১. গণনৱাৰৱণ্ণনা
১৫২. ইদানি দিট্ঠিকথানন্তৰং কথিতায আনাপানস্সতিকথায অপুব্বত্থানুৱণ্ণনা অনুপ্পত্তা. অযঞ্হি আনাপানস্সতিকথা দিট্ঠিকথায সুৱিদিতদিট্ঠাদীনৱস্স মিচ্ছাদিট্ঠিমলৱিসোধনেন সুৱিসুদ্ধচিত্তস্স যথাভূতাৱবোধায সমাধিভাৱনা সুকৰা হোতি, সব্বসমাধিভাৱনাসু চ সব্বসব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং বোধিমূলে ইমিনাৱ সমাধিনা সমাহিতচিত্তানং যথাভূতাৱবোধতো অযমেৱ সমাধিভাৱনা পধানাতি চ দিট্ঠিকথানন্তৰং কথিতা. তত্থ সোড়সৱত্থুকং আনাপানস্সতিসমাধিং ভাৱযতো সমধিকানি দ্ৱে ঞাণসতানি উপ্পজ্জন্তীতি ঞাণগণনুদ্দেসো, অট্ঠ পৰিপন্থে ঞাণানীতিআদি ঞাণগণননিদ্দেসো, কতমানি অট্ঠ পৰিপন্থে ঞাণানীতিআদি. ইমানি একৱীসতি ৱিমুত্তিসুখে ঞাণানীতিপৰিযন্তং সব্বঞাণানং ৱিত্থাৰনিদ্দেসো, অন্তে সোড়সৱত্থুকং আনাপানস্সতিসমাধিং ভাৱযতোতিআদি নিগমনন্তি এৱং তাৱ পাড়িৱৱত্থানং ৱেদিতব্বং.
তত্থ গণনুদ্দেসে গণনৱাৰে তাৱ সোড়সৱত্থুকন্তি দীঘং ৰস্সং সব্বকাযপটিসংৱেদী পস্সম্ভযং কাযসঙ্খাৰন্তি কাযানুপস্সনাচতুক্কং, পীতিপটিসংৱেদী সুখপটিসংৱেদী চিত্তসঙ্খাৰপটিসংৱেদী পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰন্তি ৱেদনানুপস্সনাচতুক্কং, চিত্তপটিসংৱেদী অভিপ্পমোদযং চিত্তং সমাদহং চিত্তং ৱিমোচযং চিত্তন্তি চিত্তানুপস্সনাচতুক্কং, অনিচ্চানুপস্সী ৱিৰাগানুপস্সী নিৰোধানুপস্সী পটিনিস্সগ্গানুপস্সীতি ধম্মানুপস্সনাচতুক্কন্তি ইমেসং চতুন্নং চতুক্কানং ৱসেন সোড়স ৱত্থূনি পতিট্ঠা আৰম্মণানি অস্সাতি সোড়সৱত্থুকো. তং সোড়সৱত্থুকং. সমাসৱসেন পনেত্থ ৱিভত্তিলোপো কতো. আনন্তি অব্ভন্তৰং পৱিসনৱাতো. অপানন্তি বহিনিক্খমনৱাতো. কেচি পন ৱিপৰিযাযেন ৱদন্তি. অপানঞ্হি অপেতং আনতোতি অপানন্তি ৱুচ্চতি, নিদ্দেসে (পটি. ম. ১.১৬০) পন না-কাৰস্স দীঘত্তমজ্ঝুপেক্খিত্ৱা আপানন্তি. তস্মিং আনাপানে সতি আনাপানস্সতি, অস্সাসপস্সাসপৰিগ্গাহিকায সতিযা এতং অধিৱচনং. আনাপানস্সতিযা যুত্তো সমাধি, আনাপানস্সতিযং ৱা সমাধি আনাপানস্সতিসমাধি. ভাৱযতোতি নিব্বেধভাগিযং ভাৱেন্তস্স. সমধিকানীতি সহ অধিকেন ৱত্তন্তীতি সমধিকানি, সাতিৰেকানীতি অত্থো. ম-কাৰো পনেত্থ পদসন্ধিকৰো. কেচি পন ‘‘সংঅধিকানী’’তি ৱদন্তি. এৱং সতি দ্ৱে ঞাণসতানিযেৱ অধিকানীতি আপজ্জতি, তং ন যুজ্জতি. ইমানি হি ৱীসতিঅধিকানি দ্ৱে ঞাণসতানি হোন্তীতি.
পৰিপন্থে ঞাণানীতি পৰিপন্থং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তঞাণানি. তথা উপকাৰে উপক্কিলেসে ঞাণানি. ৱোদানে ঞাণানীতি ৱোদাযতি, তেন চিত্তং পৰিসুদ্ধং হোতীতি ৱোদানং. কিং তং? ঞাণং. ‘‘ৱোদানঞাণানী’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুতমযে ঞাণ’’ন্তিআদীসু (পটি. ম. মাতিকা ১.১; পটি. ম. ১.১) ৱিয ‘‘ৱোদানে ঞাণানী’’তি ৱুত্তং. সতো সম্পজানো হুত্ৱা কৰোতীতি সতোকাৰী, তস্স সতোকাৰিস্স ঞাণানি. নিব্বিদাঞাণানীতি নিব্বিদাভূতানি ঞাণানি. নিব্বিদানুলোমঞাণানীতি নিব্বিদায অনুকূলানি ঞাণানি. নিব্বিদানুলোমিঞাণানীতিপি পাঠো, নিব্বিদানুলোমো এতেসং অত্থীতি নিব্বিদানুলোমীতি অত্থো. নিব্বিদাপটিপ্পস্সদ্ধিঞাণানীতি নিব্বিদায পটিপ্পস্সদ্ধিযং ঞাণানি. ৱিমুত্তিসুখে ঞাণানীতি ৱিমুত্তিসুখেন সম্পযুত্তানি ঞাণানি.
কতমানি অট্ঠাতিআদীহি পৰিপন্থউপকাৰানং পটিপক্খৱিপক্খযুগলত্তা তেসু ঞাণানি সহেৱ নিদ্দিট্ঠানি. কামচ্ছন্দনেক্খম্মাদীনি হেট্ঠা ৱুত্তত্থানি. উপকাৰন্তি চ লিঙ্গৱিপল্লাসৱসেন নপুংসকৱচনং কতং. সব্বেপি অকুসলা ধম্মাতি ৱুত্তাৱসেসা যে কেচি অকুসলা ধম্মা. তথা সব্বেপি নিব্বেধভাগিযা কুসলা ধম্মা. ‘‘পৰিপন্থো উপকাৰ’’ন্তি চ তং তদেৱ অপেক্খিত্ৱা একৱচনং কতং. এত্থ চ পৰিপন্থে ঞাণানি চ উপকাৰে ঞাণানি চ পুচ্ছিত্ৱা তেসং আৰম্মণানেৱ ৱিস্সজ্জিত্ৱা তেহেৱ তানি ৱিস্সজ্জিতানি হোন্তীতি তদাৰম্মণানি ঞাণানি নিগমেত্ৱা দস্সেসি. উপক্কিলেসে ঞাণাদীসুপি এসেৱ নযো.
গণনৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.