৭২-৭৩. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা

১১৯. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণনিদ্দেসে কতমং তথাগতস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণন্তি পুচ্ছিত্ৱা তেন সমগতিকত্তা তেনেৱ সহ অনাৱৰণঞাণং নিদ্দিট্ঠং. ন হি অনাৱৰণঞাণং ধম্মতো ৱিসুং অত্থি, একমেৱ হেতং ঞাণং আকাৰভেদতো দ্ৱেধা ৱুচ্চতি সদ্ধিন্দ্ৰিযসদ্ধাবলাদীনি ৱিয. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৱ হি নত্থি এতস্স আৱৰণন্তি, কেনচি ধম্মেন, পুগ্গলেন ৱা আৱৰণং কাতুং অসক্কুণেয্যতায অনাৱৰণন্তি ৱুচ্চতি আৱজ্জনপটিবদ্ধত্তা সব্বধম্মানং. অঞ্ঞে পন আৱজ্জিত্ৱাপি ন জানন্তি. কেচি পনাহু ‘‘মনোৱিঞ্ঞাণং ৱিয সব্বাৰম্মণিকত্তা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. তংযেৱ ঞাণং ইন্দৱজিৰং ৱিয ৱিসযেসু অপ্পটিহতত্তা অনাৱৰণঞাণং. অনুপুব্বসব্বঞ্ঞুতাপটিক্খেপো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, সকিংসব্বঞ্ঞুতাপটিক্খেপো অনাৱৰণঞাণং, ভগৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপটিলাভেনপি সব্বঞ্ঞূতি ৱুচ্চতি, ন চ অনুপুব্বসব্বঞ্ঞূ. অনাৱৰণঞাণপটিলাভেনপি সব্বঞ্ঞূতি ৱুচ্চতি, ন চ সকিংসব্বঞ্ঞূ’’তি.

সব্বং সঙ্খতমসঙ্খতং অনৱসেসং জানাতীতি এত্থ সব্বন্তি জাতিৱসেন সব্বধম্মানং নিস্সেসপৰিযাদানং. অনৱসেসন্তি একেকস্সেৱ ধম্মস্স সব্বাকাৰৱসেন নিস্সেসপৰিযাদানং. সঙ্খতমসঙ্খতন্তি দ্ৱিধা পভেদদস্সনং. সঙ্খতঞ্হি একো পভেদো, অসঙ্খতং একো পভেদো. পচ্চযেহি সঙ্গম্ম কতন্তি সঙ্খতং. খন্ধপঞ্চকং. তথা ন সঙ্খতন্তি অসঙ্খতং. নিব্বানং. সঙ্খতং অনিচ্চদুক্খানত্তাদীহি আকাৰেহি অনৱসেসং জানাতি, অসঙ্খতং সুঞ্ঞতানিমিত্তঅপ্পণিহিতাদীহি আকাৰেহি অনৱসেসং জানাতি. নত্থি এতস্স সঙ্খতস্স অসঙ্খতস্স চ অৱসেসোতি অনৱসেসং. সঙ্খতং অসঙ্খতঞ্চ. অনেকভেদাপি পঞ্ঞত্তি পচ্চযেহি অকতত্তা অসঙ্খতপক্খং ভজতি. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্হি সব্বাপি পঞ্ঞত্তিযো অনেকভেদতো জানাতি. অথ ৱা সব্বন্তি সব্বধম্মগ্গহণং. অনৱসেসন্তি নিপ্পদেসগ্গহণং. তত্থ আৱৰণং নত্থীতি তত্থ তস্মিং অনৱসেসে সঙ্খতাসঙ্খতে নিস্সঙ্গত্তা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স আৱৰণং নত্থীতি তদেৱ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং অনাৱৰণঞাণং নামাতি অত্থো.

১২০. ইদানি অনেকৱিসযভেদতো দস্সেতুং অতীতন্তিআদিমাহ. তত্থ অতীতং অনাগতং পচ্চুপ্পন্নন্তি কালভেদতো দস্সিতং, চক্খু চেৱ ৰূপা চাতিআদি ৱত্থাৰম্মণভেদতো. এৱং তং সব্বন্তি তেসং চক্খুৰূপানং অনৱসেসপৰিযাদানং. এৱং সেসেসু. যাৱতাতি অনৱসেসপৰিযাদানং. অনিচ্চট্ঠন্তিআদি সামঞ্ঞলক্খণভেদতো দস্সিতং. অনিচ্চট্ঠন্তি চ অনিচ্চাকাৰং. পচ্চত্তত্থে ৱা উপযোগৱচনং. এস নযো এদিসেসু. ৰূপস্সাতিআদি খন্ধভেদতো দস্সিতং. চক্খুস্স…পে… জৰামৰণস্সাতি হেট্ঠা ৱুত্তপেয্যালনযেন যোজেতব্বং. অভিঞ্ঞাযাতিআদীসু হেট্ঠা ৱুত্তঞাণানেৱ. অভিঞ্ঞট্ঠন্তি অভিজাননসভাৱং. এস নযো এদিসেসু. খন্ধানং খন্ধট্ঠন্তিআদি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. কুসলে ধম্মেতিআদি কুসলত্তিকৱসেন ভেদো. কামাৱচৰে ধম্মেতিআদি চতুভূমকৱসেন. উভযত্থাপি ‘‘সব্বে জানাতী’’তি বহুৱচনপাঠো সুন্দৰো. একৱচনসোতে পতিতত্তা পন পোত্থকেসু একৱচনেন লিখিতং. দুক্খস্সাতিআদি চুদ্দসন্নং বুদ্ধঞাণানং ৱিসযভেদো. ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তে ঞাণন্তিআদীনি চত্তাৰি ঞাণানি ৱত্ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং কস্মা ন ৱুত্তন্তি চে? ৱুচ্চমানস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণত্তা. ৱিসযভেদতো হি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে ৱুচ্চমানে তং ঞাণং ন ৱত্তব্বং হোতি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স ৱিসযো হোতিযেৱ.

পুন কাড়কাৰামসুত্তন্তাদীসু (অ. নি. ৪.২৪) ৱুত্তনযেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণভূমিং দস্সেন্তো যাৱতা সদেৱকস্স লোকস্সাতিআদিমাহ. তত্থ সহ দেৱেহি সদেৱকস্স. সহ মাৰেন সমাৰকস্স. সহ ব্ৰহ্মুনা সব্ৰহ্মকস্স লোকস্স. সহ সমণব্ৰাহ্মণেহি সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা. সহ দেৱমনুস্সেহি সদেৱমনুস্সায পজায. পজাতত্তা পজাতি সত্তলোকস্স পৰিযাযৱচনমেতং. তত্থ সদেৱকৱচনেন পঞ্চকামাৱচৰদেৱগ্গহণং, সমাৰকৱচনেন ছট্ঠকামাৱচৰদেৱগ্গহণং, সব্ৰহ্মকৱচনেন ব্ৰহ্মকাযিকাদিব্ৰহ্মগ্গহণং, সস্সমণব্ৰাহ্মণিৱচনেন সাসনস্স পচ্চত্থিকপচ্চামিত্তসমণব্ৰাহ্মণগ্গহণং সমিতপাপবাহিতপাপসমণব্ৰাহ্মণগ্গহণঞ্চ, পজাৱচনেন সত্তলোকগ্গহণং, সদেৱমনুস্সৱচনেন সম্মুতিদেৱসেসমনুস্সগ্গহণং ৱেদিতব্বং. এৱমেত্থ তীহি পদেহি ওকাসলোকো, দ্ৱীহি পজাৱসেন সত্তলোকো গহিতোতি ৱেদিতব্বো.

অপৰো নযো – সদেৱকগ্গহণেন অৰূপাৱচৰলোকো গহিতো, সমাৰকগ্গহণেন ছকামাৱচৰদেৱলোকো, সব্ৰহ্মকগ্গহণেন ৰূপাৱচৰব্ৰহ্মলোকো, সস্সমণব্ৰাহ্মণাদিগ্গহণেন চতুপৰিসৱসেন, সম্মুতিদেৱেহি ৱা সহ মনুস্সলোকো, অৱসেসসত্তলোকো ৱা.

অপিচেত্থ সদেৱকৱচনেন উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদতো সব্বস্সপি লোকস্স দিট্ঠাদিজাননভাৱং সাধেতি. ততো যেসং সিযা ‘‘মাৰো মহানুভাৱো ছকামাৱচৰিস্সৰো ৱসৱত্তী, কিং তস্সাপি দিট্ঠাদিং জানাতী’’তি, তেসং ৱিমতিং ৱিধমন্তো ‘‘সমাৰকস্সা’’তি আহ. যেসং পন সিযা ‘‘ব্ৰহ্মা মহানুভাৱো একঙ্গুলিযা একস্মিং চক্কৱাড়সহস্সে আলোকং ফৰতি, দ্ৱীহি…পে… দসহি অঙ্গুলীহি দসসু চক্কৱাড়সহস্সেসু আলোকং ফৰতি, অনুত্তৰঞ্চ ঝানসমাপত্তিসুখং পটিসংৱেদেতি, কিং তস্সাপি দিট্ঠাদিং জানাতী’’তি, তেসং ৱিমতিং ৱিধমন্তো ‘‘সব্ৰহ্মকস্সা’’তি আহ. ততো যেসং সিযা ‘‘পুথূ সমণব্ৰাহ্মণা সাসনস্স পচ্চত্থিকা, কিং তেসম্পি দিট্ঠাদিং জানাতী’’তি, তেসং ৱিমতিং ৱিধমন্তো ‘‘সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজাযা’’তি আহ. এৱং উক্কট্ঠানং দিট্ঠাদিজাননভাৱং পকাসেত্ৱা অথ সম্মুতিদেৱে অৱসেসমনুস্সে চ উপাদায উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদৱসেন সেসসত্তলোকস্স দিট্ঠাদিজাননভাৱং পকাসেতি. অযমেত্থ অনুসন্ধিক্কমো. পোৰাণা পনাহু – সদেৱকস্সাতি দেৱতাহি সদ্ধিং অৱসেসলোকস্স. সমাৰকস্সাতি মাৰেন সদ্ধিং অৱসেসলোকস্স. সব্ৰহ্মকস্সাতি ব্ৰহ্মেহি সদ্ধিং অৱসেসলোকস্স. এৱং সব্বেপি তিভৱূপগে সত্তে তীহাকাৰেহি তীসু পদেসু পক্খিপিত্ৱা পুন দ্ৱীহাকাৰেহি পৰিযাদাতুং সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সাযাতি ৱুত্তং. এৱং পঞ্চহি পদেহি তেন তেন আকাৰেন তেধাতুকমেৱ পৰিযাদিন্নং হোতীতি.

দিট্ঠন্তি ৰূপাযতনং. সুতন্তি সদ্দাযতনং. মুতন্তি পত্ৱা গহেতব্বতো গন্ধাযতনং, ৰসাযতনং, ফোট্ঠব্বাযতনং. ৱিঞ্ঞাতন্তি সুখদুক্খাদিধম্মাৰম্মণং. পত্তন্তি পৰিযেসিত্ৱা ৱা অপৰিযেসিত্ৱা ৱা পত্তং. পৰিযেসিতন্তি পত্তং ৱা অপ্পত্তং ৱা পৰিযেসিতং. অনুৱিচৰিতং মনসাতি চিত্তেন অনুসঞ্চৰিতং. সব্বং জানাতীতি ইমিনা এতং দস্সেতি – যং অপৰিমানাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স ‘‘নীলং পীত’’ন্তিআদি (ধ. স. ৬১৯) ৰূপাৰম্মণং চক্খুদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ৰূপাৰম্মণং দিস্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতোতি তং সব্বং তথাগতস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং জানাতি. তথা যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স ‘‘ভেৰিসদ্দো, মুদিঙ্গসদ্দো’’তিআদি সদ্দাৰম্মণং সোতদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘মূলগন্ধো তচগন্ধো’’তিআদি (ধ. স. ৬২৪-৬২৭) গন্ধাৰম্মণং ঘানদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘মূলৰসো, খন্ধৰসো’’তিআদি (ধ. স. ৬২৮-৬৩১) ৰসাৰম্মণং জিৱ্হাদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘কক্খড়ং, মুদুক’’ন্তিআদি (ধ. স. ৬৪৭-৬৫০) পথৱীধাতুতেজোধাতুৱাযোধাতুভেদং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং কাযদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ফোট্ঠব্বাৰম্মণং ফুসিত্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতোতি তং সব্বং তথাগতস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং জানাতি. তথা যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স সুখদুক্খাদিভেদং ধম্মাৰম্মণং মনোদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ধম্মাৰম্মণং ৱিজানিত্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতোতি তং সব্বং তথাগতস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং জানাতি. ইমস্স পন মহাজনস্স পৰিযেসিত্ৱা অপ্পত্তম্পি অত্থি, পৰিযেসিত্ৱা পত্তম্পি অত্থি. অপৰিযেসিত্ৱা অপ্পত্তম্পি অত্থি, অপৰিযেসিত্ৱা পত্তম্পি অত্থি. সব্বং তথাগতস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন অপ্পত্তং নাম নত্থীতি.

১২১. পুন অপৰেন পৰিযাযেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণভাৱসাধনত্থং ন তস্সাতি গাথমাহ. তত্থ ন তস্স অদ্দিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চীতি তস্স তথাগতস্স ইধ ইমস্মিং তেধাতুকে লোকে, ইমস্মিং পচ্চুপ্পন্নকালে ৱা পঞ্ঞাচক্খুনা অদ্দিট্ঠং নাম কিঞ্চি অপ্পমত্তকম্পি ন অত্থি ন সংৱিজ্জতি. অত্থীতি ইদং ৱত্তমানকালিকং আখ্যাতপদং. ইমিনা পচ্চুপ্পন্নকালিকস্স সব্বধম্মস্স ঞাতভাৱং দস্সেতি. গাথাবন্ধসুখত্থং পনেত্থ দ-কাৰো সংযুত্তো. অথো অৱিঞ্ঞাতন্তি এত্থ অথোইতি ৱচনোপাদানে নিপাতো. অৱিঞ্ঞাতন্তি অতীতকালিকং অৱিঞ্ঞাতং নাম কিঞ্চি ধম্মজাতং. নাহোসীতি পাঠসেসো. অব্যযভূতস্স অত্থিসদ্দস্স গহণে পাঠসেসং ৱিনাপি যুজ্জতিযেৱ. ইমিনা অতীতকালিকস্স সব্বধম্মস্স ঞাতভাৱং দস্সেতি. অজানিতব্বন্তি অনাগতকালিকং অজানিতব্বং নাম ধম্মজাতং ন ভৱিস্সতি, নত্থি ৱা. ইমিনা অনাগতকালিকস্স সব্বধম্মস্স ঞাতভাৱং দস্সেতি. জাননকিৰিযাৱিসেসনমত্তমেৱ ৱা এত্থ অ-কাৰো. সব্বং অভিঞ্ঞাসি যদত্থি নেয্যন্তি এত্থ যং তেকালিকং ৱা কালৱিমুত্তং ৱা নেয্যং জানিতব্বং কিঞ্চি ধম্মজাতং অত্থি, তং সব্বং তথাগতো অভিঞ্ঞাসি অধিকেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন জানি পটিৱিজ্ঝি. এত্থ অত্থিসদ্দেন তেকালিকস্স কালৱিমুত্তস্স চ গহণা অত্থি-সদ্দো অব্যযভূতোযেৱ দট্ঠব্বো. তথাগতো তেন সমন্তচক্খূতি কালৱসেন ওকাসৱসেন চ নিপ্পদেসত্তা সমন্তা সব্বতো পৱত্তং ঞাণচক্খু অস্সাতি সমন্তচক্খু. তেন যথাৱুত্তেন কাৰণেন তথাগতো সমন্তচক্খু, সব্বঞ্ঞূতি ৱুত্তং হোতি. ইমিস্সা গাথায পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সাধিতং.

পুন বুদ্ধঞাণানং ৱিসযৱসেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং দস্সেতুকামো সমন্তচক্খূতি কেনট্ঠেন সমন্তচক্খূতিআদিমাহ. তত্থ গাথায সমন্তচক্খূতি ৱুত্তপদে যং তং সমন্তচক্খু, তং কেনট্ঠেন সমন্তচক্খূতি অত্থো. অত্থো পনস্স যাৱতা দুক্খস্স দুক্খট্ঠোতিআদীহি ৱুত্তোযেৱ হোতি. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্হি সমন্তচক্খু. যথাহ – ‘‘সমন্তচক্খু ৱুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণ’’ন্তি (চূড়নি. ধোতকমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৩২). তস্মিং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণট্ঠে ৱুত্তে সমন্তচক্খুট্ঠো ৱুত্তোযেৱ হোতীতি. বুদ্ধস্সেৱ ঞাণানীতি বুদ্ধঞাণানি. দুক্খে ঞাণাদীনিপি হি সব্বাকাৰেন বুদ্ধস্সেৱ ভগৱতো পৱত্তন্তি, ইতৰেসং পন একদেসমত্তেনেৱ পৱত্তন্তি. সাৱকসাধাৰণানীতি পন একদেসেনাপি অত্থিতং সন্ধায ৱুত্তং. সব্বো ঞাতোতি সব্বো ঞাণেন ঞাতো. অঞ্ঞাতো দুক্খট্ঠো নত্থীতি ৱুত্তমেৱ অত্থং পটিসেধেন ৱিভাৱেতি. সব্বো দিট্ঠোতি ন কেৱলং ঞাতমত্তোযেৱ, অথ খো চক্খুনা দিট্ঠো ৱিয কতো. সব্বো ৱিদিতোতি ন কেৱলং দিট্ঠমত্তোযেৱ, অথ খো পাকটো. সব্বো সচ্ছিকতোতি ন কেৱলং ৱিদিতোযেৱ, অথ খো তত্থ ঞাণপটিলাভৱসেন পচ্চক্খীকতো. সব্বো ফস্সিতোতি ন কেৱলং সচ্ছিকতোযেৱ, অথ খো পুনপ্পুনং যথাৰুচি সমুদাচাৰৱসেন ফুট্ঠোতি. অথ ৱা ঞাতো সভাৱলক্খণৱসেন. দিট্ঠো সামঞ্ঞলক্খণৱসেন. ৱিদিতো ৰসৱসেন. সচ্ছিকতো পচ্চুপট্ঠানৱসেন. ফস্সিতো পদট্ঠানৱসেন. অথ ৱা ঞাতো ঞাণুপ্পাদৱসেন. দিট্ঠো চক্খুপ্পাদৱসেন. ৱিদিতো পঞ্ঞুপ্পাদৱসেন. সচ্ছিকতো ৱিজ্জুপ্পাদৱসেন. ফস্সিতো আলোকুপ্পাদৱসেন. ‘‘যাৱতা দুক্খস্স দুক্খট্ঠো, সব্বো দিট্ঠো, অদিট্ঠো দুক্খট্ঠো নত্থী’’তিআদিনা নযেন চ ‘‘যাৱতা সদেৱকস্স লোকস্স…পে… অনুৱিচৰিতং মনসা, সব্বং ঞাতং, অঞ্ঞাতং নত্থী’’তিআদিনা নযেন চ ৱিত্থাৰো ৱেদিতব্বো. পঠমং ৱুত্তগাথা নিগমনৱসেন পুন ৱুত্তা. তংনিগমনেযেৱ হি কতে ঞাণনিগমনম্পি কতমেৱ হোতীতি.

সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সদ্ধম্মপ্পকাসিনিযা পটিসম্ভিদামগ্গ-অট্ঠকথায

ঞাণকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.