১১. নালকসুত্তৱণ্ণনা
৬৮৫. আনন্দজাতেতি নালকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? পদুমুত্তৰস্স কিৰ ভগৱতো সাৱকং মোনেয্যপটিপদং পটিপন্নং দিস্ৱা তথত্তং অভিকঙ্খমানো ততো পভুতি কপ্পসতসহস্সং পাৰমিযো পূৰেত্ৱা অসিতস্স ইসিনো ভাগিনেয্যো নালকো নাম তাপসো ভগৱন্তং ধম্মচক্কপ্পৱত্তিতদিৱসতো সত্তমে দিৱসে ‘‘অঞ্ঞাতমেত’’ন্তিআদীহি দ্ৱীহি গাথাহি মোনেয্যপটিপদং পুচ্ছি. তস্স ভগৱা ‘‘মোনেয্যং তে উপঞ্ঞিস্স’’ন্তিআদিনা নযেন তং ব্যাকাসি. পৰিনিব্বুতে পন ভগৱতি সঙ্গীতিং কৰোন্তেনাযস্মতা মহাকস্সপেন আযস্মা আনন্দো তমেৱ মোনেয্যপটিপদং পুট্ঠো যেন যদা চ সমাদপিতো নালকো ভগৱন্তং পুচ্ছি. তং সব্বং পাকটং কত্ৱা দস্সেতুকামো ‘‘আনন্দজাতে’’তিআদিকা ৱীসতি ৱত্থুগাথাযো ৱত্ৱা অভাসি. তং সব্বম্পি ‘‘নালকসুত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি.
তত্থ আনন্দজাতেতি সমিদ্ধিজাতে ৱুদ্ধিপ্পত্তে. পতীতেতি তুট্ঠে. অথ ৱা আনন্দজাতেতি পমুদিতে. পতীতেতি সোমনস্সজাতে. সুচিৱসনেতি অকিলিট্ঠৱসনে. দেৱানঞ্হি কপ্পৰুক্খনিব্বত্তানি ৱসনানি ৰজং ৱা মলং ৱা ন গণ্হন্তি. দুস্সং গহেত্ৱাতি ইধ দুস্সসদিসত্তা ‘‘দুস্স’’ন্তি লদ্ধৱোহাৰং দিব্বৱত্থং উক্খিপিত্ৱা. অসিতো ইসীতি কণ্হসৰীৰৱণ্ণত্তা এৱংলদ্ধনামো ইসি. দিৱাৱিহাৰেতি দিৱাৱিহাৰট্ঠানে. সেসং পদতো উত্তানমেৱ.
সম্বন্ধতো পন – অযং কিৰ সুদ্ধোদনস্স পিতু সীহহনুৰঞ্ঞো পুৰোহিতো সুদ্ধোদনস্সপি অনভিসিত্তকালে সিপ্পাচৰিযো হুত্ৱা অভিসিত্তকালে পুৰোহিতোযেৱ অহোসি. তস্স সাযং পাতং ৰাজুপট্ঠানং আগতস্স ৰাজা দহৰকালে ৱিয নিপচ্চকাৰং অকত্ৱা অঞ্জলিকম্মমত্তমেৱ কৰোতি. ধম্মতা কিৰেসা পত্তাভিসেকানং সক্যৰাজূনং. পুৰোহিতো তেন নিব্বিজ্জিত্ৱা ‘‘পব্বজ্জামহং মহাৰাজা’’তি আহ. ৰাজা তস্স নিচ্ছযং ঞত্ৱা ‘‘তেন হি, আচৰিয, মমেৱ উয্যানে ৱসিতব্বং, যথা তে অহং অভিণ্হং পস্সেয্য’’ন্তি যাচি. সো ‘‘এৱং হোতূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ৰঞ্ঞা উপট্ঠহিযমানো উয্যানেযেৱ ৱসন্তো কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চাভিঞ্ঞাযো চ নিব্বত্তেসি. সো ততো পভুতি ৰাজকুলে ভত্তকিচ্চং কত্ৱা হিমৱন্তচাতুমহাৰাজিকভৱনাদীনং অঞ্ঞতৰং গন্ত্ৱা দিৱাৱিহাৰং কৰোতি. অথেকদিৱসং তাৱতিংসভৱনং গন্ত্ৱা ৰতনৱিমানং পৱিসিত্ৱা দিব্বৰতনপল্লঙ্কে নিসিন্নো সমাধিসুখং অনুভৱিত্ৱা সাযন্হসমযং ৱুট্ঠায ৱিমানদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ইতো চিতো চ ৱিলোকেন্তো সট্ঠিযোজনায মহাৱীথিযা চেলুক্খেপং কত্ৱা বোধিসত্তগুণপসংসিতানি থুতিৱচনানি ৱত্ৱা কীড়ন্তে সক্কপ্পমুখে দেৱে অদ্দস. তেনাহ আযস্মা আনন্দো – ‘‘আনন্দজাতে…পে… দিৱাৱিহাৰে’’তি.
৬৮৬. ততো সো এৱং দিস্ৱান দেৱে…পে… কিং পটিচ্চ. তত্থ উদগ্গেতি অব্ভুন্নতকাযে. চিত্তিং কৰিত্ৱানাতি আদৰং কত্ৱা. কল্যৰূপোতি তুট্ঠৰূপো. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
৬৮৭. ইদানি ‘‘যদাপি আসী’’তিআদিগাথা উত্তানসম্বন্ধা এৱ. পদত্থো পন পঠমগাথায তাৱ সঙ্গমোতি সঙ্গামো. জযো সুৰানন্তি দেৱানং জযো.
তস্সাৱিভাৱত্থং অযমনুপুব্বিকথা ৱেদিতব্বা – সক্কো কিৰ মগধৰট্ঠে মচলগামৱাসী তেত্তিংসমনুস্সসেট্ঠো মঘো নাম মাণৱো হুত্ৱা সত্ত ৱত্তপদানি পূৰেত্ৱা তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তি সদ্ধিং পৰিসায. ততো পুব্বদেৱা ‘‘আগন্তুকদেৱপুত্তা আগতা, সক্কাৰং নেসং কৰিস্সামা’’তি ৱত্ৱা দিব্বপদুমানি উপনামেসুং, উপড্ঢৰজ্জেন চ নিমন্তেসুং. সক্কো উপড্ঢৰজ্জেন অসন্তুট্ঠো সকপৰিসং সঞ্ঞাপেত্ৱা একদিৱসং সুৰামদমত্তে তে পাদে গহেত্ৱা সিনেৰুপব্বতপাদে খিপি. তেসং সিনেৰুস্স হেট্ঠিমতলে দসসহস্সযোজনং অসুৰভৱনং নিব্বত্তি পাৰিচ্ছত্তকপটিচ্ছন্নভূতায চিত্ৰপাটলিযা উপসোভিতং. ততো তে সতিং পটিলভিত্ৱা তাৱতিংসভৱনং অপস্সন্তা ‘‘অহো ৰে নট্ঠা মযং পানমদদোসেন, ন দানি মযং সুৰং পিৱিম্হা, অসুৰং পিৱিম্হা, ন দানিম্হা সুৰা, অসুৰা দানি জাতম্হা’’তি. ততো পভুতি ‘‘অসুৰা’’ইচ্চেৱ উপ্পন্নসমঞ্ঞা হুত্ৱা ‘‘হন্দ দানি দেৱেহি সদ্ধিং সঙ্গামেমা’’তি সিনেৰুং পৰিতো আৰোহিংসু. ততো সক্কো অসুৰে যুদ্ধেন অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পুনপি সমুদ্দে পক্খিপিত্ৱা চতূসু দ্ৱাৰেসু অত্তনা সদিসং ইন্দপটিমং মাপেত্ৱা ঠপেসি. ততো অসুৰা ‘‘অপ্পমত্তো ৱতাযং সক্কো নিচ্চং ৰক্খন্তো তিট্ঠতী’’তি চিন্তেত্ৱা পুনদেৱ নগৰং অগমিংসু. ততো দেৱা অত্তনো জযং ঘোসেন্তা মহাৱীথিযং চেলুক্খেপং কৰোন্তা নক্খত্তং কীড়িংসু. অথ অসিতো অতীতানাগতে চত্তালীসকপ্পে অনুস্সৰিতুং সমত্থতায ‘‘কিং নু খো ইমেহি পুব্বেপি এৱং কীড়িতপুব্ব’’ন্তি আৱজ্জেন্তো তং দেৱাসুৰসঙ্গামে দেৱৱিজযং দিস্ৱা আহ –
‘‘যদাপি আসী অসুৰেহি সঙ্গমো,
জযো সুৰানং অসুৰা পৰাজিতা;
তদাপি নেতাদিসো লোমহংসনো’’তি.
তস্মিম্পি কালে এতাদিসো লোমহংসনো পমোদো ন আসি. কিমব্ভুতং দট্ঠু মৰূ পমোদিতাতি অজ্জ পন কিং অব্ভুতং দিস্ৱা এৱং দেৱা পমুদিতাতি.
৬৮৮. দুতিযগাথায সেড়েন্তীতি মুখেন উস্সেড়নসদ্দং মুঞ্চন্তি. গাযন্তি নানাৱিধানি গীতানি, ৱাদযন্তি অট্ঠসট্ঠি তূৰিযসহস্সানি, ফোটেন্তীতি অপ্ফোটেন্তি. পুচ্ছামি ৱোহন্তি অত্তনা আৱজ্জেত্ৱা ঞাতুং সমত্থোপি তেসং ৱচনং সোতুকামতায পুচ্ছতি. মেৰুমুদ্ধৱাসিনেতি সিনেৰুমুদ্ধনি ৱসন্তে. সিনেৰুস্স হি হেট্ঠিমতলে দসযোজনসহস্সং অসুৰভৱনং, মজ্ঝিমতলে দ্ৱিসহস্সপৰিত্তদীপপৰিৱাৰা চত্তাৰো মহাদীপা, উপৰিমতলে দসযোজনসহস্সং তাৱতিংসভৱনং. তস্মা দেৱা ‘‘মেৰুমুদ্ধৱাসিনো’’তি ৱুচ্চন্তি. মাৰিসাতি দেৱে আমন্তেতি, নিদুক্খা নিৰাবাধাতি ৱুত্তং হোতি.
৬৮৯. অথস্স তমত্থং আৰোচেন্তেহি দেৱেহি ৱুত্তায ততিযগাথায বোধিসত্তোতি বুজ্ঝনকসত্তো, সম্মাসম্বোধিং গন্তুং অৰহো সত্তো ৰতনৱৰোতি ৱৰৰতনভূতো. তেনম্হ তুট্ঠাতি তেন কাৰণেন মযং তুট্ঠা. সো হি বুদ্ধত্তং পত্ৱা তথা ধম্মং দেসেস্সতি, যথা মযঞ্চ অঞ্ঞে চ দেৱগণা সেক্খাসেক্খভূমিং পাপুণিস্সাম. মনুস্সাপিস্স ধম্মং সুত্ৱা যে ন সক্খিস্সন্তি পৰিনিব্বাতুং, তে দানাদীনি কত্ৱা দেৱলোকে পৰিপূৰেস্সন্তীতি অযং কিৰ নেসং অধিপ্পাযো. তত্থ ‘‘তুট্ঠা কল্যৰূপা’’তি কিঞ্চাপি ইদং পদদ্ৱযং অত্থতো অভিন্নং, তথাপি ‘‘কিমব্ভুতং দট্ঠু মৰূ পমোদিতা, কিং দেৱসঙ্ঘো অতিৰিৱ কল্যৰূপো’’তি ইমস্স পঞ্হদ্ৱযস্স ৱিস্সজ্জনত্থং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
৬৯০. ইদানি যেন অধিপ্পাযেন বোধিসত্তে জাতে তুট্ঠা অহেসুং, তং আৱিকৰোন্তেহি ৱুত্তায চতুত্থগাথায সত্তগ্গহণেন দেৱমনুস্সগ্গহণং, পজাগহণেন সেসগতিগ্গহণং. এৱং দ্ৱীহি পদেহি পঞ্চসুপি গতীসু সেট্ঠভাৱং দস্সেতি. তিৰচ্ছানাপি হি সীহাদযো অসন্তাসাদিগুণযুত্তা, তেপি অযমেৱ অতিসেতি. তস্মা ‘‘পজানমুত্তমো’’তি ৱুত্তো. দেৱমনুস্সেসু পন যে অত্তহিতায পটিপন্নাদযো চত্তাৰো পুগ্গলা, তেসু উভযহিতপটিপন্নো অগ্গপুগ্গলো অযং, নৰেসু চ উসভসদিসত্তা নৰাসভো. তেনস্স থুতিং ভণন্তা ইদম্পি পদদ্ৱযমাহংসু.
৬৯১. পঞ্চমগাথায তং সদ্দন্তি তং দেৱেহি ৱুত্তৱচনসদ্দং. অৱসৰীতি ওতৰি. তদ ভৱনন্তি তদা ভৱনং.
৬৯২. ছট্ঠগাথায ততোতি অসিতস্স ৱচনতো অনন্তৰং. উক্কামুখেৱাতি উক্কামুখে এৱ, মূসামুখেতি ৱুত্তং হোতি. সুকুসলসম্পহট্ঠন্তি সুকুসলেন সুৱণ্ণকাৰেন সঙ্ঘট্টিতং, সঙ্ঘট্টেন্তেন তাপিতন্তি অধিপ্পাযো. দদ্দল্লমানন্তি ৱিজ্জোতমানং. অসিতৱ্হযস্সাতি অসিতনামস্স দুতিযেন নামেন কণ্হদেৱিলস্স ইসিনো.
৬৯৩. সত্তমগাথায তাৰাসভং ৱাতি তাৰানং উসভসদিসং, চন্দন্তি অধিপ্পাযো. ৱিসুদ্ধন্তি অব্ভাদিউপক্কিলেসৰহিতং. সৰদৰিৱাতি সৰদে ইৱ. আনন্দজাতোতি সৱনমত্তেনেৱ উপ্পন্নায পীতিযা পীতিজাতো. অলত্থ পীতিন্তি দিস্ৱা পুনপি পীতিং লভি.
৬৯৪. ততো পৰং বোধিসত্তস্স দেৱেহি সদা পযুজ্জমানসক্কাৰদীপনত্থং ৱুত্তঅট্ঠমগাথায অনেকসাখন্তি অনেকসলাকং. সহস্সমণ্ডলন্তি ৰত্তসুৱণ্ণমযসহস্সমণ্ডলযুত্তং. ছত্তন্তি দিব্বসেতচ্ছত্তং. ৱীতিপতন্তীতি সৰীৰং বীজমানা পতনুপ্পতনং কৰোন্তি.
৬৯৫. নৱমগাথায জটীতি জটিলো. কণ্হসিৰিৱ্হযোতি কণ্হসদ্দেন চ সিৰিসদ্দেন চ অৱ্হযমানো. তং কিৰ ‘‘সিৰিকণ্হো’’তিপি অৱ্হযন্তি আমন্তেন্তি, আলপন্তীতি ৱুত্তং হোতি. পণ্ডুকম্বলেতি ৰত্তকম্বলে. অধিকাৰতো চেত্থ ‘‘কুমাৰ’’ন্তি ৱত্তব্বং, পাঠসেসো ৱা কাতব্বো. পুৰিমগাথায চ অহত্থপাসগতং সন্ধায ‘‘দিস্ৱা’’তি ৱুত্তং. ইধ পন হত্থপাসগতং পটিগ্গহণত্থং উপনীতং, তস্মা পুন ৱচনং ‘‘দিস্ৱা’’তি. পুৰিমং ৱা দস্সনপীতিলাভাপেক্খং গাথাৱসানে ‘‘ৱিপুলমলত্থ পীতি’’ন্তি ৱচনতো, ইদং পটিগ্গহাপেক্খং অৱসানে ‘‘সুমনো পটিগ্গহে’’তি ৱচনতো. পুৰিমঞ্চ কুমাৰসম্বন্ধমেৱ, ইদং সেতচ্ছত্তসম্বন্ধম্পি. দিস্ৱাতি সতসহস্সগ্ঘনকে গন্ধাৰৰত্তকম্বলে সুৱণ্ণনিক্খং ৱিয কুমাৰং ‘‘ছত্তং মৰূ’’তি এত্থ ৱুত্তপ্পকাৰং সেতচ্ছত্তং ধাৰিযন্তং মুদ্ধনি দিস্ৱা. কেচি পন ‘‘ইদং মানুসকং ছত্তং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি ভণন্তি. যথেৱ হি দেৱা, এৱং মনুস্সাপি ছত্তচামৰমোৰহত্থতালৱণ্টৱাড়বীজনিহত্থা মহাপুৰিসং উপগচ্ছন্তীতি. এৱং সন্তেপি ন তস্স ৱচনেন কোচিপি অতিসযো অত্থি, তস্মা যথাৱুত্তমেৱ সুন্দৰং. পটিগ্গহেতি উভোহি হত্থেহি পটিগ্গহেসি. ইসিং কিৰ ৱন্দাপেতুং কুমাৰং উপনেসুং. অথস্স পাদা পৰিৱত্তিত্ৱা ইসিস্স মত্থকে পতিট্ঠহিংসু. সো তম্পি অচ্ছৰিযং দিস্ৱা উদগ্গচিত্তো সুমনো পটিগ্গহেসি.
৬৯৬. দসমগাথাযং জিগীসকোতি জিগীসন্তো মগ্গন্তো পৰিযেসন্তো, উপপৰিক্খন্তোতি ৱুত্তং হোতি. লক্খণমন্তপাৰগূতি লক্খণানং ৱেদানঞ্চ পাৰং গতো. অনুত্তৰাযন্তি অনুত্তৰো অযং. সো কিৰ অত্তনো অভিমুখাগতেসু মহাসত্তস্স পাদতলেসু চক্কানি দিস্ৱা তদনুসাৰেন সেসলক্খণানি জিগীসন্তো সব্বং লক্খণসম্পত্তিং দিস্ৱা ‘‘অদ্ধাযং বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা এৱমাহ.
৬৯৭. একাদসাযং অথত্তনো গমনন্তি পটিসন্ধিৱসেন অৰূপগমনং. অকল্যৰূপো গড়যতি অস্সুকানীতি তং অত্তনো অৰূপূপপত্তিং অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘ন দানাহং অস্স ধম্মদেসনং সোতুং লচ্ছামী’’তি অতুট্ঠৰূপো বলৱসোকাভিভৱেন দোমনস্সজাতো হুত্ৱা অস্সূনি পাতেতি গড়যতি. ‘‘গৰযতী’’তিপি পাঠো. যদি পনেস ৰূপভৱে চিত্তং নমেয্য, কিং তত্থ ন উপ্পজ্জেয্য, যেনেৱং ৰোদতীতি? ন ন উপ্পজ্জেয্য, অকুসলতায পনেতং ৱিধিং ন জানাতি. এৱং সন্তেপি দোমনস্সুপ্পত্তিযেৱস্স অযুত্তা সমাপত্তিলাভেন ৱিক্খম্ভিতত্তাতি চে? ন, ৱিক্খম্ভিতত্তা এৱ. মগ্গভাৱনায সমুচ্ছিন্না হি কিলেসা ন উপ্পজ্জন্তি, সমাপত্তিলাভীনং পন বলৱপচ্চযেন উপ্পজ্জন্তি. উপ্পন্নে কিলেসে পৰিহীনজ্ঝানত্তা কুতস্স অৰূপগমনন্তি চে? অপ্পকসিৰেন পুনাধিগমতো. সমাপত্তিলাভিনো হি উপ্পন্নে কিলেসে বলৱৱীতিক্কমং অনাপজ্জন্তা ৱূপসন্তমত্তেযেৱ কিলেসৱেগে পুন তং ৱিসেসং অপ্পকসিৰেনেৱাধিগচ্ছন্তি, ‘‘পৰিহীনৱিসেসা ইমে’’তিপি দুৱিঞ্ঞেয্যা হোন্তি, তাদিসো চ এসো. নো চে কুমাৰে ভৱিস্সতি অন্তৰাযোতি ন ভৱিস্সতি নু খো ইমস্মিং কুমাৰে অন্তৰাযো.
৬৯৮. দ্ৱাদসাযং ন ওৰকাযন্তি অযং ওৰকো পৰিত্তো ন হোতি. উত্তৰগাথায ৱত্তব্বং বুদ্ধভাৱং সন্ধাযাহ.
৬৯৯. তেৰসাযং সম্বোধিযগ্গন্তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. তঞ্হি অৱিপৰীতভাৱেন সম্মা বুজ্ঝনতো সম্বোধি, কত্থচি আৱৰণাভাৱেন সব্বঞাণুত্তমতো ‘‘অগ্গ’’ন্তি ৱুচ্চতি. ফুসিস্সতীতি পাপুণিস্সতি. পৰমৱিসুদ্ধদস্সীতি নিব্বানদস্সী. তঞ্হি একন্তৱিসুদ্ধত্তা পৰমৱিসুদ্ধং. ৱিত্থাৰিকস্সাতি ৱিত্থাৰিকং অস্স. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সাসনং.
৭০০. চুদ্দসাযং অথন্তৰাতি অন্তৰাযেৱ অস্স, সম্বোধিপ্পত্তিতো ওৰতো এৱাতি ৱুত্তং হোতি. ন সোস্সন্তি ন সুণিস্সং. অসমধুৰস্সাতি অসমৱীৰিযস্স. অট্টোতি আতুৰো. ব্যসনং গতোতি সুখৱিনাসং পত্তো. অঘাৱীতি দুক্খিতো, সব্বং দোমনস্সুপ্পাদমেৱ সন্ধাযাহ. দোমনস্সেন হি সো আতুৰো. তঞ্চস্স সুখব্যসনতো ব্যসনং, সুখৱিনাসনতোতি ৱুত্তং হোতি. তেন চ সো চেতসিকঅঘভূতেন অঘাৱী.
৭০১. পন্নৰসাযং ৱিপুলং জনেত্ৱানাতি ৱিপুলং জনেত্ৱা. অযমেৱ ৱা পাঠো. নিগ্গমাতি নিগ্গতো. এৱং নিগ্গতো চ সো ভাগিনেয্যং সযন্তি সকং ভাগিনেয্যং, অত্তনো ভগিনিযা পুত্তন্তি ৱুত্তং হোতি. সমাদপেসীতি অত্তনো অপ্পাযুকভাৱং ঞত্ৱা কনিট্ঠভগিনিযা চ পুত্তস্স নালকস্স মাণৱকস্স উপচিতপুঞ্ঞতং অত্তনো বলেন ঞত্ৱা ‘‘ৱুড্ঢিপ্পত্তো পমাদম্পি আপজ্জেয্যা’’তি নং অনুকম্পমানো ভগিনিযা ঘৰং গন্ত্ৱা ‘‘কহং নালকো’’তি. ‘‘বহি, ভন্তে, কীড়তী’’তি. ‘‘আনেথ ন’’ন্তি আণাপেত্ৱা তঙ্খণংযেৱ তাপসপব্বজ্জং পব্বাজেত্ৱা সমাদপেসি ওৱদি অনুসাসি. কথং? ‘‘বুদ্ধোতি ঘোসং…পে… ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি সোড়সমগাথমাহ.
৭০২. তত্থ যদ পৰতোতি যদা পৰতো. ধম্মমগ্গন্তি পৰমধম্মস্স নিব্বানস্স মগ্গং, ধম্মং ৱা অগ্গং সহ পটিপদায নিব্বানং. তস্মিন্তি তস্স সন্তিকে. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সমণধম্মং.
৭০৩. সত্তৰসাযং তাদিনাতি তস্সণ্ঠিতেন, তস্মিং সমযে কিলেসৱিক্খম্ভনে সমাধিলাভে চ সতি ৱিক্খম্ভিতকিলেসেন সমাহিতচিত্তেন চাতি অধিপ্পাযো. অনাগতে পৰমৱিসুদ্ধদস্সিনাতি ‘‘অযং নালকো অনাগতে কালে ভগৱতো সন্তিকে পৰমৱিসুদ্ধং নিব্বানং পস্সিস্সতী’’তি এৱং দিট্ঠত্তা সো ইসি ইমিনা পৰিযাযেন ‘‘অনাগতে পৰমৱিসুদ্ধদস্সী’’তি ৱুত্তো. তেন অনাগতে পৰমৱিসুদ্ধদস্সিনা. উপচিতপুঞ্ঞসঞ্চযোতি পদুমুত্তৰতো পভুতি কতপুঞ্ঞসঞ্চযো. পতিক্খন্তি আগমযমানো. পৰিৱসীতি পব্বজিত্ৱা তাপসৱেসেন ৱসি. ৰক্খিতিন্দ্ৰিযোতি ৰক্খিতসোতিন্দ্ৰিযো হুত্ৱা. সো কিৰ ততো পভুতি উদকে ন নিমুজ্জি ‘‘উদকং পৱিসিত্ৱা সোতিন্দ্ৰিযং ৱিনাসেয্য, ততো ধম্মস্সৱনবাহিৰো ভৱেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৱা.
৭০৪. অট্ঠাৰসাযং সুত্ৱান ঘোসন্তি সো নালকো এৱং পৰিৱসন্তো অনুপুব্বেন ভগৱতা সম্বোধিং পত্ৱা বাৰাণসিযং ধম্মচক্কে পৱত্তিতে তং ‘‘ভগৱতা ধম্মচক্কং পৱত্তিতং, সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত সো ভগৱা উপ্পন্নো’’তিআদিনা নযেন জিনৱৰচক্কৱত্তনে পৱত্তঘোসং অত্তনো অত্থকামাহি দেৱতাহি আগন্ত্ৱা আৰোচিতং সুত্ৱা. গন্ত্ৱান দিস্ৱা ইসিনিসভন্তি সত্তাহং দেৱতাহি মোনেয্যকোলাহলে কযিৰমানে সত্তমে দিৱসে ইসিপতনং গন্ত্ৱা ‘‘নালকো আগমিস্সতি, তস্স ধম্মং দেসেস্সামী’’তি ইমিনা চ অভিসন্ধিনা ৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নং দিস্ৱা নিসভসদিসং ইসিনিসভং ভগৱন্তং. পসন্নোতি সহ দস্সনেনেৱ পসন্নচিত্তো হুত্ৱা. মোনেয্যসেট্ঠন্তি ঞাণুত্তমং, মগ্গঞাণন্তি ৱুত্তং হোতি. সমাগতে অসিতাৱ্হযস্স সাসনেতি অসিতস্স ইসিনো ওৱাদকালে অনুপ্পত্তে. তেন হি – ‘‘যদা ৱিৱৰতি ধম্মমগ্গং, তদা গন্ত্ৱা সমযং পৰিপুচ্ছমানো চৰস্সু তস্মিং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি অনুসিট্ঠো, অযঞ্চ সো কালো. তেন ৱুত্তং – ‘‘সমাগতে অসিতাৱ্হযস্স সাসনে’’তি. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.
অযং তাৱ ৱত্থুগাথাৱণ্ণনা.
৭০৫. পুচ্ছাগাথাদ্ৱযে অঞ্ঞাতমেতন্তি ৱিদিতং মযা এতং. যথাতথন্তি অৱিপৰীতং. কো অধিপ্পাযো? যং অসিতো ‘‘সম্বোধিযগ্গং ফুসিস্সতাযং কুমাৰো’’তি ঞত্ৱা ‘‘বুদ্ধোতি ঘোসং যদ পৰতো সুণোসি, সম্বোধিপ্পত্তো ৱিৱৰতি ধম্মমগ্গ’’ন্তি মং অৱচ, তদেতং মযা অসিতস্স ৱচনং অজ্জ ভগৱন্তং সক্খিং দিস্ৱা ‘‘যথাতথমেৱা’’তি অঞ্ঞাতন্তি. তং তন্তি তস্মা তং. সব্বধম্মান পাৰগুন্তি হেমৱতসুত্তে ৱুত্তনযেন ছহি আকাৰেহি. সব্বধম্মানং পাৰগতং.
৭০৬. অনগাৰিযুপেতস্সাতি অনগাৰিযং উপেতস্স, পব্বজিতস্সাতি অত্থো. ভিক্খাচৰিযং জিগীসতোতি অৰিযেহি আচিণ্ণং অনুপক্কিলিট্ঠং ভিক্খাচৰিযং পৰিযেসমানস্স. মোনেয্যন্তি মুনীনং সন্তকং. উত্তমং পদন্তি উত্তমপটিপদং. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.
৭০৭. অথস্স এৱং পুট্ঠো ভগৱা ‘‘মোনেয্যং তে উপঞ্ঞিস্স’’ন্তিআদিনা নযেন মোনেয্যপটিপদং ব্যাকাসি. তত্থ উপঞ্ঞিস্সন্তি উপঞ্ঞাপেয্যং, ৱিৱৰেয্যং পঞ্ঞাপেয্যন্তি অত্থো. দুক্কৰং দুৰভিসম্ভৱন্তি কাতুঞ্চ দুক্খং কযিৰমানঞ্চ সম্ভৱিতুং সহিতুং দুক্খন্তি ৱুত্তং হোতি. অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – অহং তে মোনেয্যং পঞ্ঞাপেয্যং, যদি নং কাতুং ৱা অভিসম্ভোতুং ৱা সুখং ভৱেয্য, এৱং পন দুক্কৰং দুৰভিসম্ভৱং পুথুজ্জনকালতো পভুতি কিলিট্ঠচিত্তং অনুপ্পাদেত্ৱা পটিপজ্জিতব্বতো. তথা হি নং একস্স বুদ্ধস্স একোৱ সাৱকো কৰোতি চ সম্ভোতি চাতি.
এৱং ভগৱা মোনেয্যস্স দুক্কৰভাৱং দুৰভিসম্ভৱতঞ্চ দস্সেন্তো নালকস্স উস্সাহং জনেত্ৱা তমস্স ৱত্তুকামো আহ ‘‘হন্দ তে নং পৱক্খামি, সন্থম্ভস্সু দড়্হো ভৱা’’তি. তত্থ হন্দাতি ব্যৱসাযত্থে নিপাতো. তে নং পৱক্খামীতি তুয্হং তং মোনেয্যং পৱক্খামি. সন্থম্ভস্সূতি দুক্কৰকৰণসমত্থেন ৱীৰিযূপত্থম্ভেন অত্তানং উপত্থম্ভয. দড়্হো ভৱাতি দুৰভিসম্ভৱসহনসমত্থায অসিথিলপৰক্কমতায থিৰো হোতি. কিং ৱুত্তং হোতি? যস্মা ত্ৱং উপচিতপুঞ্ঞসম্ভাৰো, তস্মাহং একন্তব্যৱসিতোৱ হুত্ৱা এৱং দুক্কৰং দুৰভিসম্ভৱম্পি সমানং তুয্হং তং মোনেয্যং পৱক্খামি, সন্থম্ভস্সু দড়্হো ভৱাতি.
৭০৮. এৱং পৰমসল্লেখং মোনেয্যৱত্তং ৱত্তুকামো নালকং সন্থম্ভনে দড়্হীভাৱে চ নিযোজেত্ৱা পঠমং তাৱ গামূপনিবদ্ধকিলেসপ্পহানং দস্সেন্তো ‘‘সমানভাগ’’ন্তি উপড্ঢগাথমাহ. তত্থ সমানভাগন্তি সমভাগং একসদিসং নিন্নানাকৰণং. অক্কুট্ঠৱন্দিতন্তি অক্কোসঞ্চ ৱন্দনঞ্চ.
ইদানি যথা তং সমানভাগং কযিৰতি, তং উপাযং দস্সেন্তো ‘‘মনোপদোস’’ন্তি উপড্ঢগাথমাহ. তস্সত্থো – অক্কুট্ঠো মনোপদোসং ৰক্খেয্য, ৱন্দিতো সন্তো অনুণ্ণতো চৰে, ৰঞ্ঞাপি ৱন্দিতো সমানো ‘‘মং ৱন্দতী’’তি উদ্ধচ্চং নাপজ্জেয্য.
৭০৯. ইদানি অৰঞ্ঞূপনিবদ্ধকিলেসপ্পহানং দস্সেন্তো ‘‘উচ্চাৱচা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – অৰঞ্ঞসঞ্ঞিতে দাযেপি ইট্ঠানিট্ঠৱসেন উচ্চাৱচা নানপ্পকাৰা আৰম্মণা নিচ্ছৰন্তি, চক্খাদীনং আপাথমাগচ্ছন্তি, তে চ খো অগ্গিসিখূপমা পৰিড়াহজনকট্ঠেন. যথা ৱা ডয্হমানে ৱনে অগ্গিসিখা নানপ্পকাৰতায উচ্চাৱচা নিচ্ছৰন্তি, সধূমাপি, ৱিধূমাপি, নীলাপি, পীতাপি, ৰত্তাপি, খুদ্দকাপি, মহন্তাপি, এৱং সীহব্যগ্ঘমনুস্সামনুস্সৱিৱিধৱিহঙ্গৱিৰুতপুপ্ফফলপল্লৱাদিভেদৱসেন নানপ্পকাৰতায দাযে উচ্চাৱচা আৰম্মণা নিচ্ছৰন্তি ভিংসনকাপি, ৰজনীযাপি, দোসনীযাপি, মোহনীযাপি. তেনাহ – ‘‘উচ্চাৱচা নিচ্ছৰন্তি, দাযে অগ্গিসিখূপমা’’তি. এৱং নিচ্ছৰন্তেসু চ উচ্চাৱচেসু আৰম্মণেসু যা কাচি উয্যানৱনচাৰিকং গতা সমানা পকতিযা ৱা ৱনচাৰিনিযো কট্ঠহাৰিকাদযো ৰহোগতং দিস্ৱা হসিতলপিতৰুদিতদুন্নিৱত্থাদীহি নাৰিযো মুনিং পলোভেন্তি, তা সু তং মা পলোভযুং, তা নাৰিযো তং মা পলোভযুং. যথা ন পলোভেন্তি, তথা কৰোহীতি ৱুত্তং হোতি.
৭১০-১১. এৱমস্স ভগৱা গামে চ অৰঞ্ঞে চ পটিপত্তিৱিধিং দস্সেত্ৱা ইদানি সীলসংৱৰং দস্সেন্তো ‘‘ৱিৰতো মেথুনা ধম্মা’’তি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ হিত্ৱা কামে পৰোপৰেতি মেথুনধম্মতো অৱসেসেপি সুন্দৰে চ অসুন্দৰে চ পঞ্চ কামগুণে হিত্ৱা. তপ্পহানেন হি মেথুনৱিৰতি সুসম্পন্না হোতি. তেনাহ – ‘‘হিত্ৱা কামে পৰোপৰে’’তি. অযমেত্থ অধিপ্পাযো. ‘‘অৱিৰুদ্ধো’’তিআদীনি পন পদানি ‘‘ন হনেয্য, ন ঘাতযে’’তি এত্থ ৱুত্তায পাণাতিপাতাৱেৰমণিযা সম্পত্তিদস্সনত্থং ৱুত্তানি. তত্ৰাযং সঙ্খেপৱণ্ণনা – পৰপক্খিযেসু পাণেসু অৱিৰুদ্ধো, অত্তপক্খিযেসু অসাৰত্তো, সব্বেপি সতণ্হনিত্তণ্হতায তসথাৱৰে পাণে জীৱিতুকামতায অমৰিতুকামতায সুখকামতায দুক্খপটিকূলতায চ ‘‘যথা অহং তথা এতে’’তি অত্তসমানতায তেসু ৱিৰোধং ৱিনেন্তো তেনেৱ পকাৰেন ‘‘যথা এতে তথা অহ’’ন্তি পৰেসং সমানতায চ অত্তনি অনুৰোধং ৱিনেন্তো এৱং উভযথাপি অনুৰোধৱিৰোধৱিপ্পহীনো হুত্ৱা মৰণপটিকূলতায অত্তানং উপমং কত্ৱা পাণেসু যে কেচি তসে ৱা থাৱৰে ৱা পাণে ন হনেয্য সাহত্থিকাদীহি পযোগেহি, ন ঘাতযে আণত্তিকাদীহীতি.
৭১২. এৱমস্স মেথুনৱিৰতিপাণাতিপাতৱিৰতিমুখেন সঙ্খেপতো পাতিমোক্খসংৱৰসীলং ৱত্ৱা ‘‘হিত্ৱা কামে’’তিআদীহি ইন্দ্ৰিযসংৱৰঞ্চ দস্সেত্ৱা ইদানি আজীৱপাৰিসুদ্ধিং দস্সেন্তো ‘‘হিত্ৱা ইচ্ছঞ্চা’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো – যাযং তণ্হা একং লদ্ধা দুতিযং ইচ্ছতি, দ্ৱে লদ্ধা ততিযং, সতসহস্সং লদ্ধা তদুত্তৰিম্পি ইচ্ছতীতি এৱং অপ্পটিলদ্ধৱিসযং ইচ্ছনতো ‘‘ইচ্ছা’’তি ৱুচ্চতি, যো চাযং পটিলদ্ধৱিসযলুব্ভনো লোভো. তং হিত্ৱা ইচ্ছঞ্চ লোভঞ্চ যত্থ সত্তো পুথুজ্জনো, যস্মিং চীৱৰাদিপচ্চযে তেহি ইচ্ছালোভেহি পুথুজ্জনো সত্তো লগ্গো পটিবদ্ধো তিট্ঠতি, তত্থ তং উভযম্পি হিত্ৱা পচ্চযত্থং আজীৱপাৰিসুদ্ধিং অৱিৰোধেন্তো ঞাণচক্খুনা চক্খুমা হুত্ৱা ইমং মোনেয্যপটিপদং পটিপজ্জেয্য. এৱঞ্হি পটিপন্নো তৰেয্য নৰকং ইমং, দুপ্পূৰণট্ঠেন নৰকসঞ্ঞিতং মিচ্ছাজীৱহেতুভূতং ইমং পচ্চযতণ্হং তৰেয্য, ইমায ৱা পটিপদায তৰেয্যাতি ৱুত্তং হোতি.
৭১৩. এৱং পচ্চযতণ্হাপহানমুখেন আজীৱপাৰিসুদ্ধিং দস্সেত্ৱা ইদানি ভোজনে মত্তঞ্ঞুতামুখেন পচ্চযপৰিভোগসীলং তদনুসাৰেন চ যাৱ অৰহত্তপ্পত্তি, তাৱ পটিপদং দস্সেন্তো ‘‘ঊনূদৰো’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – ধম্মেন সমেন লদ্ধেসু ইতৰীতৰচীৱৰাদীসু পচ্চযেসু আহাৰং তাৱ আহাৰেন্তো –
‘‘চত্তাৰো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৱা উদকং পিৱে;
অলং ফাসুৱিহাৰায, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো’’তি. (থেৰগা. ৯৮৩) –
ৱুত্তনযেন ঊনউদৰো অস্স, ন ৱাতভৰিতভস্তা ৱিয উদ্ধুমাতুদৰো, ভত্তসম্মদপচ্চযা থিনমিদ্ধং পৰিহৰেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. ঊনূদৰো হোন্তোপি চ মিতাহাৰো অস্স ভোজনে মত্তঞ্ঞূ, ‘‘নেৱ দৱাযা’’তিআদিনা পচ্চৱেক্খণেন গুণতো দোসতো চ পৰিচ্ছিন্নাহাৰো. এৱং মিতাহাৰো সমানোপি পচ্চযধুতঙ্গপৰিযত্তিঅধিগমৱসেন চতুব্বিধায অপ্পিচ্ছতায অপ্পিচ্ছো অস্স. একংসেন হি মোনেয্যপটিপদং পটিপন্নেন ভিক্খুনা এৱং অপ্পিচ্ছেন ভৱিতব্বং. তত্থ একেকস্মিং পচ্চযে তীহি সন্তোসেহি সন্তুস্সনা পচ্চযপ্পিচ্ছতা. ধুতঙ্গধৰস্সেৱ সতো ‘‘ধুতৱাতি মং পৰে জানন্তূ’’তি অনিচ্ছনতা ধুতঙ্গপ্পিচ্ছতা. বহুস্সুতস্সেৱ সতো ‘‘বহুস্সুতোতি মং পৰে জানন্তূ’’তি অনিচ্ছনতা পৰিযত্তিঅপ্পিচ্ছতা মজ্ঝন্তিকত্থেৰস্স ৱিয. অধিগমসম্পন্নস্সেৱ সতো ‘‘অধিগতো অযং কুসলং ধম্মন্তি মং পৰে জানন্তূ’’তি অনিচ্ছনতা অধিগমপ্পিচ্ছতা. সা চ অৰহত্তাধিগমতো ওৰং ৱেদিতব্বা. অৰহত্তাধিগমত্থঞ্হি অযং পটিপদাতি. এৱং অপ্পিচ্ছোপি চ অৰহত্তমগ্গেন তণ্হালোলুপ্পং হিত্ৱা অলোলুপো অস্স. এৱং অলোলুপো হি সদা ইচ্ছায নিচ্ছাতো অনিচ্ছো হোতি নিব্বুতো, যায ইচ্ছায ছাতা হোন্তি সত্তা খুপ্পিপাসাতুৰা ৱিয অতিত্তা, তায ইচ্ছায অনিচ্ছো হোতি অনিচ্ছত্তা চ নিচ্ছাতো হোতি অনাতুৰো পৰমতিত্তিপ্পত্তো. এৱং নিচ্ছাতত্তা নিব্বুতো হোতি ৱূপসন্তসব্বকিলেসপৰিড়াহোতি এৱমেত্থ উপ্পটিপাটিযা যোজনা ৱেদিতব্বা.
৭১৪. এৱং যাৱ অৰহত্তপ্পত্তি, তাৱপটিপদং কথেত্ৱা ইদানি তং পটিপদং পটিপন্নস্স ভিক্খুনো অৰহত্তপ্পত্তিনিট্ঠং ধুতঙ্গসমাদানং সেনাসনৱত্তঞ্চ কথেন্তো ‘‘স পিণ্ডচাৰ’’ন্তি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ স পিণ্ডচাৰং চৰিত্ৱাতি সো ভিক্খু ভিক্খং চৰিত্ৱা ভত্তকিচ্চং ৱা কত্ৱা. ৱনন্তমভিহাৰযেতি অপপঞ্চিতো গিহিপপঞ্চেন ৱনং এৱ গচ্ছেয্য. উপট্ঠিতো ৰুক্খমূলস্মিন্তি ৰুক্খমূলে ঠিতো ৱা হুত্ৱা. আসনূপগতোতি আসনং উপগতো ৱা হুত্ৱা, নিসিন্নোতি ৱুত্তং হোতি. মুনীতি মোনেয্যপটিপদং পটিপন্নো. এত্থ চ ‘‘পিণ্ডচাৰং চৰিত্ৱা’’তি ইমিনা পিণ্ডপাতিকঙ্গং ৱুত্তং. যস্মা পন উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকো সপদানচাৰী একাসনিকো পত্তপিণ্ডিকো খলুপচ্ছাভত্তিকো চ হোতিযেৱ, তেচীৱৰিকপংসুকূলম্পি চ সমাদিযতেৱ, তস্মা ইমানিপি ছ ৱুত্তানেৱ হোন্তি. ‘‘ৱনন্তমভিহাৰযে’’তি ইমিনা পন আৰঞ্ঞিকঙ্গং ৱুত্তং, ‘‘উপট্ঠিতো ৰুক্খমূলস্মি’’ন্তি ইমিনা ৰুক্খমূলিকঙ্গং, ‘‘আসনূপগতো’’তি ইমিনা নেসজ্জিকঙ্গং. যথাক্কমং পন এতেসং অনুলোমত্তা অব্ভোকাসিকযথাসন্থতিকসোসানিকঙ্গানি ৱুত্তানিযেৱ হোন্তীতি এৱমেতায গাথায তেৰস ধুতঙ্গানি নালকত্থেৰস্স কথেসি.
৭১৫. স ঝানপসুতো ধীৰোতি সো অনুপ্পন্নস্স ঝানস্স উপ্পাদনেন উপ্পন্নস্স আৱজ্জনসমাপজ্জনাধিট্ঠানৱুট্ঠানপচ্চৱেক্খণেহি চ ঝানেসু পসুতো অনুযুত্তো. ধীৰোতি ধিতিসম্পন্নো. ৱনন্তে ৰমিতো সিযাতি ৱনে অভিৰতো সিযা, গামন্তসেনাসনে নাভিৰমেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. ঝাযেথ ৰুক্খমূলস্মিং, অত্তানমভিতোসযন্তি ন কেৱলং লোকিযজ্ঝানপসুতোযেৱ সিযা, অপিচ খো তস্মিংযেৱ ৰুক্খমূলে সোতাপত্তিমগ্গাদিসম্পযুত্তেন লোকুত্তৰজ্ঝানেনাপি অত্তানং অতীৱ তোসেন্তো ঝাযেথ. পৰমস্সাসপ্পত্তিযা হি লোকুত্তৰজ্ঝানেনেৱ চিত্তং অতীৱ তুস্সতি, ন অঞ্ঞেন. তেনাহ – ‘‘অত্তানমভিতোসয’’ন্তি. এৱমিমায গাথায ঝানপসুততায ৱনন্তসেনাসনাভিৰতিং অৰহত্তঞ্চ কথেসি.
৭১৬. ইদানি যস্মা ইমং ধম্মদেসনং সুত্ৱা নালকত্থেৰো ৱনন্তমভিহাৰেত্ৱা নিৰাহাৰোপি পটিপদাপূৰণে অতীৱ উস্সুক্কো অহোসি, নিৰাহাৰেন চ সমণধম্মং কাতুং ন সক্কা. তথা কৰোন্তস্স হি জীৱিতং নপ্পৱত্ততি, কিলেসে পন অনুপ্পাদেন্তেন আহাৰো পৰিযেসিতব্বো, অযমেত্থ ঞাযো. তস্মা তস্স ভগৱা অপৰাপৰেসুপি দিৱসেসু পিণ্ডায চৰিতব্বং, কিলেসা পন ন উপ্পাদেতব্বাতি দস্সনত্থং অৰহত্তপ্পত্তিনিট্ঠংযেৱ ভিক্খাচাৰৱত্তং কথেন্তো ‘‘ততো ৰত্যা ৱিৱসানে’’তিআদিকা ছ গাথাযো অভাসি. তত্থ ততোতি ‘‘স পিণ্ডচাৰং চৰিত্ৱা, ৱনন্তমভিহাৰযে’’তি এত্থ ৱুত্তপিণ্ডচাৰৱনন্তাভিহাৰতো উত্তৰিপি. ৰত্যা ৱিৱসানেতি ৰত্তিসমতিক্কমে, দুতিযদিৱসেতি ৱুত্তং হোতি. গামন্তমভিহাৰযেতি আভিসমাচাৰিকৱত্তং কত্ৱা যাৱ ভিক্খাচাৰৱেলা, তাৱ ৱিৱেকমনুব্ৰূহেত্ৱা গতপচ্চাগতৱত্তে ৱুত্তনযেন কম্মট্ঠানং মনসি কৰোন্তো গামং গচ্ছেয্য. অৱ্হানং নাভিনন্দেয্যাতি ‘‘ভন্তে, অম্হাকং ঘৰে ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি নিমন্তনং, ‘‘দেতি নু খো ন দেতি নু খো সুন্দৰং নু খো দেতি অসুন্দৰং নু খো দেতী’’তি এৱৰূপং ৱিতক্কং ভোজনঞ্চ পটিপদাপূৰকো ভিক্খু নাভিনন্দেয্য, নপ্পটিগ্গণ্হেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. যদি পন বলক্কাৰেন পত্তং গহেত্ৱা পূৰেত্ৱা দেন্তি, পৰিভুঞ্জিত্ৱা সমণধম্মো কাতব্বো, ধুতঙ্গং ন কুপ্পতি, তদুপাদায পন তং গামং ন পৱিসিতব্বং. অভিহাৰঞ্চ গামতোতি সচে গামং পৱিট্ঠস্স পাতিসতেহিপি ভত্তং অভিহৰন্তি, তম্পি নাভিনন্দেয্য, ততো একসিত্থম্পি নপ্পটিগ্গণ্হেয্য, অঞ্ঞদত্থু ঘৰপটিপাটিযা পিণ্ডপাতমেৱ চৰেয্যাতি.
৭১৭. ন মুনী গামমাগম্ম, কুলেসু সহসা চৰেতি সো চ মোনত্থায পটিপন্নকো মুনি গামং গতো সমানো কুলেসু সহসা ন চৰে, সহসোকিতাদিঅননুলোমিকং গিহিসংসগ্গং ন আপজ্জেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. ঘাসেসনং ছিন্নকথো, ন ৱাচং পযুতং ভণেতি ছিন্নকথো ৱিয হুত্ৱা ওভাসপৰিকথানিমিত্তৱিঞ্ঞত্তিপযুত্তং ঘাসেসনৱাচং ন ভণেয্য. সচে আকঙ্খেয্য, গিলানো সমানো গেলঞ্ঞপটিবাহনত্থায ভণেয্য. সেনাসনত্থায ৱা ৱিঞ্ঞত্তিং ঠপেত্ৱা ওভাসপৰিকথানিমিত্তপযুত্তং, অৱসেসপচ্চযত্থায পন অগিলানো নেৱ কিঞ্চি ভণেয্যাতি.
৭১৮-৯. অলত্থং যদিদন্তি ইমিস্সা পন গাথায অযমত্থো – গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠো অপ্পমত্তকেপি কিস্মিঞ্চি লদ্ধে ‘‘অলত্থং যং ইদং সাধূ’’তি চিন্তেত্ৱা অলদ্ধে ‘‘নালত্থং কুসল’’ন্তি তম্পি ‘‘সুন্দৰ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা উভযেনেৱ লাভালাভেন সো তাদী নিব্বিকাৰো হুত্ৱা ৰুক্খংৱুপনিৱত্ততি, যথাপি পুৰিসো ফলগৱেসী ৰুক্খং উপগম্ম ফলং লদ্ধাপি অলদ্ধাপি অননুনীতো অপ্পটিহতো মজ্ঝত্তোযেৱ হুত্ৱা গচ্ছতি, এৱং কুলং উপগম্ম লাভং লদ্ধাপি অলদ্ধাপি মজ্ঝত্তোৱ হুত্ৱা গচ্ছতীতি. স পত্তপাণী তি গাথা উত্তানত্থাৱ.
৭২০. উচ্চাৱচাতি ইমিস্সা গাথায সম্বন্ধো – এৱং ভিক্খাচাৰৱত্তসম্পন্নো হুত্ৱাপি তাৱতকেনেৱ তুট্ঠিং অনাপজ্জিত্ৱা পটিপদং আৰোধেয্য. পটিপত্তিসাৰঞ্হি সাসনং. সা চাযং উচ্চাৱচা…পে… মুতন্তি. তস্সত্থো – সা চাযং মগ্গপটিপদা উত্তমনিহীনভেদতো উচ্চাৱচা বুদ্ধসমণেন পকাসিতা. সুখাপটিপদা হি খিপ্পাভিঞ্ঞা উচ্চা, দুক্খাপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা অৱচা. ইতৰা দ্ৱে একেনঙ্গেন উচ্চা, একেন অৱচা. পঠমা এৱ ৱা উচ্চা, ইতৰা তিস্সোপি অৱচা. তায চেতায উচ্চায অৱচায ৱা পটিপদায ন পাৰং দিগুণং যন্তি. ‘‘দুগুণ’’ন্তি ৱা পাঠো, একমগ্গেন দ্ৱিক্খত্তুং নিব্বানং ন যন্তীতি অত্থো. কস্মা? যেন মগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তেসং পুন অপ্পহাতব্বতো. এতেন পৰিহানধম্মাভাৱং দীপেতি. নযিদং একগুণং মুতন্তি তঞ্চ ইদং পাৰং একক্খত্তুংযেৱ ফুসনাৰহম্পি ন হোতি. কস্মা? একেন মগ্গেন সব্বকিলেসপ্পহানাভাৱতো. এতেন একমগ্গেনেৱ অৰহত্তাভাৱং দীপেতি.
৭২১. ইদানি পটিপদানিসংসং দস্সেন্তো ‘‘যস্স চ ৱিসতা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – যস্স চ এৱং পটিপন্নস্স ভিক্খুনো তায পটিপদায পহীনত্তা অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতভাৱেন ৱিসতত্তা ৱিসতা তণ্হা নত্থি, তস্স কিলেসসোতচ্ছেদেন ছিন্নসোতস্স কুসলাকুসলপ্পহানেন কিচ্চাকিচ্চপ্পহীনস্স ৰাগজো ৱা দোসজো ৱা অপ্পমত্তকোপি পৰিড়াহো ন ৱিজ্জতীতি.
৭২২. ইদানি যস্মা ইমা গাথাযো সুত্ৱা নালকত্থেৰস্স চিত্তং উদপাদি – ‘‘যদি এত্তকং মোনেয্যং সুকৰং ন দুক্কৰং, সক্কা অপ্পকসিৰেন পূৰেতু’’ন্তি, তস্মাস্স ভগৱা ‘‘দুক্কৰমেৱ মোনেয্য’’ন্তি দস্সেন্তো পুন ‘‘মোনেয্যং তে উপঞ্ঞিস্স’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ উপঞ্ঞিস্সন্তি উপঞ্ঞাপেয্যং, কথযিস্সন্তি ৱুত্তং হোতি. খুৰধাৰা উপমা অস্সাতি খুৰধাৰূপমো. ভৱেতি ভৱেয্য. কো অধিপ্পাযো? মোনেয্যং পটিপন্নো ভিক্খু খুৰধাৰং উপমং কত্ৱা পচ্চযেসু ৱত্তেয্য. যথা মধুদিদ্ধং খুৰধাৰং লিহন্তো, ছেদতো, জিৱ্হং ৰক্খতি, এৱং ধম্মেন লদ্ধে পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তো চিত্তং কিলেসুপ্পত্তিতো ৰক্খেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. পচ্চযা হি পৰিসুদ্ধেন ঞাযেন লদ্ধুঞ্চ অনৱজ্জপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতুঞ্চ ন সুখেন সক্কাতি ভগৱা পচ্চযনিস্সিতমেৱ বহুসো ভণতি. জিৱ্হায তালুমাহচ্চ, উদৰে সঞ্ঞতো সিযাতি জিৱ্হায তালুং উপ্পীড়েত্ৱাপি ৰসতণ্হং ৱিনোদেন্তো কিলিট্ঠেন মগ্গেন উপ্পন্নপচ্চযে অসেৱন্তো উদৰে সংযতো সিযা.
৭২৩. অলীনচিত্তো চ সিযাতি নিচ্চং কুসলানং ধম্মানং ভাৱনায অট্ঠিতকাৰিতায অকুসীতচিত্তো চ ভৱেয্য. ন চাপি বহু চিন্তযেতি ঞাতিজনপদামৰৱিতক্কৱসেন চ বহুং ন চিন্তেয্য. নিৰামগন্ধো অসিতো, ব্ৰহ্মচৰিযপৰাযণোতি নিক্কিলেসো চ হুত্ৱা তণ্হাদিট্ঠীহি কিস্মিঞ্চি ভৱে অনিস্সিতো সিক্খাত্তযসকলসাসনব্ৰহ্মচৰিযপৰাযণো এৱ ভৱেয্য.
৭২৪-৫. একাসনস্সাতি ৱিৱিত্তাসনস্স. আসনমুখেন চেত্থ সব্বইৰিযাপথা ৱুত্তা. যতো সব্বইৰিযাপথেসু একীভাৱস্স সিক্খেয্যাতি ৱুত্তং হোতীতি ৱেদিতব্বং. একাসনস্সাতি চ সম্পদানৱচনমেতং. সমণূপাসনস্স চাতি সমণেহি উপাসিতব্বস্স অট্ঠতিংসাৰম্মণভাৱনানুযোগস্স, সমণানং ৱা উপাসনভূতস্স অট্ঠতিংসাৰম্মণভেদস্সেৱ. ইদম্পি সম্পদানৱচনমেৱ, উপাসনত্থন্তি ৱুত্তং হোতি. এত্থ চ একাসনেন কাযৱিৱেকো, সমণূপাসনেন চিত্তৱিৱেকো ৱুত্তো হোতীতি ৱেদিতব্বো. একত্তং মোনমক্খাতন্তি এৱমিদং কাযচিত্তৱিৱেকৱসেন ‘‘একত্তং মোন’’ন্তি অক্খাতং. একো চে অভিৰমিস্সসীতি ইদং পন উত্তৰগাথাপেক্খং পদং, ‘‘অথ ভাহিসি দসদিসা’’তি ইমিনা অস্স সম্বন্ধো.
ভাহিসীতি ভাসিস্সসি পকাসেস্সসি. ইমং পটিপদং ভাৱেন্তো সব্বদিসাসু কিত্তিযা পাকটো ভৱিস্সসীতি ৱুত্তং হোতি. সুত্ৱা ধীৰানন্তিআদীনং পন চতুন্নং পদানং অযমত্থো – যেন চ কিত্তিঘোসেন ভাহিসি দসদিসা তং ধীৰানং ঝাযীনং কামচাগিনং নিঘোসং সুত্ৱা অথ ত্ৱং তেন উদ্ধচ্চং অনাপজ্জিত্ৱা ভিয্যো হিৰিঞ্চ সদ্ধঞ্চ কৰেয্যাসি, তেন ঘোসেন হৰাযমানো ‘‘নিয্যানিকপটিপদা অয’’ন্তি সদ্ধং উপ্পাদেত্ৱা উত্তৰি পটিপত্তিমেৱ ব্ৰূহেয্যাসি. মামকোতি এৱঞ্হি সন্তে মম সাৱকো হোতীতি.
৭২৬. তং নদীহীতি যং তং মযা ‘‘হিৰিঞ্চ সদ্ধঞ্চ ভিয্যো কুব্বেথা’’তি ৱদতা ‘‘উদ্ধচ্চং ন কাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, তং ইমিনা নদীনিদস্সনেনাপি জানাথ, তব্বিপৰিযাযঞ্চ সোব্ভেসু চ পদৰেসুচ জানাথ. সোব্ভেসূতি মাতিকাসু. পদৰেসূতি দৰীসু. কথং? সণন্তা যন্তি কুসোব্ভা, তুণ্হী যন্তি মহোদধীতি. কুসোব্ভা হি সোব্ভপদৰাদিভেদা সব্বাপি কুন্নদিযো সণন্তা সদ্দং কৰোন্তা উদ্ধতা হুত্ৱা যন্তি, গঙ্গাদিভেদা পন মহানদিযো তুণ্হী যন্তি, এৱং ‘‘মোনেয্যং পূৰেমী’’তি উদ্ধতো হোতি অমামকো, মামকো পন হিৰিঞ্চ সদ্ধঞ্চ উপ্পাদেত্ৱা নীচচিত্তোৱ হোতি.
৭২৭-৯. কিঞ্চ ভিয্যো – যদূনকং…পে… পণ্ডিতোতি. তত্থ সিযা – সচে অড্ঢকুম্ভূপমো বালো সণন্ততায, ৰহদো পূৰোৱ পণ্ডিতো সন্ততায, অথ কস্মা বুদ্ধসমণো এৱং ধম্মদেসনাব্যাৱটো হুত্ৱা বহুং ভাসতীতি ইমিনা সম্বন্ধেন ‘‘যং সমণো’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – যং বুদ্ধসমণো বহুং ভাসতি উপেতং অত্থসঞ্হিতং, অত্থুপেতং ধম্মুপেতঞ্চ হিতেন চ সংহিতং, তং ন উদ্ধচ্চেন, অপিচ খো জানং সো ধম্মং দেসেতি দিৱসম্পি দেসেন্তো নিপ্পপঞ্চোৱ হুত্ৱা. তস্স হি সব্বং ৱচীকম্মং ঞাণানুপৰিৱত্তি. এৱং দেসেন্তো চ ‘‘ইদমস্স হিতং ইদমস্স হিত’’ন্তি নানপ্পকাৰতো জানং সো বহু ভাসতি, ন কেৱলং বহুভাণিতায. অৱসানগাথায সম্বন্ধো – এৱং তাৱ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সমন্নাগতো বুদ্ধসমণো জানং সো ধম্মং দেসেতি, জানং সো বহু ভাসতি. তেন দেসিতং পন ধম্মং নিব্বেধভাগিযেনেৱ ঞাণেন যো চ জানং সংযতত্তো, জানং ন বহু ভাসতি, স মুনি মোনমৰহতি, স মুনি মোনমজ্ঝগাতি. তস্সত্থো – তং ধম্মং জানন্তো সংযতত্তো গুত্তচিত্তো হুত্ৱা যং ভাসিতং সত্তানং হিতসুখাৱহং ন হোতি, তং জানং ন বহু ভাসতি. সো এৱংৱিধো মোনত্থং পটিপন্নকো মুনি মোনেয্যপটিপদাসঙ্খাতং মোনং অৰহতি. ন কেৱলঞ্চ অৰহতিযেৱ, অপিচ খো পন স মুনি অৰহত্তমগ্গঞাণসঙ্খাতং মোনং অজ্ঝগা ইচ্চেৱ ৱেদিতব্বোতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি.
তং সুত্ৱা নালকত্থেৰো তীসু ঠানেসু অপ্পিচ্ছো অহোসি দস্সনে সৱনে পুচ্ছাযাতি. সো হি দেসনাপৰিযোসানে পসন্নচিত্তো ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা ৱনং পৱিট্ঠো, পুন ‘‘অহো ৱতাহং ভগৱন্তং পস্সেয্য’’ন্তি লোলভাৱং ন জনেসি. অযমস্স দস্সনে অপ্পিচ্ছতা. তথা ‘‘অহো ৱতাহং পুন ধম্মদেসনং সুণেয্য’’ন্তি লোলভাৱং ন জনেসি. অযমস্স সৱনে অপ্পিচ্ছতা. তথা ‘‘অহো ৱতাহং পুন মোনেয্যপটিপদং পুচ্ছেয্য’’ন্তি লোলভাৱং ন জনেসি. অযমস্স পুচ্ছায অপ্পিচ্ছতা.
সো এৱং অপ্পিচ্ছো সমানো পব্বতপাদং পৱিসিত্ৱা একৱনসণ্ডে দ্ৱে দিৱসানি ন ৱসি, একৰুক্খমূলে দ্ৱে দিৱসানি ন নিসীদি, একগামে দ্ৱে দিৱসানি পিণ্ডায ন পাৱিসি. ইতি ৱনতো ৱনং, ৰুক্খতো ৰুক্খং, গামতো গামং আহিণ্ডন্তো অনুৰূপপটিপদং পটিপজ্জিত্ৱা অগ্গফলে পতিট্ঠাসি. অথ যস্মা মোনেয্যপটিপদং উক্কট্ঠং কত্ৱা পূৰেন্তো ভিক্খু সত্তেৱ মাসানি জীৱতি, মজ্ঝিমং কত্ৱা পূৰেন্তো সত্ত ৱস্সানি, মন্দং কত্ৱা পূৰেন্তো সোড়স ৱস্সানি. অযঞ্চ উক্কট্ঠং কত্ৱা পূৰেসি, তস্মা সত্ত মাসে ঠত্ৱা অত্তনো আযুসঙ্খাৰপৰিক্খযং ঞত্ৱা ন্হাযিত্ৱা নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা দিগুণং সঙ্ঘাটিং পাৰুপিত্ৱা দসবলাভিমুখো পঞ্চপতিট্ঠিতং ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা হিঙ্গুলকপব্বতং নিস্সায ঠিতকোৱ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযি. তস্স পৰিনিব্বুতভাৱং ঞত্ৱা ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং তত্থ গন্ত্ৱা সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা ধাতুযো গাহাপেত্ৱা চেতিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা অগমাসীতি.
পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায নালকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.