৩. সুভাসিতসুত্তৱণ্ণনা

এৱং মে সুতন্তি সুভাসিতসুত্তং. অত্তজ্ঝাসযতো চস্স উপ্পত্তি. ভগৱা হি সুভাসিতপ্পিযো, সো অত্তনো সুভাসিতসমুদাচাৰপ্পকাসনেন সত্তানং দুব্ভাসিতসমুদাচাৰং পটিসেধেন্তো ইমং সুত্তমভাসি. তত্থ এৱং মে সুতন্তিআদি সঙ্গীতিকাৰৱচনং. তত্থ তত্ৰ খো ভগৱা…পে… ভদন্তেতি তে ভিক্খূতি এতং অপুব্বং, সেসং ৱুত্তনযমেৱ. তস্মা অপুব্বপদৱণ্ণনত্থমিদং ৱুচ্চতি – তত্ৰাতি দেসকালপৰিদীপনং. তঞ্হি যং সমযং ৱিহৰতি, তত্ৰ সমযে, যস্মিঞ্চ আৰামে ৱিহৰতি, তত্ৰ আৰামেতি দীপেতি. ভাসিতব্বযুত্তে ৱা দেসকালে দীপেতি. ন হি ভগৱা অযুত্তে দেসে কালে ৱা ধম্মং ভাসতি. ‘‘অকালো খো, তাৱ, বাহিযা’’তিআদি (উদা. ১০) চেত্থ সাধকং. খোতি পদপূৰণমত্তে অৱধাৰণাদিকালত্থে ৱা নিপাতো. ভগৱাতি লোকগৰুপৰিদীপনং. ভিক্খূতি কথাসৱনযুত্তপুগ্গলপৰিদীপনং. আমন্তেসীতি আলপি অভাসি সম্বোধেসি.

ভিক্খৱোতি আমন্তনাকাৰপৰিদীপনং. তঞ্চ ভিক্খনসীলতাদিগুণযোগসিদ্ধত্তা ৱুত্তং. তেন নেসং হীনাধিকজনসেৱিতং ৱুত্তিং পকাসেন্তো উদ্ধতদীনভাৱনিগ্গহং কৰোতি. ‘‘ভিক্খৱো’’তি ইমিনা চ কৰুণাৱিপ্ফাৰসোম্মহদযনযননিপাতপুব্বঙ্গমেন ৱচনেন তে অত্তনো মুখাভিমুখে কৰিত্ৱা তেনেৱ কথেতুকম্যতাদীপকেন ৱচনেন তেসং সোতুকম্যতং জনেতি, তেনেৱ চ সম্বোধনত্থেন ৱচনেন সাধুকসৱনমনসিকাৰেপি তে নিযোজেতি. সাধুকসৱনমনসিকাৰাযত্তা হি সাসনসম্পত্তি. অপৰেসুপি দেৱমনুস্সেসু ৱিজ্জমানেসু কস্মা ভিক্খূ এৱ আমন্তেসীতি চে? জেট্ঠসেট্ঠাসন্নসদাসন্নিহিতভাৱতো. সব্বপৰিসসাধাৰণা হি অযং ধম্মদেসনা, ন পাটিপুগ্গলিকা. পৰিসায চ জেট্ঠা ভিক্খূ পঠমুপ্পন্নত্তা, সেট্ঠা অনগাৰিযভাৱং আদিং কত্ৱা সত্থু চৰিযানুৱিধাযকত্তা সকলসাসনপটিগ্গাহকত্তা চ. আসন্না তত্থ নিসিন্নেসু সত্থু সন্তিকত্তা, সদা সন্নিহিতা সত্থু সন্তিকাৱচৰত্তা. তেন ভগৱা সব্বপৰিসসাধাৰণং ধম্মং দেসেন্তো ভিক্খূ এৱ আমন্তেসি. অপিচ ভাজনং তে ইমায কথায যথানুসিট্ঠং পটিপত্তিসব্ভাৱতোতিপি তে এৱ আমন্তেসি. ভদন্তেতি গাৰৱাধিৱচনমেতং. তে ভিক্খূতি যে ভগৱা আমন্তেসি, তে এৱং ভগৱন্তং আলপন্তা ভগৱতো পচ্চস্সোসুন্তি.

চতূহি অঙ্গেহীতি চতূহি কাৰণেহি অৱযৱেহি ৱা. মুসাৱাদাৱেৰমণিআদীনি হি চত্তাৰি সুভাসিতৱাচায কাৰণানি. সচ্চৱচনাদযো চত্তাৰো অৱযৱা, কাৰণত্থে চ অঙ্গসদ্দো. চতূহীতি নিস্সক্কৱচনং হোতি, অৱযৱত্থে কৰণৱচনং. সমন্নাগতাতি সমনুআগতা পৱত্তা যুত্তা চ. ৱাচাতি সমুল্লপনৱাচা. যা সা ‘‘ৱাচা গিৰা ব্যপ্পথো’’তি (ধ. স. ৬৩৬) চ, ‘‘নেলা কণ্ণসুখা’’তি (দী. নি. ১.৯; ম. নি. ৩.১৪) চ এৱমাদীসু আগচ্ছতি. যা পন ‘‘ৱাচায চে কতং কম্ম’’ন্তি (ধ. স. অট্ঠ. ১ কাযকম্মদ্ৱাৰ) এৱং ৱিঞ্ঞত্তি চ, ‘‘যা চতূহি ৱচীদুচ্চৰিতেহি আৰতি ৱিৰতি…পে… অযং ৱুচ্চতি সম্মাৱাচা’’তি (ধ. স. ২৯৯; ৱিভ. ২০৬) এৱং ৱিৰতি চ, ‘‘ফৰুসৱাচা, ভিক্খৱে, আসেৱিতা ভাৱিতা বহুলীকতা নিৰযসংৱত্তনিকা হোতী’’তি (অ. নি. ৮.৪০) এৱং চেতনা চ ৱাচাতি আগচ্ছতি, সা ইধ ন অধিপ্পেতা. কস্মা? অভাসিতব্বতো. সুভাসিতা হোতীতি সুট্ঠু ভাসিতা হোতি. তেনস্সা অত্থাৱহনতং দীপেতি. ন দুব্ভাসিতাতি ন দুট্ঠু ভাসিতা. তেনস্সা অনত্থানাৱহনতং দীপেতি. অনৱজ্জাতি ৱজ্জসঙ্খাতৰাগাদিদোসৱিৰহিতা. তেনস্সা কাৰণসুদ্ধিং ৱুত্তদোসাভাৱঞ্চ দীপেতি. অননুৱজ্জা চাতি অনুৱাদৱিমুত্তা. তেনস্সা সব্বাকাৰসম্পত্তিং দীপেতি. ৱিঞ্ঞূনন্তি পণ্ডিতানং. তেন নিন্দাপসংসাসু বালা অপ্পমাণাতি দীপেতি.

কতমেহি চতূহীতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. ভিক্খৱেতি যেসং কথেতুকামো, তদালপনং. ভিক্খূতি ৱুত্তপ্পকাৰৱাচাভাসনকপুগ্গলনিদস্সনং. সুভাসিতংযেৱ ভাসতীতি পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায চতূসু ৱাচঙ্গেসু অঞ্ঞতৰঙ্গনিদ্দেসৱচনং. নো দুব্ভাসিতন্তি তস্সেৱ ৱাচঙ্গস্স পটিপক্খভাসননিৱাৰণং. তেন ‘‘মুসাৱাদাদযোপি কদাচি ৱত্তব্বা’’তি দিট্ঠিং নিসেধেতি. ‘‘নো দুব্ভাসিত’’ন্তি ইমিনা ৱা মিচ্ছাৱাচপ্পহানং দীপেতি, ‘‘সুভাসিত’’ন্তি ইমিনা পহীনমিচ্ছাৱাচেন সতা ভাসিতব্বৱচনলক্খণং. তথা পাপস্স অকৰণং, কুসলস্স উপসম্পদং. অঙ্গপৰিদীপনত্থং পন অভাসিতব্বং পুব্বে অৱত্ৱা ভাসিতব্বমেৱাহ. এস নযো ধম্মংযেৱাতিআদীসুপি.

এত্থ চ ‘‘সুভাসিতংযেৱ ভাসতি নো দুব্ভাসিত’’ন্তি ইমিনা পিসুণদোসৰহিতং সমগ্গকৰণৱচনং ৱুত্তং, ‘‘ধম্মংযেৱ ভাসতি নো অধম্ম’’ন্তি ইমিনা সম্ফদোসৰহিতং ধম্মতো অনপেতং মন্তাৱচনং ৱুত্তং, ইতৰেহি দ্ৱীহি ফৰুসালিকৰহিতানি পিযসচ্চৱচনানি ৱুত্তানি. ইমেহি খোতিআদিনা পন তানি অঙ্গানি পচ্চক্খতো দস্সেন্তো তং ৱাচং নিগমেতি. ৱিসেসতো চেত্থ ‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৱাচা সুভাসিতা হোতী’’তি ভণন্তো যদঞ্ঞে পটিঞ্ঞাদীহি অৱযৱেহি নামাদীহি পদেহি লিঙ্গৱচনৱিভত্তিকালকাৰকাদীহি সম্পত্তীহি চ সমন্নাগতং ৱাচং ‘‘সুভাসিত’’ন্তি মঞ্ঞন্তি, তং ধম্মতো পটিসেধেতি. অৱযৱাদিসম্পন্নাপি হি পেসুঞ্ঞাদিসমন্নাগতা ৱাচা দুব্ভাসিতাৱ হোতি অত্তনো পৰেসঞ্চ অনত্থাৱহত্তা. ইমেহি পন চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা সচেপি মিলক্খুভাসাপৰিযাপন্না ঘটচেটিকাগীতিকপৰিযাপন্না ৱা হোতি, তথাপি সুভাসিতা এৱ লোকিযলোকুত্তৰহিতসুখাৱহত্তা. সীহড়দীপে মগ্গপস্সে সস্সং ৰক্খন্তিযা সীহড়চেটিকায সীহড়কেনেৱ জাতিজৰামৰণপটিসংযুত্তং গীতং গাযন্তিযা সুত্ৱা মগ্গং গচ্ছন্তা সট্ঠিমত্তা ৱিপস্সকভিক্খূ চেত্থ অৰহত্তং পত্তা নিদস্সনং. তথা তিস্সো নাম আৰদ্ধৱিপস্সকো ভিক্খু পদুমসৰসমীপেন গচ্ছন্তো পদুমসৰে পদুমানি ভঞ্জিত্ৱা ভঞ্জিত্ৱা –

‘‘পাতো ফুল্লং কোকনদং, সূৰিযালোকেন ভজ্জিযতে;

এৱং মনুস্সত্তগতা সত্তা, জৰাভিৱেগেন মদ্দীযন্তী’’তি. –

ইমং গীতং গাযন্তিযা চেটিকায সুত্ৱা অৰহত্তং পত্তো, বুদ্ধন্তৰে চ অঞ্ঞতৰো পুৰিসো সত্তহি পুত্তেহি সদ্ধিং ৱনা আগম্ম অঞ্ঞতৰায ইত্থিযা মুসলেন তণ্ডুলে কোট্টেন্তিযা –

‘‘জৰায পৰিমদ্দিতং এতং, মিলাতছৱিচম্মনিস্সিতং;

মৰণেন ভিজ্জতি এতং, মচ্চুস্স ঘসমামিসং.

‘‘কিমীনং আলযং এতং, নানাকুণপেন পূৰিতং;

অসুচিস্স ভাজনং এতং, কদলিক্খন্ধসমং ইদ’’ন্তি. –

ইমং গীতিকং সুত্ৱা সহ পুত্তেহি পচ্চেকবোধিং পত্তো, অঞ্ঞে চ ঈদিসেহি উপাযেহি অৰিযভূমিং পত্তা নিদস্সনং. অনচ্ছৰিযং পনেতং, যং ভগৱতা আসযানুসযকুসলেন ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তা গাথাযো সুত্ৱা পঞ্চসতা ভিক্খূ অৰহত্তং পাপুণিংসু, অঞ্ঞে চ খন্ধাযতনাদিপটিসংযুত্তা কথা সুত্ৱা অনেকে দেৱমনুস্সাতি. এৱং ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৱাচা সচেপি মিলক্খুভাসাপৰিযাপন্না, ঘটচেটিকাগীতিকপৰিযাপন্না ৱা হোতি, তথাপি ‘‘সুভাসিতা’’তি ৱেদিতব্বা. সুভাসিতত্তা এৱ চ অনৱজ্জা চ অননুৱজ্জা চ ৱিঞ্ঞূনং অত্থত্থিকানং কুলপুত্তানং অত্থপটিসৰণানং, নো ব্যঞ্জনপটিসৰণানন্তি.

ইদমৱোচ ভগৱাতি ইদং সুভাসিতলক্খণং ভগৱা অৱোচ. ইদং ৱত্ৱান সুগতো, অথাপৰং এতদৱোচ সত্থাতি ইদঞ্চ লক্খণং ৱত্ৱা অথ অঞ্ঞম্পি এতং অৱোচ সত্থা. ইদানি ৱত্তব্বগাথং দস্সেত্ৱা সব্বমেতং সঙ্গীতিকাৰকা আহংসু. তত্থ অপৰন্তি গাথাবন্ধৱচনং সন্ধায ৱুচ্চতি. তং দুৱিধং হোতি – পচ্ছা আগতপৰিসং অস্সৱনসুস্সৱনআধাৰণদড়্হীকৰণাদীনি ৱা সন্ধায তদত্থদীপকমেৱ চ. পুব্বে কেনচি কাৰণেন পৰিহাপিতস্স অত্থস্স দীপনেন অত্থৱিসেসদীপকঞ্চ ‘‘পুৰিসস্স হি জাতস্স, কুঠাৰী জাযতে মুখে’’তিআদীসু (সু. নি. ৬৬২) ৱিয. ইধ পন তদত্থদীপকমেৱ.

৪৫৩. তত্থ সন্তোতি বুদ্ধাদযো. তে হি সুভাসিতং ‘‘উত্তমং সেট্ঠ’’ন্তি ৱণ্ণযন্তি. দুতিযং ততিযং চতুত্থন্তি ইদং পন পুব্বে নিদ্দিট্ঠক্কমং উপাদায ৱুত্তং. গাথাপৰিযোসানে পন ৱঙ্গীসত্থেৰো ভগৱতো সুভাসিতে পসীদি.

সো যং পসন্নাকাৰং অকাসি, যঞ্চ ৱচনং ভগৱা অভাসি, তং দস্সেন্তা সঙ্গীতিকাৰকা ‘‘অথ খো আযস্মা’’তিআদিমাহংসু. তত্থ পটিভাতি মন্তি মম ভাগো পকাসতি. পটিভাতু তন্তি তৱ ভাগো পকাসতু. সাৰুপ্পাহীতি অনুচ্ছৱিকাহি. অভিত্থৱীতি পসংসি.

৪৫৪. ন তাপযেতি ৱিপ্পটিসাৰেন ন তাপেয্য. ন ৱিহিংসেয্যাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দন্তো ন বাধেয্য. সা ৱে ৱাচাতি সা ৱাচা একংসেনেৱ সুভাসিতা. এত্তাৱতা অপিসুণৱাচায ভগৱন্তং থোমেতি.

৪৫৫. পটিনন্দিতাতি হট্ঠেন হদযেন পটিমুখং গন্ত্ৱা নন্দিতা সম্পিযাযিতা. যং অনাদায পাপানি, পৰেসং ভাসতে পিযন্তি যং ৱাচং ভাসন্তো পৰেসং পাপানি অপ্পিযানি পটিক্কূলানি ফৰুসৱচনানি অনাদায অত্থব্যঞ্জনমধুৰং পিযমেৱ ৱচনং ভাসতি, তং পিযৱাচমেৱ ভাসেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. ইমায গাথায পিযৱচনেন ভগৱন্তং অভিত্থৱি.

৪৫৬. অমতাতি অমতসদিসা সাদুভাৱেন. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘সচ্চং হৱে সাদুতৰং ৰসান’’ন্তি (সং. নি. ১.৭৩; সু. নি. ১৮৪). নিব্বানামতপচ্চযত্তা ৱা অমতা. এস ধম্মো সনন্তনোতি যাযং সচ্চৱাচা নাম, এস পোৰাণো ধম্মো চৰিযা পৱেণী, ইদমেৱ হি পোৰাণানং আচিণ্ণং, ন তে অলিকং ভাসিংসু. তেনেৱাহ – ‘‘সচ্চে অত্থে চ ধম্মে চ, অহু সন্তো পতিট্ঠিতা’’তি. তত্থ সচ্চে পতিট্ঠিতত্তা এৱ অত্তনো চ পৰেসঞ্চ অত্থে পতিট্ঠিতা. অত্থে পতিট্ঠিতত্তা এৱ চ ধম্মে পতিট্ঠিতা হোন্তীতি ৱেদিতব্বা. পৰং ৱা দ্ৱযং সচ্চৱিসেসনমিচ্চেৱ ৱেদিতব্বং. সচ্চে পতিট্ঠিতা. কীদিসে? অত্থে চ ধম্মে চ, যং পৰেসং অত্থতো অনপেতত্তা অত্থং অনুপৰোধং কৰোতীতি ৱুত্তং হোতি. সতিপি চ অনুপৰোধকৰত্তে ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মং, যং ধম্মিকমেৱ অত্থং সাধেতীতি ৱুত্তং হোতি. ইমায গাথায সচ্চৱচনেন ভগৱন্তং অভিত্থৱি.

৪৫৭. খেমন্তি অভযং নিৰুপদ্দৱং. কেন কাৰণেনাতি চে? নিব্বানপ্পত্তিযা দুক্খস্সন্তকিৰিযায, যস্মা কিলেসনিব্বানং পাপেতি, ৱট্টদুক্খস্স চ অন্তকিৰিযায সংৱত্ততীতি অত্থো. অথ ৱা যং বুদ্ধো নিব্বানপ্পত্তিযা দুক্খস্সন্তকিৰিযাযাতি দ্ৱিন্নং নিব্বানধাতূনমত্থায খেমমগ্গপ্পকাসনতো খেমং ৱাচং ভাসতি, সা ৱে ৱাচানমুত্তমাতি সা ৱাচা সব্বৱাচানং সেট্ঠাতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমায গাথায মন্তাৱচনেন ভগৱন্তং অভিত্থৱন্তো অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসীতি অযমেত্থ অপুব্বপদৱণ্ণনা. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায সুভাসিতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.