৩. মহাৱগ্গো

১. পব্বজ্জাসুত্তৱণ্ণনা

৪০৮. পব্বজ্জং কিত্তযিস্সামীতি পব্বজ্জাসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ভগৱতি কিৰ সাৱত্থিযং ৱিহৰন্তে আযস্মতো আনন্দস্স পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘সাৰিপুত্তাদীনং মহাসাৱকানং পব্বজ্জা কিত্তিতা, তং ভিক্খূ চ উপাসকা চ জানন্তি. ভগৱতো পন অকিত্তিতা, যংনূনাহং কিত্তেয্য’’ন্তি. সো জেতৱনৱিহাৰে আসনে নিসীদিত্ৱা চিত্তবীজনিং গহেত্ৱা ভিক্খূনং ভগৱতো পব্বজ্জং কিত্তেন্তো ইমং সুত্তমভাসি.

তত্থ যস্মা পব্বজ্জং কিত্তেন্তেন যথা পব্বজি, তং কিত্তেতব্বং. যথা চ পব্বজি, তং কিত্তেন্তেন যথা ৱীমংসমানো পব্বজ্জং ৰোচেসি, তং কিত্তেতব্বং. তস্মা ‘‘পব্বজ্জং কিত্তযিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘যথা পব্বজী’’তিআদিমাহ. চক্খুমাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা চক্খুসম্পন্নোতি অত্থো. সেসমাদিগাথায উত্তানমেৱ.

৪০৯. ইদানি ‘‘যথা ৱীমংসমানো’’তি তমত্থং পকাসেন্তো আহ ‘‘সম্বাধোয’’ন্তি. তত্থ সম্বাধোতি পুত্তদাৰাদিসম্পীড়নেন কিলেসসম্পীড়নেন চ কুসলকিৰিযায ওকাসৰহিতো. ৰজস্সাযতনন্তি কম্বোজাদযো ৱিয অস্সাদীনং, ৰাগাদিৰজস্স উপ্পত্তিদেসো. অব্ভোকাসোতি ৱুত্তসম্বাধপটিপক্খভাৱেন আকাসো ৱিয ৱিৱটা. ইতি দিস্ৱান পব্বজীতি ইতি ঘৰাৱাসপব্বজ্জাসু ব্যাধিজৰামৰণেহি সুট্ঠুতৰং চোদিযমানহদযো আদীনৱমানিসংসঞ্চ ৱীমংসিত্ৱা, মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা, অনোমানদীতীৰে খগ্গেন কেসে ছিন্দিত্ৱা, তাৱদেৱ চ দ্ৱঙ্গুলমত্তসণ্ঠিতসমণসাৰুপ্পকেসমস্সু হুত্ৱা ঘটিকাৰেন ব্ৰহ্মুনা উপনীতে অট্ঠ পৰিক্খাৰে গহেত্ৱা ‘‘এৱং নিৱাসেতব্বং পাৰুপিতব্ব’’ন্তি কেনচি অননুসিট্ঠো অনেকজাতিসহস্সপৱত্তিতেন অত্তনো পব্বজ্জাচিণ্ণেনেৱ সিক্খাপিযমানো পব্বজি. একং কাসাৱং নিৱাসেত্ৱা একং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা একং চীৱৰং খন্ধে কৰিত্ৱা মত্তিকাপত্তং অংসে আলগ্গেত্ৱা পব্বজিতৱেসং অধিট্ঠাসীতি ৱুত্তং হোতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

৪১০. এৱং ভগৱতো পব্বজ্জং কিত্তেত্ৱা ততো পৰং পব্বজিতপটিপত্তিং অনোমানদীতীৰং হিত্ৱা পধানায গমনঞ্চ পকাসেতুং ‘‘পব্বজিত্ৱান কাযেনা’’তিআদিং সব্বমভাসি. তত্থ কাযেন পাপকম্মং ৱিৱজ্জযীতি তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং ৱজ্জেসি. ৱচীদুচ্চৰিতন্তি চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং. আজীৱং পৰিসোধযীতি মিচ্ছাজীৱং হিত্ৱা সম্মাজীৱমেৱ পৱত্তযি.

৪১১. এৱং আজীৱট্ঠমকসীলং সোধেত্ৱা অনোমানদীতীৰতো তিংসযোজনপ্পমাণং সত্তাহেন অগমা ৰাজগহং বুদ্ধো. তত্থ কিঞ্চাপি যদা ৰাজগহং অগমাসি, তদা বুদ্ধো ন হোতি, তথাপি বুদ্ধস্স পুব্বচৰিযাতি কত্ৱা এৱং ৱত্তুং লব্ভতি – ‘‘ইধ ৰাজা জাতো, ইধ ৰজ্জং অগ্গহেসী’’তিআদি লোকিযৱোহাৰৱচনং ৱিয. মগধানন্তি মগধানং জনপদস্স নগৰন্তি ৱুত্তং হোতি. গিৰিব্বজন্তি ইদম্পি তস্স নামং. তঞ্হি পণ্ডৱগিজ্ঝকূটৱেভাৰইসিগিলিৱেপুল্লনামকানং পঞ্চন্নং গিৰীনং মজ্ঝে ৱজো ৱিয ঠিতং, তস্মা ‘‘গিৰিব্বজ’’ন্তি ৱুচ্চতি. পিণ্ডায অভিহাৰেসীতি ভিক্খত্থায তস্মিং নগৰে চৰি. সো কিৰ নগৰদ্ৱাৰে ঠত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ৰঞ্ঞো বিম্বিসাৰস্স অত্তনো আগমনং নিৱেদেয্যং, ‘সুদ্ধোদনস্স পুত্তো সিদ্ধত্থো নাম কুমাৰো আগতো’তি বহুম্পি মে পচ্চযং অভিহৰেয্য. ন খো পন মে তং পতিৰূপং পব্বজিতস্স আৰোচেত্ৱা পচ্চযগহণং, হন্দাহং পিণ্ডায চৰামী’’তি দেৱদত্তিযং পংসুকূলচীৱৰং পাৰুপিত্ৱা মত্তিকাপত্তং গহেত্ৱা পাচীনদ্ৱাৰেন নগৰং পৱিসিত্ৱা অনুঘৰং পিণ্ডায অচৰি. তেনাহ আযস্মা আনন্দো – ‘‘পিণ্ডায অভিহাৰেসী’’তি. আকিণ্ণৱৰলক্খণোতি সৰীৰে আকিৰিত্ৱা ৱিয ঠপিতৱৰলক্খণো ৱিপুলৱৰলক্খণো ৱা. ৱিপুলম্পি হি ‘‘আকিণ্ণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. যথাহ – ‘‘আকিণ্ণলুদ্দো পুৰিসো, ধাতিচেলংৱ মক্খিতো’’তি (জা. ১.৬.১১৮; ১.৯.১০৬). ৱিপুললুদ্দোতি অত্থো.

৪১২. তমদ্দসাতি ততো কিৰ পুৰিমানি সত্ত দিৱসানি নগৰে নক্খত্তং ঘোসিতং অহোসি. তং দিৱসং পন ‘‘নক্খত্তং ৱীতিৱত্তং, কম্মন্তা পযোজেতব্বা’’তি ভেৰি চৰি. অথ মহাজনো ৰাজঙ্গণে সন্নিপতি. ৰাজাপি ‘‘কম্মন্তং সংৱিদহিস্সামী’’তি সীহপঞ্জৰং ৱিৱৰিত্ৱা বলকাযং পস্সন্তো তং পিণ্ডায অভিহাৰেন্তং মহাসত্তং অদ্দস. তেনাহ আযস্মা আনন্দো – ‘‘তমদ্দসা বিম্বিসাৰো, পাসাদস্মিং পতিট্ঠিতো’’তি. ইমমত্থং অভাসথাতি ইমং অত্থং অমচ্চানং অভাসি.

৪১৩. ইদানি তং তেসং অমচ্চানং ভাসিতমত্থং দস্সেন্তো আহ – ‘‘ইমং ভোন্তো’’তি. তত্থ ইমন্তি সো ৰাজা বোধিসত্তং দস্সেতি, ভোন্তোতি অমচ্চে আলপতি. নিসামেথাতি পস্সথ. অভিৰূপোতি দস্সনীযঙ্গপচ্চঙ্গো. ব্ৰহ্মাতি আৰোহপৰিণাহসম্পন্নো. সুচীতি পৰিসুদ্ধছৱিৱণ্ণো. চৰণেনাতি গমনেন.

৪১৪-৫. নীচকুলামিৱাতি নীচকুলা ইৱ পব্বজিতো ন হোতীতি অত্থো. মকাৰো পদসন্ধিকৰো. কুহিং ভিক্খু গমিস্সতীতি অযং ভিক্খু কুহিং গমিস্সতি, অজ্জ কত্থ ৱসিস্সতীতি জানিতুং ৰাজদূতা সীঘং গচ্ছন্তু. দস্সনকামা হি মযং অস্সাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন আহ. গুত্তদ্ৱাৰো ওক্খিত্তচক্খুতায, সুসংৱুতো সতিযা. গুত্তদ্ৱাৰো ৱা সতিযা, সুসংৱুতো পাসাদিকেন সঙ্ঘাটিচীৱৰধাৰণেন.

৪১৬. খিপ্পং পত্তং অপূৰেসীতি সম্পজানত্তা পতিস্সতত্তা চ অধিকং অগণ্হন্তো ‘‘অলং এত্তাৱতা’’তি অজ্ঝাসযপূৰণেন খিপ্পং পত্তং অপূৰেসি. মুনীতি মোনত্থায পটিপন্নত্তা অপ্পত্তমুনিভাৱোপি মুনিইচ্চেৱ ৱুত্তো, লোকৱোহাৰেন ৱা. লোকিযা হি অমোনসম্পত্তম্পি পব্বজিতং ‘‘মুনী’’তি ভণন্তি. পণ্ডৱং অভিহাৰেসীতি তং পব্বতং অভিৰুহি. সো কিৰ মনুস্সে পুচ্ছি ‘‘ইমস্মিং নগৰে পব্বজিতা কত্থ ৱসন্তী’’তি. অথস্স তে ‘‘পণ্ডৱস্স উপৰি পুৰত্থাভিমুখপব্ভাৰে’’তি আৰোচেসুং. তস্মা তমেৱ পণ্ডৱং অভিহাৰেসি ‘‘এত্থ ৱাসো ভৱিস্সতী’’তি এৱং চিন্তেত্ৱা.

৪১৯-২৩. ব্যগ্ঘুসভোৱ সীহোৱ গিৰিগব্ভৰেতি গিৰিগুহাযং ব্যগ্ঘো ৱিয উসভো ৱিয সীহো ৱিয চ নিসিন্নোতি অত্থো. এতে হি তযো সেট্ঠা ৱিগতভযভেৰৱা গিৰিগব্ভৰে নিসীদন্তি, তস্মা এৱং উপমং অকাসি. ভদ্দযানেনাতি হত্থিঅস্সৰথসিৱিকাদিনা উত্তমযানেন. সযানভূমিং যাযিত্ৱাতি যাৱতিকা ভূমি হত্থিঅস্সাদিনা যানেন সক্কা গন্তুং, তং গন্ত্ৱা. আসজ্জাতি পত্ৱা, সমীপমস্স গন্ত্ৱাতি অত্থো. উপাৱিসীতি নিসীদি. যুৱাতি যোব্বনসম্পন্নো. দহৰোতি জাতিযা তৰুণো. পঠমুপ্পত্তিকো সুসূতি তদুভযৱিসেসনমেৱ. যুৱা সুসূতি অতিযোব্বনো. পঠমুপ্পত্তিকোতি পঠমেনেৱ যোব্বনৱেসেন উট্ঠিতো. দহৰো চাসীতি সতি চ দহৰত্তে সুসু বালকো ৱিয খাযসীতি.

৪২৪-৫. অনীকগ্গন্তি বলকাযং সেনামুখং. দদামি ভোগে ভুঞ্জস্সূতি এত্থ ‘‘অহং তে অঙ্গমগধেসু যাৱিচ্ছসি, তাৱ দদামি ভোগে. তং ত্ৱং সোভযন্তো অনীকগ্গং নাগসঙ্ঘপুৰক্খতো ভুঞ্জস্সূ’’তি এৱং সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. উজুং জনপদো ৰাজাতি ‘‘দদামি ভোগে ভুঞ্জস্সু, জাতিং অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি এৱং কিৰ ৱুত্তো মহাপুৰিসো চিন্তেসি – ‘‘সচে অহং ৰজ্জেন অত্থিকো অস্সং, চাতুমহাৰাজিকাদযোপি মং অত্তনো অত্তনো ৰজ্জেন নিমন্তেয্যুং, গেহে ঠিতো এৱ ৱা চক্কৱত্তিৰজ্জং কাৰেয্যং. অযং পন ৰাজা অজানন্তো এৱমাহ – ‘হন্দাহং, তং জানাপেমী’’’তি বাহং উচ্চাৰেত্ৱা অত্তনো আগতদিসাভাগং নিদ্দিসন্তো ‘‘উজুং জনপদো ৰাজা’’তিআদিমাহ. তত্থ হিমৱন্তস্স পস্সতোতি ভণন্তো সস্সসম্পত্তিৱেকল্লাভাৱং দস্সেতি. হিমৱন্তঞ্হি নিস্সায পাসাণৱিৱৰসম্ভৱা মহাসালাপি পঞ্চহি ৱুদ্ধীহি ৱড্ঢন্তি, কিমঙ্গং পন খেত্তে ৱুত্তানি সস্সানি. ধনৱীৰিযেন সম্পন্নোতি ভণন্তো সত্তহি ৰতনেহি অৱেকল্লত্তং, পৰৰাজূহি অতক্কনীযং ৱীৰপুৰিসাধিট্ঠিতভাৱঞ্চস্স দস্সেতি. কোসলেসু নিকেতিনোতি ভণন্তো নৱকৰাজভাৱং পটিক্খিপতি. নৱকৰাজা হি নিকেতীতি ন ৱুচ্চতি. যস্স পন আদিকালতো পভুতি অন্ৱযৱসেন সো এৱ জনপদো নিৱাসো, সো নিকেতীতি ৱুচ্চতি. তথাৰূপো চ ৰাজা সুদ্ধোদনো, যং সন্ধাযাহ ‘‘কোসলেসু নিকেতিনো’’তি. তেন অন্ৱযাগতম্পি ভোগসম্পত্তিং দীপেতি.

৪২৬. এত্তাৱতা অত্তনো ভোগসম্পত্তিং দীপেত্ৱা ‘‘আদিচ্চা নাম গোত্তেন, সাকিযা নাম জাতিযা’’তি ইমিনা জাতিসম্পত্তিঞ্চ আচিক্খিত্ৱা যং ৱুত্তং ৰঞ্ঞা ‘‘দদামি ভোগে ভুঞ্জস্সূ’’তি, তং পটিক্খিপন্তো আহ – ‘‘তম্হা কুলা পব্বজিতোম্হি, ন কামে অভিপত্থয’’ন্তি. যদি হি অহং কামে অভিপত্থযেয্যং, ন ঈদিসং ধনৱীৰিযসম্পন্নং দ্ৱাসীতিসহস্সৱীৰপুৰিসসমাকুলং কুলং ছড্ডেত্ৱা পব্বজেয্যন্তি অযং কিৰেত্থ অধিপ্পাযো.

৪২৭. এৱং ৰঞ্ঞো ৱচনং পটিক্খিপিত্ৱা ততো পৰং অত্তনো পব্বজ্জাহেতুং দস্সেন্তো আহ – ‘‘কামেস্ৱাদীনৱং দিস্ৱা, নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো’’তি. এতং ‘‘পব্বজিতোম্হী’’তি ইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. তত্থ দট্ঠূতি দিস্ৱা. সেসমেত্থ ইতো পুৰিমগাথাসু চ যং যং ন ৱিচাৰিতং, তং তং সব্বং উত্তানত্থত্তা এৱ ন ৱিচাৰিতন্তি ৱেদিতব্বং. এৱং অত্তনো পব্বজ্জাহেতুং ৱত্ৱা পধানত্থায গন্তুকামো ৰাজানং আমন্তেন্তো আহ – ‘‘পধানায গমিস্সামি, এত্থ মে ৰঞ্জতী মনো’’তি. তস্সত্থো – যস্মাহং, মহাৰাজ, নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো পব্বজিতো, তস্মা তং পৰমত্থনেক্খম্মং নিব্বানামতং সব্বধম্মানং অগ্গট্ঠেন পধানং পত্থেন্তো পধানত্থায গমিস্সামি, এত্থ মে পধানে ৰঞ্জতি মনো, ন কামেসূতি. এৱং ৱুত্তে কিৰ ৰাজা বোধিসত্তং আহ – ‘‘পুব্বেৱ মেতং, ভন্তে, সুতং ‘সুদ্ধোদনৰঞ্ঞো কিৰ পুত্তো সিদ্ধত্থকুমাৰো চত্তাৰি পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৱা পব্বজিত্ৱা বুদ্ধো ভৱিস্সতী’তি, সোহং, ভন্তে, তুম্হাকং অধিমুত্তিং দিস্ৱা এৱংপসন্নো ‘অদ্ধা বুদ্ধত্তং পাপুণিস্সথা’তি. সাধু, ভন্তে, বুদ্ধত্তং পত্ৱা পঠমং মম ৱিজিতং ওক্কমেয্যাথা’’তি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায পব্বজ্জাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. পধানসুত্তৱণ্ণনা

৪২৮. তং মং পধানপহিতত্তন্তি পধানসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ‘‘পধানায গমিস্সামি, এত্থ মে ৰঞ্জতী মনো’’তি আযস্মা আনন্দো পব্বজ্জাসুত্তং নিট্ঠাপেসি. ভগৱা গন্ধকুটিযং নিসিন্নো চিন্তেসি – ‘‘মযা ছব্বস্সানি পধানং পত্থযমানেন দুক্কৰকাৰিকা কতা, তং অজ্জ ভিক্খূনং কথেস্সামী’’তি. অথ গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা বুদ্ধাসনে নিসিন্নো ‘‘তং মং পধানপহিতত্ত’’ন্তি আৰভিত্ৱা ইমং সুত্তমভাসি.

তত্থ তং মন্তি দ্ৱীহিপি ৱচনেহি অত্তানমেৱ নিদ্দিসতি. পধানপহিতত্তন্তি নিব্বানত্থায পেসিতচিত্তং পৰিচ্চত্তঅত্তভাৱং ৱা. নদিং নেৰঞ্জৰং পতীতি লক্খণং নিদ্দিসতি. লক্খণঞ্হি পধানপহিতত্তায নেৰঞ্জৰা নদী. তেনেৱ চেত্থ উপযোগৱচনং. অযং পনত্থো ‘‘নদিযা নেৰঞ্জৰাযা’’তি, নেৰঞ্জৰায তীৰেতি ৱুত্তং হোতি. ৱিপৰক্কম্মাতি অতীৱ পৰক্কমিত্ৱা. ঝাযন্তন্তি অপ্পাণকজ্ঝানমনুযুঞ্জন্তং. যোগক্খেমস্স পত্তিযাতি চতূহি যোগেহি খেমস্স নিব্বানস্স অধিগমত্থং.

৪২৯. নমুচীতি মাৰো. সো হি অত্তনো ৱিসযা নিক্খমিতুকামে দেৱমনুস্সে ন মুঞ্চতি, অন্তৰাযং নেসং কৰোতি, তস্মা ‘‘নমুচী’’তি ৱুচ্চতি. কৰুণং ৱাচন্তি অনুদ্দযাযুত্তং ৱাচং. ভাসমানো উপাগমীতি ইদং উত্তানমেৱ. কস্মা পন উপাগতো? মহাপুৰিসো কিৰ একদিৱসং চিন্তেসি – ‘‘সব্বদা আহাৰং পৰিযেসমানো জীৱিতে সাপেক্খো হোতি, ন চ সক্কা জীৱিতে সাপেক্খেন অমতং অধিগন্তু’’ন্তি. ততো আহাৰুপচ্ছেদায পটিপজ্জি, তেন কিসো দুব্বণ্ণো চ অহোসি. অথ মাৰো ‘‘অযং সম্বোধায মগ্গো হোতি, ন হোতীতি অজানন্তো অতিঘোৰং তপং কৰোতি, কদাচি মম ৱিসযং অতিক্কমেয্যা’’তি ভীতো ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ ৱত্ৱা ৱাৰেস্সামী’’তি আগতো. তেনেৱাহ – ‘‘কিসো ত্ৱমসি দুব্বণ্ণো, সন্তিকে মৰণং তৱা’’তি.

৪৩০. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা অথস্স মৰণসন্তিকভাৱং সাৱেন্তো আহ – ‘‘সহস্সভাগো মৰণস্স, একংসো তৱ জীৱিত’’ন্তি. তস্সত্থো – সহস্সং ভাগানং অস্সাতি সহস্সভাগো. কো সো? মৰণস্স পচ্চযোতি পাঠসেসো. একো অংসোতি একংসো. ইদং ৱুত্তং হোতি – অযং অপ্পাণকজ্ঝানাদিসহস্সভাগো তৱ মৰণস্স পচ্চযো, ততো পন তে একো এৱ ভাগো জীৱিতং, এৱং সন্তিকে মৰণং তৱাতি. এৱং মৰণস্স সন্তিকভাৱং সাৱেত্ৱা অথ নং জীৱিতে সমুস্সাহেন্তো আহ ‘‘জীৱ ভো জীৱিতং সেয্যো’’তি. কথং সেয্যোতি চে. জীৱং পুঞ্ঞানি কাহসীতি.

৪৩১. অথ অত্তনা সম্মতানি পুঞ্ঞানি দস্সেন্তো আহ – ‘‘চৰতো চ তে ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি. তত্থ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি কালেন কালং মেথুনৱিৰতিং সন্ধাযাহ, যং তাপসা কৰোন্তি. জূহতোতি জুহন্তস্স. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.

৪৩২. দুগ্গো মগ্গোতি ইমং পন অড্ঢগাথং পধানৱিচ্ছন্দং জনেন্তো আহ. তত্থ অপ্পাণকজ্ঝানাদিগহনত্তা দুক্খেন গন্তব্বোতি দুগ্গো, দুক্খিতকাযচিত্তেন কত্তব্বত্তা দুক্কৰো, সন্তিকমৰণেন তাদিসেনাপি পাপুণিতুং অসক্কুণেয্যতো দুৰভিসম্ভৱোতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো. ইতো পৰং ইমা গাথা ভণং মাৰো, অট্ঠা বুদ্ধস্স সন্তিকেতি অযমুপড্ঢগাথা সঙ্গীতিকাৰেহি ৱুত্তা. সকলগাথাপীতি একে. ভগৱতা এৱ পন পৰং ৱিয অত্তানং নিদ্দিসন্তেন সব্বমেত্থ এৱংজাতিকং ৱুত্তন্তি অযমম্হাকং খন্তি. তত্থ অট্ঠাতি অট্ঠাসি. সেসং উত্তানমেৱ.

৪৩৩. ছট্ঠগাথায যেনত্থেনাতি এত্থ পৰেসং অন্তৰাযকৰণেন অত্তনো অত্থেন ত্ৱং, পাপিম, আগতোসীতি অযমধিপ্পাযো. সেসং উত্তানমেৱ.

৪৩৪. ‘‘জীৱং পুঞ্ঞানি কাহসী’’তি ইদং পন ৱচনং পটিক্খিপন্তো ‘‘অণুমত্তোপী’’তি ইমং গাথমাহ. তত্থ পুঞ্ঞেনাতি ৱট্টগামিং মাৰেন ৱুত্তং পুঞ্ঞং সন্ধায ভণতি. সেসং উত্তানমেৱ.

৪৩৫. ইদানি ‘‘একংসো তৱ জীৱিত’’ন্তি ইদং ৱচনং আৰব্ভ মাৰং সন্তজ্জেন্তো ‘‘অত্থি সদ্ধা’’তি ইমং গাথমাহ. তত্ৰাযমধিপ্পাযো – অৰে, মাৰ, যো অনুত্তৰে সন্তিৱৰপদে অস্সদ্ধো ভৱেয্য, সদ্ধোপি ৱা কুসীতো, সদ্ধো আৰদ্ধৱীৰিযো সমানোপি ৱা দুপ্পঞ্ঞো, তং ত্ৱং জীৱিতমনুপুচ্ছমানো সোভেয্যাসি, ময্হং পন অনুত্তৰে সন্তিৱৰপদে ওকপ্পনসদ্ধা অত্থি, তথা কাযিকচেতসিকমসিথিলপৰক্কমতাসঙ্খাতং ৱীৰিযং, ৱজিৰূপমা পঞ্ঞা চ মম ৱিজ্জতি, সো ত্ৱং এৱং মং পহিতত্তং উত্তমজ্ঝাসযং কিং জীৱমনুপুচ্ছসি, কস্মা জীৱিতং পুচ্ছসি. পঞ্ঞা চ মমাতি এত্থ চ সদ্দেন সতি সমাধি চ. এৱং সন্তে যেহি পঞ্চহি ইন্দ্ৰিযেহি সমন্নাগতা নিব্বানং পাপুণন্তি, তেসু একেনাপি অৱিৰহিতং এৱং মং পহিতত্তং কিং জীৱমনুপুচ্ছসি? ননু – একাহং জীৱিতং সেয্যো, ৱীৰিযমাৰভতো দড়্হং (ধ. প. ১১২). পঞ্ঞৱন্তস্স ঝাযিনো, পস্সতো উদযব্বযন্তি (ধ. প. ১১১, ১১৩).

৪৩৬-৮. এৱং মাৰং সন্তজ্জেত্ৱা অত্তনো দেহচিত্তপ্পৱত্তিং দস্সেন্তো ‘‘নদীনমপী’’পি গাথাত্তযমাহ. তমত্থতো পাকটমেৱ. অযং পন অধিপ্পাযৱণ্ণনা – য্ৱাযং মম সৰীৰে অপ্পাণকজ্ঝানৱীৰিযৱেগসমুট্ঠিতো ৱাতো ৱত্ততি, লোকে গঙ্গাযমুনাদীনং নদীনম্পি সোতানি অযং ৱিসোসযে, কিঞ্চ মে এৱং পহিতত্তস্স চতুনাড়িমত্তং লোহিতং ন উপসোসেয্য. ন কেৱলঞ্চ মে লোহিতমেৱ সুস্সতি, অপিচ খো পন তম্হি লোহিতে সুস্সমানম্হি বদ্ধাবদ্ধভেদং সৰীৰানুগতং পিত্তং, অসিতপীতাদিপটিচ্ছাদকং চতুনাড়িমত্তমেৱ সেম্হঞ্চ, কিঞ্চাপৰং তত্তকমেৱ মুত্তঞ্চ ওজঞ্চ সুস্সতি, তেসু চ সুস্সমানেসু মংসানিপি খীযন্তি, তস্স মে এৱং অনুপুব্বেন মংসেসু খীযমানেসু ভিয্যো চিত্তং পসীদতি, ন ত্ৱেৱ তপ্পচ্চযা সংসীদতি. সো ত্ৱং ঈদিসং চিত্তমজানন্তো সৰীৰমত্তমেৱ দিস্ৱা ভণসি ‘‘কিসো ত্ৱমসি দুব্বণ্ণো, সন্তিকে মৰণং তৱা’’তি. ন কেৱলঞ্চ মে চিত্তমেৱ পসীদতি, অপিচ খো পন ভিয্যো সতি চ পঞ্ঞা চ সমাধি মম তিট্ঠতি, অণুমত্তোপি পমাদো ৱা সম্মোহো ৱা চিত্তৱিক্খেপো ৱা নত্থি, তস্স ময্হং এৱং ৱিহৰতো যে কেচি সমণব্ৰাহ্মণা অতীতং ৱা অদ্ধানং অনাগতং ৱা এতৰহি ৱা ওপক্কমিকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, তাসং নিদস্সনভূতং পত্তস্স উত্তমৱেদনং. যথা অঞ্ঞেসং দুক্খেন ফুট্ঠানং সুখং, সীতেন উণ্হং, উণ্হেন সীতং, খুদায ভোজনং, পিপাসায ফুট্ঠানং উদকং অপেক্খতে চিত্তং, এৱং পঞ্চসু কামগুণেসু এককামম্পি নাপেক্খকে চিত্তং. ‘‘অহো ৱতাহং সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা সুখসেয্যং সযেয্য’’ন্তি ঈদিসেনাকাৰেন মম চিত্তং ন উপ্পন্নং, পস্স, ত্ৱং মাৰ, সত্তস্স সুদ্ধতন্তি.

৪৩৯-৪১. এৱং অত্তনো সুদ্ধতং দস্সেত্ৱা ‘‘নিৱাৰেস্সামি ত’’ন্তি আগতস্স মাৰস্স মনোৰথভঞ্জনত্থং মাৰসেনং কিত্তেত্ৱা তায অপৰাজিতভাৱং দস্সেন্তো ‘‘কামা তে পঠমা সেনা’’তিআদিকা ছ গাথাযো আহ.

তত্থ যস্মা আদিতোৱ অগাৰিযভূতে সত্তে ৱত্থুকামেসু কিলেসকামা মোহযন্তি, তে অভিভুয্য অনগাৰিযভাৱং উপগতানং পন্তেসু ৱা সেনাসনেসু অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেসু ৱা অধিকুসলেসু ধম্মেসু অৰতি উপ্পজ্জতি. ৱুত্তঞ্চেতং ‘‘পব্বজিতেন খো, আৱুসো, অভিৰতি দুক্কৰা’’তি (সং. নি. ৪.৩৩১). ততো তে পৰপটিবদ্ধজীৱিকত্তা খুপ্পিপাসা বাধেতি, তায বাধিতানং পৰিযেসনতণ্হা চিত্তং কিলমযতি, অথ নেসং কিলন্তচিত্তানং থিনমিদ্ধং ওক্কমতি. ততো ৱিসেসমনধিগচ্ছন্তানং দুৰভিসম্ভৱেসু অৰঞ্ঞৱনপত্থেসু সেনাসনেসু ৱিহৰতং উত্ৰাসসঞ্ঞিতা ভীৰু জাযতি, তেসং উস্সঙ্কিতপৰিসঙ্কিতানং দীঘৰত্তং ৱিৱেকৰসমনস্সাদযমানানং ৱিহৰতং ‘‘ন সিযা নু খো এস মগ্গো’’তি পটিপত্তিযং ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, তং ৱিনোদেত্ৱা ৱিহৰতং অপ্পমত্তকেন ৱিসেসাধিগমেন মানমক্খথম্ভা জাযন্তি, তেপি ৱিনোদেত্ৱা ৱিহৰতং ততো অধিকতৰং ৱিসেসাধিগমং নিস্সায লাভসক্কাৰসিলোকা উপ্পজ্জন্তি, লাভাদিমুচ্ছিতা ধম্মপতিৰূপকানি পকাসেন্তা মিচ্ছাযসং অধিগন্ত্ৱা তত্থ ঠিতা জাতিআদীহি অত্তানং উক্কংসেন্তি, পৰং ৱম্ভেন্তি, তস্মা কামাদীনং পঠমসেনাদিভাৱো ৱেদিতব্বো.

৪৪২-৩. এৱমেতং দসৱিধং সেনং উদ্দিসিত্ৱা যস্মা সা কণ্হধম্মসমন্নাগতত্তা কণ্হস্স নমুচিনো উপকাৰায সংৱত্ততি, তস্মা নং তৱ সেনাতি নিদ্দিসন্তো আহ – ‘‘এসা নমুচি তে সেনা, কণ্হস্সাভিপ্পহাৰিনী’’তি. তত্থ অভিপ্পহাৰিনীতি সমণব্ৰাহ্মণানং ঘাতনী নিপ্পোথনী, অন্তৰাযকৰীতি অত্থো. ন নং অসূৰো জিনাতি, জেত্ৱা চ লভতে সুখন্তি এৱং তৱ সেনং অসূৰো কাযে চ জীৱিতে চ সাপেক্খো পুৰিসো ন জিনাতি, সূৰো পন জিনাতি, জেত্ৱা চ মগ্গসুখং ফলসুখঞ্চ অধিগচ্ছতি. যস্মা চ লভতে সুখং, তস্মা সুখং পত্থযমানো অহম্পি এস মুঞ্জং পৰিহৰেতি. সঙ্গামাৱচৰা অনিৱত্তিনো পুৰিসা অত্তনো অনিৱত্তনকভাৱৱিঞ্ঞাপনত্থং সীসে ৱা ধজে ৱা আৱুধে ৱা মুঞ্জতিণং বন্ধন্তি, তং অযম্পি পৰিহৰতিচ্চেৱ মং ধাৰেহি. তৱ সেনায পৰাজিতস্স ধিৰত্থু মম জীৱিতং, তস্মা এৱং ধাৰেহি – সঙ্গামে মে মতং সেয্যো, যঞ্চে জীৱে পৰাজিতো, যেন জীৱিতেন পৰাজিতো জীৱে, তস্মা জীৱিতা তযা সম্মাপটিপন্নানং অন্তৰাযকৰেন সদ্ধিং সঙ্গামে মতং মম সেয্যোতি অত্থো.

৪৪৪. কস্মা মতং সেয্যোতি চে? যস্মা পগাড়্হেত্থ…পে… সুব্বতা, এত্থ কামাদিকায অত্তুক্কংসনপৰৱম্ভনপৰিযোসানায তৱ সেনায পগাড়্হা নিমুগ্গা অনুপৱিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন দিস্সন্তি, সীলাদীহি গুণেহি নপ্পকাসন্তি, অন্ধকাৰং পৱিট্ঠা ৱিয হোন্তি. এতে এৱং পগাড়্হা সমানা সচেপি কদাচি উম্মুজ্জিত্ৱা নিমুজ্জনপুৰিসো ৱিয ‘‘সাহু সদ্ধা’’তিআদিনা নযেন উম্মুজ্জন্তি, তথাপি তায সেনায অজ্ঝোত্থটত্তা তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি খেমং নিব্বানগামীনং, সব্বেপি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধাদযো যেন গচ্ছন্তি সুব্বতাতি. ইমং পন গাথং সুত্ৱা মাৰো পুন কিঞ্চি অৱত্ৱা এৱ পক্কামি.

৪৪৫-৬. পক্কন্তে পন তস্মিং মহাসত্তো তায দুক্কৰকাৰিকায কিঞ্চিপি ৱিসেসং অনধিগচ্ছন্তো অনুক্কমেন ‘‘সিযা নু খো অঞ্ঞো মগ্গো বোধাযা’’তিআদীনি চিন্তেত্ৱা ওড়াৰিকাহাৰং আহাৰেত্ৱা, বলং গহেত্ৱা, ৱিসাখপুণ্ণমদিৱসে পগেৱ সুজাতায পাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা, ভদ্ৰৱনসণ্ডে দিৱাৱিহাৰং নিসীদিত্ৱা, তত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেন্তো দিৱসং ৱীতিনামেত্ৱা সাযন্হসমযে মহাবোধিমণ্ডাভিমুখো গন্ত্ৱা সোত্থিযেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো বোধিমূলে ৱিকিৰিত্ৱা দসসহস্সলোকধাতুদেৱতাহি কতসক্কাৰবহুমানো –

‘‘কামং তচো চ ন্হাৰু চ, অট্ঠি চ অৱসিস্সতু;

উপসুস্সতু নিস্সেসং, সৰীৰে মংসলোহিত’’ন্তি. –

চতুৰঙ্গৱীৰিযং অধিট্ঠহিত্ৱা ‘‘ন দানি বুদ্ধত্তং অপাপুণিত্ৱা পল্লঙ্কং ভিন্দিস্সামী’’তি পটিঞ্ঞং কত্ৱা অপৰাজিতপল্লঙ্কে নিসীদি. তং ঞত্ৱা মাৰো পাপিমা ‘‘অজ্জ সিদ্ধত্থো পটিঞ্ঞং কত্ৱা নিসিন্নো, অজ্জেৱ দানিস্স সা পটিঞ্ঞা পটিবাহিতব্বা’’তি বোধিমণ্ডতো যাৱ চক্কৱাড়মাযতং দ্ৱাদসযোজনৱিত্থাৰং উদ্ধং নৱযোজনমুগ্গতং মাৰসেনং সমুট্ঠাপেত্ৱা দিযড্ঢযোজনসতপ্পমাণং গিৰিমেখলং হত্থিৰাজানং আৰুয্হ বাহুসহস্সং মাপেত্ৱা নানাৱুধানি গহেত্ৱা ‘‘গণ্হথ, হনথ, পহৰথা’’তি ভণন্তো আড়ৱকসুত্তে ৱুত্তপ্পকাৰা ৱুট্ঠিযো মাপেসি, তা মহাপুৰিসং পত্ৱা তত্থ ৱুত্তপ্পকাৰা এৱ সম্পজ্জিংসু. ততো ৱজিৰঙ্কুসেন হত্থিং কুম্ভে পহৰিত্ৱা মহাপুৰিসস্স সমীপং নেত্ৱা ‘‘উট্ঠেহি, ভো সিদ্ধত্থ, পল্লঙ্কা’’তি আহ. মহাপুৰিসো ‘‘ন উট্ঠহামি মাৰা’’তি ৱত্ৱা তং ধজিনিং সমন্তা ৱিলোকেন্তো ইমা গাথাযো অভাসি ‘‘সমন্তা ধজিনি’’ন্তি.

তত্থ ধজিনিন্তি সেনং. যুত্তন্তি উয্যুত্তং. সৱাহনন্তি গিৰিমেখলনাগৰাজসহিতং. পচ্চুগ্গচ্ছামীতি অভিমুখো উপৰি গমিস্সামি, সো চ খো তেজেনেৱ, ন কাযেন. কস্মা? মা মং ঠানা অচাৱযি, মং এতস্মা ঠানা অপৰাজিতপল্লঙ্কা মাৰো মা চালেসীতি ৱুত্তং হোতি. নপ্পসহতীতি সহিতুং ন সক্কোতি, নাভিভৱতি ৱা. আমং পত্তন্তি কাচজাতং মত্তিকাভাজনং. অস্মনাতি পাসাণেন. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.

৪৪৭-৮. ইদানি ‘‘এতং তে মাৰসেনং ভিন্দিত্ৱা ততো পৰং ৱিজিতসঙ্গামো সম্পত্তধম্মৰাজাভিসেকো ইদং কৰিস্সামী’’তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱসীকৰিত্ৱা’’তি. তত্থ ৱসীকৰিত্ৱা সঙ্কপ্পন্তি মগ্গভাৱনায সব্বং মিচ্ছাসঙ্কপ্পং পহায সম্মাসঙ্কপ্পস্সেৱ পৱত্তনেন ৱসীকৰিত্ৱা সঙ্কপ্পং. সতিঞ্চ সূপতিট্ঠিতন্তি কাযাদীসু চতূসু ঠানেসু অত্তনো সতিঞ্চ সুট্ঠু উপট্ঠিতং কৰিত্ৱা এৱং ৱসীকতসঙ্কপ্পো সুপ্পতিট্ঠিতস্সতি ৰট্ঠা ৰট্ঠং ৱিচৰিস্সামি দেৱমনুস্সভেদে পুথূ সাৱকে ৱিনযন্তো. অথ মযা ৱিনীযমানা তে অপ্পমত্তা…পে… ন সোচৰে, তং নিব্বানামতমেৱাতি অধিপ্পাযো.

৪৪৯-৫১. অথ মাৰো ইমা গাথাযো সুত্ৱা আহ – ‘‘এৱৰূপং পক্খং দিস্ৱা ন ভাযসি ভিক্খূ’’তি? ‘‘আম, মাৰ, ন ভাযামী’’তি. ‘‘কস্মা ন ভাযসী’’তি? ‘‘দানাদীনং পাৰমিপুঞ্ঞানং কতত্তা’’তি. ‘‘কো এতং জানাতি দানাদীনি ত্ৱমকাসী’’তি? ‘‘কিং এত্থ পাপিম সক্খিকিচ্চেন, অপিচ একস্মিংযেৱ ভৱে ৱেস্সন্তৰো হুত্ৱা যং দানমদাসিং, তস্সানুভাৱেন সত্তক্খত্তুং ছহি পকাৰেহি সঞ্জাতকম্পা অযং মহাপথৱীযেৱ সক্খী’’তি. এৱং ৱুত্তে উদকপৰিযন্তং কত্ৱা মহাপথৱী কম্পি ভেৰৱসদ্দং মুঞ্চমানা, যং সুত্ৱা মাৰো অসনিহতো ৱিয ভীতো ধজং পণামেত্ৱা পলাযি সদ্ধিং পৰিসায. অথ মহাপুৰিসো তীহি যামেহি তিস্সো ৱিজ্জা সচ্ছিকত্ৱা অৰুণুগ্গমনে ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি ইমং উদানং উদানেসি. মাৰো উদানসদ্দেন আগন্ত্ৱা ‘‘অযং‘বুদ্ধো অহ’ন্তি পটিজানাতি, হন্দ নং অনুবন্ধামি আভিসমাচাৰিকং পস্সিতুং. সচস্স কিঞ্চি কাযেন ৱা ৱাচায ৱা খলিতং ভৱিস্সতি, ৱিহেঠেস্সামি ন’’ন্তি পুব্বে বোধিসত্তভূমিযং ছব্বস্সানি অনুবন্ধিত্ৱা বুদ্ধত্তং পত্তং একং ৱস্সং অনুবন্ধি. ততো ভগৱতো কিঞ্চি খলিতং অপস্সন্তো ‘‘সত্ত ৱস্সানী’’তি ইমা নিব্বেজনীযগাথাযো অভাসি.

তত্থ ওতাৰন্তি ৰন্ধং ৱিৱৰং. নাধিগচ্ছিস্সন্তি নাধিগমিং. মেদৱণ্ণন্তি মেদপিণ্ডসদিসং. অনুপৰিযগাতি পৰিতো পৰিতো অগমাসি. মুদুন্তি মুদুকং. ৱিন্দেমাতি অধিগচ্ছেয্যাম. অস্সাদনাতি সাদুভাৱো. ৱাযসেত্তোতি ৱাযসো এত্তো. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.

অযং পন যোজনা – সত্ত ৱস্সানি ভগৱন্তং ওতাৰাপেক্খো অনুবন্ধিং কত্থচি অৱিজহন্তো পদাপদং, এৱং অনুবন্ধিত্ৱাপি চ ওতাৰং নাধিগমিং. সোহং যথা নাম মেদৱণ্ণং পাসাণং মেদসঞ্ঞী ৱাযসো একস্মিং পস্সে মুখতুণ্ডকেন ৱিজ্ঝিত্ৱা অস্সাদং অৱিন্দমানো ‘‘অপ্পেৱ নাম এত্থ মুদু ৱিন্দেম, অপি ইতো অস্সাদনা সিযা’’তি সমন্তা তথেৱ ৱিজ্ঝন্তো অনুপৰিযাযিত্ৱা কত্থচি অস্সাদং অলদ্ধা ‘‘পাসাণোৱায’’ন্তি নিব্বিজ্জ পক্কমেয্য, এৱমেৱাহং ভগৱন্তং কাযকম্মাদীসু অত্তনো পৰিত্তপঞ্ঞামুখতুণ্ডকেন ৱিজ্ঝন্তো সমন্তা অনুপৰিযগা ‘‘অপ্পেৱ নাম কত্থচি অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰাদিমুদুভাৱং ৱিন্দেম, কুতোচি অস্সাদনা সিযা’’তি, তে দানি মযং অস্সাদং অলভমানা কাকোৱ সেলমাসজ্জ নিব্বিজ্জাপেম গোতমং আসজ্জ ততো গোতমা নিব্বিজ্জ অপেমাতি. এৱং ৱদতো কিৰ মাৰস্স সত্ত ৱস্সানি নিপ্ফলপৰিস্সমং নিস্সায বলৱসোকো উদপাদি. তেনস্স ৱিসীদমানঙ্গপচ্চঙ্গস্স বেলুৱপণ্ডু নাম ৱীণা কচ্ছতো পতিতা. যা সকিং কুসলেহি ৱাদিতা চত্তাৰো মাসে মধুৰস্সৰং মুঞ্চতি, যং গহেত্ৱা সক্কো পঞ্চসিখস্স অদাসি. তং সো পতমানম্পি ন বুজ্ঝি. তেনাহ ভগৱা –

৪৫২. ‘‘তস্স সোকপৰেতস্স, ৱীণা কচ্ছা অভস্সথ;

ততো সো দুম্মনো যক্খো, তত্থেৱন্তৰধাযথা’’তি.

সঙ্গীতিকাৰকা আহংসূতি একে, অম্হাকং পনেতং নক্খমতীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায পধানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সুভাসিতসুত্তৱণ্ণনা

এৱং মে সুতন্তি সুভাসিতসুত্তং. অত্তজ্ঝাসযতো চস্স উপ্পত্তি. ভগৱা হি সুভাসিতপ্পিযো, সো অত্তনো সুভাসিতসমুদাচাৰপ্পকাসনেন সত্তানং দুব্ভাসিতসমুদাচাৰং পটিসেধেন্তো ইমং সুত্তমভাসি. তত্থ এৱং মে সুতন্তিআদি সঙ্গীতিকাৰৱচনং. তত্থ তত্ৰ খো ভগৱা…পে… ভদন্তেতি তে ভিক্খূতি এতং অপুব্বং, সেসং ৱুত্তনযমেৱ. তস্মা অপুব্বপদৱণ্ণনত্থমিদং ৱুচ্চতি – তত্ৰাতি দেসকালপৰিদীপনং. তঞ্হি যং সমযং ৱিহৰতি, তত্ৰ সমযে, যস্মিঞ্চ আৰামে ৱিহৰতি, তত্ৰ আৰামেতি দীপেতি. ভাসিতব্বযুত্তে ৱা দেসকালে দীপেতি. ন হি ভগৱা অযুত্তে দেসে কালে ৱা ধম্মং ভাসতি. ‘‘অকালো খো, তাৱ, বাহিযা’’তিআদি (উদা. ১০) চেত্থ সাধকং. খোতি পদপূৰণমত্তে অৱধাৰণাদিকালত্থে ৱা নিপাতো. ভগৱাতি লোকগৰুপৰিদীপনং. ভিক্খূতি কথাসৱনযুত্তপুগ্গলপৰিদীপনং. আমন্তেসীতি আলপি অভাসি সম্বোধেসি.

ভিক্খৱোতি আমন্তনাকাৰপৰিদীপনং. তঞ্চ ভিক্খনসীলতাদিগুণযোগসিদ্ধত্তা ৱুত্তং. তেন নেসং হীনাধিকজনসেৱিতং ৱুত্তিং পকাসেন্তো উদ্ধতদীনভাৱনিগ্গহং কৰোতি. ‘‘ভিক্খৱো’’তি ইমিনা চ কৰুণাৱিপ্ফাৰসোম্মহদযনযননিপাতপুব্বঙ্গমেন ৱচনেন তে অত্তনো মুখাভিমুখে কৰিত্ৱা তেনেৱ কথেতুকম্যতাদীপকেন ৱচনেন তেসং সোতুকম্যতং জনেতি, তেনেৱ চ সম্বোধনত্থেন ৱচনেন সাধুকসৱনমনসিকাৰেপি তে নিযোজেতি. সাধুকসৱনমনসিকাৰাযত্তা হি সাসনসম্পত্তি. অপৰেসুপি দেৱমনুস্সেসু ৱিজ্জমানেসু কস্মা ভিক্খূ এৱ আমন্তেসীতি চে? জেট্ঠসেট্ঠাসন্নসদাসন্নিহিতভাৱতো. সব্বপৰিসসাধাৰণা হি অযং ধম্মদেসনা, ন পাটিপুগ্গলিকা. পৰিসায চ জেট্ঠা ভিক্খূ পঠমুপ্পন্নত্তা, সেট্ঠা অনগাৰিযভাৱং আদিং কত্ৱা সত্থু চৰিযানুৱিধাযকত্তা সকলসাসনপটিগ্গাহকত্তা চ. আসন্না তত্থ নিসিন্নেসু সত্থু সন্তিকত্তা, সদা সন্নিহিতা সত্থু সন্তিকাৱচৰত্তা. তেন ভগৱা সব্বপৰিসসাধাৰণং ধম্মং দেসেন্তো ভিক্খূ এৱ আমন্তেসি. অপিচ ভাজনং তে ইমায কথায যথানুসিট্ঠং পটিপত্তিসব্ভাৱতোতিপি তে এৱ আমন্তেসি. ভদন্তেতি গাৰৱাধিৱচনমেতং. তে ভিক্খূতি যে ভগৱা আমন্তেসি, তে এৱং ভগৱন্তং আলপন্তা ভগৱতো পচ্চস্সোসুন্তি.

চতূহি অঙ্গেহীতি চতূহি কাৰণেহি অৱযৱেহি ৱা. মুসাৱাদাৱেৰমণিআদীনি হি চত্তাৰি সুভাসিতৱাচায কাৰণানি. সচ্চৱচনাদযো চত্তাৰো অৱযৱা, কাৰণত্থে চ অঙ্গসদ্দো. চতূহীতি নিস্সক্কৱচনং হোতি, অৱযৱত্থে কৰণৱচনং. সমন্নাগতাতি সমনুআগতা পৱত্তা যুত্তা চ. ৱাচাতি সমুল্লপনৱাচা. যা সা ‘‘ৱাচা গিৰা ব্যপ্পথো’’তি (ধ. স. ৬৩৬) চ, ‘‘নেলা কণ্ণসুখা’’তি (দী. নি. ১.৯; ম. নি. ৩.১৪) চ এৱমাদীসু আগচ্ছতি. যা পন ‘‘ৱাচায চে কতং কম্ম’’ন্তি (ধ. স. অট্ঠ. ১ কাযকম্মদ্ৱাৰ) এৱং ৱিঞ্ঞত্তি চ, ‘‘যা চতূহি ৱচীদুচ্চৰিতেহি আৰতি ৱিৰতি…পে… অযং ৱুচ্চতি সম্মাৱাচা’’তি (ধ. স. ২৯৯; ৱিভ. ২০৬) এৱং ৱিৰতি চ, ‘‘ফৰুসৱাচা, ভিক্খৱে, আসেৱিতা ভাৱিতা বহুলীকতা নিৰযসংৱত্তনিকা হোতী’’তি (অ. নি. ৮.৪০) এৱং চেতনা চ ৱাচাতি আগচ্ছতি, সা ইধ ন অধিপ্পেতা. কস্মা? অভাসিতব্বতো. সুভাসিতা হোতীতি সুট্ঠু ভাসিতা হোতি. তেনস্সা অত্থাৱহনতং দীপেতি. ন দুব্ভাসিতাতি ন দুট্ঠু ভাসিতা. তেনস্সা অনত্থানাৱহনতং দীপেতি. অনৱজ্জাতি ৱজ্জসঙ্খাতৰাগাদিদোসৱিৰহিতা. তেনস্সা কাৰণসুদ্ধিং ৱুত্তদোসাভাৱঞ্চ দীপেতি. অননুৱজ্জা চাতি অনুৱাদৱিমুত্তা. তেনস্সা সব্বাকাৰসম্পত্তিং দীপেতি. ৱিঞ্ঞূনন্তি পণ্ডিতানং. তেন নিন্দাপসংসাসু বালা অপ্পমাণাতি দীপেতি.

কতমেহি চতূহীতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. ভিক্খৱেতি যেসং কথেতুকামো, তদালপনং. ভিক্খূতি ৱুত্তপ্পকাৰৱাচাভাসনকপুগ্গলনিদস্সনং. সুভাসিতংযেৱ ভাসতীতি পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায চতূসু ৱাচঙ্গেসু অঞ্ঞতৰঙ্গনিদ্দেসৱচনং. নো দুব্ভাসিতন্তি তস্সেৱ ৱাচঙ্গস্স পটিপক্খভাসননিৱাৰণং. তেন ‘‘মুসাৱাদাদযোপি কদাচি ৱত্তব্বা’’তি দিট্ঠিং নিসেধেতি. ‘‘নো দুব্ভাসিত’’ন্তি ইমিনা ৱা মিচ্ছাৱাচপ্পহানং দীপেতি, ‘‘সুভাসিত’’ন্তি ইমিনা পহীনমিচ্ছাৱাচেন সতা ভাসিতব্বৱচনলক্খণং. তথা পাপস্স অকৰণং, কুসলস্স উপসম্পদং. অঙ্গপৰিদীপনত্থং পন অভাসিতব্বং পুব্বে অৱত্ৱা ভাসিতব্বমেৱাহ. এস নযো ধম্মংযেৱাতিআদীসুপি.

এত্থ চ ‘‘সুভাসিতংযেৱ ভাসতি নো দুব্ভাসিত’’ন্তি ইমিনা পিসুণদোসৰহিতং সমগ্গকৰণৱচনং ৱুত্তং, ‘‘ধম্মংযেৱ ভাসতি নো অধম্ম’’ন্তি ইমিনা সম্ফদোসৰহিতং ধম্মতো অনপেতং মন্তাৱচনং ৱুত্তং, ইতৰেহি দ্ৱীহি ফৰুসালিকৰহিতানি পিযসচ্চৱচনানি ৱুত্তানি. ইমেহি খোতিআদিনা পন তানি অঙ্গানি পচ্চক্খতো দস্সেন্তো তং ৱাচং নিগমেতি. ৱিসেসতো চেত্থ ‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৱাচা সুভাসিতা হোতী’’তি ভণন্তো যদঞ্ঞে পটিঞ্ঞাদীহি অৱযৱেহি নামাদীহি পদেহি লিঙ্গৱচনৱিভত্তিকালকাৰকাদীহি সম্পত্তীহি চ সমন্নাগতং ৱাচং ‘‘সুভাসিত’’ন্তি মঞ্ঞন্তি, তং ধম্মতো পটিসেধেতি. অৱযৱাদিসম্পন্নাপি হি পেসুঞ্ঞাদিসমন্নাগতা ৱাচা দুব্ভাসিতাৱ হোতি অত্তনো পৰেসঞ্চ অনত্থাৱহত্তা. ইমেহি পন চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা সচেপি মিলক্খুভাসাপৰিযাপন্না ঘটচেটিকাগীতিকপৰিযাপন্না ৱা হোতি, তথাপি সুভাসিতা এৱ লোকিযলোকুত্তৰহিতসুখাৱহত্তা. সীহড়দীপে মগ্গপস্সে সস্সং ৰক্খন্তিযা সীহড়চেটিকায সীহড়কেনেৱ জাতিজৰামৰণপটিসংযুত্তং গীতং গাযন্তিযা সুত্ৱা মগ্গং গচ্ছন্তা সট্ঠিমত্তা ৱিপস্সকভিক্খূ চেত্থ অৰহত্তং পত্তা নিদস্সনং. তথা তিস্সো নাম আৰদ্ধৱিপস্সকো ভিক্খু পদুমসৰসমীপেন গচ্ছন্তো পদুমসৰে পদুমানি ভঞ্জিত্ৱা ভঞ্জিত্ৱা –

‘‘পাতো ফুল্লং কোকনদং, সূৰিযালোকেন ভজ্জিযতে;

এৱং মনুস্সত্তগতা সত্তা, জৰাভিৱেগেন মদ্দীযন্তী’’তি. –

ইমং গীতং গাযন্তিযা চেটিকায সুত্ৱা অৰহত্তং পত্তো, বুদ্ধন্তৰে চ অঞ্ঞতৰো পুৰিসো সত্তহি পুত্তেহি সদ্ধিং ৱনা আগম্ম অঞ্ঞতৰায ইত্থিযা মুসলেন তণ্ডুলে কোট্টেন্তিযা –

‘‘জৰায পৰিমদ্দিতং এতং, মিলাতছৱিচম্মনিস্সিতং;

মৰণেন ভিজ্জতি এতং, মচ্চুস্স ঘসমামিসং.

‘‘কিমীনং আলযং এতং, নানাকুণপেন পূৰিতং;

অসুচিস্স ভাজনং এতং, কদলিক্খন্ধসমং ইদ’’ন্তি. –

ইমং গীতিকং সুত্ৱা সহ পুত্তেহি পচ্চেকবোধিং পত্তো, অঞ্ঞে চ ঈদিসেহি উপাযেহি অৰিযভূমিং পত্তা নিদস্সনং. অনচ্ছৰিযং পনেতং, যং ভগৱতা আসযানুসযকুসলেন ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তা গাথাযো সুত্ৱা পঞ্চসতা ভিক্খূ অৰহত্তং পাপুণিংসু, অঞ্ঞে চ খন্ধাযতনাদিপটিসংযুত্তা কথা সুত্ৱা অনেকে দেৱমনুস্সাতি. এৱং ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৱাচা সচেপি মিলক্খুভাসাপৰিযাপন্না, ঘটচেটিকাগীতিকপৰিযাপন্না ৱা হোতি, তথাপি ‘‘সুভাসিতা’’তি ৱেদিতব্বা. সুভাসিতত্তা এৱ চ অনৱজ্জা চ অননুৱজ্জা চ ৱিঞ্ঞূনং অত্থত্থিকানং কুলপুত্তানং অত্থপটিসৰণানং, নো ব্যঞ্জনপটিসৰণানন্তি.

ইদমৱোচ ভগৱাতি ইদং সুভাসিতলক্খণং ভগৱা অৱোচ. ইদং ৱত্ৱান সুগতো, অথাপৰং এতদৱোচ সত্থাতি ইদঞ্চ লক্খণং ৱত্ৱা অথ অঞ্ঞম্পি এতং অৱোচ সত্থা. ইদানি ৱত্তব্বগাথং দস্সেত্ৱা সব্বমেতং সঙ্গীতিকাৰকা আহংসু. তত্থ অপৰন্তি গাথাবন্ধৱচনং সন্ধায ৱুচ্চতি. তং দুৱিধং হোতি – পচ্ছা আগতপৰিসং অস্সৱনসুস্সৱনআধাৰণদড়্হীকৰণাদীনি ৱা সন্ধায তদত্থদীপকমেৱ চ. পুব্বে কেনচি কাৰণেন পৰিহাপিতস্স অত্থস্স দীপনেন অত্থৱিসেসদীপকঞ্চ ‘‘পুৰিসস্স হি জাতস্স, কুঠাৰী জাযতে মুখে’’তিআদীসু (সু. নি. ৬৬২) ৱিয. ইধ পন তদত্থদীপকমেৱ.

৪৫৩. তত্থ সন্তোতি বুদ্ধাদযো. তে হি সুভাসিতং ‘‘উত্তমং সেট্ঠ’’ন্তি ৱণ্ণযন্তি. দুতিযং ততিযং চতুত্থন্তি ইদং পন পুব্বে নিদ্দিট্ঠক্কমং উপাদায ৱুত্তং. গাথাপৰিযোসানে পন ৱঙ্গীসত্থেৰো ভগৱতো সুভাসিতে পসীদি.

সো যং পসন্নাকাৰং অকাসি, যঞ্চ ৱচনং ভগৱা অভাসি, তং দস্সেন্তা সঙ্গীতিকাৰকা ‘‘অথ খো আযস্মা’’তিআদিমাহংসু. তত্থ পটিভাতি মন্তি মম ভাগো পকাসতি. পটিভাতু তন্তি তৱ ভাগো পকাসতু. সাৰুপ্পাহীতি অনুচ্ছৱিকাহি. অভিত্থৱীতি পসংসি.

৪৫৪. ন তাপযেতি ৱিপ্পটিসাৰেন ন তাপেয্য. ন ৱিহিংসেয্যাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দন্তো ন বাধেয্য. সা ৱে ৱাচাতি সা ৱাচা একংসেনেৱ সুভাসিতা. এত্তাৱতা অপিসুণৱাচায ভগৱন্তং থোমেতি.

৪৫৫. পটিনন্দিতাতি হট্ঠেন হদযেন পটিমুখং গন্ত্ৱা নন্দিতা সম্পিযাযিতা. যং অনাদায পাপানি, পৰেসং ভাসতে পিযন্তি যং ৱাচং ভাসন্তো পৰেসং পাপানি অপ্পিযানি পটিক্কূলানি ফৰুসৱচনানি অনাদায অত্থব্যঞ্জনমধুৰং পিযমেৱ ৱচনং ভাসতি, তং পিযৱাচমেৱ ভাসেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. ইমায গাথায পিযৱচনেন ভগৱন্তং অভিত্থৱি.

৪৫৬. অমতাতি অমতসদিসা সাদুভাৱেন. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘সচ্চং হৱে সাদুতৰং ৰসান’’ন্তি (সং. নি. ১.৭৩; সু. নি. ১৮৪). নিব্বানামতপচ্চযত্তা ৱা অমতা. এস ধম্মো সনন্তনোতি যাযং সচ্চৱাচা নাম, এস পোৰাণো ধম্মো চৰিযা পৱেণী, ইদমেৱ হি পোৰাণানং আচিণ্ণং, ন তে অলিকং ভাসিংসু. তেনেৱাহ – ‘‘সচ্চে অত্থে চ ধম্মে চ, অহু সন্তো পতিট্ঠিতা’’তি. তত্থ সচ্চে পতিট্ঠিতত্তা এৱ অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অত্থে পতিট্ঠিতা. অত্থে পতিট্ঠিতত্তা এৱ চ ধম্মে পতিট্ঠিতা হোন্তীতি ৱেদিতব্বা. পৰং ৱা দ্ৱযং সচ্চৱিসেসনমিচ্চেৱ ৱেদিতব্বং. সচ্চে পতিট্ঠিতা. কীদিসে? অত্থে চ ধম্মে চ, যং পৰেসং অত্থতো অনপেতত্তা অত্থং অনুপৰোধং কৰোতীতি ৱুত্তং হোতি. সতিপি চ অনুপৰোধকৰত্তে ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মং, যং ধম্মিকমেৱ অত্থং সাধেতীতি ৱুত্তং হোতি. ইমায গাথায সচ্চৱচনেন ভগৱন্তং অভিত্থৱি.

৪৫৭. খেমন্তি অভযং নিৰুপদ্দৱং. কেন কাৰণেনাতি চে? নিব্বানপ্পত্তিযা দুক্খস্সন্তকিৰিযায, যস্মা কিলেসনিব্বানং পাপেতি, ৱট্টদুক্খস্স চ অন্তকিৰিযায সংৱত্ততীতি অত্থো. অথ ৱা যং বুদ্ধো নিব্বানপ্পত্তিযা দুক্খস্সন্তকিৰিযাযাতি দ্ৱিন্নং নিব্বানধাতূনমত্থায খেমমগ্গপ্পকাসনতো খেমং ৱাচং ভাসতি, সা ৱে ৱাচানমুত্তমাতি সা ৱাচা সব্বৱাচানং সেট্ঠাতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমায গাথায মন্তাৱচনেন ভগৱন্তং অভিত্থৱন্তো অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসীতি অযমেত্থ অপুব্বপদৱণ্ণনা. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায সুভাসিতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পূৰড়াসসুত্ত-(সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজসুত্ত)-ৱণ্ণনা

এৱং মে সুতন্তি পূৰড়াসসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ভগৱা পচ্ছাভত্তকিচ্চাৱসানে বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজব্ৰাহ্মণং অৰহত্তস্স উপনিস্সযসম্পন্নং দিস্ৱা ‘‘তত্থ মযি গতে কথা পৱত্তিস্সতি, ততো কথাৱসানে ধম্মদেসনং সুত্ৱা এস ব্ৰাহ্মণো পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি চ ঞত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা কথং সমুট্ঠাপেত্ৱা ইমং সুত্তমভাসি.

তত্থ এৱং মে সুতন্তিআদি সঙ্গীতিকাৰকানং ৱচনং. কিংজচ্চো ভৱন্তিআদি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স, ন ব্ৰাহ্মণো নোম্হীতিআদি ভগৱতো. তং সব্বম্পি সমোধানেত্ৱা ‘‘পূৰড়াসসুত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি. তত্থ ৱুত্তসদিসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং, অৱুত্তং ৱণ্ণযিস্সাম, তঞ্চ খো উত্তানত্থানি পদানি অনামসন্তা. কোসলেসূতি কোসলা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা. তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হিসদ্দেন ‘‘কোসলা’’তি ৱুচ্চতি. তস্মিং কোসলেসু জনপদে. কেচি পন ‘‘যস্মা পুব্বে মহাপনাদং ৰাজকুমাৰং নানানাটকাদীনি দিস্ৱা সিতমত্তম্পি অকৰোন্তং সুত্ৱা ৰাজা আণাপেসি ‘যো মম পুত্তং হসাপেতি, সব্বাভৰণেহি নং অলঙ্কৰোমী’তি. ততো নঙ্গলানি ছড্ডেত্ৱা মহাজনকাযো সন্নিপতি. তে চ মনুস্সা অতিৰেকসত্তৱস্সানি নানাকীড়িকাদযো দস্সেন্তাপি তং নাসক্খিংসু হসাপেতুং. ততো সক্কো দেৱনটং পেসেসি, সো দিব্বনাটকং দস্সেত্ৱা হসাপেসি. অথ তে মনুস্সা অত্তনো অত্তনো ৱসনোকাসাভিমুখা পক্কমিংসু. তে পটিপথে মিত্তসুহজ্জাদযো দিস্ৱা পটিসন্থাৰমকংসু ‘কচ্চি ভো কুসলং, কচ্চি ভো কুসল’ন্তি. তস্মা তং ‘কুসল’ন্তি সদ্দং উপাদায সো পদেসো ‘কোসলো’তি ৱুচ্চতী’’তি ৱণ্ণযন্তি. সুন্দৰিকায নদিযা তীৰেতি সুন্দৰিকাতি এৱংনামিকায নদিযা তীৰে.

তেন খো পনাতি যেন সমযেন ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং ৱিনেতুকামো গন্ত্ৱা তস্সা নদিযা তীৰে সসীসং পাৰুপিত্ৱা ৰুক্খমূলে নিসজ্জাসঙ্খাতেন ইৰিযাপথৱিহাৰেন ৱিহৰতি. সুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজোতি সো ব্ৰাহ্মণো তস্সা নদিযা তীৰে ৱসতি অগ্গিঞ্চ জুহতি, ভাৰদ্ৱাজোতি চস্স গোত্তং, তস্মা এৱং ৱুচ্চতি. অগ্গিং জুহতীতি আহুতিপক্খিপনেন জালেতি. অগ্গিহুত্তং পৰিচৰতীতি অগ্যাযতনং সম্মজ্জনূপলেপনবলিকম্মাদিনা পযিৰুপাসতি. কো নু খো ইমং হব্যসেসং ভুঞ্জেয্যাতি সো কিৰ ব্ৰাহ্মণো অগ্গিম্হি জুহিত্ৱা অৱসেসং পাযাসং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অগ্গিম্হি তাৱ পক্খিত্তপাযাসো মহাব্ৰহ্মুনা ভুত্তো, অযং পন অৱসেসো অত্থি. তং যদি ব্ৰহ্মুনো মুখতো জাতস্স ব্ৰাহ্মণস্সেৱ দদেয্যং, এৱং মে পিতৰা সহ পুত্তোপি সন্তপ্পিতো ভৱেয্য, সুৱিসোধিতো চ ব্ৰহ্মলোকগামিমগ্গো অস্স, হন্দাহং ব্ৰাহ্মণং গৱেসামী’’তি. ততো ব্ৰাহ্মণদস্সনত্থং উট্ঠাযাসনা চতুদ্দিসা অনুৱিলোকেসি – ‘‘কো নু খো ইমং হব্যসেসং ভুঞ্জেয্যা’’তি.

অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলেতি তস্মিং ৱনসণ্ডে সেট্ঠৰুক্খমূলে. সসীসং পাৰুতন্তি সহ সীসেন পাৰুতকাযং. কস্মা পন ভগৱা এৱমকাসি, কিং নাৰাযনসঙ্খাতবলোপি হুত্ৱা নাসক্খি হিমপাতং সীতৱাতঞ্চ পটিবাহিতুন্তি? অত্থেতং কাৰণং. ন হি বুদ্ধা সব্বসো কাযপটিজগ্গনং কৰোন্তি এৱ, অপিচ ভগৱা ‘‘আগতে ব্ৰাহ্মণে সীসং ৱিৱৰিস্সামি, মং দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণো কথং পৱত্তেস্সতি, অথস্স কথানুসাৰেন ধম্মং দেসেস্সামী’’তি কথাপৱত্তনত্থং এৱমকাসি. দিস্ৱান ৱামেন…পে… তেনুপসঙ্কমীতি সো কিৰ ভগৱন্তং দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণো ‘‘অযং সসীসং পাৰুপিত্ৱা সব্বৰত্তিং পধানমনুযুত্তো, ইমস্স দক্খিণোদকং দত্ৱা ইমং হব্যসেসং দস্সামী’’তি ব্ৰাহ্মণসঞ্ঞী হুত্ৱা এৱ উপসঙ্কমি. মুণ্ডো অযং ভৱং, মুণ্ডকো অযং ভৱন্তি সীসে ৱিৱৰিতমত্তেৱ কেসন্তং দিস্ৱা ‘‘মুণ্ডো’’তি আহ. ততো সুট্ঠুতৰং ওলোকেন্তো পৰিত্তম্পি সিখং অদিস্ৱা হীড়েন্তো ‘‘মুণ্ডকো’’তি আহ. এৱৰূপা হি নেসং ব্ৰাহ্মণানং দিট্ঠি. ততো ৱাতি যত্থ ঠিতো অদ্দস, তম্হা পদেসা মুণ্ডাপীতি কেনচি কাৰণেন মুণ্ডিতসীসাপি হোন্তি.

৪৫৮. ন ব্ৰাহ্মণো নোম্হীতি এত্থ নকাৰো পটিসেধে, নোকাৰো অৱধাৰণে ‘‘ন নো সম’’ন্তিআদীসু (খু. পা. ৬.৩; সু. নি. ২২৬) ৱিয. তেন নেৱম্হি ব্ৰাহ্মণোতি দস্সেতি. ন ৰাজপুত্তোতি খত্তিযো নম্হি. ন ৱেস্সাযনোতি ৱেস্সোপি নম্হি. উদকোচি নোম্হীতি অঞ্ঞোপি সুদ্দো ৱা চণ্ডালো ৱা কোচি ন হোমীতি এৱং একংসেনেৱ জাতিৱাদসমুদাচাৰং পটিক্খিপতি. কস্মা? মহাসমুদ্দং পত্তা ৱিয হি নদিযো পব্বজ্জূপগতা কুলপুত্তা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি. পহাৰাদসুত্তঞ্চেত্থ (অ. নি. ৮.১৯) সাধকং. এৱং জাতিৱাদং পটিক্খিপিত্ৱা যথাভূতমত্তানং আৱিকৰোন্তো আহ – ‘‘গোত্তং পৰিঞ্ঞায পুথুজ্জনানং, অকিঞ্চনো মন্ত চৰামি লোকে’’তি. কথং গোত্তং পৰিঞ্ঞাসীতি চে? ভগৱা হি তীহি পৰিঞ্ঞাহি পঞ্চক্খন্ধে পৰিঞ্ঞাসি, তেসু চ পৰিঞ্ঞাতেসু গোত্তং পৰিঞ্ঞাতমেৱ হোতি. ৰাগাদিকিঞ্চনানং পন অভাৱেন সো অকিঞ্চনো মন্তা জানিত্ৱা ঞাণানুপৰিৱত্তীহি কাযকম্মাদীহি চৰতি. তেনাহ – ‘‘গোত্তং…পে… লোকে’’তি. মন্তা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, তায চেস চৰতি. তেনেৱাহ – ‘‘মন্তং চৰামি লোকে’’তি ছন্দৱসেন ৰস্সং কত্ৱা.

৪৫৯-৬০. এৱং অত্তানং আৱিকত্ৱা ইদানি ‘‘এৱং ওড়াৰিকং লিঙ্গম্পি দিস্ৱা পুচ্ছিতব্বাপুচ্ছিতব্বং ন জানাসী’’তি ব্ৰাহ্মণস্স উপাৰম্ভং আৰোপেন্তো আহ – ‘‘সঙ্ঘাটিৱাসী…পে… গোত্তপঞ্হ’’ন্তি. এত্থ চ ছিন্নসঙ্ঘটিতট্ঠেন তীণিপি চীৱৰানি ‘‘সঙ্ঘাটী’’তি অধিপ্পেতানি, তানি নিৱাসেতি পৰিদহতীতি সঙ্ঘাটিৱাসী. অগহোতি অগেহো, নিত্তণ্হোতি অধিপ্পাযো. নিৱাসাগাৰং পন ভগৱতো জেতৱনে মহাগন্ধকুটিকৰেৰিমণ্ডলমাড়কোসম্বকুটিচন্দনমালাদিঅনেকপ্পকাৰং, তং সন্ধায ন যুজ্জতি. নিৱুত্তকেসোতি অপনীতকেসো, ওহাৰিতকেসমস্সূতি ৱুত্তং হোতি. অভিনিব্বুতত্তোতি অতীৱ ৱূপসন্তপৰিড়াহচিত্তো, গুত্তচিত্তো ৱা. অলিপ্পমানো ইধ মাণৱেহীতি উপকৰণসিনেহস্স পহীনত্তা মনুস্সেহি অলিত্তো অসংসট্ঠো একন্তৱিৱিত্তো. অকল্লং মং ব্ৰাহ্মণাতি য্ৱাহং এৱং সঙ্ঘাটিৱাসী…পে… অলিপ্পমানো ইধ মাণৱেহি, তং মং ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, পাকতিকানি নামগোত্তানি অতীতং পব্বজিতং সমানং অপ্পতিৰূপং গোত্তপঞ্হং পুচ্ছসীতি.

এৱং ৱুত্তে উপাৰম্ভং মোচেন্তো ব্ৰাহ্মণো আহ – পুচ্ছন্তি ৱে, ভো ব্ৰাহ্মণা, ব্ৰাহ্মণেভি সহ ‘‘ব্ৰাহ্মণো নো ভৱ’’ন্তি. তত্থ ব্ৰাহ্মণো নোতি ব্ৰাহ্মণো নূতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – নাহং ভো অকল্লং পুচ্ছামি. অম্হাকঞ্হি ব্ৰাহ্মণসমযে ব্ৰাহ্মণা ব্ৰাহ্মণেহি সহ সমাগন্ত্ৱা ‘‘ব্ৰাহ্মণো নু ভৱং, ভাৰদ্ৱাজো নু ভৱ’’ন্তি এৱং জাতিম্পি গোত্তম্পি পুচ্ছন্তি এৱাতি.

৪৬১-২. এৱং ৱুত্তে ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স চিত্তমুদুভাৱকৰণত্থং মন্তেসু অত্তনো পকতঞ্ঞুতং পকাসেন্তো আহ – ‘‘ব্ৰাহ্মণো হি চে ত্ৱং ব্ৰূসি…পে… চতুৱীসতক্খৰ’’ন্তি. তস্সত্থো – সচে ত্ৱং ‘‘ব্ৰাহ্মণো অহং’’তি ব্ৰূসি, মঞ্চ অব্ৰাহ্মণং ব্ৰূসি, তস্মা ভৱন্তং সাৱিত্তিং পুচ্ছামি তিপদং চতুৱীসতক্খৰং, তং মে ব্ৰূহীতি. এত্থ চ ভগৱা পৰমত্থৱেদানং তিণ্ণং পিটকানং আদিভূতং পৰমত্থব্ৰাহ্মণেহি সব্ববুদ্ধেহি পকাসিতং অত্থসম্পন্নং ব্যঞ্জনসম্পন্নঞ্চ ‘‘বুদ্ধং সৰণং গচ্ছামি, ধম্মং সৰণং গচ্ছামি, সঙ্ঘং সৰণং গচ্ছামী’’তি ইমং অৰিযসাৱিত্তিং সন্ধায পুচ্ছতি. যদিপি হি ব্ৰাহ্মণো অঞ্ঞং ৱদেয্য, অদ্ধা নং ভগৱা ‘‘নাযং, ব্ৰাহ্মণ, অৰিযস্স ৱিনযে সাৱিত্তীতি ৱুচ্চতী’’তি তস্স অসাৰকত্তং দস্সেত্ৱা ইধেৱ পতিট্ঠাপেয্য. ব্ৰাহ্মণো পন ‘‘সাৱিত্তিং পুচ্ছামি তিপদং চতুৱীসতক্খৰ’’ন্তি ইদং অত্তনো সমযসিদ্ধং সাৱিত্তিলক্খণব্যঞ্জনকং ব্ৰহ্মস্সৰেন নিচ্ছাৰিতৱচনং সুত্ৱাৱ ‘‘অদ্ধাযং সমণো ব্ৰাহ্মণসমযে নিট্ঠং গতো, অহং পন অঞ্ঞাণেন ‘অব্ৰাহ্মণো অয’ন্তি পৰিভৱিং, সাধুৰূপো মন্তপাৰগূ ব্ৰাহ্মণোৱ এসো’’তি নিট্ঠং গন্ত্ৱা ‘‘হন্দ নং যঞ্ঞৱিধিং দক্খিণেয্যৱিধিঞ্চ পুচ্ছামী’’তি তমত্থং পুচ্ছন্তো ‘‘কিংনিস্সিতা…পে… লোকে’’তি ইমং ৱিসমগাথাপদত্তযমাহ. তস্সত্থো – কিংনিস্সিতা কিমধিপ্পাযা কিং পত্থেন্তা ইসযো চ খত্তিযা চ ব্ৰাহ্মণা চ অঞ্ঞে চ মনুজা দেৱতানং অত্থায যঞ্ঞং অকপ্পযিংসু. যঞ্ঞমকপ্পযিংসূতি মকাৰো পদসন্ধিকৰো. অকপ্পযিংসূতি সংৱিদহিংসু অকংসু. পুথূতি বহূ অন্নপানদানাদিনা ভেদেন অনেকপ্পকাৰে পুথূ ৱা ইসযো মনুজা খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা চ কিংনিস্সিতা যঞ্ঞমকপ্পযিংসু. কথং নেসং তং কম্মং সমিজ্ঝতীতি ইমিনাধিপ্পাযেন পুচ্ছতি.

৪৬৩. অথস্স ভগৱা তমত্থং ব্যাকৰোন্তো ‘‘যদন্তগূ ৱেদগূ যঞ্ঞকালে. যস্সাহুতিং লভে তস্সিজ্ঝেতি ব্ৰূমী’’তি ইদং সেসপদদ্ৱযমাহ. তত্থ যদন্তগূতি যো অন্তগূ, ওকাৰস্স অকাৰো, দকাৰো চ পদসন্ধিকৰো ‘‘অসাধাৰণমঞ্ঞেস’’ন্তিআদীসু (খু. পা. ৮.৯) মকাৰো ৱিয. অযং পন অত্থো – যো ৱট্টদুক্খস্স তীহি পৰিঞ্ঞাহি অন্তগতত্তা অন্তগূ, চতূহি চ মগ্গঞাণৱেদেহি কিলেসে ৱিজ্ঝিত্ৱা গতত্তা ৱেদগূ, সো যস্স ইসিমনুজখত্তিযব্ৰাহ্মণানং অঞ্ঞতৰস্স যঞ্ঞকালে যস্মিং কিস্মিঞ্চি আহাৰে পচ্চুপট্ঠিতে অন্তমসো ৱনপণ্ণমূলফলাদিম্হিপি আহুতিং লভে, ততো কিঞ্চি দেয্যধম্মং লভেয্য, তস্স তং যঞ্ঞকম্মং ইজ্ঝে সমিজ্ঝেয্য, মহপ্ফলং ভৱেয্যাতি ব্ৰূমীতি.

৪৬৪. অথ ব্ৰাহ্মণো তং ভগৱতো পৰমত্থযোগগম্ভীৰং অতিমধুৰগিৰনিব্বিকাৰসৰসম্পন্নং দেসনং সুত্ৱা সৰীৰসম্পত্তিসূচিতঞ্চস্স সব্বগুণসম্পত্তিং সম্ভাৱযমানো পীতিসোমনস্সজাতো ‘‘অদ্ধা হি তস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ ইতি ব্ৰাহ্মণোতি সঙ্গীতিকাৰানং ৱচনং, সেসং ব্ৰাহ্মণস্স. তস্সত্থো – অদ্ধা হি তস্স ময্হং হুতমিজ্ঝে, অযং অজ্জ দেয্যধম্মো ইজ্ঝিস্সতি সমিজ্ঝিস্সতি মহপ্ফলো ভৱিস্সতি যং তাদিসং ৱেদগুমদ্দসাম, যস্মা তাদিসং ভৱন্তৰূপং ৱেদগুং অদ্দসাম. ত্ৱঞ্ঞেৱ হি সো ৱেদগূ, ন অঞ্ঞো. ইতো পুব্বে পন তুম্হাদিসানং ৱেদগূনং অন্তগূনঞ্চ অদস্সনেন অম্হাদিসানং যঞ্ঞে পটিযত্তং অঞ্ঞো জনো ভুঞ্জতি পূৰড়াসং চৰুকঞ্চ পূৱঞ্চাতি.

৪৬৫. ততো ভগৱা অত্তনি পসন্নং ৱচনপটিগ্গহণসজ্জং ব্ৰাহ্মণং ৱিদিত্ৱা যথাস্স সুট্ঠু পাকটা হোন্তি, এৱং নানপ্পকাৰেহি দক্খিণেয্যে পকাসেতুকামো ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱ’’ন্তি গাথমাহ. তস্সত্থো – যস্মা মযি পসন্নোসি, তস্মা পন ইহ ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, উপসঙ্কম্ম পুচ্ছাতি অত্তানং দস্সেন্তো আহ. ইদানি ইতো পুব্বং অত্থেনঅত্থিকপদং পৰপদেন সম্বন্ধিতব্বং – অত্থেন অত্থিকো তস্স অত্থত্থিকভাৱস্স অনুৰূপং কিলেসগ্গিৱূপসমেন সন্তং, কোধধূমৱিগমেন ৱিধূমং, দুক্খাভাৱেন অনীঘং, অনেকৱিধআসাভাৱেন নিৰাসং অপ্পেৱিধ একংসেন ইধ ঠিতোৱ ইধ ৱা সাসনে অভিৱিন্দে লচ্ছসি অধিগচ্ছিস্সসি সুমেধং ৱৰপঞ্ঞং খীণাসৱদক্খিণেয্যন্তি. অথ ৱা যস্মা মযি পসন্নোসি, তস্মাতিহ, ত্ৱং ব্ৰাহ্মণ, অত্থেন অত্থিকো সমানো উপসঙ্কম্ম পুচ্ছ সন্তং ৱিধূমং অনীঘং নিৰাসন্তি অত্তানং দস্সেন্তো আহ. এৱং পুচ্ছন্তো অপ্পেৱিধ অভিৱিন্দে সুমেধং খীণাসৱদক্খিণেয্যন্তি এৱম্পেত্থ যোজনা ৱেদিতব্বা.

৪৬৬. অথ ব্ৰাহ্মণো যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানো ভগৱন্তং আহ – ‘‘যঞ্ঞে ৰতোহং…পে… ব্ৰূহি মেত’’ন্তি. তত্থ যঞ্ঞো যাগো দানন্তি অত্থতো একং. তস্মা দানৰতো অহং, তায এৱ দানাৰামতায দানং দাতুকামো, ন পন জানামি, এৱং অজানন্তং অনুসাসতু মং ভৱং. অনুসাসন্তো চ উত্তানেনেৱ নযেন যত্থ হুতং ইজ্ঝতে ব্ৰূহি মেতন্তি এৱমেত্থ অত্থযোজনা ৱেদিতব্বা. ‘‘যথাহুত’’ন্তিপি পাঠো.

৪৬৭. অথস্স ভগৱা ৱত্তুকামো আহ – ‘‘তেন হি…পে… দেসেস্সামী’’তি. ওহিতসোতস্স চস্স অনুসাসনত্থং তাৱ ‘‘মা জাতিং পুচ্ছী’’তি গাথমাহ. তত্থ মা জাতিং পুচ্ছীতি যদি হুতসমিদ্ধিং দানমহপ্ফলতং পচ্চাসীসসি, জাতিং মা পুচ্ছ. অকাৰণঞ্হি দক্খিণেয্যৱিচাৰণায জাতি. চৰণঞ্চ পুচ্ছাতি অপিচ খো সীলাদিগুণভেদং চৰণং পুচ্ছ. এতঞ্হি দক্খিণেয্যৱিচাৰণায কাৰণং.

ইদানিস্স তমত্থং ৱিভাৱেন্তো নিদস্সনমাহ – ‘‘কট্ঠা হৱে জাযতি জাতৱেদো’’তিআদি. তত্ৰাযমধিপ্পাযো – ইধ কট্ঠা অগ্গি জাযতি, ন চ সো সালাদিকট্ঠা জাতো এৱ অগ্গিকিচ্চং কৰোতি, সাপানদোণিআদিকট্ঠা জাতো ন কৰোতি, অপিচ খো অত্তনো অচ্চিআদিগুণসম্পন্নত্তা এৱ কৰোতি. এৱং ন ব্ৰাহ্মণকুলাদীসু জাতো এৱ দক্খিণেয্যো হোতি, চণ্ডালকুলাদীসু জাতো ন হোতি, অপিচ খো নীচাকুলীনোপি উচ্চাকুলীনোপি খীণাসৱমুনি ধিতিমা হিৰীনিসেধো আজানিযো হোতি, ইমায ধিতিহিৰিপমুখায গুণসম্পত্তিযা জাতিমা উত্তমদক্খিণেয্যো হোতি. সো হি ধিতিযা গুণে ধাৰযতি, হিৰিযা দোসে নিসেধেতি. ৱুত্তঞ্চেতং ‘‘হিৰিযা হি সন্তো ন কৰোন্তি পাপ’’ন্তি. তেন তে ব্ৰূমি –

‘‘মা জাতিং পুচ্ছী চৰণঞ্চ পুচ্ছ,

কট্ঠা হৱে জাযতি জাতৱেদো;

নীচাকুলীনোপি মুনী ধিতীমা,

আজানিযো হোতি হিৰীনিসেধো’’তি. –

এস সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন অস্সলাযনসুত্তানুসাৰেন (ম. নি. ২.৪০১ আদযো) ৱেদিতব্বো.

৪৬৮. এৱমেতং ভগৱা চাতুৱণ্ণিসুদ্ধিযা অনুসাসিত্ৱা ইদানি যত্থ হুতং ইজ্ঝতে, যথা চ হুতং ইজ্ঝতে, তমত্থং দস্সেতুং ‘‘সচ্চেন দন্তো’’তিআদিগাথমাহ. তত্থ সচ্চেনাতি পৰমত্থসচ্চেন. তঞ্হি পত্তো দন্তো হোতি. তেনাহ – ‘‘সচ্চেন দন্তো’’তি. দমসা উপেতোতি ইন্দ্ৰিযদমেন সমন্নাগতো. ৱেদন্তগূতি ৱেদেহি ৱা কিলেসানং অন্তং গতো, ৱেদানং ৱা অন্তং চতুত্থমগ্গঞাণং গতো. ৱূসিতব্ৰহ্মচৰিযোতি পুন ৱসিতব্বাভাৱতো ৱুত্থমগ্গব্ৰহ্মচৰিযো. কালেন তম্হি হব্যং পৱেচ্ছেতি অত্তনো দেয্যধম্মট্ঠিতকালং তস্স সম্মুখীভাৱকালঞ্চ উপলক্খেত্ৱা তেন কালেন তাদিসে দক্খিণেয্যে দেয্যধম্মং পৱেচ্ছেয্য, পৱেসেয্য পটিপাদেয্য.

৪৬৯-৭১. কামেতি ৱত্থুকামে চ কিলেসকামে চ. সুসমাহিতিন্দ্ৰিযাতি সুট্ঠু সমাহিতইন্দ্ৰিযা, অৱিক্খিত্তইন্দ্ৰিযাতি ৱুত্তং হোতি. চন্দোৱ ৰাহুগ্গহণা পমুত্তাতি যথা চন্দো ৰাহুগ্গহণা, এৱং কিলেসগ্গহণা পমুত্তা যে অতীৱ ভাসন্তি চেৱ তপন্তি চ. সতাতি সতিসম্পন্না. মমাযিতানীতি তণ্হাদিট্ঠিমমাযিতানি.

৪৭২. যো কামে হিত্ৱাতি ইতো পভুতি অত্তানং সন্ধায ৱদতি. তত্থ কামে হিত্ৱাতি কিলেসকামে পহায. অভিভুয্যচাৰীতি তেসং পহীনত্তা ৱত্থুকামে অভিভুয্যচাৰী. জাতিমৰণস্স অন্তং নাম নিব্বানং ৱুচ্চতি, তঞ্চ যো ৱেদি অত্তনো পঞ্ঞাবলেন অঞ্ঞাসি. উদকৰহদো ৱাতি যে ইমে অনোতত্তদহো কণ্ণমুণ্ডদহো ৰথকাৰদহো ছদ্দন্তদহো কুণালদহো মন্দাকিনিদহো সীহপ্পপাতদহোতি হিমৱতি সত্ত মহাৰহদা অগ্গিসূৰিযসন্তাপেহি অসম্ফুট্ঠত্তা নিচ্চং সীতলা, তেসং অঞ্ঞতৰো উদকৰহদোৱ সীতো পৰিনিব্বুতকিলেসপৰিড়াহত্তা.

৪৭৩. সমোতি তুল্যো. সমেহীতি ৱিপস্সিআদীহি বুদ্ধেহি. তে হি পটিৱেধসমত্তা ‘‘সমা’’তি ৱুচ্চন্তি. নত্থি তেসং পটিৱেধেনাধিগন্তব্বেসু গুণেসু, পহাতব্বেসু ৱা দোসেসু ৱেমত্ততা, অদ্ধানআযুকুলপ্পমাণাভিনিক্খমনপধানবোধিৰস্মীহি পন নেসং ৱেমত্ততা হোতি. তথা হি তে হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন চতূহি অসঙ্খ্যেয্যেহি কপ্পসতসহস্সেন চ পাৰমিযো পূৰেন্তি, উপৰিমপৰিচ্ছেদেন সোড়সহি অসঙ্খ্যেয্যেহি কপ্পসতসহস্সেন চ. অযং নেসং অদ্ধানৱেমত্ততা. হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন চ ৱস্সসতাযুককালে উপ্পজ্জন্তি, উপৰিমপৰিচ্ছেদেন ৱস্সসতসহস্সাযুককালে. অযং নেসং আযুৱেমত্ততা. খত্তিযকুলে ৱা ব্ৰাহ্মণকুলে ৱা উপ্পজ্জন্তি. অযং কুলৱেমত্ততা. উচ্চা ৱা হোন্তি অট্ঠাসীতিহত্থপ্পমাণা, নীচা ৱা পন্নৰসঅট্ঠাৰসহত্থপ্পমাণা. অযং পমাণৱেমত্ততা. হত্থিঅস্সৰথসিৱিকাদীহি নিক্খমন্তি ৱেহাসেন ৱা. তথা হি ৱিপস্সিককুসন্ধা অস্সৰথেন নিক্খমিংসু, সিখীকোণাগমনা হত্থিক্খন্ধেন, ৱেস্সভূ সিৱিকায, কস্সপো ৱেহাসেন, সক্যমুনি অস্সপিট্ঠিযা. অযং নেক্খম্মৱেমত্ততা. সত্তাহং ৱা পধানমনুযুঞ্জন্তি, অড্ঢমাসং, মাসং, দ্ৱেমাসং, তেমাসং, চতুমাসং, পঞ্চমাসং, ছমাসং, একৱস্সং দ্ৱিতিচতুপঞ্চছৱস্সানি ৱা. অযং পধানৱেমত্ততা. অস্সত্থো ৱা বোধিৰুক্খো হোতি নিগ্ৰোধাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰো. অযং বোধিৱেমত্ততা. ব্যামাসীতিঅনন্তপভাযুত্তা হোন্তি. তত্থ ব্যামপ্পভা ৱা অসীতিপ্পভা ৱা সব্বেসং সমানা, অনন্তপ্পভা পন দূৰম্পি গচ্ছতি আসন্নম্পি, একগাৱুতং দ্ৱিগাৱুতং যোজনং অনেকযোজনং চক্কৱাড়পৰিযন্তম্পি, মঙ্গলস্স বুদ্ধস্স সৰীৰপ্পভা দসসহস্সচক্কৱাড়ং অগমাসি. এৱং সন্তেপি মনসা চিন্তাযত্তাৱ সব্ববুদ্ধানং, যো যত্তকমিচ্ছতি, তস্স তত্তকং গচ্ছতি. অযং ৰস্মিৱেমত্ততা. ইমা অট্ঠ ৱেমত্ততা ঠপেত্ৱা অৱসেসেসু পটিৱেধেনাধিগন্তব্বেসু গুণেসু, পহাতব্বেসু ৱা দোসেসু নত্থি নেসং ৱিসেসো, তস্মা ‘‘সমা’’তি ৱুচ্চন্তি. এৱমেতেহি সমো সমেহি.

ৱিসমেহি দূৰেতি ন সমা ৱিসমা, পচ্চেকবুদ্ধাদযো অৱসেসসব্বসত্তা. তেহি ৱিসমেহি অসদিসতায দূৰে. সকলজম্বুদীপং পূৰেত্ৱা পল্লঙ্কেন পল্লঙ্কং সঙ্ঘট্টেত্ৱা নিসিন্না পচ্চেকবুদ্ধাপি হি গুণেহি একস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিং, কো পন ৱাদো সাৱকাদীসু. তেনাহ – ‘‘ৱিসমেহি দূৰে’’তি. তথাগতো হোতীতি উভযপদেহি দূৰেতি যোজেতব্বং. অনন্তপঞ্ঞোতি অপৰিমিতপঞ্ঞো. লোকিযমনুস্সানঞ্হি পঞ্ঞং উপনিধায অট্ঠমকস্স পঞ্ঞা অধিকা, তস্স পঞ্ঞং উপনিধায সোতাপন্নস্স. এৱং যাৱ অৰহতো পঞ্ঞং উপনিধায পচ্চেকবুদ্ধস্স পঞ্ঞা অধিকা, পচ্চেকবুদ্ধস্স পঞ্ঞং পন উপনিধায তথাগতস্স পঞ্ঞা অধিকাতি ন ৱত্তব্বা, অনন্তা ইচ্চেৱ পন ৱত্তব্বা. তেনাহ – ‘‘অনন্তপঞ্ঞো’’তি. অনূপলিত্তোতি তণ্হাদিট্ঠিলেপেহি অলিত্তো. ইধ ৱা হুৰং ৱাতি ইধলোকে ৱা পৰলোকে ৱা. যোজনা পনেত্থ – সমো সমেহি ৱিসমেহি দূৰে তথাগতো হোতি. কস্মা? যস্মা অনন্তপঞ্ঞো অনুপলিত্তো ইধ ৱা হুৰং ৱা, তেন তথাগতো অৰহতি পূৰড়াসন্তি.

৪৭৪. যম্হি ন মাযাতি অযং পন গাথা অঞ্ঞা চ ঈদিসা মাযাদিদোসযুত্তেসু ব্ৰাহ্মণেসু দক্খিণেয্যসঞ্ঞাপহানত্থং ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. তত্থ অমমোতি সত্তসঙ্খাৰেসু ‘‘ইদং মমা’’তি পহীনমমাযিতভাৱো.

৪৭৫. নিৱেসনন্তি তণ্হাদিট্ঠিনিৱেসনং. তেন হি মনো তীসু ভৱেসু নিৱিসতি, তেন তং ‘‘নিৱেসনং মনসো’’তি ৱুচ্চতি. তত্থেৱ ৱা নিৱিসতি তং হিত্ৱা গন্তুং অসমত্থতায. তেনপি ‘‘নিৱেসন’’ন্তি ৱুচ্চতি. পৰিগ্গহাতি তণ্হাদিট্ঠিযো এৱ, তাহি পৰিগ্গহিতধম্মা ৱা. কেচীতি অপ্পমত্তকাপি. অনুপাদিযানোতি তেসং নিৱেসনপৰিগ্গহানং অভাৱা কঞ্চি ধম্মং অনুপাদিযমানো.

৪৭৬. সমাহিতো মগ্গসমাধিনা. উদতাৰীতি উত্তিণ্ণো. ধম্মং চঞ্ঞাসীতি সব্বঞ্চ ঞেয্যধম্মং অঞ্ঞাসি. পৰমায দিট্ঠিযাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন.

৪৭৭. ভৱাসৱাতি ভৱতণ্হাঝাননিকন্তিসস্সতদিট্ঠিসহগতা ৰাগা. ৱচীতি ৱাচা. খৰাতি কক্খড়া ফৰুসা. ৱিধূপিতাতি দড্ঢা. অত্থগতাতি অত্থঙ্গতা. ন সন্তীতি ৱিধূপিতত্তা অত্থঙ্গতত্তা চ. উভযেহি পন উভযং যোজেতব্বং সব্বধীতি সব্বেসু খন্ধাযতনাদীসু.

৪৭৮. মানসত্তেসূতি মানেন লগ্গেসু. দুক্খং পৰিঞ্ঞাযাতি ৱট্টদুক্খং তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিজানিত্ৱা. সখেত্তৱত্থুন্তি সহেতুপচ্চযং, সদ্ধিং কম্মকিলেসেহীতি ৱুত্তং হোতি.

৪৭৯. আসং অনিস্সাযাতি তণ্হং অনল্লীযিত্ৱা. ৱিৱেকদস্সীতি নিব্বানদস্সী. পৰৱেদিযন্তি পৰেহি ঞাপেতব্বং. দিট্ঠিমুপাতিৱত্তোতি দ্ৱাসট্ঠিভেদম্পি মিচ্ছাদিট্ঠিং অতিক্কন্তো. আৰম্মণাতি পচ্চযা, পুনব্ভৱকাৰণানীতি ৱুত্তং হোতি.

৪৮০. পৰোপৰাতি ৱৰাৱৰা সুন্দৰাসুন্দৰা. পৰা ৱা বাহিৰা, অপৰা অজ্ঝত্তিকা. সমেচ্চাতি ঞাণেন পটিৱিজ্ঝিত্ৱা. ধম্মাতি খন্ধাযতনাদযো ধম্মা. উপাদানখযে ৱিমুত্তোতি নিব্বানে নিব্বানাৰম্মণতো ৱিমুত্তো, নিব্বানাৰম্মণৱিমুত্তিলাভীতি অত্থো.

৪৮১. সংযোজনংজাতিখযন্তদস্সীতি সংযোজনক্খযন্তদস্সী জাতিক্খযন্তদস্সী চ. সংযোজনক্খযন্তেন চেত্থ সউপাদিসেসা নিব্বানধাতু, জাতিক্খযন্তেন অনুপাদিসেসা ৱুত্তা. খযন্তোতি হি অচ্চন্তখযস্স সমুচ্ছেদপ্পহানস্সেতং অধিৱচনং. অনুনাসিকলোপো চেত্থ ‘‘ৱিৱেকজং পীতিসুখ’’ন্তিআদীসু ৱিয ন কতো. যোপানুদীতি যো অপনুদি. ৰাগপথন্তি ৰাগাৰম্মণং, ৰাগমেৱ ৱা. ৰাগোপি হি দুগ্গতীনং পথত্তা ‘‘ৰাগপথো’’তি ৱুচ্চতি কম্মপথো ৱিয. সুদ্ধো নিদোসো ৱিমলো অকাচোতি পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰাদিতায সুদ্ধো. যেহি ‘‘ৰাগদোসা অযং পজা, দোসদোসা, মোহদোসা’’তি ৱুচ্চতি. তেসং অভাৱা নিদোসো. অট্ঠপুৰিসমলৱিগমা ৱিমলো, উপক্কিলেসাভাৱতো অকাচো. উপক্কিলিট্ঠো হি উপক্কিলেসেন ‘‘সকাচো’’তি ৱুচ্চতি. সুদ্ধো ৱা যস্মা নিদ্দোসো, নিদ্দোসতায ৱিমলো, বাহিৰমলাভাৱেন ৱিমলত্তা অকাচো. সমলো হি ‘‘সকাচো’’তি ৱুচ্চতি. ৱিমলত্তা ৱা আগুং ন কৰোতি, তেন অকাচো. আগুকিৰিযা হি উপঘাতকৰণতো ‘‘কাচো’’তি ৱুচ্চতি.

৪৮২. অত্তনো অত্তানং নানুপস্সতীতি ঞাণসম্পযুত্তেন চিত্তেন ৱিপস্সন্তো অত্তনো খন্ধেসু অঞ্ঞং অত্তানং নাম ন পস্সতি, খন্ধমত্তমেৱ পস্সতি. যা চাযং ‘‘অত্তনাৱ অত্তানং সঞ্জানামী’’তি তস্স সচ্চতো থেততো দিট্ঠি উপ্পজ্জতি, তস্সা অভাৱা অত্তনো অত্তানং নানুপস্সতি, অঞ্ঞদত্থু পঞ্ঞায খন্ধে পস্সতি. মগ্গসমাধিনা সমাহিতো, কাযৱঙ্কাদীনং অভাৱা উজ্জুগতো, লোকধম্মেহি অকম্পনীযতো ঠিতত্তো, তণ্হাসঙ্খাতায এজায পঞ্চন্নং চেতোখিলানঞ্চ অট্ঠট্ঠানায কঙ্খায চ অভাৱা অনেজো অখিলো অকঙ্খো.

৪৮৩. মোহন্তৰাতি মোহকাৰণা মোহপচ্চযা, সব্বকিলেসানমেতং অধিৱচনং. সব্বেসু ধম্মেসু চ ঞাণদস্সীতি সচ্ছিকতসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণো. তঞ্হি সব্বেসু ধম্মেসু ঞাণং, তঞ্চ ভগৱা পস্সি, ‘‘অধিগতং মে’’তি সচ্ছিকত্ৱা ৱিহাসি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘সব্বেসু ধম্মেসু চ ঞাণদস্সী’’তি. সম্বোধিন্তি অৰহত্তং. অনুত্তৰন্তি পচ্চেকবুদ্ধসাৱকেহি অসাধাৰণং. সিৱন্তি খেমং নিৰুপদ্দৱং সস্সিৰিকং ৱা. যক্খস্সাতি পুৰিসস্স. সুদ্ধীতি ৱোদানতা. এত্থ হি মোহন্তৰাভাৱেন সব্বদোসাভাৱো, তেন সংসাৰকাৰণসমুচ্ছেদো অন্তিমসৰীৰধাৰিতা, ঞাণদস্সিতায সব্বগুণসম্ভৱো. তেন অনুত্তৰা সম্বোধিপত্তি, ইতো পৰঞ্চ পহাতব্বমধিগন্তব্বং ৱা নত্থি. তেনাহ – ‘‘এত্তাৱতা যক্খস্স সুদ্ধী’’তি.

৪৮৪. এৱং ৱুত্তে ব্ৰাহ্মণো ভিয্যোসোমত্তায ভগৱতি পসন্নো পসন্নাকাৰং কৰোন্তো আহ ‘‘হুতঞ্চ ময্হ’’ন্তি. তস্সত্থো – যমহং ইতো পুব্বে ব্ৰহ্মানং আৰব্ভ অগ্গিম্হি অজুহং, তং মে হুতং সচ্চং ৱা হোতি, অলিকং ৱাতি ন জানামি. অজ্জ পন ইদং হুতঞ্চ ময্হং হুতমত্থু সচ্চং, সচ্চহুতমেৱ অত্থূতি যাচন্তো ভণতি. যং তাদিসং ৱেদগুনং অলত্থং, যস্মা ইধেৱ ঠিতো ভৱন্তৰূপং ৱেদগুং অলত্থং. ব্ৰহ্মা হি সক্খি, পচ্চক্খমেৱ হি ত্ৱং ব্ৰহ্মা, যতো পটিগ্গণ্হাতু মে ভগৱা, পটিগ্গহেত্ৱা চ ভুঞ্জতু মে ভগৱা পূৰড়াসন্তি তং হব্যসেসং উপনামেন্তো আহ.

৪৮৭. অথ ভগৱা কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তে ৱুত্তনযেন গাথাদ্ৱযমভাসি. ততো ব্ৰাহ্মণো ‘‘অযং অত্তনা ন ইচ্ছতি, কম্পি চঞ্ঞং সন্ধায ‘কেৱলিনং মহেসিং খীণাসৱং কুক্কুচ্চৱূপসন্তং অন্নেন পানেন উপট্ঠহস্সূ’তি ভণতী’’তি এৱং গাথায অত্থং অসল্লক্খেত্ৱা তং ঞাতুকামো আহ ‘‘সাধাহং ভগৱা’’তি. তত্থ সাধূতি আযাচনত্থে নিপাতো. তথাতি যেন ত্ৱমাহ, তেন পকাৰেন. ৱিজঞ্ঞন্তি জানেয্যং. যন্তি যং দক্খিণেয্যং যঞ্ঞকালে পৰিযেসমানো উপট্ঠহেয্যন্তি পাঠসেসো. পপ্পুয্যাতি পত্ৱা. তৱ সাসনন্তি তৱ ওৱাদং. ইদং ৱুত্তং হোতি. সাধাহং ভগৱা তৱ ওৱাদং আগম্ম তথা ৱিজঞ্ঞং আৰোচেহি মে তং কেৱলিনন্তি অধিপ্পাযো. যো দক্খিণং ভুঞ্জেয্য মাদিসস্স, যং চাহং যঞ্ঞকালে পৰিযেসমানো উপট্ঠহেয্যং, তথাৰূপং মে দক্খিণেয্যং দস্সেহি, সচে ত্ৱং ন ভুঞ্জসীতি.

৪৮৮-৯০. অথস্স ভগৱা পাকটেন নযেন তথাৰূপং দক্খিণেয্যং দস্সেন্তো ‘‘সাৰম্ভা যস্সা’’তি গাথাত্তযমাহ. তত্থ সীমন্তানং ৱিনেতাৰন্তি সীমাতি মৰিযাদা সাধুজনৱুত্তি, তস্সা অন্তা পৰিযোসানা অপৰভাগাতি কত্ৱা সীমন্তা ৱুচ্চন্তি কিলেসা, তেসং ৱিনেতাৰন্তি অত্থো. সীমন্তাতি বুদ্ধৱেনেয্যা সেক্খা চ পুথুজ্জনা চ, তেসং ৱিনেতাৰন্তিপি একে. জাতিমৰণকোৱিদন্তি ‘‘এৱং জাতি এৱং মৰণ’’ন্তি এত্থ কুসলং. মোনেয্যসম্পন্নন্তি পঞ্ঞাসম্পন্নং, কাযমোনেয্যাদিসম্পন্নং ৱা. ভকুটিং ৱিনযিত্ৱানাতি যং একচ্চে দুব্বুদ্ধিনো যাচকং দিস্ৱা ভকুটিং কৰোন্তি, তং ৱিনযিত্ৱা, পসন্নমুখা হুত্ৱাতি অত্থো. পঞ্জলিকাতি পগ্গহিতঅঞ্জলিনো হুত্ৱা.

৪৯১. অথ ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং থোমযমানো ‘‘বুদ্ধো ভৱ’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ আযাগোতি আযজিতব্বো, ততো ততো আগম্ম ৱা যজিতব্বমেত্থাতিপি আযাগো, দেয্যধম্মানং অধিট্ঠানভূতোতি ৱুত্তং হোতি. সেসমেত্থ ইতো পুৰিমগাথাসু চ যং ন ৱণ্ণিতং, তং সক্কা অৱণ্ণিতম্পি জানিতুন্তি উত্তানত্থত্তাযেৱ ন ৱণ্ণিতং. ইতো পৰং পন কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তে ৱুত্তনযমেৱাতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায পূৰড়াসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. মাঘসুত্তৱণ্ণনা

এৱং মে সুতন্তি মাঘসুত্তং. কা উপ্পত্তি? অযমেৱ যাস্স নিদানে ৱুত্তা. অযঞ্হি মাঘো মাণৱো দাযকো অহোসি দানপতি. তস্সেতদহোসি – ‘‘সম্পত্তকপণদ্ধিকাদীনং দানং দিন্নং মহপ্ফলং হোতি, উদাহু নোতি সমণং গোতমং এতমত্থং পুচ্ছিস্সামি, সমণো কিৰ গোতমো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং জানাতী’’তি. সো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছি. ভগৱা চস্স পুচ্ছানুৰূপং ব্যাকাসি. তযিদং সঙ্গীতিকাৰানং ব্ৰাহ্মণস্স ভগৱতোতি তিণ্ণম্পি ৱচনং সমোধানেত্ৱা ‘‘মাঘসুত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি.

তত্থ ৰাজগহেতি এৱংনামকে নগৰে. তঞ্হি মন্ধাতুমহাগোৱিন্দাদীহি পৰিগ্গহিতত্তা ‘‘ৰাজগহ’’ন্তি ৱুচ্চতি. অঞ্ঞেপেত্থ পকাৰে ৱণ্ণযন্তি. কিং তেহি, নামমেতং তস্স নগৰস্স? তং পনেতং বুদ্ধকালে চ চক্কৱত্তিকালে চ নগৰং হোতি, সেসকালে সুঞ্ঞং হোতি যক্খপৰিগ্গহিতং, তেসং ৱসন্তৱনং হুত্ৱা তিট্ঠতি. এৱং গোচৰগামং দস্সেত্ৱা নিৱাসট্ঠানমাহ – ‘‘গিজ্ঝকূটে পব্বতে’’তি. সো চ গিজ্ঝা তস্স কূটেসু ৱসিংসু, গিজ্ঝসদিসানি ৱাস্স কূটানি, তস্মা ‘‘গিজ্ঝকূটো’’তি ৱুচ্চতীতি ৱেদিতব্বো.

অথ খো…পে… অৱোচাতি এত্থ মাঘোতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নামং. মাণৱোতি অন্তেৱাসিৱাসং অনতীতভাৱেন ৱুচ্চতি, জাতিযা পন মহল্লকো. ‘‘পুব্বাচিণ্ণৱসেনা’’তি একে পিঙ্গিযো মাণৱো ৱিয. সো হি ৱীসৱস্সসতিকোপি পুব্বাচিণ্ণৱসেন ‘‘পিঙ্গিযো মাণৱো’’ ত্ৱেৱ সঙ্খং অগমাসি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

অহঞ্হি, ভো গোতম…পে… পসৱামীতি এত্থ দাযকো দানপতীতি দাযকো চেৱ দানপতি চ. যো হি অঞ্ঞস্স সন্তকং তেনাণত্তো দেতি, সোপি দাযকো হোতি, তস্মিং পন দানে ইস্সৰিযাভাৱতো ন দানপতি. অযং পন অত্তনো সন্তকংযেৱ দেতি. তেনাহ – ‘‘অহঞ্হি, ভো গোতম, দাযকো দানপতী’’তি. অযমেৱ হি এত্থ অত্থো, অঞ্ঞত্ৰ পন অন্তৰন্তৰা মচ্ছেৰেন অভিভুয্যমানো দাযকো অনভিভূতো দানপতীতিআদিনাপি নযেন ৱত্তুং ৱট্টতি. ৱদঞ্ঞূতি যাচকানং ৱচনং জানামি ৱুত্তমত্তেযেৱ ‘‘অযমিদমৰহতি অযমিদ’’ন্তি পুৰিসৱিসেসাৱধাৰণেন বহূপকাৰভাৱগহণেন ৱা. যাচযোগোতি যাচিতুং যুত্তো. যো হি যাচকে দিস্ৱাৱ ভকুটিং কত্ৱা ফৰুসৱচনাদীনি ভণতি, সো ন যাচযোগো হোতি. অহং পন ন তাদিসোতি দীপেতি. ধম্মেনাতি অদিন্নাদাননিকতিৱঞ্চনাদীনি ৱজ্জেত্ৱা ভিক্খাচৰিযায, যাচনাযাতি অত্থো. যাচনা হি ব্ৰাহ্মণানং ভোগপৰিযেসনে ধম্মো, যাচমানানঞ্চ নেসং পৰেহি অনুগ্গহকামেহি দিন্না ভোগা ধম্মলদ্ধা নাম ধম্মাধিগতা চ হোন্তি, সো চ তথা পৰিযেসিত্ৱা লভি. তেনাহ – ‘‘ধম্মেন ভোগে পৰিযেসামি…পে… ধম্মাধিগতেহী’’তি. ভিয্যোপি দদামীতি ততো উত্তৰিপি দদামি, পমাণং নত্থি, এত্থ লদ্ধভোগপ্পমাণেন দদামীতি দস্সেতি.

তগ্ঘাতি একংসৱচনে নিপাতো. একংসেনেৱ হি সব্ববুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৱকেহি পসত্থং দানং অন্তমসো তিৰচ্ছানগতানম্পি দীযমানং. ৱুত্তঞ্চেতং ‘‘সব্বত্থ ৱণ্ণিতং দানং, ন দানং গৰহিতং ক্ৱচী’’তি. তস্মা ভগৱাপি একংসেনেৱ তং পসংসন্তো আহ – ‘‘তগ্ঘ ত্ৱং মাণৱ…পে… পসৱসী’’তি. সেসং উত্তানত্থমেৱ. এৱং ভগৱতা ‘‘বহুং সো পুঞ্ঞং পসৱতী’’তি ৱুত্তেপি দক্খিণেয্যতো দক্খিণাৱিসুদ্ধিং সোতুকামো ব্ৰাহ্মণো উত্তৰি ভগৱন্তং পুচ্ছি. তেনাহু সঙ্গীতিকাৰা – ‘‘অথ খো মাঘো মাণৱো ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসী’’তি. তং অত্থতো ৱুত্তনযমেৱ.

৪৯২. পুচ্ছামহন্তিআদিগাথাসু পন ৱদঞ্ঞুন্তি ৱচনৱিদুং, সব্বাকাৰেন সত্তানং ৱুত্তৱচনাধিপ্পাযঞ্ঞুন্তি ৱুত্তং হোতি. সুজ্ঝেতি দক্খিণেয্যৱসেন সুদ্ধং মহপ্ফলং ভৱেয্য. যোজনা পনেত্থ – যো যাচযোগো দানপতি গহট্ঠো পুঞ্ঞত্থিকো হুত্ৱা পৰেসং অন্নপানং দদং যজতি, ন অগ্গিম্হি আহুতিমত্তং পক্খিপন্তো, তঞ্চ খো পুঞ্ঞপেক্খোৱ ন পচ্চুপকাৰকল্যাণকিত্তিসদ্দাদিঅপেক্খো, তস্স এৱৰূপস্স যজমানস্স হুতং কথং সুজ্ঝেয্যাতি?

৪৯৩. আৰাধযে দক্খিণেয্যেভি তাদীতি তাদিসো যাচযোগো দক্খিণেয্যেহি আৰাধযে সম্পাদযে সোধযে, মহপ্ফলং তং হুতং কৰেয্য, ন অঞ্ঞথাতি অত্থো. ইমিনাস্স ‘‘কথং হুতং যজমানস্স সুজ্ঝে’’ ইচ্চেতং ব্যাকতং হোতি.

৪৯৪. অক্খাহি মে ভগৱা দক্খিণেয্যেতি এত্থ যো যাচযোগো দদং পৰেসং যজতি, তস্স মে ভগৱা দক্খিণেয্যে অক্খাহীতি এৱং যোজনা ৱেদিতব্বা.

৪৯৫. অথস্স ভগৱা নানপ্পকাৰেহি নযেহি দক্খিণেয্যে পকাসেন্তো ‘‘যে ৱে অসত্তা’’তিআদিকা গাথাযো অভাসি. তত্থ অসত্তাতি ৰাগাদিসঙ্গৱসেন অলগ্গা. কেৱলিনোতি পৰিনিট্ঠিতকিচ্চা. যতত্তাতি গুত্তচিত্তা.

৪৯৬-৭. দন্তা অনুত্তৰেন দমথেন, ৱিমুত্তা পঞ্ঞাচেতোৱিমুত্তীহি, অনীঘা আযতিং ৱট্টদুক্খাভাৱেন, নিৰাসা সম্পতি কিলেসাভাৱেন. ইমিস্সা পন গাথায দুতিযগাথা ভাৱনানুভাৱপ্পকাসননযেন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. ‘‘ভাৱনানুযোগমনুযুত্তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৱিহৰতো কিঞ্চাপি ন এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য ‘অহো ৱত মে অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চেয্যা’তি (অ. নি. ৭.৭১), অথ খ্ৱাস্স অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতী’’তি ইদং চেত্থ সুত্তং সাধকং.

৪৯৮-৫০২. ৰাগঞ্চ…পে… যেসু ন মাযা…পে… ন তণ্হাসু উপাতিপন্নাতি কামতণ্হাদীসু নাধিমুত্তা. ৱিতৰেয্যাতি ৱিতৰিত্ৱা. তণ্হাতি ৰূপতণ্হাদিছব্বিধা. ভৱাভৱাযাতি সস্সতায ৱা উচ্ছেদায ৱা. অথ ৱা ভৱস্স অভৱায ভৱাভৱায, পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তিযাতি ৱুত্তং হোতি. ইধ ৱা হুৰং ৱাতি ইদং পন ‘‘কুহিঞ্চি লোকে’’তি ইমস্স ৱিত্থাৰৱচনং.

৫০৪. যে ৱীতৰাগা…পে… সমিতাৱিনোতি সমিতৱন্তো, কিলেসৱূপসমকাৰিনোতি অত্থো. সমিতাৱিতত্তা চ ৱীতৰাগা অকোপা. ইধ ৱিপ্পহাযাতি ইধলোকে ৱত্তমানে খন্ধে ৱিহায, ততো পৰং যেসং গমনং নত্থীতি ৱুত্তং হোতি. ইতো পৰং ‘‘যে কামে হিত্ৱা অগহা চৰন্তি, সুসঞ্ঞতত্তা তসৰংৱ উজ্জু’’ন্তি ইমম্পি গাথং কেচি পঠন্তি.

৫০৬-৮. জহিত্ৱাতি হিত্ৱা. ‘‘জহিত্ৱানা’’তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো. অত্তদীপাতি অত্তনো গুণে এৱ অত্তনো দীপং কত্ৱা ৱিচৰন্তা খীণাসৱা ৱুচ্চন্তি. যে হেত্থাতি হকাৰো নিপাতো পদপূৰণমত্তে. অযং পনত্থো – যে এত্থ খন্ধাযতনাদিসন্তানে যথা ইদং খন্ধাযতনাদি তথা জানন্তি, যংসভাৱং তংসভাৱংযেৱ সঞ্জানন্তি অনিচ্চাদিৱসেন জানন্তা. অযমন্তিমা নত্থি পুনব্ভৱোতি অযং নো অন্তিমা জাতি, ইদানি নত্থি পুনব্ভৱোতি এৱঞ্চ যে জানন্তীতি.

৫০৯. যো ৱেদগূতি ইদানি অত্তানং সন্ধায ভগৱা ইমং গাথমাহ. তত্থ সতিমাতি ছসততৱিহাৰসতিযা সমন্নাগতো. সম্বোধিপত্তোতি সব্বঞ্ঞুতং পত্তো. সৰণং বহূনন্তি বহূনং দেৱমনুস্সানং ভযৱিহিংসনেন সৰণভূতো.

৫১০. এৱং দক্খিণেয্যে সুত্ৱা অত্তমনো ব্ৰাহ্মণো আহ – ‘‘অদ্ধা অমোঘা’’তি. তত্থ ত্ৱঞ্হেত্থ জানাসি যথা তথা ইদন্তি ত্ৱঞ্হি এত্থ লোকে ইদং সব্বম্পি ঞেয্যং যথা তথা জানাসি যাথাৱতো জানাসি, যাদিসং তং তাদিসমেৱ জানাসীতি ৱুত্তং হোতি. তথা হি তে ৱিদিতো এস ধম্মোতি তথা হি তে এসা ধম্মধাতু সুপ্পটিৱিদ্ধা, যস্সা সুপ্পটিৱিদ্ধতা যং যং ইচ্ছসি, তং তং জানাসীতি অধিপ্পাযো.

৫১১. এৱং সো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং পসংসিত্ৱা দক্খিণেয্যসম্পদায যঞ্ঞসম্পদং ঞত্ৱা দাযকসম্পদাযপি তং ছড়ঙ্গপৰিপূৰং যঞ্ঞসম্পদং সোতুকামো ‘‘যো যাচযোগো’’তি উত্তৰিপঞ্হং পুচ্ছি. তত্ৰাযং যোজনা – যো যাচযোগো দদং পৰেসং যজতি, তস্স অক্খাহি মে ভগৱা যঞ্ঞসম্পদন্তি.

৫১২. অথস্স ভগৱা দ্ৱীহি গাথাহি অক্খাসি. তত্থাযং অত্থযোজনা – যজস্সু মাঘ, যজমানো চ সব্বত্থ ৱিপ্পসাদেহি চিত্তং, তীসুপি কালেসু চিত্তং পসাদেহি. এৱং তে যাযং –

‘‘পুব্বেৱ দানা সুমনো, দদং চিত্তং পসাদযে;

দত্ৱা অত্তমনো হোতি, এসা যঞ্ঞস্স সম্পদা’’তি. (অ. নি. ৬.৩৭; পে. ৱ. ৩০৫) –

যঞ্ঞসম্পদা ৱুত্তা, তায সম্পন্নো যঞ্ঞো ভৱিস্সতি. তত্থ সিযা ‘‘কথং চিত্তং পসাদেতব্ব’’ন্তি? দোসপ্পহানেন. কথং দোসপ্পহানং হোতি? যঞ্ঞাৰম্মণতায. অযঞ্হি আৰম্মণং যজমানস্স যঞ্ঞো এত্থ পতিট্ঠায জহাতি দোসং, অযঞ্হি সত্তেসু মেত্তাপুব্বঙ্গমেন সম্মাদিট্ঠিপদীপৱিহতমোহন্ধকাৰেন চিত্তেন যজমানস্স দেয্যধম্মসঙ্খাতো যঞ্ঞো আৰম্মণং হোতি, সো এত্থ যঞ্ঞে আৰম্মণৱসেন পৱত্তিযা পতিট্ঠায দেয্যধম্মপচ্চযং লোভং, পটিগ্গাহকপচ্চযং কোধং, তদুভযনিদানং মোহন্তি এৱং তিৱিধম্পি জহাতি দোসং. সো এৱং ভোগেসু ৱীতৰাগো, সত্তেসু চ পৱিনেয্য দোসং তপ্পহানেনেৱ পহীনপঞ্চনীৱৰণো অনুক্কমেন উপচাৰপ্পনাভেদং অপৰিমাণসত্তফৰণেন একসত্তে ৱা অনৱসেসফৰণেন অপ্পমাণং মেত্তং চিত্তং ভাৱেন্তো পুন ভাৱনাৱেপুল্লত্থং, ৰত্তিন্দিৱং সততং সব্বইৰিযাপথেসু অপ্পমত্তো হুত্ৱা তমেৱ মেত্তজ্ঝানসঙ্খাতং সব্বা দিসা ফৰতে অপ্পমঞ্ঞন্তি.

৫১৪. অথ ব্ৰাহ্মণো তং মেত্তং ‘‘ব্ৰহ্মলোকমগ্গো অয’’ন্তি অজানন্তো কেৱলং অত্তনো ৱিসযাতীতং মেত্তাভাৱনং সুত্ৱা সুট্ঠুতৰং সঞ্জাতসব্বঞ্ঞুসম্ভাৱনো ভগৱতি অত্তনা ব্ৰহ্মলোকাধিমুত্তত্তা ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিমেৱ চ সুদ্ধিং মুত্তিঞ্চ মঞ্ঞমানো ব্ৰহ্মলোকমগ্গং পুচ্ছন্তো ‘‘কো সুজ্ঝতী’’তি গাথমাহ. তত্ৰ চ ব্ৰহ্মলোকগামিং পুঞ্ঞং কৰোন্তং সন্ধাযাহ – ‘‘কো সুজ্ঝতি মুচ্চতী’’তি, অকৰোন্তং সন্ধায ‘‘বজ্ঝতী চা’’তি. কেনত্তনাতি কেন কাৰণেন. সক্খি ব্ৰহ্মজ্জদিট্ঠোতি ব্ৰহ্মা অজ্জ সক্খি দিট্ঠো. সচ্চন্তি ভগৱতো ব্ৰহ্মসমত্তং আৰব্ভ অচ্চাদৰেন সপথং কৰোতি. কথং উপপজ্জতীতি অচ্চাদৰেনেৱ পুনপি পুচ্ছতি. জুতিমাতি ভগৱন্তং আলপতি.

তত্থ যস্মা যো ভিক্খু মেত্তায তিকচতুক্কজ্ঝানং উপ্পাদেত্ৱা তমেৱ পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি, সো সুজ্ঝতি মুচ্চতি চ, তথাৰূপো চ ব্ৰহ্মলোকং ন গচ্ছতি. যো পন মেত্তায তিকচতুক্কজ্ঝানং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘সন্তা এসা সমাপত্তী’’তিআদিনা নযেন তং অস্সাদেতি, সো বজ্ঝতি. অপৰিহীনজ্ঝানো চ তেনেৱ ঝানেন ব্ৰহ্মলোকং গচ্ছতি, তস্মা ভগৱা যো সুজ্ঝতি মুচ্চতি চ, তস্স ব্ৰহ্মলোকগমনং অননুজানন্তো অনামসিত্ৱাৱ তং পুগ্গলং যো বজ্ঝতি. তস্স তেন ঝানেন ব্ৰহ্মলোকগমনং দস্সেন্তো ব্ৰাহ্মণস্স সপ্পাযেন নযেন ‘‘যো যজতী’’তি ইমং গাথমাহ.

৫১৫. তত্থ তিৱিধন্তি তিকালপ্পসাদং সন্ধাযাহ. তেন দাযকতো অঙ্গত্তযং দস্সেতি. আৰাধযে দক্খিণেয্যেভি তাদীতি তঞ্চ সো তাদিসো তিৱিধসম্পত্তিসাধকো পুগ্গলো তিৱিধং যঞ্ঞসম্পদং দক্খিণেয্যেহি খীণাসৱেহি সাধেয্য সম্পাদেয্য. ইমিনা পটিগ্গাহকতো অঙ্গত্তযং দস্সেতি. এৱং যজিত্ৱা সম্মা যাচযোগোতি এৱং মেত্তজ্ঝানপদট্ঠানভাৱেন ছড়ঙ্গসমন্নাগতং যঞ্ঞং সম্মা যজিত্ৱা সো যাচযোগো তেন ছড়ঙ্গযঞ্ঞূপনিস্সযেন মেত্তজ্ঝানেন উপপজ্জতি ব্ৰহ্মলোকন্তি ব্ৰূমীতি ব্ৰাহ্মণং সমুস্সাহেন্তো দেসনং সমাপেসি. সেসং সব্বগাথাসু উত্তানত্থমেৱ. ইতো পৰঞ্চ পুব্বে ৱুত্তনযমেৱাতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায মাঘসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সভিযসুত্তৱণ্ণনা

এৱং মে সুতন্তি সভিযসুত্তং. কা উপ্পত্তি? অযমেৱ যাস্স নিদানে ৱুত্তা. অত্থৱণ্ণনাক্কমেপি চস্স পুব্বসদিসং পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. যং পন অপুব্বং, তং উত্তানত্থানি পদানি পৰিহৰন্তা ৱণ্ণযিস্সাম. ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপেতি ৱেড়ুৱনন্তি তস্স উয্যানস্স নামং. তং কিৰ ৱেড়ূহি চ পৰিক্খিত্তং অহোসি অট্ঠাৰসহত্থেন চ পাকাৰেন, গোপুৰদ্ৱাৰট্টালকযুত্তং নীলোভাসং মনোৰমং, তেন ‘‘ৱেড়ুৱন’’ন্তি ৱুচ্চতি. কলন্দকানঞ্চেত্থ নিৱাপং অদংসু, তেন ‘‘কলন্দকনিৱাপো’’তি ৱুচ্চতি. কলন্দকা নাম কাড়কা ৱুচ্চন্তি. পুব্বে কিৰ অঞ্ঞতৰো ৰাজা তত্থ উয্যানকীড়নত্থং আগতো সুৰামদেন মত্তো দিৱাসেয্যং সুপি. পৰিজনোপিস্স ‘‘সুত্তো ৰাজা’’তি পুপ্ফফলাদীহি পলোভিযমানো ইতো চিতো চ পক্কামি. অথ সুৰাগন্ধেন অঞ্ঞতৰস্মা সুসিৰৰুক্খা কণ্হসপ্পো নিক্খমিত্ৱা ৰঞ্ঞো অভিমুখো আগচ্ছতি. তং দিস্ৱা ৰুক্খদেৱতা ‘‘ৰঞ্ঞো জীৱিতং দস্সামী’’তি কাড়কৱেসেন আগন্ত্ৱা কণ্ণমূলে সদ্দমকাসি. ৰাজা পটিবুজ্ঝি, কণ্হসপ্পো নিৱত্তো. সো তং দিস্ৱা ‘‘ইমায মম কাড়কায জীৱিতং দিন্ন’’ন্তি কাড়কানং তত্থ নিৱাপং পট্ঠপেসি, অভযঘোসনঞ্চ ঘোসাপেসি. তস্মা তং ততো পভুতি ‘‘কলন্দকনিৱাপো’’তি সঙ্খং গতং.

সভিযস্স পৰিব্বাজকস্সাতি সভিযোতি তস্স নামং, পৰিব্বাজকোতি বাহিৰ পব্বজ্জং উপাদায ৱুচ্চতি. পুৰাণসালোহিতায দেৱতাযাতি ন মাতা ন পিতা, অপিচ খো পনস্স মাতা ৱিয পিতা ৱিয চ হিতজ্ঝাসযত্তা সো দেৱপুত্তো ‘‘পুৰাণসালোহিতা দেৱতা’’তি ৱুত্তো. পৰিনিব্বুতে কিৰ কস্সপে ভগৱতি পতিট্ঠিতে সুৱণ্ণচেতিযে তযো কুলপুত্তা সম্মুখসাৱকানং সন্তিকে পব্বজিত্ৱা চৰিযানুৰূপানি কম্মট্ঠানানি গহেত্ৱা পচ্চন্তজনপদং গন্ত্ৱা অৰঞ্ঞাযতনে সমণধম্মং কৰোন্তি, অন্তৰন্তৰা চ চেতিযৱন্দনত্থায ধম্মস্সৱনত্থায চ নগৰং গচ্ছন্তি. অপৰেন চ সমযেন তাৱতকম্পি অৰঞ্ঞে ৱিপ্পৱাসং অৰোচযমানা তত্থেৱ অপ্পমত্তা ৱিহৰিংসু, এৱং ৱিহৰন্তাপি ন চ কিঞ্চি ৱিসেসং অধিগমিংসু. ততো নেসং অহোসি – ‘‘মযং পিণ্ডায গচ্ছন্তা জীৱিতে সাপেক্খা হোম, জীৱিতে সাপেক্খেন চ ন সক্কা লোকুত্তৰধম্মো অধিগন্তুং, পুথুজ্জনকালকিৰিযাপি দুক্খা, হন্দ মযং নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা পব্বতং অভিৰুয্হ কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খা সমণধম্মং কৰোমা’’তি. তে তথা অকংসু.

অথ নেসং মহাথেৰো উপনিস্সযসম্পন্নত্তা তদহেৱ ছড়ভিঞ্ঞাপৰিৱাৰং অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. সো ইদ্ধিযা হিমৱন্তং গন্ত্ৱা অনোতত্তে মুখং ধোৱিত্ৱা উত্তৰকুৰূসু পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো পুন অঞ্ঞম্পি পদেসং গন্ত্ৱা পত্তং পূৰেত্ৱা অনোতত্তউদকঞ্চ নাগলতাদন্তপোণঞ্চ গহেত্ৱা তেসং সন্তিকং আগন্ত্ৱা আহ – ‘‘পস্সথাৱুসো মমানুভাৱং, অযং উত্তৰকুৰুতো পিণ্ডপাতো, ইদং হিমৱন্ততো উদকদন্তপোণং আভতং, ইমং ভুঞ্জিত্ৱা সমণধম্মং কৰোথ, এৱাহং তুম্হে সদা উপট্ঠহিস্সামী’’তি. তে তং সুত্ৱা আহংসু – ‘‘তুম্হে, ভন্তে, কতকিচ্চা, তুম্হেহি সহ সল্লাপমত্তম্পি অম্হাকং পপঞ্চো, মা দানি তুম্হে পুন অম্হাকং সন্তিকং আগমিত্থা’’তি. সো কেনচি পৰিযাযেন তে সম্পটিচ্ছাপেতুং অসক্কোন্তো পক্কামি.

ততো তেসং একো দ্ৱীহতীহচ্চযেন পঞ্চাভিঞ্ঞো অনাগামী অহোসি. সোপি তথেৱ অকাসি, ইতৰেন চ পটিক্খিত্তো তথেৱ অগমাসি. সো তং পটিক্খিপিত্ৱা ৱাযমন্তো পব্বতং আৰুহনদিৱসতো সত্তমে দিৱসে কিঞ্চি ৱিসেসং অনধিগন্ত্ৱাৱ কালকতো দেৱলোকে নিব্বত্তি. খীণাসৱত্থেৰোপি তং দিৱসমেৱ পৰিনিব্বাযি, অনাগামী সুদ্ধাৱাসেসু উপ্পজ্জি. দেৱপুত্তো ছসু কামাৱচৰদেৱলোকেসু অনুলোমপটিলোমেন দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা অম্হাকং ভগৱতো কালে দেৱলোকা চৱিত্ৱা অঞ্ঞতৰিস্সা পৰিব্বাজিকায কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. সা কিৰ অঞ্ঞতৰস্স খত্তিযস্স ধীতা, তং মাতাপিতৰো ‘‘অম্হাকং ধীতা সমযন্তৰং জানাতূ’’তি একস্স পৰিব্বাজকস্স নিয্যাতেসুং. তস্সেকো অন্তেৱাসিকো পৰিব্বাজকো তায সদ্ধিং ৱিপ্পটিপজ্জি. সা তেন গব্ভং গণ্হি. তং গব্ভিনিং দিস্ৱা পৰিব্বাজিকা নিক্কড্ঢিংসু. সা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তী অন্তৰামগ্গে সভাযং ৱিজাযি, তেনস্স ‘‘সভিযো’’ত্ৱেৱ নামং অকাসি. সোপি সভিযো ৱড্ঢিত্ৱা পৰিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা নানাসত্থানি উগ্গহেত্ৱা মহাৱাদী হুত্ৱা ৱাদক্খিত্ততায সকলজম্বুদীপে ৱিচৰন্তো অত্তনো সদিসং ৱাদিং অদিস্ৱা নগৰদ্ৱাৰে অস্সমং কাৰাপেত্ৱা খত্তিযকুমাৰাদযো সিপ্পং সিক্খাপেন্তো তত্থ ৱসতি.

অথ ভগৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো অনুপুব্বেন ৰাজগহং আগন্ত্ৱা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰতি কলন্দকনিৱাপে. সভিযো পন বুদ্ধুপ্পাদং ন জানাতি. অথ সো সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ‘‘ইমাহং ৱিসেসং কস্সানুভাৱেন পত্তো’’তি আৱজ্জেন্তো কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে সমণধম্মকিৰিযং তে চ সহাযে অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘তেসু একো পৰিনিব্বুতো, একো ইদানি কত্থা’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘দেৱলোকা চৱিত্ৱা জম্বুদীপে উপ্পন্নো বুদ্ধুপ্পাদম্পি ন জানাতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘হন্দ নং বুদ্ধুপসেৱনায নিযোজেমী’’তি ৱীসতি পঞ্হে অভিসঙ্খৰিত্ৱা ৰত্তিভাগে তস্স অস্সমমাগম্ম আকাসে ঠত্ৱা ‘‘সভিয, সভিযা’’তি পক্কোসি. সো নিদ্দাযমানো তিক্খত্তুং তং সদ্দং সুত্ৱা নিক্খম্ম ওভাসং দিস্ৱা পঞ্জলিকো অট্ঠাসি. ততো তং ব্ৰহ্মা আহ – ‘‘অহং সভিয তৱত্থায ৱীসতি পঞ্হে আহৰিং, তে ত্ৱং উগ্গণ্হ. যো চ তে সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ইমে পঞ্হে পুট্ঠো ব্যাকৰোতি, তস্স সন্তিকে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰেয্যাসী’’তি. ইমং দেৱপুত্তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘পুৰাণসালোহিতায দেৱতায পঞ্হা উদ্দিট্ঠা হোন্তী’’তি. উদ্দিট্ঠাতি উদ্দেসমত্তেনেৱ ৱুত্তা, ন ৱিভঙ্গেন.

এৱং ৱুত্তে চ নে সভিযো একৱচনেনেৱ পদপটিপাটিযা উগ্গহেসি. অথ সো ব্ৰহ্মা জানন্তোপি তস্স বুদ্ধুপ্পাদং নাচিক্খি. ‘‘অত্থং গৱেসমানো পৰিব্বাজকো সযমেৱ সত্থাৰং ঞস্সতি. ইতো বহিদ্ধা চ সমণব্ৰাহ্মণানং তুচ্ছভাৱ’’ন্তি ইমিনা পনাধিপ্পাযেন এৱমাহ – ‘‘যো তে সভিয…পে… চৰেয্যাসী’’তি. থেৰগাথাসু পন চতুক্কনিপাতে সভিযত্থেৰাপদানং ৱণ্ণেন্তা ভণন্তি ‘‘সা চস্স মাতা অত্তনো ৱিপ্পটিপত্তিং চিন্তেত্ৱা তং জিগুচ্ছমানা ঝানং উপ্পাদেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে উপ্পন্না, তায ব্ৰহ্মদেৱতায তে পঞ্হা উদ্দিট্ঠা’’তি.

যে তেতি ইদানি ৱত্তব্বানং উদ্দেসপচ্চুদ্দেসো. সমণব্ৰাহ্মণাতি পব্বজ্জূপগমনেন লোকসম্মুতিযা চ সমণা চেৱ ব্ৰাহ্মণা চ. সঙ্ঘিনোতি গণৱন্তো. গণিনোতি সত্থাৰো, ‘‘সব্বঞ্ঞুনো ময’’ন্তি এৱং পটিঞ্ঞাতাৰো. গণাচৰিযাতি উদ্দেসপৰিপুচ্ছাদিৱসেন পব্বজিতগহট্ঠগণস্স আচৰিযা. ঞাতাতি অভিঞ্ঞাতা, ৱিস্সুতা পাকটাতি ৱুত্তং হোতি. যসস্সিনোতি লাভপৰিৱাৰসম্পন্না. তিত্থকৰাতি তেসং দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তেহি ওতৰিতব্বানং ওগাহিতব্বানং দিট্ঠিতিত্থানং কত্তাৰো. সাধুসম্মতা বহুজনস্সাতি ‘‘সাধৱো এতে সন্তো সপ্পুৰিসা’’তি এৱং বহুজনস্স সম্মতা.

সেয্যথিদন্তি কতমে তেতি চে-ইচ্চেতস্মিং অত্থে নিপাতো. পূৰণোতি নামং, কস্সপোতি গোত্তং. সো কিৰ জাতিযা দাসো, দাসসতং পূৰেন্তো জাতো. তেনস্স ‘‘পূৰণো’’তি নামমকংসু. পলাযিত্ৱা পন নগ্গেসু পব্বজিত্ৱা ‘‘কস্সপো অহ’’ন্তি গোত্তং উদ্দিসি, সব্বঞ্ঞুতঞ্চ পচ্চঞ্ঞাসি. মক্খলীতি নামং, গোসালায জাতত্তা গোসালোতিপি ৱুচ্চতি. সোপি কিৰ জাতিযা দাসো এৱ, পলাযিত্ৱা পব্বজি, সব্বঞ্ঞুতঞ্চ পচ্চঞ্ঞাসি. অজিতোতি নামং, অপ্পিচ্ছতায কেসকম্বলং ধাৰেতি, তেন কেসকম্বলোতিপি ৱুচ্চতি, সোপি সব্বঞ্ঞুতং পচ্চঞ্ঞাসি. পকুধোতি নামং, কচ্চাযনোতি গোত্তং. অপ্পিচ্ছৱসেন উদকে জীৱসঞ্ঞায চ ন্হানমুখধোৱনাদি পটিক্খিত্তো, সোপি সব্বঞ্ঞুতং পচ্চঞ্ঞাসি. সঞ্চযোতি নামং, বেলট্ঠো পনস্স পিতা, তস্মা বেলট্ঠপুত্তোতি ৱুচ্চতি, সোপি সব্বঞ্ঞুতং পচ্চঞ্ঞাসি. নিগণ্ঠোতি পব্বজ্জানামেন, নাটপুত্তোতি পিতুনামেন ৱুচ্চতি. নাটোতি কিৰ নামস্স পিতা, তস্স পুত্তোতি নাটপুত্তো, সোপি সব্বঞ্ঞুতং পচ্চঞ্ঞাসি. সব্বেপি পঞ্চসতপঞ্চসতসিস্সপৰিৱাৰা অহেসুং. তেতি তে ছ সত্থাৰো. তে পঞ্হেতি তে ৱীসতি পঞ্হে. তেতি তে ছ সত্থাৰো. ন সম্পাযন্তীতি ন সম্পাদেন্তি. কোপন্তি চিত্তচেতসিকানং আৱিলভাৱং. দোসন্তি পদুট্ঠচিত্ততং, তদুভযম্পেতং মন্দতিক্খভেদস্স কোধস্সেৱাধিৱচনং. অপ্পচ্চযন্তি অপ্পতীততা, দোমনস্সন্তি ৱুত্তং হোতি. পাতুকৰোন্তীতি কাযৱচীৱিকাৰেন পকাসেন্তি, পাকটং কৰোন্তি.

হীনাযাতি গহট্ঠভাৱায. গহট্ঠভাৱো হি পব্বজ্জং উপনিধায সীলাদিগুণহীনতো হীনকামসুখপটিসেৱনতো ৱা ‘‘হীনো’’তি ৱুচ্চতি. উচ্চা পব্বজ্জা. আৱত্তিত্ৱাতি ওসক্কিত্ৱা. কামে পৰিভুঞ্জেয্যন্তি কামে পটিসেৱেয্যং. ইতি কিৰস্স সব্বঞ্ঞুপটিঞ্ঞানম্পি পব্বজিতানং তুচ্ছকত্তং দিস্ৱা অহোসি. উপ্পন্নপৰিৱিতক্কৱসেনেৱ চ আগন্ত্ৱা পুনপ্পুনং ৱীমংসমানস্স অথ খো সভিযস্স পৰিব্বাজকস্স এতদহোসি – ‘‘অযম্পি খো সমণো’’তি চ ‘‘যেপি খো তে ভোন্তো’’তি চ ‘‘সমণো খো দহৰোতি ন উঞ্ঞাতব্বো’’তি চাতি এৱমাদি. তত্থ জিণ্ণাতিআদীনি পদানি ৱুত্তনযানেৱ. থেৰাতি অত্তনো সমণধম্মে থিৰভাৱপ্পত্তা. ৰত্তঞ্ঞূতি ৰতনঞ্ঞূ, ‘‘নিব্বানৰতনং জানাম ময’’ন্তি এৱং সকায পটিঞ্ঞায লোকেনাপি সম্মতা, বহুৰত্তিৱিদূ ৱা. চিৰং পব্বজিতানং এতেসন্তি চিৰপব্বজিতা. ন উঞ্ঞাতব্বোতি ন অৱজানিতব্বো, ন নীচং কত্ৱা জানিতব্বোতি ৱুত্তং হোতি. ন পৰিভোতব্বোতি ন পৰিভৱিতব্বো, ‘‘কিমেস ঞস্সতী’’তি এৱং ন গহেতব্বোতি ৱুত্তং হোতি.

৫১৬. কঙ্খী ৱেচিকিচ্ছীতি সভিযো ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদমানো এৱং ভগৱতো ৰূপসম্পত্তিদমূপসমসূচিতং সব্বঞ্ঞুতং সম্ভাৱযমানো ৱিগতুদ্ধচ্চো হুত্ৱা আহ – ‘‘কঙ্খী ৱেচিকিচ্ছী’’তি. তত্থ ‘‘লভেয্যং নু খো ইমেসং ব্যাকৰণ’’ন্তি এৱং পঞ্হানং ব্যাকৰণকঙ্খায কঙ্খী. ‘‘কো নু খো ইমস্সিমস্স চ পঞ্হস্স অত্থো’’তি এৱং ৱিচিকিচ্ছায ৱেচিকিচ্ছী. দুব্বলৱিচিকিচ্ছায ৱা তেসং পঞ্হানং অত্থে কঙ্খনতো কঙ্খী, বলৱতিযা ৱিচিনন্তো কিচ্ছতিযেৱ, ন সক্কোতি সন্নিট্ঠাতুন্তি ৱেচিকিচ্ছী. অভিকঙ্খমানোতি অতিৱিয পত্থযমানো. তেসন্তকৰোতি তেসং পঞ্হানং অন্তকৰো. ভৱন্তোৱ এৱং ভৱাহীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পঞ্হে মে পুট্ঠো…পে… ব্যাকৰোহি মে’’তি. তত্থ পঞ্হে মেতি পঞ্হে মযা. পুট্ঠোতি পুচ্ছিতো. অনুপুব্বন্তি পঞ্হপটিপাটিযা অনুধম্মন্তি অত্থানুৰূপং পাড়িং আৰোপেন্তো. ব্যাকৰোহি মেতি ময্হং ব্যাকৰোহি.

৫১৭. দূৰতোতি সো কিৰ ইতো চিতো চাহিণ্ডন্তো সত্তযোজনসতমগ্গতো আগতো. তেনাহ – ভগৱা ‘‘দূৰতো আগতোসী’’তি, কস্সপস্স ভগৱতো ৱা সাসনতো আগতত্তা ‘‘দূৰতো আগতোসী’’তি নং আহ.

৫১৮. পুচ্ছ মন্তি ইমায পনস্স গাথায সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেতি. তত্থ মনসিচ্ছসীতি মনসা ইচ্ছসি.

যং ৱতাহন্তি যং ৱত অহং. অত্তমনোতি পীতিপামোজ্জসোমনস্সেহি ফুটচিত্তো. উদগ্গোতি কাযেন চিত্তেন চ অব্ভুন্নতো. ইদং পন পদং ন সব্বপাঠেসু অত্থি. ইদানি যেহি ধম্মেহি অত্তমনো, তে দস্সেন্তো আহ – ‘‘পমুদিতো পীতিসোমনস্সজাতো’’তি.