বজিতানং তুচ্ছকত্তং দিস্ৱা অহোসি. উপ্পন্নপৰিৱিতক্কৱসেনেৱ চ আগন্ত্ৱা পুনপ্পুনং ৱীমংসমানস্স অথ খো সভিযস্স পৰিব্বাজকস্স এতদহোসি – ‘‘অযম্পি খো সমণো’’তি চ ‘‘যেপি খো তে ভোন্তো’’তি চ ‘‘সমণো খো দহৰোতি ন উঞ্ঞাতব্বো’’তি চাতি এৱমাদি. তত্থ জিণ্ণাতিআদীনি পদানি ৱুত্তনযানেৱ. থেৰাতি অত্তনো সমণধম্মে থিৰভাৱপ্পত্তা. ৰত্তঞ্ঞূতি ৰতনঞ্ঞূ, ‘‘নিব্বানৰতনং জানাম ময’’ন্তি এৱং সকায পটিঞ্ঞায লোকেনাপি সম্মতা, বহুৰত্তিৱিদূ ৱা. চিৰং পব্বজিতানং এতেসন্তি চিৰপব্বজিতা. ন উঞ্ঞাতব্বোতি ন অৱজানিতব্বো, ন নীচং কত্ৱা জানিতব্বোতি ৱুত্তং হোতি. ন পৰিভোতব্বোতি ন পৰিভৱিতব্বো, ‘‘কিমেস ঞস্সতী’’তি এৱং ন গহেতব্বোতি ৱুত্তং হোতি.

৫১৬. কঙ্খী ৱেচিকিচ্ছীতি সভিযো ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদমানো এৱং ভগৱতো ৰূপসম্পত্তিদমূপসমসূচিতং সব্বঞ্ঞুতং সম্ভাৱযমানো ৱিগতুদ্ধচ্চো হুত্ৱা আহ – ‘‘কঙ্খী ৱেচিকিচ্ছী’’তি. তত্থ ‘‘লভেয্যং নু খো ইমেসং ব্যাকৰণ’’ন্তি এৱং পঞ্হানং ব্যাকৰণকঙ্খায কঙ্খী. ‘‘কো নু খো ইমস্সিমস্স চ পঞ্হস্স অত্থো’’তি এৱং ৱিচিকিচ্ছায ৱেচিকিচ্ছী. দুব্বলৱিচিকিচ্ছায ৱা তেসং পঞ্হানং অত্থে কঙ্খনতো কঙ্খী, বলৱতিযা ৱিচিনন্তো কিচ্ছতিযেৱ, ন সক্কোতি সন্নিট্ঠাতুন্তি ৱেচিকিচ্ছী. অভিকঙ্খমানোতি অতিৱিয পত্থযমানো. তেসন্তকৰোতি তেসং পঞ্হানং অন্তকৰো. ভৱন্তোৱ এৱং ভৱাহীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পঞ্হে মে পুট্ঠো…পে… ব্যাকৰোহি মে’’তি. তত্থ পঞ্হে মেতি পঞ্হে মযা. পুট্ঠোতি পুচ্ছিতো. অনুপুব্বন্তি পঞ্হপটিপাটিযা অনুধম্মন্তি অত্থানুৰূপং পাড়িং আৰোপেন্তো. ব্যাকৰোহি মেতি ময্হং ব্যাকৰোহি.

৫১৭. দূৰতোতি সো কিৰ ইতো চিতো চাহিণ্ডন্তো সত্তযোজনসতমগ্গতো আগতো. তেনাহ – ভগৱা ‘‘দূৰতো আগতোসী’’তি, কস্সপস্স ভগৱতো ৱা সাসনতো আগতত্তা ‘‘দূৰতো আগতোসী’’তি নং আহ.

৫১৮. পুচ্ছ মন্তি ইমায পনস্স গাথায সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেতি. তত্থ মনসিচ্ছসীতি মনসা ইচ্ছসি.

যং ৱতাহন্তি যং ৱত অহং. অত্তমনোতি পীতিপামোজ্জসোমনস্সেহি ফুটচিত্তো. উদগ্গোতি কাযেন চিত্তেন চ অব্ভুন্নতো. ইদং পন পদং ন সব্বপাঠেসু অত্থি. ইদানি যেহি ধম্মেহি অত্তমনো, তে দস্সেন্তো আহ – ‘‘পমুদিতো পীতিসোমনস্সজাতো’’তি.

৫১৯. কিং পত্তিনন্তি কিং পত্তং কিমধিগতং. সোৰতন্তি সুৱূপসন্তং. ‘‘সুৰত’’ন্তিপি পাঠো, সুট্ঠু উপৰতন্তি অত্থো. দন্তন্তি দমিতং. বুদ্ধোতি ৱিবুদ্ধো, বুদ্ধবোদ্ধব্বো ৱা. এৱং সভিযো একেকায গাথায চত্তাৰো চত্তাৰো কত্ৱা পঞ্চহি গাথাহি ৱীসতি পঞ্হে পুচ্ছি. ভগৱা পনস্স একমেকং পঞ্হং একমেকায গাথায কত্ৱা অৰহত্তনিকূটেনেৱ ৱীসতিযা গাথাহি ব্যাকাসি.

৫২০. তত্থ যস্মা ভিন্নকিলেসো পৰমত্থভিক্খু, সো চ নিব্বানপ্পত্তো হোতি, তস্মা অস্স ‘‘কিং পত্তিনমাহু ভিক্খুন’’ন্তি ইমং পঞ্হং ব্যাকৰোন্তো ‘‘পজ্জেনা’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো – যো অত্তনা ভাৱিতেন মগ্গেন পৰিনিব্বানগতো কিলেসপৰিনিব্বানং পত্তো, পৰিনিব্বানগতত্তা এৱ চ ৱিতিণ্ণকঙ্খো ৱিপত্তিসম্পত্তিহানিবুদ্ধিউচ্ছেদসস্সতঅপুঞ্ঞপুঞ্ঞভেদং ৱিভৱঞ্চ ভৱঞ্চ ৱিপ্পহায, মগ্গৱাসং ৱুসিতৱা খীণপুনব্ভৱোতি চ এতেসং থুতিৱচনানং অৰহো, সো ভিক্খূতি.

৫২১. যস্মা পন ৱিপ্পটিপত্তিতো সুট্ঠু উপৰতভাৱেন নানপ্পকাৰকিলেসৱূপসমেন চ সোৰতো হোতি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘সব্বত্থ উপেক্খকো’’তিআদিনা নযেন দুতিযপঞ্হব্যাকৰণমাহ. তস্সত্থো – যো সব্বত্থ ৰূপাদীসু আৰম্মণেসু ‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নেৱ সুমনো হোতি, ন দুম্মনো’’তি এৱং পৱত্তায ছড়ঙ্গুপেক্খায উপেক্খকো, ৱেপুল্লপ্পত্তায সতিযা সতিমা, ন সো হিংসতি নেৱ হিংসতি কঞ্চি তসথাৱৰাদিভেদং সত্তং সব্বলোকে সব্বস্মিম্পি লোকে, তিণ্ণোঘত্তা তিণ্ণো, সমিতপাপত্তা সমণো, আৱিলসঙ্কপ্পপ্পহানা অনাৱিলো. যস্স চিমে ৰাগদোসমোহমানদিট্ঠিকিলেসদুচ্চৰিতসঙ্খাতা সত্তুস্সদা কেচি ওড়াৰিকা ৱা সুখুমা ৱা ন সন্তি, সো ইমায উপেক্খাৱিহাৰিতায সতিৱেপুল্লতায অহিংসকতায চ ৱিপ্পটিপত্তিতো সুট্ঠু উপৰতভাৱেন ইমিনা ওঘাদিনানপ্পকাৰকিলেসৱূপসমেন চ সোৰতোতি.

৫২২. যস্মা চ ভাৱিতিন্দ্ৰিযো নিব্ভযো নিব্বিকাৰো দন্তো হোতি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘যস্সিন্দ্ৰিযানী’’তি গাথায ততিযপঞ্হং ব্যাকাসি. তস্সত্থো – যস্স চক্খাদীনি ছড়িন্দ্ৰিযানি গোচৰভাৱনায অনিচ্চাদিতিলক্খণং আৰোপেত্ৱা ৱাসনাভাৱনায সতিসম্পজঞ্ঞগন্ধং গাহাপেত্ৱা চ ভাৱিতানি, তানি চ খো যথা অজ্ঝত্তং গোচৰভাৱনায, এৱং পন বহিদ্ধা চ সব্বলোকেতি যত্থ যত্থ ইন্দ্ৰিযানং ৱেকল্লতা ৱেকল্লতায ৱা সম্ভৱো, তত্থ তত্থ নাভিজ্ঝাদিৱসেন ভাৱিতানীতি এৱং নিব্বিজ্ঝ ঞত্ৱা পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ইমং পৰঞ্চ লোকং সকসন্ততিক্খন্ধলোকং পৰসন্ততিক্খন্ধলোকঞ্চ অদন্ধমৰণং মৰিতুকামো কালং কঙ্খতি, জীৱিতক্খযকালং আগমেতি পতিমানেতি, ন ভাযতি মৰণস্স. যথাহ থেৰো –

‘‘মৰণে মে ভযং নত্থি, নিকন্তি নত্থি জীৱিতে’’; (থেৰগা. ২০);

‘‘নাভিকঙ্খামি মৰণং, নাভিকঙ্খামি জীৱিতং;

কালঞ্চ পটিকঙ্খামি, নিব্বিসং ভতকো যথা’’তি. (থেৰগা. ৬০৬);

ভাৱিতো স দন্তোতি এৱং ভাৱিতিন্দ্ৰিযো সো দন্তোতি.

৫২৩. যস্মা পন বুদ্ধো নাম বুদ্ধিসম্পন্নো কিলেসনিদ্দা ৱিবুদ্ধো চ, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘কপ্পানী’’তি গাথায চতুত্থপঞ্হং ব্যাকাসি. তত্থ কপ্পানীতি তণ্হাদিট্ঠিযো. তা হি তথা তথা ৱিকপ্পনতো ‘‘কপ্পানী’’তি ৱুচ্চন্তি. ৱিচেয্যাতি অনিচ্চাদিভাৱেন সম্মসিত্ৱা. কেৱলানীতি সকলানি. সংসাৰন্তি যো চাযং –

‘‘খন্ধানঞ্চ পটিপাটি, ধাতুআযতনান চ;

অব্বোচ্ছিন্নং ৱত্তমানা, সংসাৰোতি পৱুচ্চতী’’তি. –

এৱং খন্ধাদিপটিপাটিসঙ্খাতো সংসাৰো, তং সংসাৰঞ্চ কেৱলং ৱিচেয্য. এত্তাৱতা খন্ধানং মূলভূতেসু কম্মকিলেসেসু খন্ধেসু চাতি এৱং তীসুপি ৱট্টেসু ৱিপস্সনং আহ. দুভযং চুতূপপাতন্তি সত্তানং চুতিং উপপাতন্তি ইমঞ্চ উভযং ৱিচেয্য ঞত্ৱাতি অত্থো. এতেন চুতূপপাতঞাণং আহ. ৱিগতৰজমনঙ্গণং ৱিসুদ্ধন্তি ৰাগাদিৰজানং ৱিগমা অঙ্গণানং অভাৱা মলানঞ্চ ৱিগমা ৱিগতৰজমনঙ্গণং ৱিসুদ্ধং. পত্তং জাতিখযন্তি নিব্বানং পত্তং. তমাহু বুদ্ধন্তি তং ইমায লোকুত্তৰৱিপস্সনায চুতূপপাতঞাণভেদায বুদ্ধিযা সম্পন্নত্তা ইমায চ ৱিগতৰজাদিতায কিলেসনিদ্দা ৱিবুদ্ধত্তা তায পটিপদায জাতিক্খযং পত্তং বুদ্ধমাহু.

অথ ৱা কপ্পানি ৱিচেয্য কেৱলানীতি ‘‘অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে অমুত্ৰাসি’’ন্তিআদিনা (ইতিৱু. ৯৯; পাৰা. ১২) নযেন ৱিচিনিত্ৱাতি অত্থো. এতেন পঠমৱিজ্জমাহ. সংসাৰং দুভযং চুতূপপাতন্তি সত্তানং চুতিং উপপাতন্তি ইমঞ্চ উভযং সংসাৰং ‘‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা’’তিআদিনা নযেন ৱিচিনিত্ৱাতি অত্থো. এতেন দুতিযৱিজ্জমাহ. অৱসেসেন ততিযৱিজ্জমাহ. আসৱক্খযঞাণেন হি ৱিগতৰজাদিতা চ নিব্বানপ্পত্তি চ হোতীতি. তমাহু বুদ্ধন্তি এৱং ৱিজ্জত্তযভেদবুদ্ধিসম্পন্নং তং বুদ্ধমাহূতি.

৫২৫. এৱং পঠমগাথায ৱুত্তপঞ্হে ৱিস্সজ্জেত্ৱা দুতিযগাথায ৱুত্তপঞ্হেসুপি যস্মা ব্ৰহ্মভাৱং সেট্ঠভাৱং পত্তো পৰমত্থব্ৰাহ্মণো বাহিতসব্বপাপো হোতি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘বাহিত্ৱা’’তি গাথায পঠমং পঞ্হং ব্যাকাসি. তস্সত্থো – যো চতুত্থমগ্গেন বাহিত্ৱা সব্বপাপকানি ঠিতত্তো, ঠিতো ইচ্চেৱ ৱুত্তং হোতি. বাহিতপাপত্তা এৱ চ ৱিমলো, ৱিমলভাৱং ব্ৰহ্মভাৱং সেট্ঠভাৱং পত্তো, পটিপ্পস্সদ্ধসমাধিৱিক্খেপকৰকিলেসমলেন অগ্গফলসমাধিনা সাধুসমাহিতো, সংসাৰহেতুসমতিক্কমেন সংসাৰমতিচ্চ পৰিনিট্ঠিতকিচ্চতায কেৱলী, সো তণ্হাদিট্ঠীহি অনিস্সিতত্তা অসিতো, লোকধম্মেহি নিব্বিকাৰত্তা ‘‘তাদী’’তি চ পৱুচ্চতি. এৱং থুতিৰহো স ব্ৰহ্মা সো ব্ৰাহ্মণোতি.

৫২৬. যস্মা পন সমিতপাপতায সমণো, ন্হাতপাপতায ন্হাতকো, আগূনং অকৰণেন চ নাগোতি পৱুচ্চতি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ততো অপৰাহি তীহি গাথাহি তযো পঞ্হে ব্যাকাসি. তত্থ সমিতাৱীতি অৰিযমগ্গেন কিলেসে সমেত্ৱা ঠিতো. সমণো পৱুচ্চতে তথত্তাতি তথাৰূপো সমণো পৱুচ্চতীতি. এত্তাৱতা পঞ্হো ব্যাকতো হোতি, সেসং তস্মিং সমণে সভিযস্স বহুমানজননত্থং থুতিৱচনং. যো হি সমিতাৱী, সো পুঞ্ঞপাপানং অপটিসন্ধিকৰণেন পহায পুঞ্ঞপাপং ৰজানং ৱিগমেন ৱিৰজো, অনিচ্চাদিৱসেন ঞত্ৱা ইমং পৰঞ্চ লোকং জাতিমৰণং উপাতিৱত্তো তাদি চ হোতি.

৫২৭. নিন্হায…পে… ন্হাতকোতি এত্থ পন যো অজ্ঝত্তবহিদ্ধাসঙ্খাতে সব্বস্মিম্পি আযতনলোকে অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণৱসেন উপ্পত্তিৰহানি সব্বপাপকানি মগ্গঞাণেন নিন্হায ধোৱিত্ৱা তায নিন্হাতপাপকতায তণ্হাদিট্ঠিকপ্পেহি কপ্পিযেসু দেৱমনুস্সেসু কপ্পং ন এতি, তং ন্হাতকমাহূতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো.

৫২৮. চতুত্থগাথাযপি আগুং ন কৰোতি কিঞ্চি লোকেতি যো লোকে অপ্পমত্তকম্পি পাপসঙ্খাতং আগুং ন কৰোতি, নাগো পৱুচ্চতে তথত্তাতি. এত্তাৱতা পঞ্হো ব্যাকতো হোতি, সেসং পুব্বনযেনেৱ থুতিৱচনং. যো হি মগ্গেন পহীনআগুত্তা আগুং ন কৰোতি, সো কামযোগাদিকে সব্বযোগে দসসঞ্ঞোজনভেদানি চ সব্ববন্ধনানি ৱিসজ্জ জহিত্ৱা সব্বত্থ খন্ধাদীসু কেনচি সঙ্গেন ন সজ্জতি, দ্ৱীহি চ ৱিমুত্তীহি ৱিমুত্তো, তাদি চ হোতীতি.

৫৩০. এৱং দুতিযগাথায ৱুত্তপঞ্হে ৱিস্সজ্জেত্ৱা ততিযগাথায ৱুত্তপঞ্হেসুপি যস্মা ‘‘খেত্তানী’’তি আযতনানি ৱুচ্চন্তি. যথাহ – ‘‘চক্খুপেতং চক্খাযতনংপেতং…পে… খেত্তম্পেতং ৱত্থুপেত’’ন্তি (ধ. স. ৫৯৬-৫৯৮). তানি ৱিজেয্য ৱিজেত্ৱা অভিভৱিত্ৱা, ৱিচেয্য ৱা অনিচ্চাদিভাৱেন ৱিচিনিত্ৱা উপপৰিক্খিত্ৱা কেৱলানি অনৱসেসানি, ৱিসেসতো পন সঙ্গহেতুভূতং দিব্বং মানুসকঞ্চ ব্ৰহ্মখেত্তং, যং দিব্বং দ্ৱাদসাযতনভেদং তথা মানুসকঞ্চ, যঞ্চ ব্ৰহ্মখেত্তং ছড়াযতনে চক্খাযতনাদিদ্ৱাদসাযতনভেদং, তং সব্বম্পি ৱিজেয্য ৱিচেয্য ৱা. যতো যদেতং সব্বেসং খেত্তানং মূলবন্ধনং অৱিজ্জাভৱতণ্হাদি, তস্মা সব্বখেত্তমূলবন্ধনা পমুত্তো. এৱমেতেসং খেত্তানং ৱিজিতত্তা ৱিচিনিতত্তা ৱা খেত্তজিনো নাম হোতি, তস্মা ‘‘খেত্তানী’’তি ইমায গাথায পঠমপঞ্হং ব্যাকাসি. তত্থ কেচি ‘‘কম্মং খেত্তং, ৱিঞ্ঞাণং বীজং, তণ্হা স্নেহো’’তি (অ. নি. ৩.৭৭) ৱচনতো কম্মানি খেত্তানীতি ৱদন্তি. দিব্বং মানুসকঞ্চ ব্ৰহ্মখেত্তন্তি এত্থ চ দেৱূপগং কম্মং দিব্বং, মনুস্সূপগং কম্মং মানুসকং, ব্ৰহ্মূপগং কম্মং ব্ৰহ্মখেত্তন্তি ৱণ্ণযন্তি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

৫৩১. যস্মা পন সকট্ঠেন কোসসদিসত্তা ‘‘কোসানী’’তি কম্মানি ৱুচ্চন্তি, তেসঞ্চ লুননা সমুচ্ছেদনা কুসলো হোতি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘কোসানী’’তি গাথায দুতিযপঞ্হং ব্যাকাসি. তস্সত্থো – লোকিযলোকুত্তৰৱিপস্সনায ৱিসযতো কিচ্চতো চ অনিচ্চাদিভাৱেন কুসলাকুসলকম্মসঙ্খাতানি কোসানি ৱিচেয্য কেৱলানি, ৱিসেসতো পন সঙ্গহেতুভূতং অট্ঠকামাৱচৰকুসলচেতনাভেদং দিব্বং মানুসকঞ্চ নৱমহগ্গতকুসলচেতনাভেদঞ্চ ব্ৰহ্মকোসং ৱিচেয্য. ততো ইমায মগ্গভাৱনায অৱিজ্জাভৱতণ্হাদিভেদা সব্বকোসানং মূলবন্ধনা পমুত্তো, এৱমেতেসং কোসানং লুননা ‘‘কুসলো’’তি পৱুচ্চতি, তথত্তা তাদী চ হোতীতি. অথ ৱা সত্তানং ধম্মানঞ্চ নিৱাসট্ঠেন অসিকোসসদিসত্তা ‘‘কোসানী’’তি তযো ভৱা দ্ৱাদসাযতনানি চ ৱেদিতব্বানি. এৱমেত্থ যোজনা কাতব্বা.

৫৩২. যস্মা চ ন কেৱলং পণ্ডতীতি ইমিনাৱ ‘‘পণ্ডিতো’’তি ৱুচ্চতি, অপিচ খো পন পণ্ডৰানি ইতো উপগতো পৱিচযপঞ্ঞায অল্লীনোতিপি ‘‘পণ্ডিতো’’তি ৱুচ্চতি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘দুভযানী’’তি গাথায ততিযপঞ্হং ব্যাকাসি. তস্সত্থো – অজ্ঝত্তং বহিদ্ধা চাতি এৱং উভযানি অনিচ্চাদিভাৱেন ৱিচেয্য. পণ্ডৰানীতি আযতনানি. তানি হি পকতিপৰিসুদ্ধত্তা ৰুড়্হিযা চ এৱং ৱুচ্চন্তি, তানি ৱিচেয্য ইমায পটিপত্তিযা নিদ্ধন্তমলত্তা সুদ্ধিপঞ্ঞো পণ্ডিতোতি পৱুচ্চতি তথত্তা, যস্মা তানি পণ্ডৰানি পঞ্ঞায ইতো হোতি, সেসমস্স থুতিৱচনং. সো হি পাপপুঞ্ঞসঙ্খাতং কণ্হসুক্কং উপাতিৱত্তো তাদী চ হোতি, তস্মা এৱং থুতো.

৫৩৩. যস্মা পন ‘‘মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং, যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… সম্মাদিট্ঠি, তেন ঞাণেন সমন্নাগতো মুনী’’তি ৱুত্তং, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘অসতঞ্চা’’তি গাথায চতুত্থপঞ্হং ব্যাকাসি. তস্সত্থো – য্ৱাযং অকুসলকুসলপ্পভেদো অসতঞ্চ সতঞ্চ ধম্মো, তং অজ্ঝত্তং বহিদ্ধাতি ইমস্মিং সব্বলোকে পৱিচযঞাণেন অসতঞ্চ সতঞ্চ ঞত্ৱা ধম্মং তস্স ঞাতত্তা এৱ ৰাগাদিভেদতো সত্তৱিধং সঙ্গং তণ্হাদিট্ঠিভেদতো দুৱিধং জালঞ্চ অতিচ্চ অতিক্কমিত্ৱা ঠিতো. সো তেন মোনসঙ্খাতেন পৱিচযঞাণেন সমন্নাগতত্তা মুনি. দেৱমনুস্সেহি পূজনীযোতি ইদং পনস্স থুতিৱচনং. সো হি খীণাসৱমুনিত্তা দেৱমনুস্সানং পূজাৰহো হোতি, তস্মা এৱং থুতো.

৫৩৫. এৱং ততিযগাথায ৱুত্তপঞ্হে ৱিস্সজ্জেত্ৱা চতুত্থগাথায ৱুত্তপঞ্হেসুপি যস্মা যো চতূহি মগ্গঞাণৱেদেহি কিলেসক্খযং কৰোন্তো গতো, সো পৰমত্থতো ৱেদগূ নাম হোতি. যো চ সব্বসমণব্ৰাহ্মণানং সত্থসঞ্ঞিতানি ৱেদানি, তাযেৱ মগ্গভাৱনায কিচ্চতো অনিচ্চাদিৱসেন ৱিচেয্য. তত্থ ছন্দৰাগপ্পহানেন তমেৱ সব্বং ৱেদমতিচ্চ যা ৱেদপচ্চযা ৱা অঞ্ঞথা ৱা উপ্পজ্জন্তি ৱেদনা, তাসু সব্বৱেদনাসু ৱীতৰাগো হোতি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘ইদং পত্তিন’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘ৱেদানী’’তি গাথায পঠমপঞ্হং ব্যাকাসি. যস্মা ৱা যো পৱিচযপঞ্ঞায ৱেদানি ৱিচেয্য, তত্থ ছন্দৰাগপ্পহানেন সব্বং ৱেদমতিচ্চ ৱত্ততি, সো সত্থসঞ্ঞিতানি ৱেদানি গতো ঞাতো অতিক্কন্তো চ হোতি. যো ৱেদনাসু ৱীতৰাগো, সোপি ৱেদনাসঞ্ঞিতানি ৱেদানি গতো অতিক্কন্তো চ হোতি. ৱেদানি গতোতিপি ৱেদগূ, তস্মা তম্পি অত্থং দস্সেন্তো ‘‘ইদং পত্তিন’’ন্তি অৱত্ৱা ইমায গাথায পঠমপঞ্হং ব্যাকাসি.

৫৩৬. যস্মা পন দুতিযপঞ্হে ‘‘অনুৱিদিতো’’তি অনুবুদ্ধো ৱুচ্চতি, সো চ অনুৱিচ্চ পপঞ্চনামৰূপং অজ্ঝত্তং অত্তনো সন্তানে তণ্হামানদিট্ঠিভেদং পপঞ্চং তপ্পচ্চযা নামৰূপঞ্চ অনিচ্চানুপস্সনাদীহি অনুৱিচ্চ অনুৱিদিত্ৱা, ন কেৱলঞ্চ অজ্ঝত্তং, বহিদ্ধা চ ৰোগমূলং, পৰসন্তানে চ ইমস্স নামৰূপৰোগস্স মূলং অৱিজ্জাভৱতণ্হাদিং, তমেৱ ৱা পপঞ্চং অনুৱিচ্চ তায ভাৱনায সব্বেসং ৰোগানং মূলবন্ধনা, সব্বস্মা ৱা ৰোগানং মূলবন্ধনা, অৱিজ্জাভৱতণ্হাদিভেদা, তস্মা এৱ ৱা পপঞ্চা পমুত্তো হোতি, তস্মা তং দস্সেন্তো ‘‘অনুৱিচ্চা’’তি গাথায দুতিযপঞ্হং ব্যাকাসি.

৫৩৭. ‘‘কথঞ্চ ৱীৰিযৱা’’তি এত্থ পন যস্মা যো অৰিযমগ্গেন সব্বপাপকেহি ৱিৰতো, তথা ৱিৰতত্তা চ আযতিং অপটিসন্ধিতায নিৰযদুক্খং অতিচ্চ ঠিতো ৱীৰিযৱাসো ৱীৰিযনিকেতো, সো খীণাসৱো ‘‘ৱীৰিযৱা’’তি ৱত্তব্বতং অৰহতি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘ৱিৰতো’’তি গাথায ততিযপঞ্হং ব্যাকাসি. পধানৱা ধীৰো তাদীতি ইমানি পনস্স থুতিৱচনানি. সো হি পধানৱা মগ্গঝানপধানেন, ধীৰো কিলেসাৰিৱিদ্ধংসনসমত্থতায, তাদী নিব্বিকাৰতায, তস্মা এৱং থুতো. সেসং যোজেত্ৱা ৱত্তব্বং.

৫৩৮. ‘‘আজানিযো কিন্তি নাম হোতী’’তি এত্থ পন যস্মা পহীনসব্বৱঙ্কদোসো কাৰণাকাৰণঞ্ঞূ অস্সো ৱা হত্থী ৱা ‘‘আজানিযো হোতী’’তি লোকে ৱুচ্চতি, ন চ তস্স সব্বসো তে দোসা পহীনা এৱ, খীণাসৱস্স পন তে পহীনা, তস্মা সো ‘‘আজানিযো’’তি পৰমত্থতো ৱত্তব্বতং অৰহতীতি দস্সেন্তো ‘‘যস্সা’’তি গাথায চতুত্থপঞ্হং ব্যাকাসি. তস্সত্থো – অজ্ঝত্তং বহিদ্ধা চাতি এৱং অজ্ঝত্তবহিদ্ধাসঞ্ঞোজনসঙ্খাতানি যস্স অস্সু লুনানি বন্ধনানি পঞ্ঞাসত্থেন ছিন্নানি পদালিতানি. সঙ্গমূলন্তি যানি তেসু তেসু ৱত্থূসু সঙ্গস্স সজ্জনায অনতিক্কমনায মূলং হোন্তি, অথ ৱা যস্স অস্সু লুনানি ৰাগাদীনি বন্ধনানি যানি অজ্ঝত্তং বহিদ্ধা চ সঙ্গমূলানি হোন্তি, সো সব্বস্মা সঙ্গানং মূলভূতা সব্বসঙ্গানং ৱা মূলভূতা বন্ধনা পমুত্তো ‘‘আজানিযো’’তি ৱুচ্চতি, তথত্তা তাদি চ হোতীতি.

৫৪০. এৱং চতুত্থগাথায ৱুত্তপঞ্হে ৱিস্সজ্জেত্ৱা পঞ্চমগাথায ৱুত্তপঞ্হেসুপি যস্মা যং ছন্দজ্ঝেনমত্তেন অক্খৰচিন্তকা সোত্তিযং ৱণ্ণযন্তি, ৱোহাৰমত্তসোত্তিযো সো. অৰিযো পন বাহুসচ্চেন নিস্সুতপাপতায চ পৰমত্থসোত্তিযো হোতি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘ইদং পত্তিন’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘সুত্ৱা’’তি গাথায পঠমপঞ্হং ব্যাকাসি. তস্সত্থো – যো ইমস্মিং লোকে সুতমযপঞ্ঞাকিচ্চৱসেন সুত্ৱা কাতব্বকিচ্চৱসেন ৱা সুত্ৱা ৱিপস্সনূপগং সব্বধম্মং অনিচ্চাদিৱসেন অভিঞ্ঞায সাৱজ্জানৱজ্জং যদত্থি কিঞ্চি, ইমায পটিপদায কিলেসে কিলেসট্ঠানিযে চ ধম্মে অভিভৱিত্ৱা অভিভূতি সঙ্খং গতো, তং সুত্ৱা সব্বধম্মং অভিঞ্ঞায লোকে সাৱজ্জানৱজ্জং যদত্থি কিঞ্চি, অভিভুং সুতৱত্তা সোত্তিযোতি আহু. যস্মা চ যো অকথংকথী কিলেসবন্ধনেহি ৱিমুত্তো, ৰাগাদীহি ঈঘেহি অনীঘো চ হোতি সব্বধি সব্বেসু ধম্মেসু খন্ধাযতনাদীসু, তস্মা তং অকথংকথিং ৱিমুত্তং অনীঘং সব্বধি নিস্সুতপাপকত্তাপি ‘‘সোত্তিযো’’তি আহূতি.

৫৪১. যস্মা পন হিতকামেন জনেন অৰণীযতো অৰিযো হোতি, অভিগমনীযতোতি অত্থো. তস্মা যেহি গুণেহি সো অৰণীযো হোতি, তে দস্সেন্তা ‘‘ছেত্ৱা’’তি গাথায দুতিযপঞ্হং ব্যাকাসি. তস্সত্থো – চত্তাৰি আসৱানি দ্ৱে চ আলযানি পঞ্ঞাসত্থেন ছেত্ৱা ৱিদ্ৱা ৱিঞ্ঞূ ৱিভাৱী চতুমগ্গঞাণী সো পুনব্ভৱৱসেন ন উপেতি গব্ভসেয্যং, কঞ্চি যোনিং ন উপগচ্ছতি, কামাদিভেদঞ্চ সঞ্ঞং তিৱিধং. কামগুণসঙ্খাতঞ্চ পঙ্কং পনুজ্জ পনুদিত্ৱা তণ্হাদিট্ঠিকপ্পানং অঞ্ঞতৰম্পি কপ্পং ন এতি, এৱং আসৱচ্ছেদাদিগুণসমন্নাগতং তমাহু অৰিযোতি. যস্মা ৱা পাপকেহি আৰকত্তা অৰিযো হোতি অনযে চ অনিৰীযনা, তস্মা তম্পি অত্থং দস্সেন্তো ইমায গাথায দুতিযপঞ্হং ব্যাকাসি. আসৱাদযো হি পাপকা ধম্মা অনযসম্মতা, তে চানেন ছিন্না পনুন্না, ন চ তেহি কম্পতি, ইচ্চস্স তে আৰকা হোন্তি, ন চ তেসু ইৰীযতি তস্মা আৰকাস্স হোন্তি পাপকা ধম্মাতি ইমিনাপত্থেন. অনযে ন ইৰীযতীতি ইমিনাপত্থেন তমাহু অৰিযোতি চ এৱম্পেত্থ যোজনা ৱেদিতব্বা. ‘‘ৱিদ্ৱা সো ন উপেতি গব্ভসেয্য’’ন্তি ইদং পন ইমস্মিং অত্থৱিকপ্পে থুতিৱচনমেৱ হোতি.

৫৪২. ‘‘কথং চৰণৱা’’তি এত্থ পন যস্মা চৰণেহি পত্তব্বং পত্তো ‘‘চৰণৱা’’তি ৱত্তব্বতং অৰহতি, তস্মা তং দস্সেন্তো ‘‘যো ইধা’’তি গাথায ততিযপঞ্হং ব্যাকাসি. তত্থ যো ইধাতি যো ইমস্মিং সাসনে. চৰণেসূতি সীলাদীসু হেমৱতসুত্তে (সু. নি. ১৫৩ আদযো) ৱুত্তপন্নৰসধম্মেসু. নিমিত্তত্থে ভুম্মৱচনং. পত্তিপত্তোতি পত্তব্বং পত্তো. যো চৰণনিমিত্তং চৰণহেতু চৰণপচ্চযা পত্তব্বং অৰহত্তং পত্তোতি ৱুত্তং হোতি. চৰণৱা সোতি সো ইমায চৰণেহি পত্তব্বপত্তিযা চৰণৱা হোতীতি. এত্তাৱতা পঞ্হো ব্যাকতো হোতি, সেসমস্স থুতিৱচনং. যো হি চৰণেহি পত্তিপত্তো, সো কুসলো চ হোতি ছেকো, সব্বদা চ আজানাতি নিব্বানধম্মং, নিচ্চং নিব্বাননিন্নচিত্ততায সব্বত্থ চ খন্ধাদীসু ন সজ্জতি. দ্ৱীহি চ ৱিমুত্তীহি ৱিমুত্তচিত্তো হোতি, পটিঘা যস্স ন সন্তীতি.

৫৪৩. যস্মা পন কম্মাদীনং পৰিব্বাজনেন পৰিব্বাজকো নাম হোতি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘দুক্খৱেপক্ক’’ন্তি গাথায চতুত্থপঞ্হং ব্যাকাসি. তত্থ ৱিপাকো এৱ ৱেপক্কং, দুক্খং ৱেপক্কমস্সাতি দুক্খৱেপক্কং. পৱত্তিদুক্খজননতো সব্বম্পি তেধাতুককম্মং ৱুচ্চতি. উদ্ধন্তি অতীতং. অধোতি অনাগতং. তিৰিযং ৱাপি মজ্ঝেতি পচ্চুপ্পন্নং. তঞ্হি ন উদ্ধং ন অধো, তিৰিযং উভিন্নঞ্চ অন্তৰা, তেন ‘‘মজ্ঝে’’তি ৱুত্তং. পৰিব্বাজযিত্ৱাতি নিক্খামেত্ৱা নিদ্ধমেত্ৱা. পৰিঞ্ঞচাৰীতি পঞ্ঞায পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা চৰন্তো. অযং তাৱ অপুব্বপদৱণ্ণনা. অযং পন অধিপ্পাযযোজনা – যো তিযদ্ধপৰিযাপন্নম্পি দুক্খজনকং যদত্থি কিঞ্চি কম্মং, তং সব্বম্পি অৰিযমগ্গেন তণ্হাৱিজ্জাসিনেহে সোসেন্তো অপটিসন্ধিজনকভাৱকৰণেন পৰিব্বাজযিত্ৱা তথা পৰিব্বাজিতত্তা এৱ চ তং কম্মং পৰিঞ্ঞায চৰণতো পৰিঞ্ঞচাৰী. ন কেৱলঞ্চ কম্মমেৱ, মাযং মানমথোপি লোভকোধং ইমেপি ধম্মে পহানপৰিঞ্ঞায পৰিঞ্ঞচাৰী, পৰিযন্তমকাসি নামৰূপং, নামৰূপস্স চ পৰিযন্তমকাসি পৰিব্বাজেসি ইচ্চেৱত্থো. ইমেসং কম্মাদীনং পৰিব্বাজনেন তং পৰিব্বাজকমাহু. পত্তিপত্তন্তি ইদং পনস্স থুতিৱচনং.

৫৪৪. এৱং পঞ্হব্যাকৰণেন তুট্ঠস্স পন সভিযস্স ‘‘যানি চ তীণী’’তিআদীসু অভিত্থৱনগাথাসু ওসৰণানীতি ওগহণানি তিত্থানি, দিট্ঠিযোতি অত্থো. তানি যস্মা সক্কাযদিট্ঠিযা সহ ব্ৰহ্মজালে ৱুত্তদ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিগতানি গহেত্ৱা তেসট্ঠি হোন্তি, যস্মা চ তানি অঞ্ঞতিত্থিযসমণানং পৱাদভূতানি সত্থানি সিতানি উপদিসিতব্বৱসেন, ন উপ্পত্তিৱসেন. উপ্পত্তিৱসেন পন যদেতং ‘‘ইত্থী পুৰিসো’’তি সঞ্ঞক্খৰং ৱোহাৰনামং, যা চাযং মিচ্ছাপৰিৱিতক্কানুস্সৱাদিৱসেন ‘‘এৱৰূপেন অত্তনা ভৱিতব্ব’’ন্তি বালানং ৱিপৰীতসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, তদুভযনিস্সিতানি তেসং ৱসেন উপ্পজ্জন্তি, ন অত্তপচ্চক্খানি. তানি চ ভগৱা ৱিনেয্য ৱিনযিত্ৱা ওঘতমগা ওঘতমং ওঘন্ধকাৰং অগা অতিক্কন্তো. ‘‘ওঘন্তমগা’’তিপি পাঠো, ওঘানং অন্তং অগা, তস্মা আহ ‘‘যানি চ তীণি…পে… তমগা’’তি.

৫৪৫. ততো পৰং ৱট্টদুক্খস্স অন্তং পাৰঞ্চ নিব্বানং তপ্পত্তিযা দুক্খাভাৱতো তপ্পটিপক্খতো চ তং সন্ধাযাহ, ‘‘অন্তগূসি পাৰগূ দুক্খস্সা’’তি. অথ ৱা পাৰগূ ভগৱা নিব্বানং গতত্তা, তং আলপন্তো আহ, ‘‘পাৰগূ অন্তগূসি দুক্খস্সা’’তি অযমেত্থ সম্বন্ধো. সম্মা চ বুদ্ধো সামঞ্চ বুদ্ধোতি সম্মাসম্বুদ্ধো. তং মঞ্ঞেতি তমেৱ মঞ্ঞামি, ন অঞ্ঞন্তি অচ্চাদৰেন ভণতি. জুতিমাতি পৰেসম্পি অন্ধকাৰৱিধমনেন জুতিসম্পন্নো. মুতিমাতি অপৰপ্পচ্চযঞেয্যঞাণসমত্থায মুতিযা পঞ্ঞায সম্পন্নো. পহূতপঞ্ঞোতি অনন্তপঞ্ঞো. ইধ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমধিপ্পেতং. দুক্খস্সন্তকৰাতি আমন্তেন্তো আহ. অতাৰেসি মন্তি কঙ্খাতো মং তাৰেসি.

৫৪৬-৯. যং মেতিআদিগাথায নমক্কাৰকৰণং ভণতি. তত্থ কঙ্খিত্তন্তি ৱীসতিপঞ্হনিস্সিতং অত্থং সন্ধাযাহ. সো হি তেন কঙ্খিতো অহোসি. মোনপথেসূতি ঞাণপথেসু. ৱিনড়ীকতাতি ৱিগতনড়া কতা, উচ্ছিন্নাতি ৱুত্তং হোতি. নাগ নাগস্সাতি একং আমন্তনৱচনং, একস্স ‘‘ভাসতো অনুমোদন্তী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. ‘‘ধম্মদেসন’’ন্তি পাঠসেসো. সব্বে দেৱাতি আকাসট্ঠা চ ভূমট্ঠা চ. নাৰদপব্বতাতি তেপি কিৰ দ্ৱে দেৱগণা পঞ্ঞৱন্তো, তেপি অনুমোদন্তীতি সব্বং পসাদেন চ নমক্কাৰকৰণং ভণতি.

৫৫০-৫৩. অনুমোদনাৰহং ব্যাকৰণসম্পদং সুত্ৱা ‘‘নমো তে’’তি অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা আহ. পুৰিসাজঞ্ঞাতি পুৰিসেসু জাতিসম্পন্নং. পটিপুগ্গলোতি পটিভাগো পুগ্গলো তুৱং বুদ্ধো চতুসচ্চপটিৱেধেন, সত্থা অনুসাসনিযা সত্থৱাহতায চ, মাৰাভিভূ চতুমাৰাভিভৱেন, মুনি বুদ্ধমুনি. উপধীতি খন্ধকিলেসকামগুণাভিসঙ্খাৰভেদা চত্তাৰো. ৱগ্গূতি অভিৰূপং. পুঞ্ঞে চাতি লোকিযে ন লিম্পসি তেসং অকৰণেন, পুব্বে কতানম্পি ৱা আযতিং ফলূপভোগাভাৱেন. তংনিমিত্তেন ৱা তণ্হাদিট্ঠিলেপেন. ৱন্দতি সত্থুনোতি এৱং ভণন্তো গোপ্ফকেসু পৰিগ্গহেত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতং ৱন্দি.

অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বোতি অঞ্ঞতিত্থিযো এৱ. আকঙ্খতীতি ইচ্ছতি. আৰদ্ধচিত্তাতি অভিৰাধিতচিত্তা. অপিচ মেত্থ পুগ্গলৱেমত্ততা ৱিদিতাতি অপিচ মযা এত্থ অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিৱাসে পুগ্গলনানত্তং ৱিদিতং, ন সব্বেনেৱ পৰিৱসিতব্বন্তি. কেন পন ন পৰিৱসিতব্বং? অগ্গিযেহি জটিলেহি, সাকিযেন জাতিযা, লিঙ্গং ৱিজহিত্ৱা আগতেন. অৱিজহিত্ৱা আগতোপি চ যো মগ্গফলপটিলাভায হেতুসম্পন্নো হোতি, তাদিসোৱ সভিযো পৰিব্বাজকো. তস্মা ভগৱা ‘‘তৱ পন, সভিয, তিত্থিযৱত্তপূৰণত্থায পৰিৱাসকাৰণং নত্থি, অত্থত্থিকো ত্ৱং ‘মগ্গফলপটিলাভায হেতুসম্পন্নো’তি ৱিদিতমেতং মযা’’তি তস্স পব্বজ্জং অনুজানন্তো আহ – ‘‘অপিচ মেত্থ পুগ্গলৱেমত্ততা ৱিদিতা’’তি. সভিযো পন অত্তনো আদৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে ভন্তে’’তি. তং সব্বং অঞ্ঞঞ্চ তথাৰূপং উত্তানত্থত্তা পুব্বে ৱুত্তনযত্তা চ ইধ ন ৱণ্ণিতং, যতো পুব্বে ৱণ্ণিতানুসাৰেন ৱেদিতব্বন্তি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায সভিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.