৯. ৱিপস্সনাকথা

ৱিপস্সনাকথাৱণ্ণনা

৩৬. ইদানি ৱিপস্সনাপটিসংযুত্তায সতিপট্ঠানকথায অনন্তৰং ৱিপস্সনাপভেদং দস্সেন্তেন কথিতায সুত্তন্তপুব্বঙ্গমায ৱিপস্সনাকথায অপুব্বত্থানুৱণ্ণনা. তত্থ সুত্তন্তে তাৱ সোইতি সব্বনামত্তা যো ৱা সো ৱা সব্বোপি সঙ্গহিতো হোতি. ৱতাতি একংসত্থে নিপাতো. কঞ্চি সঙ্খাৰন্তি অপ্পমত্তকম্পি সঙ্খাৰং. অনুলোমিকায খন্তিযাতি এত্থ ৱিপস্সনাঞাণমেৱ লোকুত্তৰমগ্গং অনুলোমেতীতি অনুলোমিকং, তদেৱ খন্তিমপেক্খিত্ৱা অনুলোমিকা. সব্বসঙ্খাৰা তস্স অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো খমন্তি ৰুচ্চন্তীতি খন্তি. সা মুদুকা মজ্ঝিমা তিক্খাতি তিৱিধা. কলাপসম্মসনাদিকা উদযব্বযঞাণপৰিযোসানা মুদুকানুলোমিকা খন্তি. ভঙ্গানুপস্সনাদিকা সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণপৰিযোসানা মজ্ঝিমানুলোমিকা খন্তি. অনুলোমঞাণং তিক্খানুলোমিকা খন্তি. সমন্নাগতোতি উপেতো. নেতং ঠানং ৱিজ্জতীতি যথাৱুত্তং এতং ঠানং এতং কাৰণং ন ৱিজ্জতি. সম্মত্তনিযামন্তি এত্থ ‘‘হিতসুখাৱহো মে ভৱিস্সতী’’তি এৱং আসীসতো তথেৱ সম্ভৱতো অসুভাদীসু চ অসুভন্তিআদিঅৱিপৰীতপ্পৱত্তিসব্ভাৱতো চ সম্মা সভাৱোতি সম্মত্তো, অনন্তৰফলদানায অৰহত্তুপ্পত্তিযা চ নিযামভূতত্তা নিযামো, নিচ্ছযোতি অত্থো. সম্মত্তো চ সো নিযামো চাতি সম্মত্তনিযামো. কো সো? লোকুত্তৰমগ্গো, ৱিসেসতো পন সোতাপত্তিমগ্গো. তেন হি মগ্গনিযামেন নিযতত্তা ‘‘নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি (পাৰা. ২১; দী. নি. ১.৩৭৩) ৱুত্তং. তং সম্মত্তনিযামং ওক্কমিস্সতি পৱিসিস্সতীতি এতং অট্ঠানন্তি অত্থো. গোত্ৰভুনো পন মগ্গস্স আৱজ্জনট্ঠানিযত্তা তং অনাদিযিত্ৱা অনুলোমিকখন্তিযা অনন্তৰং সম্মত্তনিযামোক্কমনং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অথ ৱা অট্ঠাৰসসু মহাৱিপস্সনাসু গোত্ৰভু ৱিৱট্টনানুপস্সনা হোতীতি অনুলোমিকখন্তিযা এৱ সঙ্গহিতা হোতি. চতূসুপি সুত্তন্তেসু ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. এতেহি অনুলোমিকখন্তিসম্মত্তনিযামচতুঅৰিযফলৱসেন চ ছ ধম্মাতি ছক্কনিপাতে (অ. নি. ৬.৯৮, ১০১) চত্তাৰো সুত্তন্তা ৱুত্তা. কণ্হপক্খসুক্কপক্খদ্ৱযৱসেন হি চত্তাৰো সুত্তন্তাৱ হোন্তীতি.

৩৭. কতিহাকাৰেহীতিআদিকে পুচ্ছাপুব্বঙ্গমে সুত্তন্তনিদ্দেসে পঞ্চক্খন্ধে অনিচ্চতোতিআদীসু নামৰূপঞ্চ নামৰূপস্স পচ্চযে চ পৰিগ্গহেত্ৱা কলাপসম্মসনৱসেন আৰদ্ধৱিপস্সকো যোগাৱচৰো পঞ্চসু খন্ধেসু একেকং খন্ধং অনিচ্চন্তিকতায আদিঅন্তৱতায চ অনিচ্চতো পস্সতি. উপ্পাদৱযপটিপীড়নতায দুক্খৱত্থুতায চ দুক্খতো. পচ্চযযাপনীযতায ৰোগমূলতায চ ৰোগতো. দুক্খতাসূলযোগিতায কিলেসাসুচিপগ্ঘৰণতায উপ্পাদজৰাভঙ্গেহি উদ্ধুমাতপৰিপক্কপভিন্নতায চ গণ্ডতো. পীড়াজনকতায অন্তোতুদনতায দুন্নীহৰণীযতায চ সল্লতো. ৱিগৰহণীযতায অৱড্ঢিআৱহনতায অঘৱত্থুতায চ অঘতো. অসেৰিভাৱজনকতায আবাধপদট্ঠানতায চ আবাধতো. অৱসতায অৱিধেয্যতায চ পৰতো. ব্যাধিজৰামৰণেহি লুজ্জনপলুজ্জনতায পলোকতো. অনেকব্যসনাৱহনতায ঈতিতো. অৱিদিতানংযেৱ ৱিপুলানং অনত্থানং আৱহনতো সব্বূপদ্দৱৱত্থুতায চ উপদ্দৱতো. সব্বভযানং আকৰতায চ দুক্খৱূপসমসঙ্খাতস্স পৰমস্সাসস্স পটিপক্খভূততায চ ভযতো. অনেকেহি অনত্থেহি অনুবদ্ধতায দোসূপসট্ঠতায উপসগ্গো ৱিয অনধিৱাসনাৰহতায চ উপসগ্গতো. ব্যাধিজৰামৰণেহি চেৱ লোভাদীহি চ লোকধম্মেহি পচলিততায চলতো. উপক্কমেন চেৱ সৰসেন চ পভঙ্গুপগমনসীলতায পভঙ্গুতো. সব্বাৱত্থনিপাতিতায থিৰভাৱস্স চ অভাৱতায অদ্ধুৱতো. অতাযনতায চেৱ অলব্ভনেয্যখেমতায চ অতাণতো. অল্লীযিতুং অনৰহতায অল্লীনানম্পি চ লেণকিচ্চাকাৰিতায অলেণতো. নিস্সিতানং ভযসাৰকত্তাভাৱেন অসৰণতো. যথাপৰিকপ্পিতেহি ধুৱসুভসুখত্তভাৱেহি ৰিত্ততায ৰিত্ততো. ৰিত্ততাযেৱ তুচ্ছতো, অপ্পকত্তা ৱা. অপ্পকম্পি হি লোকে তুচ্ছন্তি ৱুচ্চতি. সামিনিৱাসিৱেদককাৰকাধিট্ঠাযকৱিৰহিততায সুঞ্ঞতো. সযঞ্চ অসামিকভাৱাদিতায অনত্ততো. পৱত্তিদুক্খতায দুক্খস্স চ আদীনৱতায আদীনৱতো. অথ ৱা আদীনং ৱাতি গচ্ছতি পৱত্ততীতি আদীনৱো. কপণমনুস্সস্সেতং অধিৱচনং, খন্ধাপি চ কপণাযেৱাতি আদীনৱসদিসতায আদীনৱতো. জৰায চেৱ মৰণেন চাতি দ্ৱেধা পৰিণামপকতিতায ৱিপৰিণামধম্মতো. দুব্বলতায ফেগ্গু ৱিয সুখভঞ্জনীযতায চ অসাৰকতো. অঘহেতুতায অঘমূলতো. মিত্তমুখসপত্তো ৱিয ৱিস্সাসঘাতিতায ৱধকতো. ৱিগতভৱতায ৱিভৱসম্ভূততায চ ৱিভৱতো. আসৱপদট্ঠানতায সাসৱতো. হেতুপচ্চযেহি অভিসঙ্খততায সঙ্খততো. মচ্চুমাৰকিলেসমাৰানং আমিসভূততায মাৰামিসতো. জাতিজৰাব্যাধিমৰণপকতিতায জাতিজৰাব্যাধিমৰণধম্মতো. সোকপৰিদেৱউপাযাসহেতুতায সোকপৰিদেৱউপাযাসধম্মতো. তণ্হাদিট্ঠিদুচ্চৰিতসংকিলেসানং ৱিসযধম্মতায সংকিলেসিকধম্মতো পস্সতি. সব্বেসু চ ইমেসু ‘‘পস্সতী’’তি পাঠসেসো দট্ঠব্বো.

৩৮. পঞ্চক্খন্ধেতি সমূহতো ৱুত্তেপি একেকখন্ধৱসেন অত্থৱণ্ণনা কলাপসম্মসনঞাণনিদ্দেসে ৱিসুং ৱিসুং আগতত্তা পৰিযোসানে চ ৱিসুং ৱিসুং খন্ধানং ৱসেন অনুপস্সনানং গণিতত্তা সমূহে পৱত্তৱচনানং অৱযৱেপি পৱত্তিসম্ভৱতো চ কতাতি ৱেদিতব্বা, ৱিসুং ৱিসুং পৱত্তসম্মসনানং একতো সঙ্খিপিত্ৱা ৱচনৱসেন ৱা ‘‘পঞ্চক্খন্ধে’’তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘একপ্পহাৰেন পঞ্চহি খন্ধেহি ৱুট্ঠাতী’’তি (ৱিসুদ্ধি. ২.৭৮৩) অট্ঠকথাৱচনসব্ভাৱতো ৱা পঞ্চন্নং খন্ধানং একতো সম্মসনং ৱা যুজ্জতিযেৱাতি. পঞ্চন্নং খন্ধানং নিৰোধো নিচ্চং নিব্বানন্তি পস্সন্তোতিআদীনৱঞাণনিদ্দেসে ৱুত্তনযেন ৱিপস্সনাকালে সন্তিপদঞাণৱসেন নিচ্চং নিব্বানন্তি পস্সন্তো. সম্মত্তনিযামং ওক্কমতীতি মগ্গক্খণে ওক্কমতি, ফলক্খণে পন ওক্কন্তো নাম হোতি. এসেৱ নযো সব্বেসুপি নিযামোক্কমনপৰিযাযেসু. আৰোগ্যন্তি আৰোগ্যভূতং. ৱিসল্লন্তি সল্লৱিৰহিতং. এসেৱ নযো ঈদিসেসু. অনাবাধন্তি আবাধৱিৰহিতং, আবাধপটিপক্খভূতং ৱা. এস নযো ঈদিসেসু. অপৰপ্পচ্চযন্তি অঞ্ঞপচ্চযৱিৰহিতং. উপস্সগ্গতোতি চ অনুপস্সগ্গন্তি চ কেচি সংযোগং কত্ৱা পঠন্তি. পৰমসুঞ্ঞন্তি সব্বসঙ্খাৰসুঞ্ঞত্তা উত্তমত্তা চ পৰমসুঞ্ঞং. পৰমত্থন্তি সঙ্খতাসঙ্খতানং অগ্গভূতত্তা উত্তমত্থং. লিঙ্গৱিপল্লাসৱসেন নপুংসকৱচনং. নিব্বানস্স চ সুঞ্ঞত্তা অনত্তত্তা চ ইমস্মিং দ্ৱযে পটিলোমপৰিযাযো ন ৱুত্তো. অনাসৱন্তি আসৱৱিৰহিতং. নিৰামিসন্তি আমিসৱিৰহিতং. অজাতন্তি জাতিৱিৰহিতত্তা অনুপ্পন্নং. অমতন্তি ভঙ্গাভাৱতো মৰণৱিৰহিতং. মৰণম্পি হি নপুংসকভাৱৱচনৱসেন ‘‘মত’’ন্তি ৱুচ্চতি.

৩৯. এৱমিমায পটিপাটিযা ৱুত্তাসু আকাৰভেদভিন্নাসু চত্তালীসায অনুপস্সনাসু সভাৱসঙ্গহৱসেন তীসুযেৱ অনুপস্সনাসু একসঙ্গহং কৰোন্তো অনিচ্চতোতি অনিচ্চানুপস্সনাতিআদিমাহ. তাসু যথানুৰূপং অনিচ্চদুক্খানত্তত্তে যোজনা কাতব্বা. অৱসানে পনেতা ৱিসুং ৱিসুং গণনৱসেন দস্সিতা. গণনাসু চ গণনপটিপাটিৱসেন পঠমং অনত্তানুপস্সনা গণিতা. তত্থ পঞ্চৱীসতীতি ‘‘পৰতো ৰিত্ততো তুচ্ছতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো’’তি একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চ পঞ্চ কত্ৱা পঞ্চসু খন্ধেসু পঞ্চৱীসতি অনত্তানুপস্সনা. পঞ্ঞাসাতি ‘‘অনিচ্চতো পলোকতো চলতো পভঙ্গুতো অদ্ধুৱতো ৱিপৰিণামধম্মতো অসাৰকতো ৱিভৱতো সঙ্খততো মৰণধম্মতো’’তি একেকস্মিং খন্ধে দস দস কত্ৱা পঞ্চসু খন্ধেসু পঞ্ঞাসং অনিচ্চানুপস্সনা. সতং পঞ্চৱীসতি চেৱাতি সেসা ‘‘দুক্খতো ৰোগতো’’তিআদযো একেকস্মিং খন্ধে পঞ্চৱীসতি পঞ্চৱীসতি কত্ৱা পঞ্চসু খন্ধেসু পঞ্চৱীসতিসতং দুক্খানুপস্সনা. যানি দুক্খে পৱুচ্চৰেতি যা অনুপস্সনা দুক্খে খন্ধপঞ্চকে গণনৱসেন পৱুচ্চন্তি, তা সতং পঞ্চৱীসতি চেৱাতি সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. ‘‘যানী’’তি চেত্থ লিঙ্গৱিপল্লাসো দট্ঠব্বোতি.

ৱিপস্সনাকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.