১. ৱিমোক্খুদ্দেসৱণ্ণনা
২০৯. ইদানি ইন্দ্ৰিযকথানন্তৰং কথিতায ৱিমোক্খকথায অপুব্বত্থানুৱণ্ণনা অনুপ্পত্তা. অযঞ্হি ৱিমোক্খকথা ইন্দ্ৰিযভাৱনানুযুত্তস্স ৱিমোক্খসব্ভাৱতো ইন্দ্ৰিযকথানন্তৰং কথিতা. তঞ্চ কথেন্তো ভগৱতো সম্মুখা সুতসুত্তন্তদেসনাপুব্বঙ্গমং কত্ৱা কথেসি. তত্থ সুত্তন্তে তাৱ সুঞ্ঞতো ৱিমোক্খোতিআদীসু সুঞ্ঞতাকাৰেন নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তো অৰিযমগ্গো সুঞ্ঞতো ৱিমোক্খো. সো হি সুঞ্ঞতায ধাতুযা উপ্পন্নত্তা সুঞ্ঞতো, কিলেসেহি ৱিমুত্তত্তা ৱিমোক্খো. এতেনেৱ নযেন অনিমিত্তাকাৰেন নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তো অনিমিত্তো, অপ্পণিহিতাকাৰেন নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তো অপ্পণিহিতোতি ৱেদিতব্বো.
একো হি আদিতোৱ অনিচ্চতো সঙ্খাৰে সম্মসতি. যস্মা পন ন অনিচ্চতো সম্মসনমত্তেনেৱ মগ্গৱুট্ঠানং হোতি, দুক্খতোপি অনত্ততোপি সম্মসিতব্বমেৱ, তস্মা দুক্খতোপি অনত্ততোপি সম্মসতি. তস্স এৱং পটিপন্নস্স অনিচ্চতো চে সম্মসনকালে মগ্গৱুট্ঠানং হোতি, অযং অনিচ্চতো অভিনিৱিসিত্ৱা অনিচ্চতো ৱুট্ঠাতি নাম. সচে পনস্স দুক্খতো অনত্ততো সম্মসনকালে মগ্গৱুট্ঠানং হোতি, অযং অনিচ্চতো অভিনিৱিসিত্ৱা দুক্খতো, অনত্ততো ৱুট্ঠাতি নাম. এস নযো দুক্খতো অনত্ততো অভিনিৱিসিত্ৱা ৱুট্ঠানেসুপি. এত্থ চ যোপি অনিচ্চতো অভিনিৱিট্ঠো, যোপি দুক্খতো, যোপি অনত্ততো. ৱুট্ঠানকালে চে অনিচ্চতো ৱুট্ঠানং হোতি, তযোপি জনা অধিমোক্খবহুলা হোন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযং পটিলভন্তি, অনিমিত্তৱিমোক্খেন ৱিমুচ্চন্তি, পঠমমগ্গক্খণে সদ্ধানুসাৰিনো হোন্তি, সত্তসু ঠানেসু সদ্ধাৱিমুত্তা. সচে পন দুক্খতো ৱুট্ঠানং হোতি, তযোপি জনা পস্সদ্ধিবহুলা হোন্তি, সমাধিন্দ্ৰিযং পটিলভন্তি, অপ্পণিহিতৱিমোক্খেন ৱিমুচ্চন্তি, সব্বত্থ কাযসক্খিনো হোন্তি. যস্স পনেত্থ অৰূপজ্ঝানং পাদকং হোতি, সো অগ্গফলে উভতোভাগৱিমুত্তো হোতি. অথ নেসং অনত্ততো ৱুট্ঠানং হোতি, তযোপি জনা ৱেদবহুলা হোন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পটিলভন্তি, সুঞ্ঞতৱিমোক্খেন ৱিমুচ্চন্তি, পঠমমগ্গক্খণে ধম্মানুসাৰিনো হোন্তি, ছসু ঠানেসু দিট্ঠিপ্পত্তা, অগ্গফলে পঞ্ঞাৱিমুত্তাতি.
অপিচ মগ্গো নাম পঞ্চহি কাৰণেহি নামং লভতি সৰসেন ৱা পচ্চনীকেন ৱা সগুণেন ৱা আৰম্মণেন ৱা আগমনেন ৱা. সচে হি সঙ্খাৰুপেক্খা অনিচ্চতো সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠাতি, অনিমিত্তৱিমোক্খেন ৱিমুচ্চতি. সচে দুক্খতো সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠাতি, অপ্পণিহিতৱিমোক্খেন ৱিমুচ্চতি. সচে অনত্ততো সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠাতি, সুঞ্ঞতৱিমোক্খেন ৱিমুচ্চতি. ইদং সৰসতো নামং নাম. অনিচ্চানুপস্সনায পন সঙ্খাৰানং ঘনৱিনিব্ভোগং কত্ৱা নিচ্চনিমিত্তধুৱনিমিত্তসস্সতনিমিত্তানি পহায আগতত্তা অনিমিত্তো, দুক্খানুপস্সনায সুখসঞ্ঞং পহায পণিধিপত্থনং সুক্খাপেত্ৱা আগতত্তা অপ্পণিহিতো, অনত্তানুপস্সনায অত্তসত্তপুগ্গলসঞ্ঞং পহায সঙ্খাৰে সুঞ্ঞতো দিট্ঠত্তা সুঞ্ঞতোতি ইদং পচ্চনীকতো নামং নাম. ৰাগাদীহি পন সুঞ্ঞত্তা সুঞ্ঞতো, ৰূপনিমিত্তাদীনং, ৰাগনিমিত্তাদীনংযেৱ ৱা অভাৱেন অনিমিত্তো, ৰাগপণিধিআদীনং অভাৱতো অপ্পণিহিতোতি ইদমস্স সগুণতো নামং নাম. সোযং সুঞ্ঞং অনিমিত্তং অপ্পণিহিতঞ্চ নিব্বানং আৰম্মণং কৰোতীতিপি সুঞ্ঞতো অনিমিত্তো অপ্পণিহিতোতি ৱুচ্চতি. ইদমস্স আৰম্মণতো নামং নাম. আগমনং পন দুৱিধং ৱিপস্সনাগমনং মগ্গাগমনঞ্চ. তত্থ মগ্গে ৱিপস্সনাগমনং লব্ভতি, ফলে মগ্গাগমনং. অনত্তানুপস্সনা হি সুঞ্ঞতা নাম, সুঞ্ঞতৱিপস্সনায মগ্গো সুঞ্ঞতো, সুঞ্ঞতমগ্গস্স ফলং সুঞ্ঞতং. অনিচ্চানুপস্সনা অনিমিত্তা নাম, অনিমিত্তৱিপস্সনায মগ্গো অনিমিত্তো. ইদং পন নামং অভিধম্মপৰিযাযে ন লব্ভতি, সুত্তন্তপৰিযাযে পন লব্ভতি. তত্থ হি গোত্ৰভুঞাণং অনিমিত্তং নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা অনিমিত্তনামকং হুত্ৱা সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা মগ্গস্স নামং দেতীতি ৱদন্তি. তেন মগ্গো অনিমিত্তোতি ৱুত্তো. মগ্গাগমনেন ফলং অনিমিত্তন্তি যুজ্জতিযেৱ. দুক্খানুপস্সনা সঙ্খাৰেসু পণিধিং সুক্খাপেত্ৱা আগতত্তা অপ্পণিহিতা নাম, অপ্পণিহিতৱিপস্সনায মগ্গো অপ্পণিহিতো, অপ্পণিহিতমগ্গস্স ফলং অপ্পণিহিতন্তি এৱং ৱিপস্সনা অত্তনো নামং মগ্গস্স দেতি, মগ্গো ফলস্সাতি ইদং আগমনতো নামং নাম. এৱং সঙ্খাৰুপেক্খা ৱিমোক্খৱিসেসং নিযমেতীতি.
এৱং ভগৱতা দেসিতে তযো মহাৱত্থুকে ৱিমোক্খে উদ্দিসিত্ৱা তংনিদ্দেসৱসেনেৱ অপৰেপি ৱিমোক্খে নিদ্দিসিতুকামো অপিচ অট্ঠসট্ঠি ৱিমোক্খাতিআদিমাহ. তত্থ অপিচাতি অপৰপৰিযাযদস্সনং. কথং তে অট্ঠসট্ঠি হোন্তি, ননু তে পঞ্চসত্ততীতি? সচ্চং যথাৰুতৱসেন পঞ্চসত্ততি. ভগৱতা পন দেসিতে তযো ৱিমোক্খে ঠপেত্ৱা অঞ্ঞৱিমোক্খে নিদ্দিসনতো ইমেসং তদৱৰোধতো চ ইমে তযো ন গণেতব্বা, অজ্ঝত্তৱিমোক্খাদযো তযোপি ৱিমোক্খা চতুধা ৱিত্থাৰৱচনেযেৱ অন্তোগধত্তা ন গণেতব্বা, ‘‘পণিহিতো ৱিমোক্খো, অপ্পণিহিতো ৱিমোক্খো’’তি এত্থ অপ্পণিহিতো ৱিমোক্খো পঠমং উদ্দিট্ঠেন একনামিকত্তা ন গণেতব্বো, এৱং ইমেসু সত্তসু অপনীতেসু সেসা অট্ঠসট্ঠি ৱিমোক্খা হোন্তি. এৱং সন্তে সুঞ্ঞতৱিমোক্খাদযো তযো পুন কস্মা উদ্দিট্ঠাতি চে? উদ্দেসেন সঙ্গহেত্ৱা তেসম্পি নিদ্দেসকৰণত্থং. অজ্ঝত্তৱুট্ঠানাদযো পন তযো পভেদং ৱিনা মূলৰাসিৱসেন উদ্দিট্ঠা, পণিহিতৱিমোক্খপটিপক্খৱসেন পুন অপ্পণিহিতো ৱিমোক্খো উদ্দিট্ঠোতি ৱেদিতব্বো.
অজ্ঝত্তৱুট্ঠানাদীসু অজ্ঝত্ততো ৱুট্ঠাতীতি অজ্ঝত্তৱুট্ঠানো. অনুলোমেন্তীতি অনুলোমা. অজ্ঝত্তৱুট্ঠানানং পটিপ্পস্সদ্ধি অপগমা অজ্ঝত্তৱুট্ঠানপটিপ্পস্সদ্ধি. ৰূপীতি অজ্ঝত্তং কেসাদীসু উপ্পাদিতং ৰূপজ্ঝানং ৰূপং, তং ৰূপমস্স অত্থীতি ৰূপী ৰূপানি পস্সতীতি বহিদ্ধা নীলকসিণাদিৰূপানি ঝানচক্খুনা পস্সতি. ইমিনা অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৱত্থুকেসু কসিণেসু ঝানপটিলাভো দস্সিতো. অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞীতি অজ্ঝত্তং ন ৰূপসঞ্ঞী, অত্তনো কেসাদীসু অনুপ্পাদিতৰূপাৱচৰজ্ঝানোতি অত্থো. ইমিনা বহিদ্ধা পৰিকম্মং কত্ৱা বহিদ্ধাৱ পটিলদ্ধজ্ঝানতা দস্সিতা. সুভন্তেৱ অধিমুত্তোতি ‘‘সুভ’’মিচ্চেৱ আৰম্মণে অধিমুত্তো. তত্থ কিঞ্চাপি অন্তোঅপ্পনাযং ‘‘সুভ’’ন্তি আভোগো নত্থি, যো পন অপ্পটিকূলাকাৰেন সত্তাৰম্মণং ফৰন্তো ৱিহৰতি, সো যস্মা ‘‘সুভ’’ন্তেৱ অধিমুত্তো হোতি, তস্মা এৱং উদ্দেসো কতোতি. অপ্পিতপ্পিতসমযে এৱ ৱিক্খম্ভনৱিমুত্তিসব্ভাৱতো সমযৱিমোক্খো. সোযেৱ সকিচ্চকৰণৱসেন অপ্পিতসমযে এৱ নিযুত্তোতি সামযিকো. সামাযিকোতিপি পাঠো. কোপেতুং ভঞ্জিতুং সক্কুণেয্যতায কুপ্পো. লোকং অনতিক্কমনতো লোকে নিযুত্তোতি লোকিকো. লোকিযোতিপি পাঠো. লোকং উত্তৰতি, উত্তিণ্ণোতি ৱা লোকুত্তৰো. আৰম্মণকৰণৱসেন সহ আসৱেহীতি সাসৱো. আৰম্মণকৰণৱসেন সম্পযোগৱসেন চ নত্থেত্থ আসৱাতি অনাসৱো. ৰূপসঙ্খাতেন সহ আমিসেনাতি সামিসো. সব্বসো ৰূপাৰূপপ্পহানা নিৰামিসতোপি নিৰামিসতৰোতি নিৰামিসা নিৰামিসতৰো. পণিহিতোতি তণ্হাৱসেন পণিহিতো পত্থিতো. আৰম্মণকৰণৱসেন সঞ্ঞোজনেহি সংযুত্তত্তা সঞ্ঞুত্তো. একত্তৱিমোক্খোতি কিলেসেহি অনজ্ঝাৰুড়্হত্তা একসভাৱো ৱিমোক্খো. সঞ্ঞাৱিমোক্খোতি ৱিপস্সনাঞাণমেৱ ৱিপৰীতসঞ্ঞায ৱিমুচ্চনতো সঞ্ঞাৱিমোক্খো. তদেৱ ৱিপস্সনাঞাণং সম্মোহতো ৱিমুচ্চনৱসেন ঞাণমেৱ ৱিমোক্খোতি ঞাণৱিমোক্খো. সীতিসিযাৱিমোক্খোতি ৱিপস্সনাঞাণমেৱ সীতি ভৱেয্যাতি পৱত্তো ৱিমোক্খো সীতিসিযাৱিমোক্খো. সীতিসিকাৱিমোক্খোতিপি পাঠো, সীতিভাৱিকায ৱিমোক্খোতি তস্স অত্থং ৱণ্ণযন্তি. ঝানৱিমোক্খোতি উপচাৰপ্পনাভেদং লোকিযলোকুত্তৰভেদঞ্চ ঝানমেৱ ৱিমোক্খো. অনুপাদা চিত্তস্স ৱিমোক্খোতি অনুপাদিযিত্ৱা গহণং অকত্ৱা চিত্তস্স ৱিমোক্খো. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি.
ৱিমোক্খুদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.