২. পধানসুত্তৱণ্ণনা
৪২৮. তং মং পধানপহিতত্তন্তি পধানসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ‘‘পধানায গমিস্সামি, এত্থ মে ৰঞ্জতী মনো’’তি আযস্মা আনন্দো পব্বজ্জাসুত্তং নিট্ঠাপেসি. ভগৱা গন্ধকুটিযং নিসিন্নো চিন্তেসি – ‘‘মযা ছব্বস্সানি পধানং পত্থযমানেন দুক্কৰকাৰিকা কতা, তং অজ্জ ভিক্খূনং কথেস্সামী’’তি. অথ গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা বুদ্ধাসনে নিসিন্নো ‘‘তং মং পধানপহিতত্ত’’ন্তি আৰভিত্ৱা ইমং সুত্তমভাসি.
তত্থ তং মন্তি দ্ৱীহিপি ৱচনেহি অত্তানমেৱ নিদ্দিসতি. পধানপহিতত্তন্তি নিব্বানত্থায পেসিতচিত্তং পৰিচ্চত্তঅত্তভাৱং ৱা. নদিং নেৰঞ্জৰং পতীতি লক্খণং নিদ্দিসতি. লক্খণঞ্হি পধানপহিতত্তায নেৰঞ্জৰা নদী. তেনেৱ চেত্থ উপযোগৱচনং. অযং পনত্থো ‘‘নদিযা নেৰঞ্জৰাযা’’তি, নেৰঞ্জৰায তীৰেতি ৱুত্তং হোতি. ৱিপৰক্কম্মাতি অতীৱ পৰক্কমিত্ৱা. ঝাযন্তন্তি অপ্পাণকজ্ঝানমনুযুঞ্জন্তং. যোগক্খেমস্স পত্তিযাতি চতূহি যোগেহি খেমস্স নিব্বানস্স অধিগমত্থং.
৪২৯. নমুচীতি মাৰো. সো হি অত্তনো ৱিসযা নিক্খমিতুকামে দেৱমনুস্সে ন মুঞ্চতি, অন্তৰাযং নেসং কৰোতি, তস্মা ‘‘নমুচী’’তি ৱুচ্চতি. কৰুণং ৱাচন্তি অনুদ্দযাযুত্তং ৱাচং. ভাসমানো উপাগমীতি ইদং উত্তানমেৱ. কস্মা পন উপাগতো? মহাপুৰিসো কিৰ একদিৱসং চিন্তেসি – ‘‘সব্বদা আহাৰং পৰিযেসমানো জীৱিতে সাপেক্খো হোতি, ন চ সক্কা জীৱিতে সাপেক্খেন অমতং অধিগন্তু’’ন্তি. ততো আহাৰুপচ্ছেদায পটিপজ্জি, তেন কিসো দুব্বণ্ণো চ অহোসি. অথ মাৰো ‘‘অযং সম্বোধায মগ্গো হোতি, ন হোতীতি অজানন্তো অতিঘোৰং তপং কৰোতি, কদাচি মম ৱিসযং অতিক্কমেয্যা’’তি ভীতো ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ ৱত্ৱা ৱাৰেস্সামী’’তি আগতো. তেনেৱাহ – ‘‘কিসো ত্ৱমসি দুব্বণ্ণো, সন্তিকে মৰণং তৱা’’তি.
৪৩০. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা অথস্স মৰণসন্তিকভাৱং সাৱেন্তো আহ – ‘‘সহস্সভাগো মৰণস্স, একংসো তৱ জীৱিত’’ন্তি. তস্সত্থো – সহস্সং ভাগানং অস্সাতি সহস্সভাগো. কো সো? মৰণস্স পচ্চযোতি পাঠসেসো. একো অংসোতি একংসো. ইদং ৱুত্তং হোতি – অযং অপ্পাণকজ্ঝানাদিসহস্সভাগো তৱ মৰণস্স পচ্চযো, ততো পন তে একো এৱ ভাগো জীৱিতং, এৱং সন্তিকে মৰণং তৱাতি. এৱং মৰণস্স সন্তিকভাৱং সাৱেত্ৱা অথ নং জীৱিতে সমুস্সাহেন্তো আহ ‘‘জীৱ ভো জীৱিতং সেয্যো’’তি. কথং সেয্যোতি চে. জীৱং পুঞ্ঞানি কাহসীতি.
৪৩১. অথ অত্তনা সম্মতানি পুঞ্ঞানি দস্সেন্তো আহ – ‘‘চৰতো চ তে ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি. তত্থ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি কালেন কালং মেথুনৱিৰতিং সন্ধাযাহ, যং তাপসা কৰোন্তি. জূহতোতি জুহন্তস্স. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.
৪৩২. দুগ্গো মগ্গোতি ইমং পন অড্ঢগাথং পধানৱিচ্ছন্দং জনেন্তো আহ. তত্থ অপ্পাণকজ্ঝানাদিগহনত্তা দুক্খেন গন্তব্বোতি দুগ্গো, দুক্খিতকাযচিত্তেন কত্তব্বত্তা দুক্কৰো, সন্তিকমৰণেন তাদিসেনাপি পাপুণিতুং অসক্কুণেয্যতো দুৰভিসম্ভৱোতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো. ইতো পৰং ইমা গাথা ভণং মাৰো, অট্ঠা বুদ্ধস্স সন্তিকেতি অযমুপড্ঢগাথা সঙ্গীতিকাৰেহি ৱুত্তা. সকলগাথাপীতি একে. ভগৱতা এৱ পন পৰং ৱিয অত্তানং নিদ্দিসন্তেন সব্বমেত্থ এৱংজাতিকং ৱুত্তন্তি অযমম্হাকং খন্তি. তত্থ অট্ঠাতি অট্ঠাসি. সেসং উত্তানমেৱ.
৪৩৩. ছট্ঠগাথায যেনত্থেনাতি এত্থ পৰেসং অন্তৰাযকৰণেন অত্তনো অত্থেন ত্ৱং, পাপিম, আগতোসীতি অযমধিপ্পাযো. সেসং উত্তানমেৱ.
৪৩৪. ‘‘জীৱং পুঞ্ঞানি কাহসী’’তি ইদং পন ৱচনং পটিক্খিপন্তো ‘‘অণুমত্তোপী’’তি ইমং গাথমাহ. তত্থ পুঞ্ঞেনাতি ৱট্টগামিং মাৰেন ৱুত্তং পুঞ্ঞং সন্ধায ভণতি. সেসং উত্তানমেৱ.
৪৩৫. ইদানি ‘‘একংসো তৱ জীৱিত’’ন্তি ইদং ৱচনং আৰব্ভ মাৰং সন্তজ্জেন্তো ‘‘অত্থি সদ্ধা’’তি ইমং গাথমাহ. তত্ৰাযমধিপ্পাযো – অৰে, মাৰ, যো অনুত্তৰে সন্তিৱৰপদে অস্সদ্ধো ভৱেয্য, সদ্ধোপি ৱা কুসীতো, সদ্ধো আৰদ্ধৱীৰিযো সমানোপি ৱা দুপ্পঞ্ঞো, তং ত্ৱং জীৱিতমনুপুচ্ছমানো সোভেয্যাসি, ময্হং পন অনুত্তৰে সন্তিৱৰপদে ওকপ্পনসদ্ধা অত্থি, তথা কাযিকচেতসিকমসিথিলপৰক্কমতাসঙ্খাতং ৱীৰিযং, ৱজিৰূপমা পঞ্ঞা চ মম ৱিজ্জতি, সো ত্ৱং এৱং মং পহিতত্তং উত্তমজ্ঝাসযং কিং জীৱমনুপুচ্ছসি, কস্মা জীৱিতং পুচ্ছসি. পঞ্ঞা চ মমাতি এত্থ চ সদ্দেন সতি সমাধি চ. এৱং সন্তে যেহি পঞ্চহি ইন্দ্ৰিযেহি সমন্নাগতা নিব্বানং পাপুণন্তি, তেসু একেনাপি অৱিৰহিতং এৱং মং পহিতত্তং কিং জীৱমনুপুচ্ছসি? ননু – একাহং জীৱিতং সেয্যো, ৱীৰিযমাৰভতো দড়্হং (ধ. প. ১১২). পঞ্ঞৱন্তস্স ঝাযিনো, পস্সতো উদযব্বযন্তি (ধ. প. ১১১, ১১৩).
৪৩৬-৮. এৱং মাৰং সন্তজ্জেত্ৱা অত্তনো দেহচিত্তপ্পৱত্তিং দস্সেন্তো ‘‘নদীনমপী’’পি গাথাত্তযমাহ. তমত্থতো পাকটমেৱ. অযং পন অধিপ্পাযৱণ্ণনা – য্ৱাযং মম সৰীৰে অপ্পাণকজ্ঝানৱীৰিযৱেগসমুট্ঠিতো ৱাতো ৱত্ততি, লোকে গঙ্গাযমুনাদীনং নদীনম্পি সোতানি অযং ৱিসোসযে, কিঞ্চ মে এৱং পহিতত্তস্স চতুনাড়িমত্তং লোহিতং ন উপসোসেয্য. ন কেৱলঞ্চ মে লোহিতমেৱ সুস্সতি, অপিচ খো পন তম্হি লোহিতে সুস্সমানম্হি বদ্ধাবদ্ধভেদং সৰীৰানুগতং পিত্তং, অসিতপীতাদিপটিচ্ছাদকং চতুনাড়িমত্তমেৱ সেম্হঞ্চ, কিঞ্চাপৰং তত্তকমেৱ মুত্তঞ্চ ওজঞ্চ সুস্সতি, তেসু চ সুস্সমানেসু মংসানিপি খীযন্তি, তস্স মে এৱং অনুপুব্বেন মংসেসু খীযমানেসু ভিয্যো চিত্তং পসীদতি, ন ত্ৱেৱ তপ্পচ্চযা সংসীদতি. সো ত্ৱং ঈদিসং চিত্তমজানন্তো সৰীৰমত্তমেৱ দিস্ৱা ভণসি ‘‘কিসো ত্ৱমসি দুব্বণ্ণো, সন্তিকে মৰণং তৱা’’তি. ন কেৱলঞ্চ মে চিত্তমেৱ পসীদতি, অপিচ খো পন ভিয্যো সতি চ পঞ্ঞা চ সমাধি মম তিট্ঠতি, অণুমত্তোপি পমাদো ৱা সম্মোহো ৱা চিত্তৱিক্খেপো ৱা নত্থি, তস্স ময্হং এৱং ৱিহৰতো যে কেচি সমণব্ৰাহ্মণা অতীতং ৱা অদ্ধানং অনাগতং ৱা এতৰহি ৱা ওপক্কমিকা ৱেদনা ৱেদযন্তি, তাসং নিদস্সনভূতং পত্তস্স উত্তমৱেদনং. যথা অঞ্ঞেসং দুক্খেন ফুট্ঠানং সুখং, সীতেন উণ্হং, উণ্হেন সীতং, খুদায ভোজনং, পিপাসায ফুট্ঠানং উদকং অপেক্খতে চিত্তং, এৱং পঞ্চসু কামগুণেসু এককামম্পি নাপেক্খকে চিত্তং. ‘‘অহো ৱতাহং সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা সুখসেয্যং সযেয্য’’ন্তি ঈদিসেনাকাৰেন মম চিত্তং ন উপ্পন্নং, পস্স, ত্ৱং মাৰ, সত্তস্স সুদ্ধতন্তি.
৪৩৯-৪১. এৱং অত্তনো সুদ্ধতং দস্সেত্ৱা ‘‘নিৱাৰেস্সামি ত’’ন্তি আগতস্স মাৰস্স মনোৰথভঞ্জনত্থং মাৰসেনং কিত্তেত্ৱা তায অপৰাজিতভাৱং দস্সেন্তো ‘‘কামা তে পঠমা সেনা’’তিআদিকা ছ গাথাযো আহ.
তত্থ যস্মা আদিতোৱ অগাৰিযভূতে সত্তে ৱত্থুকামেসু কিলেসকামা মোহযন্তি, তে অভিভুয্য অনগাৰিযভাৱং উপগতানং পন্তেসু ৱা সেনাসনেসু অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেসু ৱা অধিকুসলেসু ধম্মেসু অৰতি উপ্পজ্জতি. ৱুত্তঞ্চেতং ‘‘পব্বজিতেন খো, আৱুসো, অভিৰতি দুক্কৰা’’তি (সং. নি. ৪.৩৩১). ততো তে পৰপটিবদ্ধজীৱিকত্তা খুপ্পিপাসা বাধেতি, তায বাধিতানং পৰিযেসনতণ্হা চিত্তং কিলমযতি, অথ নেসং কিলন্তচিত্তানং থিনমিদ্ধং ওক্কমতি. ততো ৱিসেসমনধিগচ্ছন্তানং দুৰভিসম্ভৱেসু অৰঞ্ঞৱনপত্থেসু সেনাসনেসু ৱিহৰতং উত্ৰাসসঞ্ঞিতা ভীৰু জাযতি, তেসং উস্সঙ্কিতপৰিসঙ্কিতানং দীঘৰত্তং ৱিৱেকৰসমনস্সাদযমানানং ৱিহৰতং ‘‘ন সিযা নু খো এস মগ্গো’’তি পটিপত্তিযং ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, তং ৱিনোদেত্ৱা ৱিহৰতং অপ্পমত্তকেন ৱিসেসাধিগমেন মানমক্খথম্ভা জাযন্তি, তেপি ৱিনোদেত্ৱা ৱিহৰতং ততো অধিকতৰং ৱিসেসাধিগমং নিস্সায লাভসক্কাৰসিলোকা উপ্পজ্জন্তি, লাভাদিমুচ্ছিতা ধম্মপতিৰূপকানি পকাসেন্তা মিচ্ছাযসং অধিগন্ত্ৱা তত্থ ঠিতা জাতিআদীহি অত্তানং উক্কংসেন্তি, পৰং ৱম্ভেন্তি, তস্মা কামাদীনং পঠমসেনাদিভাৱো ৱেদিতব্বো.
৪৪২-৩. এৱমেতং দসৱিধং সেনং উদ্দিসিত্ৱা যস্মা সা কণ্হধম্মসমন্নাগতত্তা কণ্হস্স নমুচিনো উপকাৰায সংৱত্ততি, তস্মা নং তৱ সেনাতি নিদ্দিসন্তো আহ – ‘‘এসা নমুচি তে সেনা, কণ্হস্সাভিপ্পহাৰিনী’’তি. তত্থ অভিপ্পহাৰিনীতি সমণব্ৰাহ্মণানং ঘাতনী নিপ্পোথনী, অন্তৰাযকৰীতি অত্থো. ন নং অসূৰো জিনাতি, জেত্ৱা চ লভতে সুখন্তি এৱং তৱ সেনং অসূৰো কাযে চ জীৱিতে চ সাপেক্খো পুৰিসো ন জিনাতি, সূৰো পন জিনাতি, জেত্ৱা চ মগ্গসুখং ফলসুখঞ্চ অধিগচ্ছতি. যস্মা চ লভতে সুখং, তস্মা সুখং পত্থযমানো অহম্পি এস মুঞ্জং পৰিহৰেতি. সঙ্গামাৱচৰা অনিৱত্তিনো পুৰিসা অত্তনো অনিৱত্তনকভাৱৱিঞ্ঞাপনত্থং সীসে ৱা ধজে ৱা আৱুধে ৱা মুঞ্জতিণং বন্ধন্তি, তং অযম্পি পৰিহৰতিচ্চেৱ মং ধাৰেহি. তৱ সেনায পৰাজিতস্স ধিৰত্থু মম জীৱিতং, তস্মা এৱং ধাৰেহি – সঙ্গামে মে মতং সেয্যো, যঞ্চে জীৱে পৰাজিতো, যেন জীৱিতেন পৰাজিতো জীৱে, তস্মা জীৱিতা তযা সম্মাপটিপন্নানং অন্তৰাযকৰেন সদ্ধিং সঙ্গামে মতং মম সেয্যোতি অত্থো.
৪৪৪. কস্মা মতং সেয্যোতি চে? যস্মা পগাড়্হেত্থ…পে… সুব্বতা, এত্থ কামাদিকায অত্তুক্কংসনপৰৱম্ভনপৰিযোসানায তৱ সেনায পগাড়্হা নিমুগ্গা অনুপৱিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন দিস্সন্তি, সীলাদীহি গুণেহি নপ্পকাসন্তি, অন্ধকাৰং পৱিট্ঠা ৱিয হোন্তি. এতে এৱং পগাড়্হা সমানা সচেপি কদাচি উম্মুজ্জিত্ৱা নিমুজ্জনপুৰিসো ৱিয ‘‘সাহু সদ্ধা’’তিআদিনা নযেন উম্মুজ্জন্তি, তথাপি তায সেনায অজ্ঝোত্থটত্তা তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি খেমং নিব্বানগামীনং, সব্বেপি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধাদযো যেন গচ্ছন্তি সুব্বতাতি. ইমং পন গাথং সুত্ৱা মাৰো পুন কিঞ্চি অৱত্ৱা এৱ পক্কামি.
৪৪৫-৬. পক্কন্তে পন তস্মিং মহাসত্তো তায দুক্কৰকাৰিকায কিঞ্চিপি ৱিসেসং অনধিগচ্ছন্তো অনুক্কমেন ‘‘সিযা নু খো অঞ্ঞো মগ্গো বোধাযা’’তিআদীনি চিন্তেত্ৱা ওড়াৰিকাহাৰং আহাৰেত্ৱা, বলং গহেত্ৱা, ৱিসাখপুণ্ণমদিৱসে পগেৱ সুজাতায পাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা, ভদ্ৰৱনসণ্ডে দিৱাৱিহাৰং নিসীদিত্ৱা, তত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেন্তো দিৱসং ৱীতিনামেত্ৱা সাযন্হসমযে মহাবোধিমণ্ডাভিমুখো গন্ত্ৱা সোত্থিযেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো বোধিমূলে ৱিকিৰিত্ৱা দসসহস্সলোকধাতুদেৱতাহি কতসক্কাৰবহুমানো –
‘‘কামং তচো চ ন্হাৰু চ, অট্ঠি চ অৱসিস্সতু;
উপসুস্সতু নিস্সেসং, সৰীৰে মংসলোহিত’’ন্তি. –
চতুৰঙ্গৱীৰিযং অধিট্ঠহিত্ৱা ‘‘ন দানি বুদ্ধত্তং অপাপুণিত্ৱা পল্লঙ্কং ভিন্দিস্সামী’’তি পটিঞ্ঞং কত্ৱা অপৰাজিতপল্লঙ্কে নিসীদি. তং ঞত্ৱা মাৰো পাপিমা ‘‘অজ্জ সিদ্ধত্থো পটিঞ্ঞং কত্ৱা নিসিন্নো, অজ্জেৱ দানিস্স সা পটিঞ্ঞা পটিবাহিতব্বা’’তি বোধিমণ্ডতো যাৱ চক্কৱাড়মাযতং দ্ৱাদসযোজনৱিত্থাৰং উদ্ধং নৱযোজনমুগ্গতং মাৰসেনং সমুট্ঠাপেত্ৱা দিযড্ঢযোজনসতপ্পমাণং গিৰিমেখলং হত্থিৰাজানং আৰুয্হ বাহুসহস্সং মাপেত্ৱা নানাৱুধানি গহেত্ৱা ‘‘গণ্হথ, হনথ, পহৰথা’’তি ভণন্তো আড়ৱকসুত্তে ৱুত্তপ্পকাৰা ৱুট্ঠিযো মাপেসি, তা মহাপুৰিসং পত্ৱা তত্থ ৱুত্তপ্পকাৰা এৱ সম্পজ্জিংসু. ততো ৱজিৰঙ্কুসেন হত্থিং কুম্ভে পহৰিত্ৱা মহাপুৰিসস্স সমীপং নেত্ৱা ‘‘উট্ঠেহি, ভো সিদ্ধত্থ, পল্লঙ্কা’’তি আহ. মহাপুৰিসো ‘‘ন উট্ঠহামি মাৰা’’তি ৱত্ৱা তং ধজিনিং সমন্তা ৱিলোকেন্তো ইমা গাথাযো অভাসি ‘‘সমন্তা ধজিনি’’ন্তি.
তত্থ ধজিনিন্তি সেনং. যুত্তন্তি উয্যুত্তং. সৱাহনন্তি গিৰিমেখলনাগৰাজসহিতং. পচ্চুগ্গচ্ছামীতি অভিমুখো উপৰি গমিস্সামি, সো চ খো তেজেনেৱ, ন কাযেন. কস্মা? মা মং ঠানা অচাৱযি, মং এতস্মা ঠানা অপৰাজিতপল্লঙ্কা মাৰো মা চালেসীতি ৱুত্তং হোতি. নপ্পসহতীতি সহিতুং ন সক্কোতি, নাভিভৱতি ৱা. আমং পত্তন্তি কাচজাতং মত্তিকাভাজনং. অস্মনাতি পাসাণেন. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.
৪৪৭-৮. ইদানি ‘‘এতং তে মাৰসেনং ভিন্দিত্ৱা ততো পৰং ৱিজিতসঙ্গামো সম্পত্তধম্মৰাজাভিসেকো ইদং কৰিস্সামী’’তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱসীকৰিত্ৱা’’তি. তত্থ ৱসীকৰিত্ৱা সঙ্কপ্পন্তি মগ্গভাৱনায সব্বং মিচ্ছাসঙ্কপ্পং পহায সম্মাসঙ্কপ্পস্সেৱ পৱত্তনেন ৱসীকৰিত্ৱা সঙ্কপ্পং. সতিঞ্চ সূপতিট্ঠিতন্তি কাযাদীসু চতূসু ঠানেসু অত্তনো সতিঞ্চ সুট্ঠু উপট্ঠিতং কৰিত্ৱা এৱং ৱসীকতসঙ্কপ্পো সুপ্পতিট্ঠিতস্সতি ৰট্ঠা ৰট্ঠং ৱিচৰিস্সামি দেৱমনুস্সভেদে পুথূ সাৱকে ৱিনযন্তো. অথ মযা ৱিনীযমানা তে অপ্পমত্তা…পে… ন সোচৰে, তং নিব্বানামতমেৱাতি অধিপ্পাযো.
৪৪৯-৫১. অথ মাৰো ইমা গাথাযো সুত্ৱা আহ – ‘‘এৱৰূপং পক্খং দিস্ৱা ন ভাযসি ভিক্খূ’’তি? ‘‘আম, মাৰ, ন ভাযামী’’তি. ‘‘কস্মা ন ভাযসী’’তি? ‘‘দানাদীনং পাৰমিপুঞ্ঞানং কতত্তা’’তি. ‘‘কো এতং জানাতি দানাদীনি ত্ৱমকাসী’’তি? ‘‘কিং এত্থ পাপিম সক্খিকিচ্চেন, অপিচ একস্মিংযেৱ ভৱে ৱেস্সন্তৰো হুত্ৱা যং দানমদাসিং, তস্সানুভাৱেন সত্তক্খত্তুং ছহি পকাৰেহি সঞ্জাতকম্পা অযং মহাপথৱীযেৱ সক্খী’’তি. এৱং ৱুত্তে উদকপৰিযন্তং কত্ৱা মহাপথৱী কম্পি ভেৰৱসদ্দং মুঞ্চমানা, যং সুত্ৱা মাৰো অসনিহতো ৱিয ভীতো ধজং পণামেত্ৱা পলাযি সদ্ধিং পৰিসায. অথ মহাপুৰিসো তীহি যামেহি তিস্সো ৱিজ্জা সচ্ছিকত্ৱা অৰুণুগ্গমনে ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি ইমং উদানং উদানেসি. মাৰো উদানসদ্দেন আগন্ত্ৱা ‘‘অযং‘বুদ্ধো অহ’ন্তি পটিজানাতি, হন্দ নং অনুবন্ধামি আভিসমাচাৰিকং পস্সিতুং. সচস্স কিঞ্চি কাযেন ৱা ৱাচায ৱা খলিতং ভৱিস্সতি, ৱিহেঠেস্সামি ন’’ন্তি পুব্বে বোধিসত্তভূমিযং ছব্বস্সানি অনুবন্ধিত্ৱা বুদ্ধত্তং পত্তং একং ৱস্সং অনুবন্ধি. ততো ভগৱতো কিঞ্চি খলিতং অপস্সন্তো ‘‘সত্ত ৱস্সানী’’তি ইমা নিব্বেজনীযগাথাযো অভাসি.
তত্থ ওতাৰন্তি ৰন্ধং ৱিৱৰং. নাধিগচ্ছিস্সন্তি নাধিগমিং. মেদৱণ্ণন্তি মেদপিণ্ডসদিসং. অনুপৰিযগাতি পৰিতো পৰিতো অগমাসি. মুদুন্তি মুদুকং. ৱিন্দেমাতি অধিগচ্ছেয্যাম. অস্সাদনাতি সাদুভাৱো. ৱাযসেত্তোতি ৱাযসো এত্তো. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.
অযং পন যোজনা – সত্ত ৱস্সানি ভগৱন্তং ওতাৰাপেক্খো অনুবন্ধিং কত্থচি অৱিজহন্তো পদাপদং, এৱং অনুবন্ধিত্ৱাপি চ ওতাৰং নাধিগমিং. সোহং যথা নাম মেদৱণ্ণং পাসাণং মেদসঞ্ঞী ৱাযসো একস্মিং পস্সে মুখতুণ্ডকেন ৱিজ্ঝিত্ৱা অস্সাদং অৱিন্দমানো ‘‘অপ্পেৱ নাম এত্থ মুদু ৱিন্দেম, অপি ইতো অস্সাদনা সিযা’’তি সমন্তা তথেৱ ৱিজ্ঝন্তো অনুপৰিযাযিত্ৱা কত্থচি অস্সাদং অলদ্ধা ‘‘পাসাণোৱায’’ন্তি নিব্বিজ্জ পক্কমেয্য, এৱমেৱাহং ভগৱন্তং কাযকম্মাদীসু অত্তনো পৰিত্তপঞ্ঞামুখতুণ্ডকেন ৱিজ্ঝন্তো সমন্তা অনুপৰিযগা ‘‘অপ্পেৱ নাম কত্থচি অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰাদিমুদুভাৱং ৱিন্দেম, কুতোচি অস্সাদনা সিযা’’তি, তে দানি মযং অস্সাদং অলভমানা কাকোৱ সেলমাসজ্জ নিব্বিজ্জাপেম গোতমং আসজ্জ ততো গোতমা নিব্বিজ্জ অপেমাতি. এৱং ৱদতো কিৰ মাৰস্স সত্ত ৱস্সানি নিপ্ফলপৰিস্সমং নিস্সায বলৱসোকো উদপাদি. তেনস্স ৱিসীদমানঙ্গপচ্চঙ্গস্স বেলুৱপণ্ডু নাম ৱীণা কচ্ছতো পতিতা. যা সকিং কুসলেহি ৱাদিতা চত্তাৰো মাসে মধুৰস্সৰং মুঞ্চতি, যং গহেত্ৱা সক্কো পঞ্চসিখস্স অদাসি. তং সো পতমানম্পি ন বুজ্ঝি. তেনাহ ভগৱা –
৪৫২. ‘‘তস্স সোকপৰেতস্স, ৱীণা কচ্ছা অভস্সথ;
ততো সো দুম্মনো যক্খো, তত্থেৱন্তৰধাযথা’’তি.
সঙ্গীতিকাৰকা আহংসূতি একে, অম্হাকং পনেতং নক্খমতীতি.
পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায পধানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.