১০. কোকালিকসুত্তৱণ্ণনা
এৱং মে সুতন্তি কোকালিকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ইমস্স সুত্তস্স উপ্পত্তি অত্থৱণ্ণনাযমেৱ আৱি ভৱিস্সতি. অত্থৱণ্ণনায চস্স এৱং মে সুতন্তিআদি ৱুত্তনযমেৱ. অথ খো কোকালিকোতি এত্থ পন কো অযং কোকালিকো, কস্মা চ উপসঙ্কমীতি? ৱুচ্চতে – অযং কিৰ কোকালিকৰট্ঠে কোকালিকনগৰে কোকালিকসেট্ঠিস্স পুত্তো পব্বজিত্ৱা পিতৰা কাৰাপিতে ৱিহাৰেযেৱ পটিৱসতি ‘‘চূড়কোকালিকো’’তি নামেন, ন দেৱদত্তস্স সিস্সো. সো হি ব্ৰাহ্মণপুত্তো ‘‘মহাকোকালিকো’’তি পঞ্ঞাযি.
ভগৱতি কিৰ সাৱত্থিযং ৱিহৰন্তে দ্ৱে অগ্গসাৱকা পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং জনপদচাৰিকং চৰমানা উপকট্ঠায ৱস্সূপনাযিকায ৱিৱেকৱাসং ৱসিতুকামা তে ভিক্খূ উয্যোজেত্ৱা অত্তনো পত্তচীৱৰমাদায তস্মিং জনপদে তং নগৰং পত্ৱা তং ৱিহাৰং অগমংসু. তত্থ তে কোকালিকেন সদ্ধিং সম্মোদিত্ৱা তং আহংসু – ‘‘আৱুসো, মযং ইধ তেমাসং ৱসিস্সাম, মা কস্সচি আৰোচেয্যাসী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা তেমাসে অতীতে ইতৰদিৱসং পগেৱ নগৰং পৱিসিত্ৱা আৰোচেসি – ‘‘তুম্হে অগ্গসাৱকে ইধাগন্ত্ৱা ৱসমানে ন জানিত্থ, ন তে কোচি পচ্চযেনাপি নিমন্তেতী’’তি. নগৰৱাসিনো ‘‘কস্মা নো, ভন্তে, নাৰোচযিত্থা’’তি. কিং আৰোচিতেন, কিং নাদ্দসথ দ্ৱে ভিক্খূ ৱসন্তে, ননু এতে অগ্গসাৱকাতি. তে খিপ্পং সন্নিপতিত্ৱা সপ্পিগুড়ৱত্থাদীনি আনেত্ৱা কোকালিকস্স পুৰতো নিক্খিপিংসু. সো চিন্তেসি – ‘‘পৰমপ্পিচ্ছা অগ্গসাৱকা ‘পযুত্তৱাচায উপ্পন্নো লাভো’তি ঞত্ৱা ন সাদিযিস্সন্তি, অসাদিযন্তা অদ্ধা ‘আৱাসিকস্স দেথা’তি ভণিস্সন্তি, হন্দাহং ইমং লাভং গাহাপেত্ৱা গচ্ছামী’’তি. সো তথা অকাসি, থেৰা দিস্ৱাৱ পযুত্তৱাচায উপ্পন্নভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ইমে পচ্চযা নেৱ অম্হাকং ন কোকালিকস্স ৱট্টন্তী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘আৱাসিকস্স দেথা’’তি অৱত্ৱা পটিক্খিপিত্ৱা পক্কমিংসু. তেন কোকালিকো ‘‘কথঞ্হি নাম অত্তনা অগ্গণ্হন্তা ময্হম্পি ন দাপেসু’’ন্তি দোমনস্সং উপ্পাদেসি.
তে ভগৱতো সন্তিকং অগমংসু. ভগৱা চ পৱাৰেত্ৱা সচে অত্তনা জনপদচাৰিকং ন গচ্ছতি, অগ্গসাৱকে পেসেতি – ‘‘চৰথ, ভিক্খৱে, চাৰিকং বহুজনহিতাযা’’তিআদীনি (মহাৱ. ৩২) ৱত্ৱা. ইদমাচিণ্ণং তথাগতানং. তেন খো পন সমযেন অত্তনা অগন্তুকামো হোতি. অথ খো ইমে পুনদেৱ উয্যোজেসি – ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৱে, চৰথ চাৰিক’’ন্তি. তে পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং চাৰিকং চৰমানা অনুপুব্বেন তস্মিং ৰট্ঠে তমেৱ নগৰং অগমংসু. নাগৰা থেৰে সঞ্জানিত্ৱা সহ পৰিক্খাৰেহি দানং সজ্জেত্ৱা নগৰমজ্ঝে মণ্ডপং কত্ৱা দানং অদংসু, থেৰানঞ্চ পৰিক্খাৰে উপনামেসুং. থেৰা গহেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অদংসু. তং দিস্ৱা কোকালিকো চিন্তেসি – ‘‘ইমে পুব্বে অপ্পিচ্ছা অহেসুং, ইদানি লোভাভিভূতা পাপিচ্ছা জাতা, পুব্বেপি অপ্পিচ্ছসন্তুট্ঠপৱিৱিত্তসদিসা মঞ্ঞে, ইমে পাপিচ্ছা অসন্তগুণপৰিদীপকা পাপভিক্খূ’’তি. সো থেৰে উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘আৱুসো, তুম্হে পুব্বে অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৱিৱিত্তা ৱিয অহুৱত্থ, ইদানি পনত্থ পাপভিক্খূ জাতা’’তি ৱত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায তাৱদেৱ তৰমানৰূপো নিক্খমিত্ৱা গন্ত্ৱা ‘‘ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেস্সামী’’তি সাৱত্থাভিমুখো গন্ত্ৱা অনুপুব্বেন ভগৱন্তং উপসঙ্কমি. অযমেত্থ কোকালিকো, ইমিনা কাৰণেন উপসঙ্কমি. তেন ৱুত্তং ‘‘অথ খো কোকালিকো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমী’’তিআদি.
ভগৱা তং তুৰিততুৰিতং আগচ্ছন্তং দিস্ৱাৱ আৱজ্জেত্ৱা অঞ্ঞাসি – ‘‘অগ্গসাৱকে অক্কোসিতুকামো আগতো’’তি. ‘‘সক্কা নু খো পটিসেধেতু’’ন্তি চ আৱজ্জেন্তো ‘‘ন সক্কা, থেৰেসু অপৰজ্ঝিত্ৱা আগতো, একংসেন পদুমনিৰযে উপ্পজ্জিস্সতী’’তি অদ্দস. এৱং দিস্ৱাপি পন ‘‘সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেপি নাম গৰহন্তং সুত্ৱা ন নিসেধেতী’’তি পৰূপৱাদমোচনত্থং অৰিযূপৱাদস্স মহাসাৱজ্জভাৱদস্সনত্থঞ্চ ‘‘মা হেৱ’’ন্তিআদিনা নযেন তিক্খত্তুং পটিসেধেসি. তত্থ মা হেৱন্তি মা এৱমাহ, মা এৱং অভণীতি অত্থো. পেসলাতি পিযসীলা. সদ্ধাযিকোতি সদ্ধাগমকৰো, পসাদাৱহোতি ৱুত্তং হোতি. পচ্চযিকোতি পচ্চযকৰো, ‘‘এৱমেত’’ন্তি সন্নিট্ঠাৱহোতি ৱুত্তং হোতি.
অচিৰপক্কন্তস্সাতি পক্কন্তস্স সতো ন চিৰেনেৱ সব্বো কাযো ফুটো অহোসীতি কেসগ্গমত্তম্পি ওকাসং অৱজ্জেত্ৱা সকলসৰীৰং অট্ঠীনি ভিন্দিত্ৱা উগ্গতাহি পীড়কাহি অজ্ঝোত্থটং অহোসি. তত্থ যস্মা বুদ্ধানুভাৱেন তথাৰূপং কম্মং বুদ্ধানং সম্মুখীভাৱে ৱিপাকং ন দেতি, দস্সনূপচাৰে পন ৱিজহিতমত্তে দেতি, তস্মা তস্স অচিৰপক্কন্তস্স পীড়কা উট্ঠহিংসু. তেনেৱ ৱুত্তং ‘‘অচিৰপক্কন্তস্স চ কোকালিকস্সা’’তি. অথ কস্মা তত্থেৱ ন অট্ঠাসীতি চে? কম্মানুভাৱেন. ওকাসকতঞ্হি কম্মং অৱস্সং ৱিপচ্চতি, তং তস্স তত্থ ঠাতুং ন দেতি. সো কম্মানুভাৱেন চোদিযমানো উট্ঠাযাসনা পক্কামি. কড়াযমত্তিযোতি চণকমত্তিযো. বেলুৱসলাটুকমত্তিযোতি তৰুণবেলুৱমত্তিযো. পভিজ্জিংসূতি ভিজ্জিংসু. তাসু ভিন্নাসু সকলসৰীৰং পনসপক্কং ৱিয অহোসি. সো পক্কেন গত্তেন অনযব্যসনং পত্ৱা দুক্খাভিভূতো জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকে সযি. অথ ধম্মস্সৱনত্থং আগতাগতা মনুস্সা তং দিস্ৱা ‘‘ধি কোকালিক, ধি কোকালিক, অযুত্তমকাসি, অত্তনোযেৱ মুখং নিস্সায অনযব্যসনং পত্তোসী’’তি আহংসু. তেসং সুত্ৱা আৰক্খদেৱতা ধিক্কাৰং অকংসু, আৰক্খদেৱতানং আকাসট্ঠদেৱতাতি ইমিনা উপাযেন যাৱ অকনিট্ঠভৱনা একধিক্কাৰো উদপাদি.
তদা চ তুৰূ নাম ভিক্খু কোকালিকস্স উপজ্ঝাযো অনাগামিফলং পত্ৱা সুদ্ধাৱাসেসু নিব্বত্তো হোতি. সোপি সমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতো তং ধিক্কাৰং সুত্ৱা আগম্ম কোকালিকং ওৱদি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তপ্পসাদজননত্থং. সো তস্সাপি ৱচনং অগ্গহেত্ৱা অঞ্ঞদত্থু তমেৱ অপৰাধেত্ৱা কালং কত্ৱা পদুমনিৰযে উপ্পজ্জি. তেনাহ – ‘‘অথ খো কোকালিকো ভিক্খু তেনেৱাবাধেন…পে… আঘাতেত্ৱা’’তি.
অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতীতি কো অযং ব্ৰহ্মা, কস্মা চ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচাতি? অযং কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে সহকো নাম ভিক্খু অনাগামী হুত্ৱা সুদ্ধাৱাসেসু উপ্পন্নো, তত্থ নং ‘‘সহম্পতি ব্ৰহ্মা’’তি সঞ্জানন্তি. সো পন ‘‘অহং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পদুমনিৰযং কিত্তেস্সামি, ততো ভগৱা ভিক্খূনং আৰোচেস্সতি. কথানুসন্ধিকুসলা ভিক্খূ তত্থাযুপ্পমাণং পুচ্ছিস্সন্তি, ভগৱা আচিক্খন্তো অৰিযূপৱাদে আদীনৱং পকাসেস্সতী’’তি ইমিনা কাৰণেন ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচ. ভগৱা তথেৱ অকাসি, অঞ্ঞতৰোপি ভিক্খু পুচ্ছি. তেন চ পুট্ঠো ‘‘সেয্যথাপি ভিক্খূ’’তিআদিমাহ.
তত্থ ৱীসতিখাৰিকোতি মাগধকেন পত্থেন চত্তাৰো পত্থা কোসলৰট্ঠে একো পত্থো হোতি, তেন পত্থেন চত্তাৰো পত্থা আড়্হকং, চত্তাৰি আড়্হকানি দোণং, চতুদোণা মানিকা, চতুমানিকা খাৰী, তায খাৰিযা ৱীসতিখাৰিকো. তিলৱাহোতি তিলসকটং. অব্বুদো নিৰযোতি অব্বুদো নাম কোচি পচ্চেকনিৰযো নত্থি, অৱীচিম্হিযেৱ অব্বুদগণনায পচ্চনোকাসো পন ‘‘অব্বুদো নিৰযো’’তি ৱুত্তো. এস নযো নিৰব্বুদাদীসু.
তত্থ ৱস্সগণনাপি এৱং ৱেদিতব্বা – যথেৱ হি সতং সতসহস্সানি কোটি হোতি, এৱং সতং সতসহস্সকোটিযো পকোটি নাম হোতি, সতং সতসহস্সপকোটিযো কোটিপ্পকোটি নাম, সতং সতসহস্সকোটিপ্পকোটিযো নহুতং, সতং সতসহস্সনহুতানি নিন্নহুতং, সতং সতসহস্সনিন্নহুতানি একং অব্বুদং, ততো ৱীসতিগুণং নিৰব্বুদং. এস নযো সব্বত্থ. কেচি পন ‘‘তত্থ তত্থ পৰিদেৱনানত্তেনপি কম্মকৰণনানত্তেনপি ইমানি নামানি লদ্ধানী’’তি ৱদন্তি, অপৰে ‘‘সীতনৰকা এৱ এতে’’তি.
অথাপৰন্তি তদত্থৱিসেসত্থদীপকং গাথাবন্ধং সন্ধায ৱুত্তং. পাঠৱসেন ৱুত্তৱীসতিগাথাসু হি এত্থ ‘‘সতং সহস্সান’’ন্তি অযমেকা এৱ গাথা ৱুত্তত্থদীপিকা, সেসা ৱিসেসত্থদীপিকা এৱ, অৱসানে গাথাদ্ৱযমেৱ পন মহাঅট্ঠকথাযং ৱিনিচ্ছিতপাঠে নত্থি. তেনাৱোচুম্হ ‘‘ৱীসতিগাথাসূ’’তি.
৬৬৩. তত্থ কুঠাৰীতি অত্তচ্ছেদকট্ঠেন কুঠাৰিসদিসা ফৰুসৱাচা. ছিন্দতীতি কুসলমূলসঙ্খাতং অত্তনো মূলংযেৱ নিকন্ততি.
৬৬৪. নিন্দিযন্তি নিন্দিতব্বং. তং ৱা নিন্দতি যো পসংসিযোতি যো উত্তমট্ঠেন পসংসাৰহো পুগ্গলো, তং ৱা সো পাপিচ্ছতাদীনি আৰোপেত্ৱা গৰহতি. ৱিচিনাতীতি উপচিনাতি. কলিন্তি অপৰাধং.
৬৬৫. অযং কলীতি অযং অপৰাধো. অক্খেসূতি জূতকীড়নঅক্খেসু. সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনাতি সব্বেন অত্তনো ধনেনপি অত্তনাপি সদ্ধিং. সুগতেসূপি সুট্ঠু গতত্তা, সুন্দৰঞ্চ ঠানং গতত্তা সুগতনামকেসু বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৱকেসু. মনং পদোসযেতি যো মনং পদূসেয্য. তস্সাযং মনোপদোসো এৱ মহত্তৰো কলীতি ৱুত্তং হোতি.
৬৬৬. কস্মা? যস্মা সতং সহস্সানং…পে… পাপকং, যস্মা ৱস্সগণনায এত্তকো সো কালো, যং কালং অৰিযগৰহী ৱাচং মনঞ্চ পণিধায পাপকং নিৰযং উপেতি, তত্থ পচ্চতীতি ৱুত্তং হোতি. ইদঞ্হি সঙ্খেপেন পদুমনিৰযে আযুপ্পমাণং.
৬৬৭. ইদানি অপৰেনপি নযেন ‘‘অযমেৱ মহত্তৰো কলি, যো সুগতেসু মনং পদূসযে’’তি ইমমত্থং ৱিভাৱেন্তো ‘‘অভূতৱাদী’’তি আদিমাহ. তত্থ অভূতৱাদীতি অৰিযূপৱাদৱসেন অলিকৱাদী. নিৰযন্তি পদুমাদিং. পেচ্চ সমা ভৱন্তীতি ইতো পটিগন্ত্ৱা নিৰযূপপত্তিযা সমা ভৱন্তি. পৰত্থাতি পৰলোকে.
৬৬৮. কিঞ্চ ভিয্যো – যো অপ্পদুট্ঠস্সাতি. তত্থ মনোপদোসাভাৱেন অপ্পদুট্ঠো, অৱিজ্জামলাভাৱেন সুদ্ধো, পাপিচ্ছাভাৱেন অনঙ্গণোতি ৱেদিতব্বো. অপ্পদুট্ঠত্তা ৱা সুদ্ধস্স, সুদ্ধত্তা অনঙ্গণস্সাতি এৱম্পেত্থ যোজেতব্বং.
৬৬৯. এৱং সুগতেসু মনোপদোসস্স মহত্তৰকলিভাৱং সাধেত্ৱা ইদানি ৱাৰিতৱত্থুগাথা নাম চুদ্দস গাথা আহ. ইমা কিৰ কোকালিকং মীযমানমেৱ ওৱদন্তেনাযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন ৱুত্তা, ‘‘মহাব্ৰহ্মুনা’’তি একে. তাসং ইমিনা সুত্তেন সদ্ধিং একসঙ্গহত্থং অযমুদ্দেসো ‘‘যো লোভগুণে অনুযুত্তো’’তিআদি. তত্থ পঠমগাথায তাৱ ‘‘গুণো’’তি নিদ্দিট্ঠত্তা অনেকক্খত্তুং পৱত্তত্তা ৱা লোভোযেৱ লোভগুণো, তণ্হাযেতং অধিৱচনং. অৱদঞ্ঞূতি অৱচনঞ্ঞূ বুদ্ধানম্পি ওৱাদং অগ্গহণেন. মচ্ছৰীতি পঞ্চৱিধমচ্ছৰিযেন. পেসুণিযং অনুযুত্তোতি অগ্গসাৱকানং ভেদকামতায. সেসং পাকটমেৱ. ইদং ৱুত্তং হোতি – যো, আৱুসো কোকালিক, তুম্হাদিসো অনুযুত্তলোভতণ্হায লোভগুণে অনুযুত্তো অস্সদ্ধো কদৰিযো অৱদঞ্ঞূ মচ্ছৰী পেসুণিযং অনুযুত্তো, সো ৱচসা পৰিভাসতি অঞ্ঞং অভাসনেয্যম্পি পুগ্গলং. তেন তং ৱদামি ‘‘মুখদুগ্গা’’তি গাথাত্তযং.
৬৭০. তস্সাযং অনুত্তানপদত্থো – মুখদুগ্গ মুখৱিসম, ৱিভূত ৱিগতভূত, অলিকৱাদি, অনৰিয অসপ্পুৰিস, ভূনহু ভূতিহনক, ৱুড্ঢিনাসক, পুৰিসন্ত অন্তিমপুৰিস, কলি অলক্খিপুৰিস, অৱজাত বুদ্ধস্স অৱজাতপুত্ত.
৬৭১. ৰজমাকিৰসীতি কিলেসৰজং অত্তনি পক্খিপসি. পপতন্তি সোব্ভং. ‘‘পপাত’’ন্তিপি পাঠো, সো এৱত্থো. ‘‘পপদ’’ন্তিপি পাঠো, মহানিৰযন্তি অত্থো.
৬৭২. এতি হতন্তি এত্থ হ-ইতি নিপাতো, তন্তি তং কুসলাকুসলকম্মং. অথ ৱা হতন্তি গতং পটিপন্নং, উপচিতন্তি অত্থো. সুৱামীতি সামি তস্স কম্মস্স কতত্তা. সো হি তং কম্মং লভতেৱ, নাস্স তং নস্সতীতি ৱুত্তং হোতি. যস্মা চ লভতি, তস্মা দুক্খং মন্দো…পে… কিব্বিসকাৰী.
৬৭৩. ইদানি যং দুক্খং মন্দো পস্সতি, তং পকাসেন্তো ‘‘অযোসঙ্কুসমাহতট্ঠান’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ পুৰিমউপড্ঢগাথায তাৱ অত্থো – যং তং অযোসঙ্কুসমাহতট্ঠানং সন্ধায ভগৱতা ‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা পঞ্চৱিধবন্ধনং নাম কাৰণং কৰোন্তী’’তি (ম. নি. ৩.২৫০; অ. নি. ৩.৩৬) ৱুত্তং, তং উপেতি, এৱং উপেন্তো চ তত্থেৱ আদিত্তায লোহপথৱিযা নিপজ্জাপেত্ৱা নিৰযপালেহি পঞ্চসু ঠানেসু আকোটিযমানং তত্তং খিলসঙ্খাতং তিণ্হধাৰমযসূলমুপেতি, যং সন্ধায ভগৱতা ৱুত্তং ‘‘তত্তং অযোখিলং হত্থে গমেন্তী’’তিআদি. ততো পৰা উপড্ঢগাথা অনেকানি ৱস্সসহস্সানি তত্থ পচ্চিত্ৱা পক্কাৱসেসানুভৱনত্থং অনুপুব্বেন খাৰোদকনদীতীৰং গতস্স যং তং ‘‘তত্তং অযোগুড়ং মুখে পক্খিপন্তি, তত্তং তম্বলোহং মুখে আসিঞ্চন্তী’’তি ৱুত্তং, তং সন্ধায ৱুত্তং. তত্থ অযোতি লোহং. গুড়সন্নিভন্তি বেলুৱসণ্ঠানং. অযোগহণেন চেত্থ তম্বলোহং, ইতৰেন অযোগুড়ং ৱেদিতব্বং. পতিৰূপন্তি কতকম্মানুৰূপং.
৬৭৪. ততো পৰাসু গাথাসু ন হি ৱগ্গূতি ‘‘গণ্হথ, পহৰথা’’তিআদীনি ৱদন্তা নিৰযপালা মধুৰৱাচং ন ৱদন্তি. নাভিজৱন্তীতি ন সুমুখভাৱেন অভিমুখা জৱন্তি, ন সুমুখা উপসঙ্কমন্তি, অনযব্যসনমাৱহন্তা এৱ উপসঙ্কমন্তীতি ৱুত্তং হোতি. ন তাণমুপেন্তীতি তাণং লেণং পটিসৰণং হুত্ৱা ন উপগচ্ছন্তি, গণ্হন্তা হনন্তা এৱ উপেন্তীতি ৱুত্তং হোতি. অঙ্গাৰে সন্থতে সযন্তীতি অঙ্গাৰপব্বতং আৰোপিতা সমানা অনেকানি ৱস্সসহস্সানি সন্থতে অঙ্গাৰে সেন্তি. গিনিসম্পজ্জলিতন্তি সমন্ততো জলিতং সব্বদিসাসু চ সম্পজ্জলিতং অগ্গিং. পৱিসন্তীতি মহানিৰযে পক্খিত্তা সমানা ওগাহন্তি. মহানিৰযো নাম যো সো ‘‘চতুক্কণ্ণো’’তি (অ. নি. ৩.৩৬) ৱুত্তো, নং যোজনসতে ঠত্ৱা পস্সতং অক্খীনি ভিজ্জন্তি.
৬৭৫. জালেন চ ওনহিযানাতি অযোজালেন পলিৱেঠেত্ৱা মিগলুদ্দকা মিগং ৱিয হনন্তি. ইদং দেৱদূতে অৱুত্তকম্মকাৰণং. অন্ধংৱ তিমিসমাযন্তীতি অন্ধকৰণেন অন্ধমেৱ বহলন্ধকাৰত্তা ‘‘তিমিস’’ন্তি সঞ্ঞিতং ধূমৰোৰুৱং নাম নৰকং গচ্ছন্তি. তত্ৰ কিৰ নেসং খৰধূমং ঘাযিত্ৱা অক্খীনি ভিজ্জন্তি, তেন ‘‘অন্ধংৱা’’তি ৱুত্তং. তং ৱিততঞ্হি যথা মহিকাযোতি তঞ্চ অন্ধতিমিসং মহিকাযো ৱিয ৱিততং হোতীতি অত্থো. ‘‘ৱিত্থত’’ন্তিপি পাঠো. ইদম্পি দেৱদূতে অৱুত্তকম্মকাৰণমেৱ.
৬৭৬. অথ লোহমযন্তি অযং পন লোহকুম্ভী পথৱিপৰিযন্তিকা চতুনহুতাধিকানি দ্ৱেযোজনসতসহস্সানি গম্ভীৰা সমতিত্তিকা তত্ৰলোহপূৰা হোতি. পচ্চন্তি হি তাসু চিৰৰত্তন্তি তাসু কুম্ভীসু দীঘৰত্তং পচ্চন্তি. অগ্গিনিসমাসূতি অগ্গিসমাসু. সমুপ্পিলৱাতেতি সমুপ্পিলৱন্তা, সকিম্পি উদ্ধং সকিম্পি অধো গচ্ছমানা ফেণুদ্দেহকং পচ্চন্তীতি ৱুত্তং হোতি. দেৱদূতে ৱুত্তনযেনেৱ তং ৱেদিতব্বং.
৬৭৭. পুব্বলোহিতমিস্সেতি পুব্বলোহিতমিস্সায লোহকুম্ভিযা. তত্থ কিন্তি তত্থ. যং যং দিসকন্তি দিসং ৱিদিসং. অধিসেতীতি গচ্ছতি. ‘‘অভিসেতী’’তিপি পাঠো, তত্থ যং যং দিসং অল্লীযতি অপস্সযতীতি অত্থো. কিলিস্সতীতি বাধীযতি. ‘‘কিলিজ্জতী’’তিপি পাঠো, পূতি হোতীতি অত্থো. সম্ফুসমানোতি তেন পুব্বলোহিতেন ফুট্ঠো সমানো. ইদম্পি দেৱদূতে অৱুত্তকম্মকাৰণং.
৬৭৮. পুড়ৱাৱসথেতি পুড়ৱানং আৱাসে. অযম্পি লোহকুম্ভীযেৱ দেৱদূতে ‘‘গূথনিৰযো’’তি ৱুত্তা, তত্থ পতিতস্স সূচিমুখপাণা ছৱিআদীনি ছিন্দিত্ৱা অট্ঠিমিঞ্জং খাদন্তি. গন্তুং ন হি তীৰমপত্থীতি অপগন্তুং ন হি তীৰং অত্থি. ‘‘তীৰৱমত্থী’’তিপি পাঠো, সোযেৱত্থো. তীৰমেৱ এত্থ ‘‘তীৰৱ’’ন্তি ৱুত্তং. সব্বসমা হি সমন্তকপল্লাতি যস্মা তস্সা কুম্ভিযা উপৰিভাগেপি নিকুজ্জিতত্তা সব্বত্থ সমা সমন্ততো কটাহা, তস্মা অপগন্তুং তীৰং নত্থীতি ৱুত্তং হোতি.
৬৭৯. অসিপত্তৱনং দেৱদূতে ৱুত্তনযমেৱ. তঞ্হি দূৰতো ৰমণীযং অম্বৱনং ৱিয দিস্সতি, অথেত্থ লোভেন নেৰযিকা পৱিসন্তি, ততো নেসং ৱাতেৰিতানি পত্তানি পতিত্ৱা অঙ্গপচ্চঙ্গানি ছিন্দন্তি. তেনাহ – ‘‘তং পৱিসন্তি সমুচ্ছিদগত্তা’’তি. তং পৱিসন্তি ততো সুট্ঠু ছিন্নগত্তা হোন্তীতি. জিৱ্হং বড়িসেন গহেত্ৱা আৰজযাৰজযা ৱিহনন্তীতি তত্থ অসিপত্তৱনে ৱেগেন ধাৱিত্ৱা পতিতানং মুসাৱাদীনং নেৰযিকানং নিৰযপালা জিৱ্হং বড়িসেন নিক্কড্ঢিত্ৱা যথা মনুস্সা অল্লচম্মং ভূমিযং পত্থৰিত্ৱা খিলেহি আকোটেন্তি, এৱং আকোটেত্ৱা ফৰসূহি ফালেত্ৱা ফালেত্ৱা একমেকং কোটিং ছিন্দেত্ৱা ৱিহনন্তি, ছিন্নছিন্না কোটি পুনপ্পুনং সমুট্ঠাতি. ‘‘আৰচযাৰচযা’’তিপি পাঠো, আৱিঞ্ছিত্ৱা আৱিঞ্ছিত্ৱাতি অত্থো. এতম্পি দেৱদূতে অৱুত্তকম্মকাৰণং.
৬৮০. ৱেতৰণিন্তি দেৱদূতে ‘‘মহতী খাৰোদকা নদী’’তি (ম. নি. ৩.২৬৯) ৱুত্তনদিং. সা কিৰ গঙ্গা ৱিয উদকভৰিতা দিস্সতি. অথেত্থ ন্হাযিস্সাম পিৱিস্সামাতি নেৰযিকা পতন্তি. তিণ্হধাৰখুৰধাৰন্তি তিণ্হধাৰং খুৰধাৰং, তিক্খধাৰখুৰধাৰৱতিন্তি ৱুত্তং হোতি. তস্সা কিৰ নদিযা উদ্ধমধো উভযতীৰেসু চ তিণ্হধাৰা খুৰা পটিপাটিযা ঠপিতা ৱিয তিট্ঠন্তি, তেন সা ‘‘তিণ্হধাৰা খুৰধাৰা’’তি ৱুচ্চতি. তং তিণ্হধাৰখুৰধাৰং উদকাসায উপেন্তি অল্লীযন্তীতি অত্থো. এৱং উপেন্তা চ পাপকম্মেন চোদিতা তত্থ মন্দা পপতন্তি বালাতি অত্থো.
৬৮১. সামা সবলাতি এতং পৰতো ‘‘সোণা’’তি ইমিনা যোজেতব্বং. সামৱণ্ণা কম্মাসৱণ্ণা চ সোণা খাদন্তীতি ৱুত্তং হোতি. কাকোলগণাতি কণ্হকাকগণা. পটিগিদ্ধাতি সুট্ঠু সঞ্জাতগেধা হুত্ৱা, ‘‘মহাগিজ্ঝা’’তি একে. কুললাতি কুললপক্খিনো, ‘‘সেনানমেতং নাম’’ন্তি একে. ৱাযসাতি অকণ্হকাকা. ইদম্পি দেৱদূতে অৱুত্তকম্মকাৰণং. তত্থ ৱুত্তানিপি পন কানিচি ইধ ন ৱুত্তানি, তানি এতেসং পুৰিমপচ্ছিমভাগত্তা ৱুত্তানেৱ হোন্তীতি ৱেদিতব্বানি.
৬৮২. ইদানি সব্বমেৱেতং নৰকৱুত্তিং দস্সেত্ৱা ওৱদন্তো ‘‘কিচ্ছা ৱতায’’ন্তি গাথমাহ. তস্সত্থো – কিচ্ছা ৱত অযং ইধ নৰকে নানপ্পকাৰকম্মকৰণভেদা ৱুত্তি, যং জনো ফুসতি কিব্বিসকাৰী. তস্মা ইধ জীৱিতসেসে জীৱিতসন্ততিযা ৱিজ্জমানায ইধ লোকে ঠিতোযেৱ সমানো সৰণগমনাদিকুসলধম্মানুট্ঠানেন কিচ্চকৰো নৰো সিযা ভৱেয্য. কিচ্চকৰো ভৱন্তোপি চ সাতচ্চকাৰিতাৱসেনেৱ ভৱেয্য, ন পমজ্জে মুহুত্তম্পি ন পমাদমাপজ্জেয্যাতি অযমেত্থ সমুচ্চযৱণ্ণনা. যস্মা পন ৱুত্তাৱসেসানি পদানি পুব্বে ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থত্তা চ সুৱিঞ্ঞেয্যানেৱ, তস্মা অনুপদৱণ্ণনা ন কতাতি.
পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায কোকালিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.