১০. মাতিকাকথা
মাতিকাকথাৱণ্ণনা
৪০. ইদানি মহাথেৰো ৱিপস্সনাকথানন্তৰং সকলে পটিসম্ভিদামগ্গে নিদ্দিট্ঠে সমথৱিপস্সনামগ্গনিব্বানধম্মে আকাৰনানত্তৱসেন নানাপৰিযাযেহি থোমেতুকামো নিচ্ছাতোতিআদীনি একূনৱীসতি মাতিকাপদানি উদ্দিসিত্ৱা তেসং নিদ্দেসৱসেন মাতিকাকথং নাম কথেসি. তস্সা অযং অপুব্বত্থানুৱণ্ণনা. মাতিকায তাৱ নিচ্ছাতোতি অমিলাতো. সব্বেপি হি কিলেসা পীড়াযোগতো মিলাতা, ৰাগোপি তাৱ নিৰন্তৰপ্পৱত্তো সৰীৰং দহতি, কিং পনঞ্ঞে কিলেসা. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, অগ্গী ৰাগগ্গি দোসগ্গি মোহগ্গী’’তি (ইতিৱু. ৯৩; দী. নি. ৩.৩০৫) পন কিলেসনাযকা তযো এৱ কিলেসা ৱুত্তা, তংসম্পযুত্তাপি পন দহন্তিযেৱ. এৱং ছাতকিলেসাভাৱতো নিচ্ছাতো. কো সো? ৱিমোক্খসম্বন্ধেন ৱিমোক্খোতি দট্ঠব্বো. মুচ্চতীতি মোক্খো. ৱিমুচ্চতীতি ৱিমোক্খোতি অত্থো. ইদমেকং মাতিকাপদং. ৱিজ্জাৱিমুত্তীতি ৱিজ্জাযেৱ ৱিমুত্তি. ইদমেকং মাতিকাপদং. ঝানৱিমোক্খোতি ঝানমেৱ ৱিমোক্খো. ইদমেকং মাতিকাপদং. সেসানি একেকানেৱাতি এৱং একূনৱীসতি মাতিকাপদানি.
৪১. নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দতো নিচ্ছাতোতি নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দতো অপেতত্তা কামচ্ছন্দতো নিক্কিলেসো যোগী. তেন পটিলদ্ধং নেক্খম্মম্পি নিচ্ছাতো নিক্কিলেসো ৱিমোক্খো. এৱং সেসেসুপি. নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দতো মুচ্চতীতি ৱিমোক্খোতি নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দতো যোগী মুচ্চতীতি তং নেক্খম্মং ৱিমোক্খোতি অত্থো. এৱং সেসেসুপি. ৱিজ্জতীতি ৱিজ্জাতি সভাৱতো ৱিজ্জতি অত্থি উপলব্ভতীতি ৱিজ্জা নামাতি অত্থো. অথ ৱা সভাৱজাননত্থং পটিপন্নেহি যোগীহি সভাৱং ৱেদীযতি জানীযতীতি ৱিজ্জা নামাতি অত্থো. অথ ৱা ৱিসেসলাভত্থং পটিপন্নেহি যোগীহি ৱেদীযতি পটিলাভীযতীতি ৱিজ্জা নামাতি অত্থো. অথ ৱা অত্তনা ৱিন্দিতব্বং ভূমিং ৱিন্দতি লভতীতি ৱিজ্জা নামাতি অত্থো. অথ ৱা সভাৱদস্সনহেতুত্তা সভাৱং ৱিদিতং কৰোতীতি ৱিজ্জা নামাতি অত্থো. ৱিজ্জন্তো মুচ্চতি, মুচ্চন্তো ৱিজ্জতীতি যথাৱুত্তো ধম্মো যথাৱুত্তেনত্থেন ৱিজ্জমানো যথাৱুত্ততো মুচ্চতি, যথাৱুত্ততো মুচ্চমানো যথাৱুত্তেনত্থেন ৱিজ্জতীতি ৱিজ্জাৱিমুত্তি নামাতি অত্থো.
কামচ্ছন্দং সংৱৰট্ঠেনাতি কামচ্ছন্দনিৱাৰণট্ঠেন তং নেক্খম্মং সীলৱিসুদ্ধি নামাতি অত্থো. তংযেৱ অৱিক্খেপহেতুত্তা অৱিক্খেপট্ঠেন চিত্তৱিসুদ্ধি. দস্সনহেতুত্তা দস্সনট্ঠেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. পটিপ্পস্সম্ভেতীতি নেক্খম্মাদিনা কামচ্ছন্দাদিকং যোগাৱচৰো পটিপ্পস্সম্ভেতীতি নেক্খম্মাদিকো ধম্মো পস্সদ্ধি নামাতি অত্থো. পহীনত্তাতি তেন তেন পহানেন পহীনত্তা. ঞাতট্ঠেন ঞাণন্তি ঝানপচ্চৱেক্খণাৱসেন ৱিপস্সনাৱসেন মগ্গপচ্চৱেক্খণাৱসেন ঞাতট্ঠেন নেক্খম্মাদিকং ঞাণং নামাতি অত্থো. দিট্ঠত্তা দস্সনন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. ৱিসুজ্ঝতীতি যোগী, নেক্খম্মাদিকা ৱিসুদ্ধি.
নেক্খম্মনিদ্দেসে নেক্খম্মং অলোভত্তা কামৰাগতো নিস্সটন্তি নিস্সৰণং. ততো নিক্খন্তন্তি নেক্খম্মং. ‘‘ৰূপানমেতং নিস্সৰণং যদিদং নেক্খম্ম’’ন্তি ৱুচ্চমানে আৰুপ্পৱিসেসস্স অদিস্সনতো ৱিসেসস্স দস্সনত্থং অঞ্ঞত্থ ৱুত্তপাঠক্কমেনেৱ যদিদং আৰুপ্পন্তি ৱুত্তং. তঞ্চ আৰুপ্পং ৰূপতো নিক্খন্তত্তা নেক্খম্মং নামাতি অধিকাৰৱসেনেৱ ৱুত্তং হোতি. ভূতন্তি উপ্পাদসমাযোগদীপনং. সঙ্খতন্তি পচ্চযবলৱিসেসদস্সনং. পটিচ্চসমুপ্পন্নন্তি পচ্চযসমাযোগেপি পচ্চযানং অব্যাপাৰভাৱদস্সনং. নিৰোধো তস্স নেক্খম্মন্তি নিব্বানং ততো সঙ্খততো নিক্খন্তত্তা তস্স সঙ্খতস্স নেক্খম্মং নাম. আৰুপ্পস্স চ নিৰোধস্স চ গহণং অঞ্ঞত্থ পাঠে ৱুত্তক্কমেনেৱ কতং. ‘‘কামচ্ছন্দস্স নেক্খম্মং নেক্খম্ম’’ন্তি ৱুচ্চমানে পুনৰুত্তং হোতি. নেক্খম্মৱচনেনেৱ চ তস্স নেক্খম্মসিদ্ধীতি তং অৱত্ৱা সেসনেক্খম্মমেৱ ৱুত্তং. তং উজুকমেৱ. নিস্সৰণনিদ্দেসেপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. নিস্সৰণীযা ধাতুযো পনেত্থ উজুকমেৱ নেক্খম্মন্তি ৱুত্তং. পৱিৱেকোতি পৱিৱিত্তভাৱো নেক্খম্মাদিকোযেৱ. ৱোসজ্জতীতি যোগী, নেক্খম্মাদযো ৱোসগ্গো. নেক্খম্মং পৱত্তেন্তো যোগী নেক্খম্মেন চৰতীতি ৱুচ্চতি. তং পন নেক্খম্মং চৰিযা. এস নযো সেসেসুপি. ঝানৱিমোক্খনিদ্দেসে ৱত্তব্বং ৱিমোক্খকথাযং ৱুত্তং. কেৱলং তত্থ ‘‘জানাতীতি ঝানৱিমোক্খো’’তি (পটি. ম. ১.২১৭) ৱুত্তং, ইধ পন ‘‘জানাতীতি, ঝাযতী’’তি পুগ্গলাধিট্ঠানাৱ দেসনা কতাতি অযং ৱিসেসো.
৪২. ভাৱনাধিট্ঠানজীৱিতনিদ্দেসে চ পুগ্গলাধিট্ঠানা দেসনা কতা. ধম্মতো পন ভাৱনা নাম নেক্খম্মাদযোৱ. অধিট্ঠানং নাম নেক্খম্মাদিৱসেন পতিট্ঠাপিতচিত্তমেৱ. জীৱিতং নাম নেক্খম্মাদিৱসেন পতিট্ঠাপিতচিত্তস্স সম্মাআজীৱো নাম. কো সো সম্মাআজীৱো নাম? মিচ্ছাজীৱা ৱিৰতি, ধম্মেন সমেন পচ্চযপৰিযেসনৱাযামো চ. তত্থ সমং জীৱতীতি সমং জীৱিতং জীৱতি, ভাৱনপুংসকৱচনং ৱা, সমেন জীৱতীতি ৱুত্তং হোতি. নো ৱিসমন্তি ‘‘সমং জীৱতী’’তি ৱুত্তস্সেৱ অত্থস্স পটিসেধৱসেন অৱধাৰণং কতং. সম্মা জীৱতীতি আকাৰনিদস্সনং. নো মিচ্ছাতি তস্সেৱ নিযমনং. ৱিসুদ্ধং জীৱতীতি সভাৱৱিসুদ্ধিযা ৱিসুদ্ধং জীৱিতং জীৱতি. নো কিলিট্ঠন্তি তস্সেৱ নিযমনং. যঞ্ঞদেৱাতিআদীহি যথাৱুত্তানং তিস্সন্নং সম্পদানং আনিসংসং দস্সেতি. তত্থ যঞ্ঞদেৱাতি যং যং এৱ. খত্তিযপৰিসন্তি খত্তিযানং সন্নিপাতং. সো হি সমন্ততো সীদন্তি এত্থ অকতবুদ্ধিনোতি পৰিসাতি ৱুচ্চতি. এসেৱ নযো ইতৰত্তযে. খত্তিযাদীনংযেৱ আগমনসম্পত্তিযা ঞাণসম্পত্তিযা চ সমন্নাগতত্তা তাসংযেৱ চতস্সন্নং গহণং, ন সুদ্দপৰিসায. ৱিসাৰদোতি তীহি সম্পদাহি সম্পন্নো ৱিগতসাৰজ্জো, নিব্ভযোতি অত্থো. অমঙ্কুভূতোতি অসঙ্কুচিতো ন নিত্তেজভূতো. তং কিস্স হেতূতি তং ৱিসাৰদত্তং কেন হেতুনা কেন কাৰণেন হোতীতি চেতি অত্থো. ইদানি তথা হীতি তস্স কাৰণৱচনং. যস্মা এৱং তিসম্পদাসম্পন্নো, তস্মা ‘‘ৱিসাৰদো হোতী’’তি ৱিসাৰদভাৱস্স কাৰণং দস্সেত্ৱা নিট্ঠপেসীতি.
সদ্ধম্মপ্পকাসিনিযা পটিসম্ভিদামগ্গ-অট্ঠকথায
মাতিকাকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঞ্ঞাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতা চূড়ৱগ্গস্স অপুব্বত্থানুৱণ্ণনা.
এত্তাৱতা চ তিৱগ্গসঙ্গহিতস্স
সমতিংসকথাপটিমণ্ডিতস্স পটিসম্ভিদামগ্গস্স অত্থৱণ্ণনা নিট্ঠিতা হোতীতি.
নিগমনকথা
মহাৱগ্গো মজ্ঝিমো চ, চূড়ৱগ্গো চ নামতো;
তযো ৱগ্গা ইধ ৱুত্তা, পমাণপটিপাটিযা.
ৱগ্গে ৱগ্গে দস দস, কথা যা তা উদীৰিতা;
উদ্দানগাথা সব্বাসং, ইমা তাসং যথাক্কমং.
ঞাণং দিট্ঠি আনাপানং, ইন্দ্ৰিযং ৱিমোক্খপঞ্চমং;
গতি কম্মং ৱিপল্লাসো, মগ্গো মণ্ডোতি তা দস.
যুগনদ্ধসচ্চবোজ্ঝঙ্গা, মেত্তা ৱিৰাগপঞ্চমা;
পটিসম্ভিদা ধম্মচক্কং, লোকুত্তৰবলসুঞ্ঞতা.
পঞ্ঞা ইদ্ধি অভিসমযো, ৱিৱেকো চৰিযপঞ্চমো;
পাটিহীৰং সমসীস-সতি ৱিপস্সনমাতিকা.
যো সো সুগতসুতানং, অধিপতিভূতেন ভূতহিতৰতিনা;
থেৰেন থিৰগুণৱতা, ৱুত্তো পটিসম্ভিদামগ্গো.
তস্সত্থৱণ্ণনা যা, পুব্বট্ঠকথানযং তথা যুত্তিং;
নিস্সায মযাৰদ্ধা, নিট্ঠানমুপাগতা এসা.
যং তং উত্তৰমন্তী, মন্তিগুণযুতো যুতো চ সদ্ধায;
কাৰযি মহাৱিহাৰে, পৰিৱেণমনেকসাধুগুণং.
থেৰেনেত্থ নিৱসতা, সমাপিতাযং মহাভিধানেন;
ততিযে ৱস্সে চুতিতো, মোগ্গল্লানস্স ভূপতিনো.
সমযং অনুলোমেন্তী, থেৰানং থেৰৱাদদীপানং;
নিট্ঠং গতা যথাযং, অট্ঠকথা লোকহিতজননী.
ধম্মং অনুলোমেন্তা, অত্তহিতং পৰহিতঞ্চ সাধেন্তা;
নিট্ঠং গচ্ছন্তু তথা, মনোৰথা সব্বসত্তানং.
সদ্ধম্মপকাসিনিযা, অট্ঠকথাযেত্থ গণিতকুসলেহি;
গণিতা তু ভাণৱাৰা, ৱিঞ্ঞেয্যা অট্ঠপঞ্ঞাস.
আনুট্ঠুভেন অস্সা, ছন্দোবন্ধেন গণিযমানা তু;
চুদ্দসসহস্সসঙ্খা, গাথাযো পঞ্চ চ সতানি.
সাসনচিৰট্ঠিতত্থং, লোকহিতত্থঞ্চ সাদৰেন মযা;
পুঞ্ঞং ইমং ৰচযতা, যং পত্তমনপ্পকং ৱিপুলং.
পুঞ্ঞেন তেন লোকো, সদ্ধম্মৰসাযনং দসবলস্স;
উপভুঞ্জিত্ৱা ৱিমলং, পপ্পোতু সুখং সুখেনেৱাতি.
সদ্ধম্মপ্পকাসিনী নাম
পটিসম্ভিদামগ্গপ্পকৰণস্স অট্ঠকথা নিট্ঠিতা.