২. ৱিমোক্খনিদ্দেসৱণ্ণনা

২১০. কতমোতিআদিকে উদ্দেসস্স নিদ্দেসে ইতি পটিসঞ্চিক্খতীতি এৱং উপপৰিক্খতি. সুঞ্ঞমিদন্তি ইদং খন্ধপঞ্চকং সুঞ্ঞং. কেন সুঞ্ঞং? অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা. তত্থ অত্তেন ৱাতি বালজনপৰিকপ্পিতস্স অত্তনো অভাৱা তেন অত্তনা চ সুঞ্ঞং. অত্তনিযেন ৱাতি তস্স পৰিকপ্পিতস্স অত্তনো সন্তকেন চ সুঞ্ঞং. অত্তনো অভাৱেনেৱ অত্তনিযাভাৱো. অত্তনিযঞ্চ নাম নিচ্চং ৱা সিযা সুখং ৱা, তদুভযম্পি নত্থি. তেন নিচ্চপটিক্খেপেন অনিচ্চানুপস্সনা, সুখপটিক্খেপেন দুক্খানুপস্সনা চ ৱুত্তা হোতি. সুঞ্ঞমিদং অত্তেন ৱাতি অনত্তানুপস্সনাযেৱ ৱুত্তা. সোতি সো এৱং তীহি অনুপস্সনাহি ৱিপস্সমানো ভিক্খু. অভিনিৱেসং ন কৰোতীতি অনত্তানুপস্সনাৱসেন অত্তাভিনিৱেসং ন কৰোতি.

নিমিত্তং ন কৰোতীতি অনিচ্চানুপস্সনাৱসেন নিচ্চনিমিত্তং ন কৰোতি. পণিধিং ন কৰোতীতি দুক্খানুপস্সনাৱসেন পণিধিং ন কৰোতি. ইমে তযো ৱিমোক্খা পৰিযাযেন ৱিপস্সনাক্খণে তদঙ্গৱসেনাপি লব্ভন্তি, নিপ্পৰিযাযেন পন সমুচ্ছেদৱসেন মগ্গক্খণেযেৱ. চত্তাৰি ঝানানি অজ্ঝত্তং নীৱৰণাদীহি ৱুট্ঠানতো অজ্ঝত্তৱুট্ঠানো ৱিমোক্খো. চতস্সো অৰূপসমাপত্তিযো আৰম্মণেহি ৱুট্ঠানতো বহিদ্ধাৱুট্ঠানো ৱিমোক্খো. আৰম্মণম্পি হি বাহিৰাযতনানি ৱিয ইধ ‘‘বহিদ্ধা’’তি ৱুত্তং. ইমে দ্ৱে ৱিক্খম্ভনৱিমোক্খা, দুভতো ৱুট্ঠানো পন সমুচ্ছেদৱিমোক্খো.

নীৱৰণেহি ৱুট্ঠাতীতিআদীহি অজ্ঝত্তৱুট্ঠানং সৰূপতো ৱুত্তং. ৰূপসঞ্ঞাযাতিআদীহি কসিণাদিআৰম্মণসমতিক্কমস্স পাকটত্তা তং অৱত্ৱা সুত্তন্তেসু ৱুত্তৰূপসঞ্ঞাদিসমতিক্কমো ৱুত্তো. সক্কাযদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসাতি সমাসপদং, সক্কাযদিট্ঠিযা ৱিচিকিচ্ছায সীলব্বতপৰামাসাতি ৱিচ্ছেদো. অযমেৱ ৱা পাঠো.

২১১. ৱিতক্কো চাতিআদীহি ঝানানং সমাপত্তীনঞ্চ উপচাৰভূমিযো ৱুত্তা. অনিচ্চানুপস্সনাতিআদীহি চতুন্নং মগ্গানং পুব্বভাগৱিপস্সনা ৱুত্তা. পটিলাভো ৱাতি পঞ্চৱিধৱসিপ্পত্তিযা ব্যাপিতো পত্থটো লাভোতি পটিলাভো. ৱসিপ্পত্তিযা হি সব্বো ঝানপযোগো চ সমাপত্তিপযোগো চ পটিপ্পস্সদ্ধো হোতি, তস্মা পটিলাভো ‘‘পটিপ্পস্সদ্ধিৱিমোক্খো’’তি ৱুত্তো. ৱিপাকো পন ঝানস্স সমাপত্তিযা চ পটিপ্পস্সদ্ধি হোতীতি উজুকমেৱ. কেচি পন ‘‘উপচাৰপযোগস্স পটিপ্পস্সদ্ধত্তা ঝানস্স সমাপত্তিযা চ পটিলাভো হোতি, তস্মা ঝানসমাপত্তিপটিলাভো ‘পটিপ্পস্সদ্ধিৱিমোক্খো’তি ৱুচ্চতী’’তি ৱদন্তি.

২১২. অজ্ঝত্তন্তি অত্তানং অধিকিচ্চ পৱত্তং. পচ্চত্তন্তি অত্তানং পটিচ্চ পৱত্তং. উভযেনাপি নিযকজ্ঝত্তমেৱ দীপেতি নীলনিমিত্তন্তি নীলমেৱ. নীলসঞ্ঞং পটিলভতীতি তস্মিং নীলনিমিত্তে নীলমিতিসঞ্ঞং পটিলভতি. সুগ্গহিতং কৰোতীতি পৰিকম্মভূমিযং সুট্ঠু উগ্গহিতং কৰোতি. সূপধাৰিতং উপধাৰেতীতি উপচাৰভূমিযং সুট্ঠু উপধাৰিতং কত্ৱা উপধাৰেতি. স্ৱাৱত্থিতং অৱত্থাপেতীতি অপ্পনাভূমিযং সুট্ঠু নিচ্ছিতং নিচ্ছিনাতি. ৱৱত্থাপেতীতিপি পাঠো. অজ্ঝত্তঞ্হি নীলপৰিকম্মং কৰোন্তো কেসে ৱা পিত্তে ৱা অক্খিতাৰকাযং ৱা কৰোতি. বহিদ্ধা নীলনিমিত্তেতি নীলপুপ্ফনীলৱত্থনীলধাতূনং অঞ্ঞতৰে নীলকসিণে. চিত্তং উপসংহৰতীতি চিত্তং উপনেতি. পীতাদীসুপি এসেৱ নযো. আসেৱতীতি তমেৱ সঞ্ঞং আদিতো সেৱতি. ভাৱেতীতি ৱড্ঢেতি. বহুলীকৰোতীতি পুনপ্পুনং কৰোতি. ৰূপন্তি নীলনিমিত্তং ৰূপং. ৰূপসঞ্ঞীতি তস্মিং ৰূপে সঞ্ঞা ৰূপসঞ্ঞা, সা অস্স অত্থীতি ৰূপসঞ্ঞী. অজ্ঝত্তং পীতনিমিত্তাদীসু পীতপৰিকম্মং কৰোন্তো মেদে ৱা ছৱিযা ৱা অক্খীনং পীতট্ঠানে ৱা কৰোতি. লোহিতপৰিকম্মং কৰোন্তো মংসে ৱা লোহিতে ৱা জিৱ্হায ৱা হত্থতলপাদতলেসু ৱা অক্খীনং ৰত্তট্ঠানে ৱা কৰোতি. ওদাতপৰিকম্মং কৰোন্তো অট্ঠিম্হি ৱা দন্তে ৱা নখে ৱা অক্খীনং সেতট্ঠানে ৱা কৰোতি. অজ্ঝত্তং অৰূপন্তি অজ্ঝত্তং ৰূপনিমিত্তং নত্থীতি অত্থো.

মেত্তাসহগতেনাতি পঠমদুতিযততিযজ্ঝানৱসেন মেত্তায সমন্নাগতেন. চেতসাতি চিত্তেন. একং দিসন্তি একং একিস্সা দিসায পঠমপৰিগ্গহিতং সত্তং উপাদায একদিসাপৰিযাপন্নসত্তফৰণৱসেন ৱুত্তং. ফৰিত্ৱাতি ফুসিত্ৱা আৰম্মণং কত্ৱা. ৱিহৰতীতি ব্ৰহ্মৱিহাৰাধিট্ঠিতং ইৰিযাপথৱিহাৰং পৱত্তেতি. তথা দুতিযন্তি যথা পুৰত্থিমাদীসু যংকিঞ্চি একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথেৱ তদনন্তৰং দুতিযং ততিযং চতুত্থং ৱাতি অত্থো. ইতি উদ্ধন্তি এতেনেৱ নযেন উপৰিমং দিসন্তি ৱুত্তং হোতি. অধো তিৰিযন্তি অধোদিসম্পি তিৰিযং দিসম্পি এৱমেৱ. তত্থ চ অধোতি হেট্ঠা. তিৰিযন্তি অনুদিসা. এৱং সব্বদিসাসু অস্সমণ্ডলিকায অস্সমিৱ মেত্তাসহগতং চিত্তং সাৰেতিপি পচ্চাসাৰেতিপীতি. এত্তাৱতা একমেকং দিসং পৰিগ্গহেত্ৱা ওধিসো মেত্তাফৰণং দস্সিতং. সব্বধীতিআদি পন অনোধিসো দস্সনত্থং ৱুত্তং. তত্থ সব্বধীতি সব্বত্থ. সব্বত্ততাযাতি সব্বেসু হীনমজ্ঝিমুক্কট্ঠমিত্তসপত্তমজ্ঝত্তাদিপ্পভেদেসু অত্ততায, ‘‘অযং পৰসত্তো’’তি ৱিভাগং অকত্ৱা অত্তসমতাযাতি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা সব্বত্ততাযাতি সব্বেন চিত্তভাৱেন, ঈসকম্পি বহি অৱিক্খিপমানোতি ৱুত্তং হোতি. সব্বাৱন্তন্তি সব্বসত্তৱন্তং, সব্বসত্তযুত্তন্তি অত্থো. সব্বৱন্তন্তিপি পাঠো. লোকন্তি সত্তলোকং.

ৱিপুলেনাতি এৱমাদিপৰিযাযদস্সনতো পনেত্থ পুন ‘‘মেত্তাসহগতেনা’’তি ৱুত্তং. যস্মা ৱা এত্থ ওধিসো ফৰণে ৱিয পুন তথাসদ্দো ৱা ইতি-সদ্দো ৱা ন ৱুত্তো, তস্মা পুন ‘‘মেত্তাসহগতেন চেতসা’’তি ৱুত্তং, নিগমনৱসেন ৱা এতং ৱুত্তং. ৱিপুলেনাতি এত্থ ফৰণৱসেন ৱিপুলতা দট্ঠব্বা. ভূমিৱসেন পন তং মহগ্গতং. তঞ্হি কিলেসৱিক্খম্ভনসমত্থতায ৱিপুলফলতায দীঘসন্তানতায চ মহন্তভাৱং গতং, মহন্তেহি ৱা উড়াৰচ্ছন্দৱীৰিযচিত্তপঞ্ঞেহি গতং পটিপন্নন্তি মহগ্গতং. পগুণৱসেন অপ্পমাণসত্তাৰম্মণৱসেন চ অপ্পমাণং. ব্যাপাদপচ্চত্থিকপ্পহানেন অৱেৰং. দোমনস্সপ্পহানতো অব্যাপজ্জং, নিদ্দুক্খন্তি ৱুত্তং হোতি. অপ্পটিকূলা হোন্তীতি ভিক্খুনো চিত্তস্স অপ্পটিকূলা হুত্ৱা উপট্ঠহন্তি. সেসেসুপি ৱুত্তনযেনেৱ কৰুণামুদিতাউপেক্খাৱসেন যোজেতব্বং. কৰুণায ৱিহেসাপচ্চত্থিকপ্পহানেন অৱেৰং, মুদিতায অৰতিপচ্চত্থিকপ্পহানেন.

উপেক্খাসহগতেনাতি চতুত্থজ্ঝানৱসেন উপেক্খায সমন্নাগতেন. ৰাগপচ্চত্থিকপ্পহানেন অৱেৰং, গেহসিতসোমনস্সপ্পহানতো অব্যাপজ্জং. সব্বম্পি হি অকুসলং কিলেসপৰিড়াহযোগতো সব্যাপজ্জমেৱাতি অযমেতেসং ৱিসেসো.

২১৩. সব্বসোতি সব্বাকাৰেন, সব্বাসং ৱা, অনৱসেসানন্তি অত্থো. ৰূপসঞ্ঞানন্তি সঞ্ঞাসীসেন ৱুত্তৰূপাৱচৰজ্ঝানানঞ্চেৱ তদাৰম্মণানঞ্চ. ৰূপাৱচৰজ্ঝানম্পি হি ৰূপন্তি ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীসু (পটি. ম. ১.২০৯; ধ. স. ২৪৮), তস্স আৰম্মণম্পি বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি ‘‘সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তিআদীসু (ধ. স. ২২৩). তস্মা ইধ ৰূপে সঞ্ঞা ৰূপসঞ্ঞাতি এৱং সঞ্ঞাসীসেন ৱুত্তৰূপাৱচৰজ্ঝানস্সেতং অধিৱচনং. ৰূপং সঞ্ঞা অস্সাতি ৰূপসঞ্ঞং, ৰূপমস্স নামন্তি ৱুত্তং হোতি. এৱং পথৱীকসিণাদিভেদস্স তদাৰম্মণস্স চেতং অধিৱচনন্তি ৱেদিতব্বং. সমতিক্কমাতি ৱিৰাগা নিৰোধা চ. কিং ৱুত্তং হোতি? এতাসং কুসলৱিপাককিৰিযাৱসেন পঞ্চদসন্নং ঝানসঙ্খাতানং ৰূপসঞ্ঞানং, এতেসঞ্চ পথৱীকসিণাদিৱসেন নৱন্নং আৰম্মণসঙ্খাতানং ৰূপসঞ্ঞানং সব্বাকাৰেন, অনৱসেসানং ৱা ৱিৰাগা চ নিৰোধা চ ৱিৰাগহেতু চেৱ নিৰোধহেতু চ আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ন হি সক্কা সব্বসো অনতিক্কন্তৰূপসঞ্ঞেন এতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুন্তি. যস্মা পন আৰম্মণসমতিক্কমেন পত্তব্বা এতা সমাপত্তিযো, ন একস্মিংযেৱ আৰম্মণে পঠমজ্ঝানাদীনি ৱিয. আৰম্মণে অৱিৰত্তস্স চ সঞ্ঞাসমতিক্কমো ন হোতি, তস্মা অযং আৰম্মণসমতিক্কমৱসেনাপি অত্থৱণ্ণনা কতাতি ৱেদিতব্বা.

পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমাতি চক্খাদীনং ৱত্থূনং ৰূপাদীনং আৰম্মণানঞ্চ পটিঘাতেন উপ্পন্না সঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা, ৰূপসঞ্ঞাদীনং এতং অধিৱচনং. তাসং কুসলৱিপাকানং পঞ্চন্নং, অকুসলৱিপাকানং পঞ্চন্নন্তি সব্বসো দসন্নম্পি পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা পহানা অসমুপ্পাদা, অপ্পৱত্তিং কত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. কামঞ্চেতা পঠমজ্ঝানাদীনি সমাপন্নস্সপি ন সন্তি, ন হি তস্মিং সমযে পঞ্চদ্ৱাৰৱসেন চিত্তং পৱত্ততি, এৱং সন্তেপি অঞ্ঞত্থ পহীনানং সুখদুক্খানং চতুত্থজ্ঝানে ৱিয সক্কাযদিট্ঠাদীনং ততিযমগ্গে ৱিয চ ইমস্মিং ঝানে উস্সাহজননত্থং ইমস্স ঝানস্স পসংসাৱসেন এতাসং এত্থ ৱচনং ৱেদিতব্বং. অথ ৱা কিঞ্চাপি তা ৰূপাৱচৰং সমাপন্নস্স ন সন্তি, অথ খো ন পহীনত্তা ন সন্তি. ন হি ৰূপৱিৰাগায ৰূপাৱচৰভাৱনা সংৱত্ততি, ৰূপাযত্তাযেৱ চ এতাসং পৱত্তি. অযং পন ভাৱনা ৰূপৱিৰাগায সংৱত্ততি, তস্মা তা এত্থ পহীনাতি ৱত্তুং ৱট্টতি. ন কেৱলঞ্চ ৱত্তুং, একংসেনেৱ এৱং ধাৰেতুম্পি ৱট্টতি. তাসঞ্হি ইতো পুব্বে অপ্পহীনত্তাযেৱ ‘‘পঠমজ্ঝানং সমাপন্নস্স সদ্দো কণ্টকো’’তি (অ. নি. ১০.৭২) ৱুত্তো ভগৱতা. ইধ চ পহীনত্তাযেৱ অৰূপসমাপত্তীনং আনেঞ্জতা সন্তৱিমোক্খতা চ ৱুত্তা.

নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰাতি নানত্তে ৱা গোচৰে পৱত্তানং সঞ্ঞানং, নানত্তানং ৱা সঞ্ঞানং. যস্মা হেতা ৰূপসদ্দাদিভেদে নানত্তে নানাসভাৱে গোচৰে পৱত্তন্তি, যস্মা চেতা অট্ঠ কামাৱচৰকুসলসঞ্ঞা, দ্ৱাদস অকুসলসঞ্ঞা, একাদস কামাৱচৰকুসলৱিপাকসঞ্ঞা, দ্ৱে অকুসলৱিপাকসঞ্ঞা, একাদস কামাৱচৰকিৰিযাসঞ্ঞাতি এৱং চতুচত্তালীসম্পি সঞ্ঞা নানত্তা নানাসভাৱা অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসদিসা, তস্মা ‘‘নানত্তসঞ্ঞা’’তি ৱুত্তা. তাসং সব্বসো নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা অনাৱজ্জনা চিত্তে চ অনুপ্পাদনা. যস্মা তা নাৱজ্জতি চিত্তে চ ন উপ্পাদেতি ন মনসিকৰোতি ন পচ্চৱেক্খতি, তস্মাতি ৱুত্তং হোতি. যস্মা চেত্থ পুৰিমা ৰূপসঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা চ ইমিনা ঝানেন নিব্বত্তে ভৱেপি ন ৱিজ্জন্তি, পগেৱ তস্মিং ভৱে ইমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰণকালে, তস্মা তাসং সমতিক্কমা অত্থঙ্গমাতি দ্ৱেধাপি অভাৱোযেৱ ৱুত্তো. নানত্তসঞ্ঞাসু পন যস্মা অট্ঠ কামাৱচৰকুসলসঞ্ঞা, নৱ কিৰিযাসঞ্ঞা, দসাকুসলসঞ্ঞাতি ইমা সত্তৱীসতি সঞ্ঞা ইমিনা ঝানেন নিব্বত্তে ভৱে ৱিজ্জন্তি, তস্মা তাসং অমনসিকাৰাতি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থাপি হি ইমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তো তাসং অমনসিকাৰাযেৱ উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তা পন মনসিকৰোন্তো অসমাপন্নো হোতীতি. সঙ্খেপতো চেত্থ ‘‘ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা’’তিইমিনা সব্বৰূপাৱচৰধম্মানং পহানং ৱুত্তং. ‘‘পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা’’তিইমিনা সব্বেসং কামাৱচৰচিত্তচেতসিকানং পহানঞ্চ অমনসিকাৰো চ ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

অনন্তো আকাসোতি এত্থ পঞ্ঞত্তিমত্তত্তা নাস্স উপ্পাদন্তো ৱা ৱযন্তো ৱা পঞ্ঞাযতীতি অনন্তো, অনন্তফৰণৱসেনাপি অনন্তো. ন হি সো যোগী একদেসৱসেন ফৰতি, সকলৱসেনেৱ ফৰতি. আকাসোতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসো. আকাসানঞ্চাযতনাদীনি ৱুত্তত্থানি. উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি তং পত্ৱা নিপ্ফাদেত্ৱা তদনুৰূপেন ইৰিযাপথেন ৱিহৰতি. তদেৱ সমাপজ্জিতব্বতো সমাপত্তি.

আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি পুব্বে ৱুত্তনযেন ঝানম্পি আকাসানঞ্চাযতনং আৰম্মণম্পি. আৰম্মণম্পি হি পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ আকাসানঞ্চং চ তং পঠমস্স আৰুপ্পজ্ঝানস্স আৰম্মণত্তা দেৱানং দেৱাযতনং ৱিয অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি আকাসানঞ্চাযতনং, তথা আকাসানঞ্চং চ তং তস্স ঝানস্স সঞ্জাতিহেতুত্তা ‘‘কম্বোজা অস্সানং আযতন’’ন্তিআদীনি ৱিয সঞ্জাতিদেসট্ঠেন আযতনঞ্চাতিপি আকাসানঞ্চাযতনং. এৱমেতং ঝানঞ্চ আৰম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৱত্তিকৰণেন চ অমনসিকৰণেন চ সমতিক্কমিত্ৱাৱ যস্মা ইদং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতমেকজ্ঝং কত্ৱা ‘‘আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মা’’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি তংযেৱ ‘‘অনন্তো আকাসো’’তি ফৰিত্ৱা পৱত্তং ৱিঞ্ঞাণং ‘‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি মনসিকৰোন্তোতি ৱুত্তং হোতি. মনসিকাৰৱসেন ৱা অনন্তং. সো হি তং আকাসাৰম্মণং ৱিঞ্ঞাণং অনৱসেসতো মনসিকৰোন্তো অনন্তং মনসি কৰোতি.

ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থাপি চ পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ঝানম্পি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং আৰম্মণম্পি. আৰম্মণম্পি হি পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিঞ্ঞাণঞ্চং চ তং দুতিযস্স আৰুপ্পজ্ঝানস্স আৰম্মণত্তা অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, তথা ৱিঞ্ঞাণঞ্চং চ তং তস্সেৱ ঝানস্স সঞ্জাতিহেতুত্তা সঞ্জাতিদেসট্ঠেন আযতনঞ্চাতিপি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং. এৱমেতং ঝানঞ্চ আৰম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৱত্তিকৰণেন চ অমনসিকৰণেন চ সমতিক্কমিত্ৱাৱ যস্মা ইদং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতমেকজ্ঝং কত্ৱা ‘‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মা’’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. নত্থি কিঞ্চীতি নত্থি নত্থি, সুঞ্ঞং সুঞ্ঞং, ৱিৱিত্তং ৱিৱিত্তন্তি এৱং মনসিকৰোন্তোতি ৱুত্তং হোতি.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থাপি পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ঝানম্পি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং আৰম্মণম্পি. আৰম্মণম্পি হি পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ আকিঞ্চঞ্ঞঞ্চ তং ততিযস্স আৰুপ্পজ্ঝানস্স আৰম্মণত্তা অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, তথা আকিঞ্চঞ্ঞঞ্চ তং তস্সেৱ ঝানস্স সঞ্জাতিহেতুত্তা সঞ্জাতিদেসট্ঠেন আযতনঞ্চাতিপি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. এৱমেতং ঝানঞ্চ আৰম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৱত্তিকৰণেন চ অমনসিকৰণেন চ সমতিক্কমিত্ৱাৱ যস্মা ইদং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতমেকজ্ঝং কত্ৱা ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্মা’’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধকথা হেট্ঠা কথিতাৱ.

‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদিকা সত্ত ৱিমোক্খা পচ্চনীকধম্মেহি সুট্ঠু ৱিমুচ্চনট্ঠেন আৰম্মণে অভিৰতিৱসেন সুট্ঠু মুচ্চনট্ঠেন চ ৱিমোক্খা, নিৰোধসমাপত্তি পন চিত্তচেতসিকেহি ৱিমুত্তট্ঠেন ৱিমোক্খো. সমাপত্তিসমাপন্নসমযে ৱিমুত্তো হোতি, ৱুট্ঠিতসমযে অৱিমুত্তো হোতীতি সমযৱিমোক্খো. সমুচ্ছেদৱিমুত্তিৱসেন অচ্চন্তৱিমুত্তত্তা অৰিযমগ্গা, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিমুত্তিৱসেন অচ্চন্তৱিমুত্তত্তা সামঞ্ঞফলানি, নিস্সৰণৱিমুত্তিৱসেন অচ্চন্তৱিমুত্তত্তা নিব্বানং অসমযৱিমোক্খো. তথা সামযিকাসামযিকৱিমোক্খা.

পমাদং আগম্ম পৰিহাযতীতি কুপ্পো. তথা ন পৰিহাযতীতি অকুপ্পো. লোকায সংৱত্ততীতি লোকিযো. অৰিযমগ্গা লোকং উত্তৰন্তীতি লোকুত্তৰা, সামঞ্ঞফলানি নিব্বানঞ্চ লোকতো উত্তিণ্ণাতি লোকুত্তৰা. আদিত্তং অযোগুড়ং মক্খিকা ৱিয তেজুস্সদং লোকুত্তৰং ধম্মং আসৱা নালম্বন্তীতি অনাসৱো. ৰূপপ্পটিসঞ্ঞুত্তোতি ৰূপজ্ঝানানি. অৰূপপ্পটিসঞ্ঞুত্তোতি অৰূপসমাপত্তিযো. তণ্হায আলম্বিতো পণিহিতো. অনালম্বিতো অপ্পণিহিতো. মগ্গফলানি একাৰম্মণত্তা একনিট্ঠত্তা চ একত্তৱিমোক্খো, নিব্বানং অদুতিযত্তা একত্তৱিমোক্খো, আৰম্মণনানত্তা ৱিপাকনানত্তা চ নানত্তৱিমোক্খো.

২১৪. সিযাতি ভৱেয্য, দস হোন্তীতি চ একো হোতীতি চ ভৱেয্যাতি অত্থো. ‘‘সিযা’’তি চ এতং ৱিধিৱচনং, ন পুচ্ছাৱচনং. ৱত্থুৱসেনাতি নিচ্চসঞ্ঞাদিদসৱত্থুৱসেন দস হোন্তি. পৰিযাযেনাতি ৱিমুচ্চনপৰিযাযেন একো হোতি. সিযাতি কথঞ্চ সিযাতি যং ৱা সিযাতি ৱিহিতং, তং কথং সিযাতি পুচ্ছতি. অনিচ্চানুপস্সনঞাণন্তি সমাসপদং. অনিচ্চানুপস্সনাঞাণন্তি ৱা পাঠো. তথা সেসেসুপি. নিচ্চতো সঞ্ঞাযাতি নিচ্চতো পৱত্তায সঞ্ঞায, ‘‘নিচ্চ’’ন্তি পৱত্তায সঞ্ঞাযাতি অত্থো. এস নযো সুখতো অত্ততো নিমিত্ততো সঞ্ঞাযাতি এত্থাপি. নিমিত্ততোতি চ নিচ্চনিমিত্ততো. নন্দিযা সঞ্ঞাযাতি নন্দিৱসেন পৱত্তায সঞ্ঞায, নন্দিসম্পযুত্তায সঞ্ঞাযাতি অত্থো. এস নযো ৰাগতো সমুদযতো আদানতো পণিধিতো অভিনিৱেসতো সঞ্ঞাযাতি এত্থাপি. যস্মা পন খযৱযৱিপৰিণামানুপস্সনা তিস্সো অনিচ্চানুপস্সনাদীনং বলৱভাৱায বলৱপচ্চযভূতা ভঙ্গানুপস্সনাৱিসেসা. ভঙ্গদস্সনেন হি অনিচ্চানুপস্সনা বলৱতী হোতি. অনিচ্চানুপস্সনায চ বলৱতিযা জাতায ‘‘যদনিচ্চং তং দুক্খং, যং দুক্খং তদনত্তা’’তি (সং. নি. ৩.১৫) দুক্খানত্তানুপস্সনাপি বলৱতিযো হোন্তি. তস্মা অনিচ্চানুপস্সনাদীসু ৱুত্তাসু তাপি তিস্সো ৱুত্তাৱ হোন্তি. যস্মা চ সুঞ্ঞতানুপস্সনা ‘‘অভিনিৱেসতো সঞ্ঞায মুচ্চতী’’তি ৱচনেনেৱ সাৰাদানাভিনিৱেসসম্মোহাভিনিৱেসআলযাভিনিৱেসসঞ্ঞোগাভিনিৱেসতো সঞ্ঞায মুচ্চতীতি ৱুত্তমেৱ হোতি, অভিনিৱেসাভাৱেনেৱ অপ্পটিসঙ্খাতো সঞ্ঞায মুচ্চতীতি ৱুত্তমেৱ হোতি, তস্মা অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাদযো পঞ্চপি অনুপস্সনা ন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. এৱং অট্ঠাৰসসু মহাৱিপস্সনাসু এতা অট্ঠ অনুপস্সনা অৱত্ৱা দসেৱ অনুপস্সনা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.

২১৫. অনিচ্চানুপস্সনা যথাভূতং ঞাণন্তি অনিচ্চানুপস্সনাযেৱ যথাভূতঞাণং. উভযম্পি পচ্চত্তৱচনং. যথাভূতঞাণন্তি ঞাণত্থো ৱুত্তো. এৱং সেসেসুপি. সম্মোহা অঞ্ঞাণাতি সম্মোহভূতা অঞ্ঞাণা. মুচ্চতীতি ৱিমোক্খত্থো ৱুত্তো.

২১৬. অনিচ্চানুপস্সনা অনুত্তৰং সীতিভাৱঞাণন্তি এত্থ সাসনেযেৱ সব্ভাৱতো উত্তমট্ঠেন অনুত্তৰং, অনুত্তৰস্স পচ্চযত্তা ৱা অনুত্তৰং, সীতিভাৱো এৱ ঞাণং সীতিভাৱঞাণং. তং অনিচ্চানুপস্সনাসঙ্খাতং অনুত্তৰং সীতিভাৱঞাণং. ‘‘ছহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অনুত্তৰং সীতিভাৱং সচ্ছিকাতু’’ন্তি (অ. নি. ৬.৮৫) এত্থ নিব্বানং অনুত্তৰো সীতিভাৱো নাম. ইধ পন ৱিপস্সনা অনুত্তৰো সীতিভাৱো. নিচ্চতো সন্তাপপৰিড়াহদৰথা মুচ্চতীতি এত্থাপি ‘‘নিচ্চ’’ন্তি পৱত্তকিলেসা এৱ ইধ চামুত্ৰ চ সন্তাপনট্ঠেন সন্তাপো, পৰিদহনট্ঠেন পৰিড়াহো, উণ্হট্ঠেন দৰথোতি ৱুচ্চন্তি.

২১৭. নেক্খম্মং ঝাযতীতি ঝানন্তিআদযো হেট্ঠা ৱুত্তত্থা. নেক্খম্মাদীনি চেত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো চ নিব্বেধভাগিযানেৱ.

২১৮. অনুপাদা চিত্তস্স ৱিমোক্খোতি ইধ ৱিপস্সনাযেৱ. ‘‘এতদত্থা কথা, এতদত্থা মন্তনা, যদিদং অনুপাদা চিত্তস্স ৱিমোক্খো’’তি (পৰি. ৩৬৬; অ. নি. ৩.৬৮) এত্থ পন নিব্বানং অনুপাদা চিত্তস্স ৱিমোক্খো. কতিহুপাদানেহীতি কতিহি উপাদানেহি. কতমা একুপাদানাতি কতমতো একুপাদানতো. ইদং একুপাদানাতি ইতো একতো উপাদানতো. ইদন্তি পুব্বঞাণাপেক্খং ৱা. উপাদানতো মুচ্চনেসু যস্মা আদিতো সঙ্খাৰানং উদযব্বযং পস্সিত্ৱা পস্সিত্ৱা অনিচ্চানুপস্সনায ৱিপস্সতি, পচ্ছা সঙ্খাৰানং ভঙ্গমেৱ পস্সিত্ৱা অনিমিত্তানুপস্সনায ৱিপস্সতি. অনিচ্চানুপস্সনাৱিসেসোযেৱ হি অনিমিত্তানুপস্সনা. সঙ্খাৰানং উদযব্বযদস্সনেন চ ভঙ্গদস্সনেন চ অত্তাভাৱো পাকটো হোতি. তেন দিট্ঠুপাদানস্স চ অত্তৱাদুপাদানস্স চ পহানং হোতি. দিট্ঠিপ্পহানেনেৱ চ ‘‘সীলব্বতেন অত্তা সুজ্ঝতী’’তি দস্সনস্স অভাৱতো সীলব্বতুপাদানস্স পহানং হোতি. যস্মা চ অনত্তানুপস্সনায উজুকমেৱ অত্তাভাৱং পস্সতি, অনত্তানুপস্সনাৱিসেসোযেৱ চ সুঞ্ঞতানুপস্সনা, তস্মা ইমানি চত্তাৰি ঞাণানি দিট্ঠুপাদানাদীহি তীহি উপাদানেহি মুচ্চন্তি. দুক্খানুপস্সনাদীনংযেৱ পন চতস্সন্নং তণ্হায উজুৱিপচ্চনীকত্তা অনিচ্চানুপস্সনাদীনং চতস্সন্নং কামুপাদানতো মুচ্চনং ন ৱুত্তং. যস্মা আদিতো দুক্খানুপস্সনায ‘‘সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি পস্সতো পচ্ছা অপ্পণিহিতানুপস্সনায চ ‘‘সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি পস্সতো সঙ্খাৰানং পত্থনা পহীযতি. দুক্খানুপস্সনাৱিসেসোযেৱ হি অপ্পণিহিতানুপস্সনা. যস্মা চ সঙ্খাৰেসু নিব্বিদানুপস্সনায নিব্বিন্দন্তস্স ৱিৰাগানুপস্সনায ৱিৰজ্জন্তস্স সঙ্খাৰানং পত্থনা পহীযতি, তস্মা ইমানি চত্তাৰি ঞাণানি কামুপাদানতো মুচ্চন্তি. যস্মা নিৰোধানুপস্সনায কিলেসে নিৰোধেতি, পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায কিলেসে পৰিচ্চজতি, তস্মা ইমানি দ্ৱে ঞাণানি চতূহি উপাদানেহি মুচ্চন্তীতি এৱং সভাৱনানত্তেন চ আকাৰনানত্তেন চ অট্ঠসট্ঠি ৱিমোক্খা নিদ্দিট্ঠা.

২১৯. ইদানি আদিতো উদ্দিট্ঠানং তিণ্ণং ৱিমোক্খানং মুখানি দস্সেত্ৱা ৱিমোক্খমুখপুব্বঙ্গমং ইন্দ্ৰিযৱিসেসং পুগ্গলৱিসেসঞ্চ দস্সেতুকামো তীণি খো পনিমানীতিআদিমাহ. তত্থ ৱিমোক্খমুখানীতি তিণ্ণং ৱিমোক্খানং মুখানি. লোকনিয্যানায সংৱত্তন্তীতি তেধাতুকলোকতো নিয্যানায নিগ্গমনায সংৱত্তন্তি. সব্বসঙ্খাৰে পৰিচ্ছেদপৰিৱটুমতো সমনুপস্সনতাযাতি সব্বেসং সঙ্খাৰানং উদযব্বযৱসেন পৰিচ্ছেদতো চেৱ পৰিৱটুমতো চ সমনুপস্সনতায. লোকনিয্যানং হোতীতি পাঠসেসো. অনিচ্চানুপস্সনা হি উদযতো পুব্বে সঙ্খাৰা নত্থীতি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা তেসং গতিং সমন্নেসমানা ৱযতো পৰং ন গচ্ছন্তি, এত্থেৱ অন্তৰধাযন্তীতি পৰিৱটুমতো পৰিযন্ততো সমনুপস্সতি. সব্বসঙ্খাৰা হি উদযেন পুব্বন্তপৰিচ্ছিন্না, ৱযেন অপৰন্তপৰিচ্ছিন্না. অনিমিত্তায চ ধাতুযা চিত্তসম্পক্খন্দনতাযাতি ৱিপস্সনাক্খণেপি নিব্বাননিন্নতায অনিমিত্তাকাৰেন উপট্ঠানতো অনিমিত্তসঙ্খাতায নিব্বানধাতুযা চিত্তপৱিসনতায চ লোকনিয্যানং হোতি. মনোসমুত্তেজনতাযাতি চিত্তসংৱেজনতায. দুক্খানুপস্সনায হি সঙ্খাৰেসু চিত্তং সংৱিজ্জতি. অপ্পণিহিতায চ ধাতুযাতি ৱিপস্সনাক্খণেপি নিব্বাননিন্নতায অপ্পণিহিতাকাৰেন উপট্ঠানতো অপ্পণিহিতসঙ্খাতায নিব্বানধাতুযা. সব্বধম্মেতি নিব্বানস্স অৱিপস্সনুপগত্তেপি অনত্তসভাৱসব্ভাৱতো ‘‘সব্বসঙ্খাৰে’’তি অৱত্ৱা ‘‘সব্বধম্মে’’তি ৱুত্তং. পৰতো সমনুপস্সনতাযাতি পচ্চযাযত্তত্তা অৱসতায অৱিধেয্যতায চ ‘‘নাহং ন মম’’ন্তি এৱং অনত্ততো সমনুপস্সনতায. সুঞ্ঞতায চ ধাতুযাতি ৱিপস্সনাক্খণেপি নিব্বাননিন্নতায সুঞ্ঞতাকাৰেন উপট্ঠানতো সুঞ্ঞতাসঙ্খাতায নিব্বানধাতুযা. ইতি ইমানি তীণি ৱচনানি অনিচ্চদুক্খানত্তানুপস্সনানং ৱসেন ৱুত্তানি. তেনেৱ তদনন্তৰং অনিচ্চতো মনসিকৰোতোতিআদি ৱুত্তং. তত্থ খযতোতি খীযনতো. ভযতোতি সভযতো. সুঞ্ঞতোতি অত্তৰহিততো.

অধিমোক্খবহুলন্তি অনিচ্চানুপস্সনায ‘‘খণভঙ্গৱসেন সঙ্খাৰা ভিজ্জন্তী’’তি সদ্ধায পটিপন্নস্স পচ্চক্খতো খণভঙ্গদস্সনেন ‘‘সচ্চং ৱতাহ ভগৱা’’তি ভগৱতি সদ্ধায সদ্ধাবহুলং চিত্তং হোতি. অথ ৱা পচ্চুপ্পন্নানং পদেসসঙ্খাৰানং অনিচ্চতং পস্সিত্ৱা ‘‘এৱং অনিচ্চা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না সব্বে সঙ্খাৰা’’তি অধিমুচ্চনতো অধিমোক্খবহুলং চিত্তং হোতি. পস্সদ্ধিবহুলন্তি দুক্খানুপস্সনায চিত্তক্খোভকৰায পণিধিযা পজহনতো চিত্তদৰথাভাৱেন পস্সদ্ধিবহুলং চিত্তং হোতি. অথ ৱা দুক্খানুপস্সনায সংৱেগজননতো সংৱিগ্গস্স চ যোনিসো পদহনতো ৱিক্খেপাভাৱেন পস্সদ্ধিবহুলং চিত্তং হোতি. ৱেদবহুলন্তি অনত্তানুপস্সনায বাহিৰকেহি অদিট্ঠং গম্ভীৰং অনত্তলক্খণং পস্সতো ঞাণবহুলং চিত্তং হোতি. অথ ৱা ‘‘সদেৱকেন লোকেন অদিট্ঠং অনত্তলক্খণং দিট্ঠ’’ন্তি তুট্ঠস্স তুট্ঠিবহুলং চিত্তং হোতি.

অধিমোক্খবহুলো সদ্ধিন্দ্ৰিযং পটিলভতীতি পুব্বভাগে অধিমোক্খো বহুলং পৱত্তমানো ভাৱনাপাৰিপূৰিযা সদ্ধিন্দ্ৰিযং নাম হোতি, তং সো পটিলভতি নাম. পস্সদ্ধিবহুলো সমাধিন্দ্ৰিযং পটিলভতীতি পুব্বভাগে পস্সদ্ধিবহুলস্স ‘‘পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদেতি, সুখিনো চিত্তং সমাধিযতী’’তি (পটি. ম. ১.৭৩; অ. নি. ৫.২৬) ৱচনতো ভাৱনাপাৰিপূৰিযা পস্সদ্ধিপচ্চযা সমাধিন্দ্ৰিযং হোতি, তং সো পটিলভতি নাম. ৱেদবহুলো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পটিলভতীতি পুব্বভাগে ৱেদো বহুলং পৱত্তমানো ভাৱনাপাৰিপূৰিযা পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং নাম হোতি, তং সো পটিলভতি নাম.

আধিপতেয্যং হোতীতি ছন্দাদিকে অধিপতিভূতেপি সকিচ্চনিপ্ফাদনৱসেন অধিপতি হোতি পধানো হোতি. ভাৱনাযাতি ভুম্মৱচনং, উপৰূপৰি ভাৱনত্থায ৱা. তদন্ৱযা হোন্তীতি তং অনুগামিনী তং অনুৱত্তিনী হোন্তি. সহজাতপচ্চযা হোন্তীতি উপ্পজ্জমানা চ সহউপ্পাদনভাৱেন উপকাৰকা হোন্তি পকাসস্স পদীপো ৱিয. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযা হোন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং উপ্পাদনুপত্থম্ভনভাৱেন উপকাৰকা হোন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞূপত্থম্ভকং তিদণ্ডং ৱিয. নিস্সযপচ্চযা হোন্তীতি অধিট্ঠানাকাৰেন নিস্সযাকাৰেন চ উপকাৰকা হোন্তি তৰুচিত্তকম্মানং পথৱীপটাদি ৱিয. সম্পযুত্তপচ্চযা হোন্তীতি একৱত্থুকএকাৰম্মণএকুপ্পাদএকনিৰোধসঙ্খাতেন সম্পযুত্তভাৱেন উপকাৰকা হোন্তি.

২২০. পটিৱেধকালেতি মগ্গক্খণে সচ্চপটিৱেধকালে. পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং আধিপতেয্যং হোতীতি মগ্গক্খণে নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা সচ্চদস্সনকিচ্চকৰণৱসেন চ কিলেসপ্পহানকিচ্চকৰণৱসেন চ পঞ্ঞিন্দ্ৰিযমেৱ জেট্ঠকং হোতি. পটিৱেধাযাতি সচ্চপটিৱিজ্ঝনত্থায. একৰসাতি ৱিমুত্তিৰসেন. দস্সনট্ঠেনাতি সচ্চদস্সনট্ঠেন. এৱং পটিৱিজ্ঝন্তোপি ভাৱেতি, ভাৱেন্তোপি পটিৱিজ্ঝতীতি মগ্গক্খণে সকিংযেৱ ভাৱনায চ পটিৱেধস্স চ সব্ভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. অনত্তানুপস্সনায ৱিপস্সনাক্খণেপি পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্সেৱ আধিপতেয্যত্তা ‘‘পটিৱেধকালেপী’’তি অপিসদ্দো পযুত্তো.

২২১. অনিচ্চতো মনসিকৰোতো কতমিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতীতিআদি ইন্দ্ৰিযৱিসেসেন পুগ্গলৱিসেসং দস্সেতুং ৱুত্তং. তত্থ অধিমত্তন্তি অধিকং. তত্থ সদ্ধিন্দ্ৰিযসমাধিন্দ্ৰিযপঞ্ঞিন্দ্ৰিযানং অধিমত্ততা সঙ্খাৰুপেক্খায ৱেদিতব্বা. সদ্ধাৱিমুত্তোতি এত্থ অৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তেপি উপৰি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা সোতাপত্তিমগ্গং ঠপেত্ৱা সেসেসু সত্তসু ঠানেসু সদ্ধাৱিমুত্তোতি ৱুত্তং হোতি. সদ্ধাৱিমুত্তো সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অধিমত্তত্তা হোতি, ন সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অধিমত্তত্তা সব্বত্থ সদ্ধাৱিমুত্তোতিপি ৱুত্তং হোতি. সোতাপত্তিমগ্গক্খণে সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অধিমত্তত্তাযেৱ সেসেসু সমাধিন্দ্ৰিযপঞ্ঞিন্দ্ৰিযাধিমত্তত্তেপি সতি সদ্ধাৱিমুত্তোযেৱ নাম হোতীতি ৱদন্তি. কাযসক্খী হোতীতি অট্ঠসুপি ঠানেসু কাযসক্খী নাম হোতি. দিট্ঠিপ্পত্তো হোতীতি সদ্ধাৱিমুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

সদ্দহন্তো ৱিমুত্তোতি সদ্ধাৱিমুত্তোতি সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অধিমত্তত্তা সোতাপত্তিমগ্গক্খণে সদ্দহন্তো চতূসুপি ফলক্খণেসু ৱিমুত্তোতি সদ্ধাৱিমুত্তোতি ৱুত্তং হোতি. উপৰিমগ্গত্তযক্খণে সদ্ধাৱিমুত্তত্তং ইদানি ৱক্খতি. সোতাপত্তিমগ্গক্খণে পন সদ্ধানুসাৰিত্তং পচ্ছা ৱক্খতি. ফুট্ঠত্তা সচ্ছিকতোতি কাযসক্খীতি সুক্খৱিপস্সকত্তে সতি উপচাৰজ্ঝানফস্সস্স ৰূপাৰূপজ্ঝানলাভিত্তে সতি ৰূপাৰূপজ্ঝানফস্সস্স ফুট্ঠত্তা নিব্বানং সচ্ছিকতোতি কাযসক্খী, নামকাযেন ৱুত্তপ্পকাৰে ঝানফস্সে চ নিব্বানে চ সক্খীতি ৱুত্তং হোতি. দিট্ঠত্তা পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তোতি সোতাপত্তিমগ্গক্খণে সম্পযুত্তেন পঞ্ঞিন্দ্ৰিযেন পঠমং নিব্বানস্স দিট্ঠত্তা পচ্ছা সোতাপত্তিফলাদিৱসেন নিব্বানং পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযসঙ্খাতায দিট্ঠিযা নিব্বানং পত্তোতি ৱুত্তং হোতি. সোতাপত্তিমগ্গক্খণে পন ধম্মানুসাৰিত্তং পচ্ছা ৱক্খতি. সদ্দহন্তো ৱিমুচ্চতীতি সদ্ধাৱিমুত্তোতি সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অধিমত্তত্তা সকদাগামিঅনাগামিঅৰহত্তমগ্গক্খণেসু সদ্দহন্তো ৱিমুচ্চতীতি সদ্ধাৱিমুত্তো. এত্থ ৱিমুচ্চমানোপি আসংসায ভূতৱচনৱসেন ‘‘ৱিমুত্তো’’তি ৱুত্তো. ঝানফস্সন্তি তিৱিধং ঝানফস্সং. ‘‘ঝানফস্স’’ন্তিআদীনি ‘‘দুক্খা সঙ্খাৰা’’তিআদীনি চ পঠমং ৱুত্তং দ্ৱযমেৱ ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তানি. ঞাতং হোতীতিআদীনি হেট্ঠা ৱুত্তত্থানি. এত্থ চ ঝানলাভী পুগ্গলো সমাধিন্দ্ৰিযস্স অনুকূলায দুক্খানুপস্সনায এৱ ৱুট্ঠহিত্ৱা মগ্গফলানি পাপুণাতীতি আচৰিযানং অধিপ্পাযো.

সিযাতি সিযুং, ভৱেয্যুন্তি অত্থো. ‘‘সিযা’’তি এতং ৱিধিৱচনমেৱ. তযো পুগ্গলাতি ৱিপস্সনানিযমেন ইন্দ্ৰিযনিযমেন চ ৱুত্তা তযো পুগ্গলা. ৱত্থুৱসেনাতি তীসু অনুপস্সনাসু একেকইন্দ্ৰিযৱত্থুৱসেন. পৰিযাযেনাতি তেনেৱ পৰিযাযেন. ইমিনা ৱাৰেন কিং দস্সিতং হোতি? হেট্ঠা একেকিস্সা অনুপস্সনায একেকস্স ইন্দ্ৰিযস্স আধিপচ্চং যেভুয্যৱসেন ৱুত্তন্তি চ, কদাচি তীসুপি অনুপস্সনাসু একেকস্সেৱ ইন্দ্ৰিযস্স আধিপচ্চং হোতীতি চ দস্সিতং হোতি. অথ ৱা পুব্বভাগৱিপস্সনাক্খণে তিস্সন্নম্পি অনুপস্সনানং সব্ভাৱতো তাসু পুব্বভাগৱিপস্সনাসু তেসং তেসং ইন্দ্ৰিযানং আধিপচ্চং অপেক্খিত্ৱা মগ্গফলক্খণেসু সদ্ধাৱিমুত্তাদীনি নামানি হোন্তীতি. এৱঞ্হি ৱুচ্চমানে হেট্ঠা ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনায উপৰি চ কতো ইন্দ্ৰিযাধিপচ্চপুগ্গলনিযমো সুকতোযেৱ নিচ্চলোযেৱ চ হোতি. অনন্তৰৱাৰে সিযাতি অঞ্ঞোযেৱাতি এৱং সিযাতি অত্থো. এত্থ পুব্বে ৱুত্তোযেৱ নিযমো.

ইদানি মগ্গফলৱসেন পুগ্গলৱিসেসং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং অনিচ্চতো মনসিকৰোতো…পে… সোতাপত্তিমগ্গং পটিলভতীতিআদিমাহ. তত্থ সদ্ধং অনুস্সৰতি অনুগচ্ছতি, সদ্ধায ৱা নিব্বানং অনুস্সৰতি অনুগচ্ছতীতি সদ্ধানুসাৰী. সচ্ছিকতন্তি পচ্চক্খকতং. অৰহত্তন্তি অৰহত্তফলং. পঞ্ঞাসঙ্খাতং ধম্মং অনুস্সৰতি, তেন ৱা ধম্মেন নিব্বানং অনুস্সৰতীতি ধম্মানুসাৰী.

২২২. পুন অপৰেহি পৰিযাযেহি ইন্দ্ৰিযত্তযৱিসেসেন পুগ্গলৱিসেসং ৱণ্ণেতুকামো যে হি কেচীতিআদিমাহ. তত্থ ভাৱিতা ৱাতি অতীতে ভাৱযিংসু ৱা. ভাৱেন্তি ৱাতি পচ্চুপ্পন্নে. ভাৱিস্সন্তি ৱাতি অনাগতে. অধিগতা ৱাতিআদি একেকন্তিকং পুৰিমস্স পুৰিমস্স অত্থৱিৱৰণত্থং ৱুত্তং. ফস্সিতা ৱাতি ঞাণফুসনায ফুসিংসু ৱা. ৱসিপ্পত্তাতি ইস্সৰভাৱং পত্তা. পাৰমিপ্পত্তাতি ৱোসানং পত্তা. ৱেসাৰজ্জপ্পত্তাতি ৱিসাৰদভাৱং পত্তা. সব্বত্থ সদ্ধাৱিমুত্তাদযো হেট্ঠা ৱুত্তক্খণেসুযেৱ, সতিপট্ঠানাদযো মগ্গক্খণেযেৱ. অট্ঠ ৱিমোক্খেতি ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদিকে (পটি. ম. ১.২০৯; ধ. স. ২৪৮) পটিসম্ভিদামগ্গপ্পত্তিযা এৱ পত্তা.

তিস্সো সিক্খাতি অধিসীলসিক্খা অধিচিত্তসিক্খা অধিপঞ্ঞাসিক্খা মগ্গপ্পত্তা এৱ সিক্খমানা. দুক্খং পৰিজানন্তীতিআদীনি মগ্গক্খণেযেৱ. পৰিঞ্ঞাপটিৱেধং পটিৱিজ্ঝতীতি পৰিঞ্ঞাপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝতি, পৰিঞ্ঞায পটিৱিজ্ঝিতব্বন্তি ৱা পৰিঞ্ঞাপটিৱেধং. এৱং সেসেসুপি. সব্বধম্মাদীহি ৱিসেসেত্ৱা অভিঞ্ঞাপটিৱেধাদযো ৱুত্তা. সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধো পন মগ্গক্খণেযেৱ নিব্বানপচ্চৱেক্খণঞাণসিদ্ধিৱসেন ৱেদিতব্বোতি. এৱমিধ পঞ্চ অৰিযপুগ্গলা নিদ্দিট্ঠা হোন্তি, উভতোভাগৱিমুত্তো চ পঞ্ঞাৱিমুত্তো চাতি ইমে দ্ৱে অনিদ্দিট্ঠা. অঞ্ঞত্থ (ৱিসুদ্ধি. ২.৭৭৩) পন ‘‘যো পন দুক্খতো মনসিকৰোন্তো পস্সদ্ধিবহুলো সমাধিন্দ্ৰিযং পটিলভতি, সো সব্বত্থ কাযসক্খী নাম হোতি, অৰূপজ্ঝানং পন পত্ৱা অগ্গফলং পত্তো উভতোভাগৱিমুত্তো নাম হোতি. যো পন অনত্ততো মনসিকৰোন্তো ৱেদবহুলো পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পটিলভতি, সোতাপত্তিমগ্গক্খণে ধম্মানুসাৰী হোতি, ছসু ঠানেসু দিট্ঠিপ্পত্তো, অগ্গফলে পঞ্ঞাৱিমুত্তো’’তি ৱুত্তং. তে ইধ কাযসক্খিদিট্ঠিপ্পত্তেহিযেৱ সঙ্গহিতা. অত্থতো পন অৰূপজ্ঝানেন চেৱ অৰিযমগ্গেন চাতি উভতোভাগেন ৱিমুত্তোতি উভতোভাগৱিমুত্তো. পজানন্তো ৱিমুত্তোতি পঞ্ঞাৱিমুত্তোতি. এত্তাৱতা ইন্দ্ৰিযপুগ্গলৱিসেসা নিদ্দিট্ঠা হোন্তি.

২২৩-২২৬. ইদানি ৱিমোক্খপুব্বঙ্গমমেৱ ৱিমোক্খৱিসেসং পুগ্গলৱিসেসঞ্চ দস্সেতুকামো অনিচ্চতো মনসিকৰোতোতিআদিমাহ. তত্থ দ্ৱে ৱিমোক্খাতি অপ্পণিহিতসুঞ্ঞতৱিমোক্খা. অনিচ্চানুপস্সনাগমনৱসেন হি অনিমিত্তৱিমোক্খোতি লদ্ধনামো মগ্গো ৰাগদোসমোহপণিধীনং অভাৱা সগুণতো চ তেসংযেৱ পণিধীনং অভাৱা অপ্পণিহিতন্তি লদ্ধনামং নিব্বানং আৰম্মণং কৰোতীতি আৰম্মণতো চ অপ্পণিহিতৱিমোক্খোতি নামম্পি লভতি. তথা ৰাগদোসমোহেহি সুঞ্ঞত্তা সগুণতো চ ৰাগাদীহিযেৱ সুঞ্ঞত্তা সুঞ্ঞতন্তি লদ্ধনামং নিব্বানং আৰম্মণং কৰোতীতি আৰম্মণতো চ সুঞ্ঞতৱিমোক্খোতি নামম্পি লভতি. তস্মা তে দ্ৱে ৱিমোক্খা অনিমিত্তৱিমোক্খন্ৱযা নাম হোন্তি. অনিমিত্তমগ্গতো অনঞ্ঞেপি অট্ঠন্নং মগ্গঙ্গানং একেকস্স মগ্গঙ্গস্স ৱসেন সহজাতাদিপচ্চযা চ হোন্তীতি ৱেদিতব্বা. পুন দ্ৱে ৱিমোক্খাতি সুঞ্ঞতানিমিত্তৱিমোক্খা. দুক্খানুপস্সনাগমনৱসেন হি অপ্পণিহিতৱিমোক্খোতি লদ্ধনামো মগ্গো ৰূপনিমিত্তাদীনং ৰাগনিমিত্তাদীনং নিচ্চনিমিত্তাদীনঞ্চ অভাৱা সগুণতো চ তেসংযেৱ নিমিত্তানং অভাৱা অনিমিত্তসঙ্খাতং নিব্বানং আৰম্মণং কৰোতীতি আৰম্মণতো চ অনিমিত্তৱিমোক্খোতি নামম্পি লভতি. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ যোজেতব্বং. পুন দ্ৱে ৱিমোক্খাতি অনিমিত্তঅপ্পণিহিতৱিমোক্খা. যোজনা পনেত্থ ৱুত্তনযা এৱ.

পটিৱেধকালেতি ইন্দ্ৰিযানং ৱুত্তক্কমেনেৱ ৱুত্তং. মগ্গক্খণং পন মুঞ্চিত্ৱা ৱিপস্সনাক্খণে ৱিমোক্খো নাম নত্থি. পঠমং ৱুত্তোযেৱ পন মগ্গৱিমোক্খো ‘‘পটিৱেধকালে’’তি ৱচনেন ৱিসেসেত্ৱা দস্সিতো. ‘‘যো চাযং পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো’’তিআদিকা দ্ৱে ৱাৰা চ ‘‘অনিচ্চতো মনসিকৰোন্তো সোতাপত্তিমগ্গং পটিলভতী’’তিআদিকো ৱাৰো চ সঙ্খিত্তো, ৱিমোক্খৱসেন পন যোজেত্ৱা ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বো. যে হি কেচি নেক্খম্মন্তিআদিকো ৱাৰো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বোতি. এত্তাৱতা ৱিমোক্খপুগ্গলৱিসেসা নিদ্দিট্ঠা হোন্তীতি.

২২৭. পুন ৱিমোক্খমুখানি চ ৱিমোক্খে চ অনেকধা নিদ্দিসিতুকামো অনিচ্চতো মনসিকৰোন্তোতিআদিমাহ. তত্থ যথাভূতন্তি যথাসভাৱেন. জানাতীতি ঞাণেন জানাতি. পস্সতীতি তেনেৱ ঞাণেন চক্খুনা ৱিয পস্সতি. তদন্ৱযেনাতি তদনুগমনেন, তস্স পচ্চক্খতো ঞাণেন দিট্ঠস্স অনুগমনেনাতি অত্থো. কঙ্খা পহীযতীতি অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চানিচ্চকঙ্খা, ইতৰাহি ইতৰকঙ্খা. নিমিত্তন্তি সন্ততিঘনৱিনিব্ভোগেন নিচ্চসঞ্ঞায পহীনত্তা আৰম্মণভূতং সঙ্খাৰনিমিত্তং যথাভূতং জানাতি. তেন ৱুচ্চতি সম্মাদস্সনন্তি তেন যথাভূতজাননেন তং ঞাণং ‘‘সম্মাদস্সন’’ন্তি ৱুচ্চতি. পৱত্তন্তি দুক্খপ্পত্তাকাৰে সুখসঞ্ঞং উগ্ঘাটেত্ৱা সুখসঞ্ঞায পহানেন পণিধিসঙ্খাতায তণ্হায পহীনত্তা সুখসম্মতম্পি ৱিপাকপৱত্তং যথাভূতং জানাতি. নিমিত্তঞ্চ পৱত্তঞ্চাতি নানাধাতুমনসিকাৰসম্ভৱেন সমূহঘনৱিনিব্ভোগেন উভযথাপি অত্তসঞ্ঞায পহীনত্তা সঙ্খাৰনিমিত্তঞ্চ ৱিপাকপৱত্তঞ্চ যথাভূতং জানাতি. যঞ্চ যথাভূতং ঞাণন্তিআদিত্তযং ইদানি ৱুত্তমেৱ, ন অঞ্ঞং. ভযতো উপট্ঠাতীতি নিচ্চসুখঅত্তাভাৱদস্সনতো যথাক্কমং তং তং ভযতো উপট্ঠাতি. যা চ ভযতুপট্ঠানে পঞ্ঞাতিআদিনা ‘‘উদযব্বযানুপস্সনাঞাণং ভঙ্গানুপস্সনাঞাণং ভযতুপট্ঠানঞাণং আদীনৱানুপস্সনাঞাণং নিব্বিদানুপস্সনাঞাণং মুঞ্চিতুকম্যতাঞাণং পটিসঙ্খানুপস্সনাঞাণং সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণং অনুলোমঞাণ’’ন্তি ৱুত্তেসু পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিসঙ্খাতেসু নৱসু ৱিপস্সনাঞাণেসু ভযতুপট্ঠানসম্বন্ধেন অৱত্থাভেদেন ভিন্নানি একট্ঠানি তীণি ঞাণানি ৱুত্তানি, ন সেসানি.

পুন তীসু অনুপস্সনাসু অন্তে ঠিতায অনন্তৰায অনত্তানুপস্সনায সম্বন্ধেন তায সহ সুঞ্ঞতানুপস্সনায একট্ঠতং দস্সেতুং যা চ অনত্তানুপস্সনা যা চ সুঞ্ঞতানুপস্সনাতিআদিমাহ. ইমানি হি দ্ৱে ঞাণানি অত্থতো একমেৱ, অৱত্থাভেদেন পন ভিন্নানি. যথা চ ইমানি, তথা অনিচ্চানুপস্সনা চ অনিমিত্তানুপস্সনা চ অত্থতো একমেৱ ঞাণং, দুক্খানুপস্সনা চ অপ্পণিহিতানুপস্সনা চ অত্থতো একমেৱ ঞাণং, কেৱলং অৱত্থাভেদেনেৱ ভিন্নানি. অনত্তানুপস্সনাসুঞ্ঞতানুপস্সনানঞ্চ একট্ঠতায ৱুত্তায তেসং দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নম্পি ঞাণানং একলক্খণত্তা একট্ঠতা ৱুত্তাৱ হোতীতি. নিমিত্তং পটিসঙ্খা ঞাণং উপ্পজ্জতীতি ‘‘সঙ্খাৰনিমিত্তং অদ্ধুৱং তাৱকালিক’’ন্তি অনিচ্চলক্খণৱসেন জানিত্ৱা ঞাণং উপ্পজ্জতি. কামঞ্চ ন পঠমং জানিত্ৱা পচ্ছা ঞাণং উপ্পজ্জতি, ৱোহাৰৱসেন পন ‘‘মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদীনি (সং. নি. ৪.৬০; ম. নি. ১.৪০০; ৩.৪২১) ৱিয এৱং ৱুচ্চতি. সদ্দসত্থৱিদূপি চ ‘‘আদিচ্চং পাপুণিত্ৱা তমো ৱিগচ্ছতী’’তিআদীসু ৱিয সমানকালেপি ইমং পদং ইচ্ছন্তি. একত্তনযেন ৱা পুৰিমঞ্চ পচ্ছিমঞ্চ একং কত্ৱা এৱং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ইমিনা নযেন ইতৰস্মিম্পি পদদ্ৱযে অত্থো ৱেদিতব্বো. মুঞ্চিতুকম্যতাদীনং তিণ্ণং ঞাণানং একট্ঠতা হেট্ঠা ৱুত্তনযা এৱ.

নিমিত্তা চিত্তং ৱুট্ঠাতীতি সঙ্খাৰনিমিত্তে দোসদস্সনেন তত্থ অনল্লীনতায সঙ্খাৰনিমিত্তা চিত্তং ৱুট্ঠাতি নাম. অনিমিত্তে চিত্তং পক্খন্দতীতি সঙ্খাৰনিমিত্তপটিপক্খেন অনিমিত্তসঙ্খাতে নিব্বানে তন্নিন্নতায চিত্তং পৱিসতি. সেসানুপস্সনাদ্ৱযেপি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. নিৰোধে নিব্বানধাতুযাতি ইধ ৱুত্তেনেৱ পঠমানুপস্সনাদ্ৱযম্পি ৱুত্তমেৱ হোতি. নিৰোধেতিপি পাঠো. বহিদ্ধাৱুট্ঠানৱিৱট্টনে পঞ্ঞাতি ৱুট্ঠানসম্বন্ধেন গোত্ৰভুঞাণং ৱুত্তং. গোত্ৰভূ ধম্মাতি গোত্ৰভুঞাণমেৱ. ইতৰথা হি একট্ঠতা ন যুজ্জতি. ‘‘অসঙ্খতা ধম্মা, অপ্পচ্চযা ধম্মা’’তিআদীসু (ধ. স. দুকমাতিকা ৭, ৮) ৱিয ৱা চতুমগ্গৱসেন ৱা বহুৱচনং কতন্তি ৱেদিতব্বং. যস্মা ৱিমোক্খোতি মগ্গো, মগ্গো চ দুভতোৱুট্ঠানো, তস্মা তেন সম্বন্ধেন যা চ দুভতোৱুট্ঠানৱিৱট্টনে পঞ্ঞাতিআদি ৱুত্তং.

২২৮. পুন ৱিমোক্খানং নানাক্খণানং একক্খণপৰিযাযং দস্সেতুকামো কতিহাকাৰেহীতিআদিমাহ. তত্থ আধিপতেয্যট্ঠেনাতি জেট্ঠকট্ঠেন. অধিট্ঠানট্ঠেনাতি পতিট্ঠানট্ঠেন. অভিনীহাৰট্ঠেনাতি ৱিপস্সনাৱীথিতো নীহৰণট্ঠেন. নিয্যানট্ঠেনাতি নিব্বানুপগমনট্ঠেন. অনিচ্চতো মনসিকৰোতোতি ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনাক্খণেযেৱ. অনিমিত্তো ৱিমোক্খোতি মগ্গক্খণেযেৱ. এস নযো সেসেসু. চিত্তং অধিট্ঠাতীতি চিত্তং অধিকং কত্ৱা ঠাতি, চিত্তং পতিট্ঠাপেতীতি অধিপ্পাযো. চিত্তং অভিনীহৰতীতি ৱিপস্সনাৱীথিতো চিত্তং নীহৰতি. নিৰোধং নিব্বানং নিয্যাতীতি নিৰোধসঙ্খাতং নিব্বানং উপগচ্ছতীতি এৱং আকাৰনানত্ততো চতুধা নানাক্খণতা দস্সিতা.

একক্খণতায সমোধানট্ঠেনাতি একজ্ঝং সমোসৰণট্ঠেন. অধিগমনট্ঠেনাতি ৱিন্দনট্ঠেন. পটিলাভট্ঠেনাতি পাপুণনট্ঠেন. পটিৱেধট্ঠেনাতি ঞাণেন পটিৱিজ্ঝনট্ঠেন. সচ্ছিকিৰিযট্ঠেনাতি পচ্চক্খকৰণট্ঠেন. ফস্সনট্ঠেনাতি ঞাণফুসনায ফুসনট্ঠেন. অভিসমযট্ঠেনাতি অভিমুখং সমাগমনট্ঠেন. এত্থ ‘‘সমোধানট্ঠেনা’’তি মূলপদং, সেসানি অধিগমৱেৱচনানি. তস্মাযেৱ হি সব্বেসং একতো ৱিস্সজ্জনং কতং. নিমিত্তা মুচ্চতীতি নিচ্চনিমিত্ততো মুচ্চতি. ইমিনা ৱিমোক্খট্ঠো ৱুত্তো. যতো মুচ্চতীতি যতো নিমিত্ততো মুচ্চতি. তত্থ ন পণিদহতীতি তস্মিং নিমিত্তে পত্থনং ন কৰোতি. যত্থ ন পণিদহতীতি যস্মিং নিমিত্তে ন পণিদহতি. তেন সুঞ্ঞোতি তেন নিমিত্তেন সুঞ্ঞো. যেন সুঞ্ঞোতি যেন নিমিত্তেন সুঞ্ঞো. তেন নিমিত্তেন অনিমিত্তোতি ইমিনা অনিমিত্তট্ঠো ৱুত্তো.

পণিধিযা মুচ্চতীতি পণিধিতো মুচ্চতি. ‘‘পণিধি মুচ্চতী’’তি পাঠো নিস্সক্কত্থোযেৱ. ইমিনা ৱিমোক্খট্ঠো ৱুত্তো. যত্থ ন পণিদহতীতি যস্মিং দুক্খে ন পণিদহতি. তেন সুঞ্ঞোতি তেন দুক্খেন সুঞ্ঞো. যেন সুঞ্ঞোতি যেন দুক্খনিমিত্তেন সুঞ্ঞো. যেন নিমিত্তেনাতি যেন দুক্খনিমিত্তেন. তত্থ ন পণিদহতীতি ইমিনা অপ্পণিহিতট্ঠো ৱুত্তো. অভিনিৱেসা মুচ্চতীতি ইমিনা ৱিমোক্খট্ঠো ৱুত্তো. যেন সুঞ্ঞোতি যেন অভিনিৱেসনিমিত্তেন সুঞ্ঞো. যেন নিমিত্তেনাতি যেন অভিনিৱেসনিমিত্তেন. যত্থ ন পণিদহতি, তেন সুঞ্ঞোতি যস্মিং অভিনিৱেসনিমিত্তে ন পণিদহতি, তেন অভিনিৱেসনিমিত্তেন সুঞ্ঞো. ইমিনা সুঞ্ঞতট্ঠো ৱুত্তো.

২২৯. পুন অট্ঠৱিমোক্খাদীনি নিদ্দিসিতুকামো অত্থি ৱিমোক্খোতিআদিমাহ. তত্থ নিচ্চতো অভিনিৱেসাতিআদীনি সঞ্ঞাৱিমোক্খে ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বানি. সব্বাভিনিৱেসেহীতি ৱুত্তপ্পকাৰেহি অভিনিৱেসেহি. ইতি অভিনিৱেসমুচ্চনৱসেন সুঞ্ঞতৱিমোক্খা নাম জাতা, তেযেৱ নিচ্চাদিনিমিত্তমুচ্চনৱসেন অনিমিত্তৱিমোক্খা, নিচ্চন্তিআদিপণিধীহি মুচ্চনৱসেন অপ্পণিহিতৱিমোক্খা. এত্থ চ পণিধি মুচ্চতীতি সব্বত্থ নিস্সক্কত্থো ৱেদিতব্বো. পণিধিযা মুচ্চতীতি ৱা পাঠো. ‘‘সব্বপণিধীহি মুচ্চতী’’তি চেত্থ সাধকং. এৱং তিস্সো অনুপস্সনা তদঙ্গৱিমোক্খত্তা চ সমুচ্ছেদৱিমোক্খস্স পচ্চযত্তা চ পৰিযাযেন ৱিমোক্খাতি ৱুত্তা.

২৩০. তত্থ জাতাতি অনন্তৰে ৱিপস্সনাৱিমোক্খেপি সতি ইমিস্সা কথায মগ্গৱিমোক্খাধিকাৰত্তা তস্মিং মগ্গৱিমোক্খে জাতাতি ৱুত্তং হোতি. অনৱজ্জকুসলাতি ৰাগাদিৱজ্জৱিৰহিতা কুসলা. ৱিচ্ছেদং কত্ৱা ৱা পাঠো. বোধিপক্খিযা ধম্মাতি ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, চত্তাৰো সম্মপ্পধানা, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি (ম. নি. ৩.৩৫, ৪৩; চূড়নি. মেত্তগূমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ২২; মি. প. ৫.৪.১) ৱুত্তা সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা. ইদং মুখন্তি ইদং ৱুত্তপ্পকাৰং ধম্মজাতং আৰম্মণতো নিব্বানপৱেসায মুখত্তা মুখং নামাতি ৱুত্তং হোতি. তেসং ধম্মানন্তি তেসং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং. ইদং ৱিমোক্খমুখন্তি নিব্বানং ৱিক্খম্ভনতদঙ্গসমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সৰণৱিমোক্খেসু নিস্সৰণৱিমোক্খোৱ, ‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা ৱা অসঙ্খতা ৱা, ৱিৰাগো তেসং ধম্মানং অগ্গমক্খাযতী’’তি (ইতিৱু. ৯০; অ. নি. ৪.৩৪) ৱুত্তত্তা উত্তমট্ঠেন মুখঞ্চাতি ৱিমোক্খমুখং. ৱিমোক্খঞ্চ তং মুখঞ্চ ৱিমোক্খমুখন্তি কম্মধাৰযসমাসৱসেন অযমেৱ অত্থো ৱুত্তো. ৱিমোক্খঞ্চাতি এত্থ লিঙ্গৱিপল্লাসো কতো. তীণি অকুসলমূলানীতি লোভদোসমোহা. তীণি দুচ্চৰিতানীতি কাযৱচীমনোদুচ্চৰিতানি. সব্বেপি অকুসলা ধম্মাতি অকুসলমূলেহি সম্পযুত্তা দুচ্চৰিতেহি সম্পযুত্তা চ অসম্পযুত্তা চ সেৱিতব্বদোমনস্সাদীনি ঠপেত্ৱা সব্বেপি অকুসলা ধম্মা. কুসলমূলসুচৰিতানি ৱুত্তপটিপক্খেন ৱেদিতব্বানি. সব্বেপি কুসলা ধম্মাতি ৱুত্তনযেনেৱ সম্পযুত্তা অসম্পযুত্তা চ ৱিমোক্খস্স উপনিস্সযভূতা সব্বেপি কুসলা ধম্মা. ৱিৱট্টকথা হেট্ঠা ৱুত্তা. ৱিমোক্খৱিৱট্টসম্বন্ধেন পনেত্থ সেসৱিৱট্টাপি ৱুত্তা. আসেৱনাতি আদিতো সেৱনা. ভাৱনাতি তস্সেৱ ৱড্ঢনা. বহুলীকম্মন্তি তস্সেৱ ৱসিপ্পত্তিযা পুনপ্পুনং কৰণং. মগ্গস্স পন একক্খণেযেৱ কিচ্চসাধনৱসেন আসেৱনাদীনি ৱেদিতব্বানি. পটিলাভো ৱা ৱিপাকো ৱাতিআদীনি হেট্ঠা ৱুত্তত্থানেৱাতি.

ৱিমোক্খনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সদ্ধম্মপ্পকাসিনিযা পটিসম্ভিদামগ্গ-অট্ঠকথায

ৱিমোক্খকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.