৮. আদীনৱঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা

৫৩. আদীনৱঞাণনিদ্দেসে উপ্পাদোতি পুৰিমকম্মপচ্চযা ইধ উপ্পত্তি. পৱত্তন্তি তথাউপ্পন্নস্স পৱত্তি. নিমিত্তন্তি সব্বম্পি সঙ্খাৰনিমিত্তং. আযূহনাতি আযতিং পটিসন্ধিহেতুভূতং কম্মং. পটিসন্ধীতি আযতিং উপ্পত্তি. গতীতি যায গতিযা সা পটিসন্ধি হোতি. নিব্বত্তীতি খন্ধানং নিব্বত্তনং. উপপত্তীতি ‘‘সমাপন্নস্স ৱা উপপন্নস্স ৱা’’তি (ধ. স. ১২৮৯) এৱং ৱুত্তা ৱিপাকপ্পৱত্তি. জাতীতি জৰাদীনং পচ্চযভূতা ভৱপচ্চযা জাতি. নিপ্পৰিযাযতো তত্থ তত্থ নিব্বত্তমানানং সত্তানং যে যে খন্ধা পাতুভৱন্তি, তেসং পঠমপাতুভাৱো জাতি. জৰাতি খণ্ডিচ্চাদিসম্মতো সন্ততিযং একভৱপৰিযাপন্নখন্ধসন্তানস্স পুৰাণভাৱো. সোকোতি ঞাতিব্যসনাদীহি ফুট্ঠস্স চিত্তসন্তাপো. পৰিদেৱোতি ঞাতিব্যসনাদীহি ফুট্ঠস্স ৱচীপলাপো. উপাযাসোতি ভুসো আযাসো, ঞাতিব্যসনাদীহি ফুট্ঠস্স অধিমত্তচেতোদুক্খপ্পভাৱিতো দোসোযেৱ. এত্থ চ উপ্পাদাদযো পঞ্চেৱ আদীনৱঞাণস্স ৱত্থুৱসেন ৱুত্তা, সেসা তেসং ৱেৱচনৱসেন. ‘‘নিব্বত্তি জাতী’’তি ইদঞ্হি দ্ৱযং উপ্পাদস্স চেৱ পটিসন্ধিযা চ ৱেৱচনং, ‘‘গতি উপপত্তী’’তি ইদং দ্ৱযং পৱত্তস্স, জৰাদযো নিমিত্তস্সাতি. তেনাহ –

‘‘উপ্পাদঞ্চ পৱত্তঞ্চ, নিমিত্তং দুক্খন্তি পস্সতি;

আযূহনং পটিসন্ধিং, ঞাণং আদীনৱে ইদ’’ন্তি. চ

‘‘ইদং আদীনৱে ঞাণং, পঞ্চঠানেসু জাযতী’’তি. চ

সব্বপদেসু চ ভযন্তি ইচ্চেতস্স ৱচনস্স ভযং ইতীতি পদচ্ছেদো. ভযন্তি পীড়াযোগতো সপ্পটিভযতায ভযং. ইতীতি ভযতুপট্ঠানস্স কাৰণনিদ্দেসো.

অনুপ্পাদো খেমন্তি সন্তিপদে ঞাণন্তিআদি পন আদীনৱঞাণস্স পটিপক্খঞাণদস্সনত্থং ৱুত্তং. ভযতুপট্ঠানেন ৱা আদীনৱং দিস্ৱা উব্বিগ্গহদযানং অভযম্পি অত্থি খেমং নিৰাদীনৱন্তি অস্সাসজননত্থম্পি এতং ৱুত্তং. যস্মা ৱা যস্স উপ্পাদাদযো ভযতো সূপট্ঠিতা হোন্তি, তস্স তপ্পটিপক্খনিন্নং চিত্তং হোতি, তস্মা ভযতুপট্ঠানৱসেন সিদ্ধস্স আদীনৱঞাণস্স আনিসংসদস্সনত্থম্পেতং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অনুপ্পাদো অপ্পৱত্তন্তিআদি নিব্বানমেৱ. সন্তিপদেতি সন্তিকোট্ঠাসে, নিব্বানেতি অত্থো. অনুস্সৱৱসেনাপি হি সন্তিপদন্তি নামমত্তং গহেত্ৱা উপ্পন্নং ঞাণম্পি ‘‘সন্তিপদে ঞাণ’’ন্তি ৱুত্তং.

উপ্পাদো ভযং, অনুপ্পাদো খেমন্তিআদি ৱিপক্খপটিপক্খৱসেন উভযং সমাসেত্ৱা উপ্পজ্জমানং ঞাণং গহেত্ৱা ৱুত্তং. এত্থ চ যং ভযং, তং যস্মা নিযমতো দুক্খং. যঞ্চ দুক্খং, তং ৱট্টামিসলোকামিসকিলেসামিসেহি অৱিপ্পমুত্তত্তা সামিসমেৱ. যঞ্চ সামিসং, তং সঙ্খাৰমত্তমেৱ. তস্মা উপ্পাদো দুক্খন্তি ভযতুপট্ঠানে পঞ্ঞা আদীনৱে ঞাণন্তিআদি ৱুত্তং. এৱং সন্তেপি ভযাকাৰেন দুক্খাকাৰেন সামিসাকাৰেন সঙ্খাৰাকাৰেনাতি এৱং আকাৰনানত্ততো পৱত্তিৱসেনেত্থ নানত্তং ৱেদিতব্বং. উপ্পাদো ভযং, দুক্খং, সামিসং, সঙ্খাৰা চাতি উপ্পাদাদিলিঙ্গমনপেক্খিত্ৱা ‘‘নেতং খো সৰণং খেমং, নেতং সৰণমুত্তম’’ন্তিআদীসু (ধ. প. ১৮৯) ৱিয অত্তনো লিঙ্গাপেক্খমেৱ ৱুত্তং. সঙ্খাৰাতি চ একত্তমনপেক্খিত্ৱা ‘‘অপ্পচ্চযা ধম্মা, অসঙ্খতা ধম্মা’’তিআদীসু (ধ. স. দুকমাতিকা ৭-৮) ৱিয বহুৱচনং কতং, উপ্পাদাদীনং ৱা সঙ্খাৰেকদেসত্তা ‘‘উত্তৰে পঞ্চালা, দক্খিণে পঞ্চালা’’তিআদীসু ৱিয বহুন্নং একদেসেপি বহুৱচনং কতন্তি ৱেদিতব্বং. খেমং সুখং নিৰামিসং নিব্বানন্তি নিব্বানমেৱ ৱুত্তাকাৰানং পটিপক্খৱসেন চতুধা ৱুত্তং. দস ঞাণে পজানাতীতি আদীনৱে ঞাণং পজানন্তো উপ্পাদাদিৱত্থুকানি পঞ্চ, অনুপ্পাদাদিৱত্থুকানি পঞ্চাতি দস ঞাণে পজানাতি পটিৱিজ্ঝতি সচ্ছিকৰোতি. দ্ৱিন্নং ঞাণানং কুসলতাতি আদীনৱঞাণস্স চেৱ সন্তিপদঞাণস্স চাতি ইমেসং দ্ৱিন্নং ঞাণানং কুসলতায. নানাদিট্ঠীসু ন কম্পতীতি পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানাদিৱসেন পৱত্তাসু দিট্ঠীসু ন ৱেধতীতি.

আদীনৱঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা

৫৪. সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণনিদ্দেসে উপ্পাদাদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. দুক্খন্তি ভযন্তি সামিসন্তি সঙ্খাৰাতি উপ্পাদাদিমুঞ্চনঞাণস্স কাৰণৱচনানি. এৱঞ্চ লক্খণতো সঙ্খাৰুপেক্খং দস্সেত্ৱা ইদানি অত্থতো দস্সেতুং উপ্পাদো সঙ্খাৰা, তে সঙ্খাৰে অজ্ঝুপেক্খতীতি সঙ্খাৰুপেক্খাতিআদিমাহ. তত্থ সঙ্খাৰে অজ্ঝুপেক্খতীতি তস্স আৰদ্ধৱিপস্সকস্স ৱিপস্সনাঞাণেন লক্খণত্তযস্স দিট্ঠত্তা লক্খণৱিচিননে পহীনব্যাপাৰস্স আদিত্তে ৱিয তযো ভৱে পস্সতো সঙ্খাৰগ্গহণে মজ্ঝত্তস্স তং ৱিপস্সনাঞাণং তে সঙ্খাৰে ৱিসেসেন চ ইক্খতি, গহণেন ৱজ্জিতঞ্চ হুত্ৱা ইক্খতি ওলোকেতীতি সঙ্খাৰুপেক্খা নামাতি অত্থো. যথা লোকে ৱিসেসেন জযন্তো অধিজযতীতি, অন্নেন ৱজ্জিতো ৱসন্তো উপৱসতীতি ৱুচ্চতি. পুন সঙ্খাৰে অনিচ্চাদিতো ৱিপস্সিত্ৱা গহণে মজ্ঝত্তভাৱসণ্ঠিতং সঙ্খাৰুপেক্খম্পি অনিচ্চাদিতো ৱিপস্সিত্ৱা তস্সাপি সঙ্খাৰুপেক্খায গহণে মজ্ঝত্তাকাৰসণ্ঠিতায সঙ্খাৰুপেক্খায সব্ভাৱতো যে চ সঙ্খাৰা যা চ উপেক্খাতিআদি ৱুত্তং.

৫৫. ইদানি সঙ্খাৰুপেক্খায চিত্তাভিনীহাৰভেদং দস্সেতুং কতিহাকাৰেহীতিআদিমাহ. তত্থ সঙ্খাৰুপেক্খাযাতি ভুম্মৱচনং. চিত্তস্স অভিনীহাৰোতি সঙ্খাৰুপেক্খালাভিনো ততো অঞ্ঞস্স চিত্তস্স সঙ্খাৰুপেক্খাভিমুখং কত্ৱা ভুসং হৰণং. অভিমুখত্থো হি এত্থ অভিসদ্দো, ভুসত্থো নীসদ্দো. কতিহাকাৰেহীতি পুচ্ছিতং পুচ্ছং অট্ঠহাকাৰেহীতি ৱিস্সজ্জেত্ৱা দুতিযপুচ্ছাৱিস্সজ্জনেনেৱ তে অট্ঠাকাৰে দস্সেতুকামো তে অদস্সেত্ৱাৱ পুথুজ্জনস্স কতিহাকাৰেহীতিআদি পুচ্ছং অকাসি. পুথুজ্জনস্সাতি এত্থ পন –

দুৱে পুথুজ্জনা ৱুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;

অন্ধো পুথুজ্জনো একো, কল্যাণেকো পুথুজ্জনোতি.

তত্থ যস্স খন্ধধাতুআযতনাদীসু উগ্গহপৰিপুচ্ছাসৱনধাৰণপচ্চৱেক্খণাদীনি নত্থি, অযং অন্ধপুথুজ্জনো. যস্স তানি অত্থি, সো কল্যাণপুথুজ্জনো. দুৱিধোপি পনেস –

পুথূনং জননাদীহি, কাৰণেহি পুথুজ্জনো;

পুথুজ্জনন্তোগধত্তা, পুথুৱাযং জনো ইতি.

সো হি পুথূনং নানপ্পকাৰানং কিলেসাদীনং জননাদীহি কাৰণেহি পুথুজ্জনো. যথাহ – ‘‘পুথু কিলেসে জনেন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু অৱিহতসক্কাযদিট্ঠিকাতি পুথুজ্জনা, পুথু সত্থাৰানং মুখুল্লোকিকাতি পুথুজ্জনা, পুথু সব্বগতীহি অৱুট্ঠিতাতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাভিসঙ্খাৰে অভিসঙ্খৰোন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাওঘেহি ৱুয্হন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাসন্তাপেহি সন্তপ্পেন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাপৰিড়াহেহি পৰিডয্হন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু পঞ্চসু কামগুণেসু ৰত্তা গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোসন্না লগ্গা লগ্গিতা পলিবুদ্ধাতি পুথুজ্জনা, পুথু পঞ্চহি নীৱৰণেহি আৱুতা নিৱুতা ওৱুতা পিহিতা পটিচ্ছন্না পটিকুজ্জিতাতি পুথুজ্জনা’’তি (মহানি. ৯৪). পুথূনং ৱা গণনপথাতীতানং অৰিযধম্মপৰম্মুখানং নীচধম্মসমাচাৰানং জনানং অন্তোগধত্তাপি পুথুজ্জনা, পুথু ৱা অযং ৱিসুংযেৱ সঙ্খং গতো, ৱিসংসট্ঠো সীলসুতাদিগুণযুত্তেহি অৰিযেহি জনোতিপি পুথুজ্জনো. তেসু কল্যাণপুথুজ্জনো ইধাধিপ্পেতো ইতৰস্স ভাৱনায এৱ অভাৱা.

সেক্খস্সাতি এত্থ সত্ত সেক্খা সোতাপত্তিমগ্গফলসকদাগামিমগ্গফলঅনাগামিমগ্গফলঅৰহত্তমগ্গট্ঠা. তে হি তিস্সো সিক্খা সিক্খন্তীতি সেক্খা. তেসু সোতাপত্তিসকদাগামিঅনাগামিফলট্ঠা তযো ইধাধিপ্পেতা মগ্গট্ঠানং সঙ্খাৰুপেক্খায চিত্তাভিনীহাৰাভাৱা.

ৱীতৰাগস্সাতি এত্থ সমুচ্ছেদৱিগমেন ৱিগতো ৰাগো অস্সাতি ৱীতৰাগো. অৰহতো এতং অধিৱচনং. তীসুপি পদেসু জাতিগ্গহণেন একৱচনং কতং.

সঙ্খাৰুপেক্খং অভিনন্দতীতি তস্মিং উপেক্খাৱিহাৰে ফাসুৱিহাৰসঞ্ঞং পটিলভিত্ৱা ফাসুৱিহাৰনিকন্তিযা সঙ্খাৰুপেক্খাভিমুখো হুত্ৱা নন্দতি, সপ্পীতিকং তণ্হং উপ্পাদেতীতি অত্থো. ৱিপস্সতীতি সোতাপত্তিমগ্গপটিলাভত্থং অনিচ্চাদিৱসেন ৱিৱিধা পস্সতি, সেক্খো উপৰিমগ্গত্থং, ৱীতৰাগো দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থং ৱিপস্সতি. পটিসঙ্খাযাতি অনিচ্চাদিৱসেনেৱ উপপৰিক্খিত্ৱা. যস্মা পন সোতাপন্নাদযো অৰিযা সকং সকং ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জমানা উদযব্বযঞাণাদীহি নৱহি ৱিপস্সনাঞাণেহি অৱিপস্সিত্ৱা সমাপজ্জিতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা পটিসঙ্খায ৱা ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতীতি ৱুত্তং.

ফলসমাপত্তিযা পৱত্তিদস্সনত্থং পন তেসং ইদং পঞ্হকম্মং – কা ফলসমাপত্তি? কে তং সমাপজ্জন্তি? কে ন সমাপজ্জন্তি? কস্মা সমাপজ্জন্তি? কথঞ্চস্সা সমাপজ্জনং হোতি? কথং ঠানং? কথং ৱুট্ঠানং? কিং ফলস্স অনন্তৰং? কস্স চ ফলং অনন্তৰন্তি?

তত্থ কা ফলসমাপত্তীতি? যা অৰিযফলস্স নিৰোধে অপ্পনা.

কে তং সমাপজ্জন্তি? কে ন সমাপজ্জন্তীতি? সব্বেপি পুথুজ্জনা ন সমাপজ্জন্তি. কস্মা? অনধিগতত্তা. অৰিযা পন সব্বেপি সমাপজ্জন্তি. কস্মা? অধিগতত্তা. উপৰিমা পন হেট্ঠিমং ন সমাপজ্জন্তি পুগ্গলন্তৰভাৱূপগমনেন পটিপ্পস্সদ্ধত্তা, হেট্ঠিমা চ উপৰিমং অনধিগতত্তা. অত্তনো অত্তনোযেৱ পন ফলং সব্বেপি সমাপজ্জন্তীতি ইদমেত্থ সন্নিট্ঠানং.

কেচি পন ‘‘সোতাপন্নসকদাগামিনোপি ন সমাপজ্জন্তি, উপৰিমা দ্ৱেযেৱ সমাপজ্জন্তী’’তি ৱদন্তি. ইদঞ্চ নেসং কাৰণং – এতে হি সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰিনোতি. তং পুথুজ্জনস্সাপি অত্তনা পটিলদ্ধং লোকিযসমাধিং সমাপজ্জনতো অকাৰণমেৱ. কিঞ্চেত্থ কাৰণাকাৰণচিন্তায. ননু ইধেৱ পাড়িযং ‘‘কতমে দস সঙ্খাৰুপেক্খা ৱিপস্সনাৱসেন উপ্পজ্জন্তি, কতমে দস গোত্ৰভুধম্মা ৱিপস্সনাৱসেন উপ্পজ্জন্তী’’তি (পটি. ম. ১.৬০) ইমেসং পঞ্হানং ৱিস্সজ্জনে ‘‘সোতাপত্তিফলসমাপত্তত্থায সকদাগামিফলসমাপত্তত্থাযা’’তি (পটি. ম. ১.৬০) ৱিসুং ৱিসুং ৱুত্তা. তস্মা সব্বেপি অৰিযা অত্তনো অত্তনো ফলং সমাপজ্জন্তীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং.

কস্মা সমাপজ্জন্তীতি? দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থং. যথা হি ৰাজানো ৰজ্জসুখং, দেৱতা দিব্বসুখমনুভৱন্তি, এৱং অৰিযা ‘‘লোকুত্তৰসুখং অনুভৱিস্সামা’’তি অদ্ধানপৰিচ্ছেদং কত্ৱা ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তি.

কথঞ্চস্সা সমাপজ্জনং হোতি, কথং ঠানং, কথং ৱুট্ঠানন্তি? দ্ৱীহি তাৱ আকাৰেহি অস্সা সমাপজ্জনং হোতি নিব্বানতো অঞ্ঞস্স আৰম্মণস্স অমনসিকাৰা, নিব্বানস্স চ মনসিকাৰা. যথাহ – ‘‘দ্ৱে খো, আৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা সমাপত্তিযা সব্বনিমিত্তানঞ্চ অমনসিকাৰো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা মনসিকাৰো’’তি (ম. নি. ১.৪৫৮). অযং পনেত্থ সমাপজ্জনক্কমো – ফলসমাপত্তত্থিকেন হি অৰিযসাৱকেন ৰহোগতেন পটিসল্লীনেন উদযব্বযাদিৱসেন সঙ্খাৰা ৱিপস্সিতব্বা. তস্স পৱত্তানুপুব্বৱিপস্সনস্স সঙ্খাৰাৰম্মণগোত্ৰভুঞাণানন্তৰং ফলসমাপত্তিৱসেন নিৰোধে চিত্তং অপ্পেতি. ফলসমাপত্তিনিন্নতায চেত্থ সেক্খস্সাপি ফলমেৱ উপ্পজ্জতি, ন মগ্গো. যে পন ৱদন্তি ‘‘সোতাপন্নো ‘ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জিস্সামী’তি ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা সকদাগামী হোতি, সকদাগামী চ অনাগামী’’তি. তে ৱত্তব্বা ‘‘এৱং সতি অনাগামী অৰহা ভৱিস্সতি, অৰহা পচ্চেকবুদ্ধো, পচ্চেকবুদ্ধো চ বুদ্ধো’’তি.

তস্মা ন কিঞ্চি এতং, পাড়িৱসেনেৱ চ পটিক্খিত্তন্তিপি ন গহেতব্বং. ইদমেৱ পন গহেতব্বং. সেক্খস্সাপি ফলমেৱ উপ্পজ্জতি, ন মগ্গো. ফলঞ্চস্স সচে অনেন পঠমজ্ঝানিকো মগ্গো অধিগতো হোতি, পঠমজ্ঝানিকমেৱ উপ্পজ্জতি, সচে দুতিযাদীসু অঞ্ঞতৰজ্ঝানিকো, দুতিযাদীসু অঞ্ঞতৰজ্ঝানিকমেৱাতি এৱং তাৱস্সা সমাপজ্জনং হোতি.

‘‘তযো খো, আৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ঠিতিযা সব্বনিমিত্তানঞ্চ অমনসিকাৰো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা মনসিকাৰো, পুব্বে চ অভিসঙ্খাৰো’’তি (ম. নি. ১.৪৫৮) ৱচনতো পনস্সা তীহাকাৰেহি ঠানং হোতি. তত্থ পুব্বে চ অভিসঙ্খাৰোতি সমাপত্তিতো পুব্বে কালপৰিচ্ছেদো. ‘‘অসুকস্মিং নাম কালে ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি পৰিচ্ছিন্নত্তা হিস্সা যাৱ সো কালো নাগচ্ছতি, তাৱ ঠানং হোতি. এৱমস্স ঠানং হোতি.

‘‘দ্ৱে খো, আৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ৱুট্ঠানায সব্বনিমিত্তানঞ্চ মনসিকাৰো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা অমনসিকাৰো’’তি (ম. নি. ১.৪৫৮) ৱচনতো পনস্সা দ্ৱীহাকাৰেহি ৱুট্ঠানং হোতি. তত্থ সব্বনিমিত্তানন্তি ৰূপনিমিত্তৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণনিমিত্তানং. কামঞ্চ ন সব্বানেৱেতানি একতো মনসি কৰোতি, সব্বসঙ্গাহিকৱসেন পনেতং ৱুত্তং. তস্মা যং ভৱঙ্গস্স আৰম্মণং হোতি, তং মনসিকৰোতো ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠানং হোতীতি এৱমস্সা ৱুট্ঠানং ৱেদিতব্বং.

কিং ফলস্স অনন্তৰং, কস্স চ ফলং অনন্তৰন্তি? ফলস্স তাৱ ফলমেৱ ৱা অনন্তৰং হোতি ভৱঙ্গং ৱা. ফলং পন অত্থি মগ্গানন্তৰং, অত্থি ফলানন্তৰং, অত্থি গোত্ৰভুঅনন্তৰং, অত্থি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনানন্তৰন্তি. তত্থ মগ্গৱীথিযং মগ্গানন্তৰং, পুৰিমস্স পুৰিমস্স পচ্ছিমং পচ্ছিমং ফলানন্তৰং, ফলসমাপত্তীসু পুৰিমং পুৰিমং গোত্ৰভুঅনন্তৰং. গোত্ৰভূতি চেত্থ অনুলোমং ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং পট্ঠানে ‘‘অৰহতো অনুলোমং ফলসমাপত্তিযা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো. সেক্খানং অনুলোমং ফলসমাপত্তিযা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.১.৪১৭). যেন ফলেন নিৰোধা ৱুট্ঠানং হোতি, তং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনানন্তৰন্তি. তত্থ ঠপেত্ৱা মগ্গৱীথিযং উপ্পন্নফলং অৱসেসং সব্বং ফলসমাপত্তিৱসেন পৱত্তং নাম. এৱমেতং মগ্গৱীথিযং ৱা ফলসমাপত্তিযং ৱা উপ্পজ্জনৱসেন –

‘‘পটিপ্পস্সদ্ধদৰথং, অমতাৰম্মণং সুভং;

ৱন্তলোকামিসং সন্তং, সামঞ্ঞফলমুত্তম’’ন্তি.

অযমেত্থ ফলসমাপত্তিকথা.

তদজ্ঝুপেক্খিত্ৱাতি তং সঙ্খাৰুপেক্খং অঞ্ঞেন তাদিসেনেৱ ৱিপস্সনাঞাণেন অজ্ঝুপেক্খিত্ৱা. সুঞ্ঞতৱিহাৰেন ৱাতিআদীসু ফলসমাপত্তিং ৱিনা ৱিপস্সনাৱিহাৰেনেৱ ৱিহৰিতুকামস্স অৰহতো অত্তাভিনিৱেসং ভযতো দিস্ৱা সুঞ্ঞতাধিমুত্তস্স সঙ্খাৰুপেক্খায ৱযং পস্সন্তস্স ৱিপস্সনত্তযৱিহাৰো সুঞ্ঞতৱিহাৰো নাম, সঙ্খাৰনিমিত্তং ভযতো দিস্ৱা অনিমিত্তাধিমুত্তস্স সঙ্খাৰুপেক্খায ৱযং পস্সন্তস্স ৱিপস্সনত্তযৱিহাৰো অনিমিত্তৱিহাৰো নাম, তণ্হাপণিধিং ভযতো দিস্ৱা অপ্পণিহিতাধিমুত্তস্স সঙ্খাৰুপেক্খায ৱযং পস্সন্তস্স ৱিপস্সনত্তযৱিহাৰো অপ্পণিহিতৱিহাৰো নাম. তথা হি পৰতো ৱুত্তং –

‘‘অভিনিৱেসং ভযতো সম্পস্সমানো সুঞ্ঞতে অধিমুত্তত্তা ফুস্স ফুস্স ৱযং পস্সতি, সুঞ্ঞতো ৱিহাৰো. নিমিত্তং ভযতো সম্পস্সমানো অনিমিত্তে অধিমুত্তত্তা ফুস্স ফুস্স ৱযং পস্সতি, অনিমিত্তো ৱিহাৰো. পণিধিং ভযতো সম্পস্সমানো অপ্পণিহিতে অধিমুত্তত্তা ফুস্স ফুস্স ৱযং পস্সতি, অপ্পণিহিতো ৱিহাৰো’’তি (পটি. ম. ১.৭৮).

ছড়ঙ্গুপেক্খাসব্ভাৱেন চ পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞাদিৱিহাৰসব্ভাৱেন চ অৰহতোযেৱ সব্বাকাৰেন চিত্তং ৱসে ৱত্ততি, ততো অযং ৱিপস্সনাৱিহাৰো অৰহতোযেৱ ইজ্ঝতীতি ৱুত্তং হোতি. ৱীতৰাগো সঙ্খাৰুপেক্খং ৱিপস্সতি ৱাতি এত্থ পন তিধা চ ভযং, তিধা চ অধিমুত্তিং অনাপজ্জিত্ৱা কেৱলং ৱিপস্সনাতি ৱেদিতব্বা. এৱঞ্হি সতি পুব্বাপৰৱিসেসো হোতি.

৫৬. ইদানি দ্ৱিন্নং তিণ্ণং পুগ্গলানং ৱসেন সঙ্খাৰুপেক্খায একত্তনানত্তভেদং দস্সেতুকামো কথং পুথুজ্জনস্স চ সেক্খস্স চাতিআদিমাহ. তত্থ চিত্তস্স অভিনীহাৰো একত্তং হোতীতি একো হোতি, সকত্থে ভাৱৱচনন্তি ৱেদিতব্বং. যথা ইদপ্পচ্চযা এৱ ইদপ্পচ্চযতাতি ৱুত্তং, তথা একোৱ একত্তং. অভিনীহাৰোতি সামিঅত্থে পচ্চত্তৱচনং ৱা, অভিনীহাৰস্সাতি অত্থো. ‘‘সো দেসো সম্মজ্জিত্ৱা’’তিআদীসু (মহাৱ. ১৬৮) ৱিয ৱিভত্তিৱিপল্লাসো কতোতি ৱেদিতব্বো. চিত্তং কিলিস্সতীতি ৱিপস্সনানিকন্তিসঙ্খাতেন লোভকিলেসেন চিত্তং কিলিস্সতি, তাপীযতি বাধীযতীতি অত্থো. ভাৱনায পৰিপন্থো হোতীতি পটিলদ্ধায ৱিপস্সনাভাৱনায উপঘাতো হোতি. পটিৱেধস্স অন্তৰাযো হোতীতি ৱিপস্সনাভাৱনায পটিলভিতব্বস্স সচ্চপ্পটিৱেধস্স পটিলাভন্তৰাযো হোতি. আযতিং পটিসন্ধিযা পচ্চযো হোতীতি সঙ্খাৰুপেক্খাসম্পযুত্তকম্মস্স বলৱত্তা তেনেৱ সুগতিপটিসন্ধিযা দীযমানায অতিনন্দনসঙ্খাতো লোভকিলেসো অনাগতে কামাৱচৰসুগতিপটিসন্ধিযা পচ্চযো হোতি. যস্মা কিলেসসহাযং কম্মং ৱিপাকং জনেতি, তস্মা কম্মং জনকপচ্চযো হোতি, কিলেসো উপত্থম্ভকপচ্চযো. সেক্খস্স পন উত্তৰিপটিৱেধস্সাতি সকদাগামিমগ্গাদিৱসেন সচ্চপ্পটিৱেধস্স. আযতিং পটিসন্ধিযা পচ্চযো হোতীতি সেক্খেসু সোতাপন্নসকদাগামীনং অনধিগতজ্ঝানানং সঙ্খাৰুপেক্খাকম্মেন দীযমানায কামাৱচৰসুগতিপটিসন্ধিযা অভিনন্দনকিলেসো পচ্চযো হোতি, ঝানলাভীনং পন অনাগামিস্স চ ব্ৰহ্মলোকেযেৱ পটিসন্ধানতো পচ্চযো ন হোতি, অনুলোমগোত্ৰভূহি চ দীযমানায পটিসন্ধিযা অযমেৱ কিলেসো পচ্চযো হোতীতি ৱেদিতব্বো.

অনিচ্চতোতি হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চন্তিকতায আদিঅন্তৱন্ততায চ অনিচ্চতো. দুক্খতোতি অভিণ্হং পটিপীড়নট্ঠেন উপ্পাদৱযপটিপীড়নতায দুক্খৱত্থুতায চ দুক্খতো. অনত্ততোতি অৱসৱত্তনট্ঠেন পচ্চযাযত্তৱুত্তিতায সামিনিৱাসীকাৰকৱেদকাভাৱেন চ অনত্ততো. অনুপস্সনট্ঠেনাতি অনু অনু অনিচ্চাদিতো পস্সনট্ঠেন. অভিনীহাৰো নানত্তং হোতীতি অভিনীহাৰো নানা হোতীতি ৱা অভিনীহাৰস্স নানাভাৱো হোতীতি ৱা ৱেদিতব্বং.

কুসলাতি আৰোগ্যট্ঠেন অনৱজ্জট্ঠেন কোসল্লসম্ভূতট্ঠেন চ. অব্যাকতাতি কুসলাকুসলভাৱেন ন ব্যাকতা. কিঞ্চিকালে সুৱিদিতাতি ৱিপস্সনাকালে সুট্ঠু ৱিদিতা. কিঞ্চিকালে ন সুৱিদিতাতি অভিনন্দনকালে ন সুট্ঠু ৱিদিতা. অচ্চন্তং সুৱিদিতাতি অভিনন্দনায পহীনত্তা একন্তেন সুৱিদিতা. ৱিদিতট্ঠেন চ অৱিদিতট্ঠেন চাতি এত্থ পুথুজ্জনসেক্খানং সুৱিদিতট্ঠোপি ৱীতৰাগস্স অচ্চন্তসুৱিদিতট্ঠোপি ৱিদিতট্ঠোৱ হোতি, দ্ৱিন্নম্পি ন সুৱিদিতট্ঠো অৱিদিতট্ঠোৱ.

অতিত্তত্তাতি ৱিপস্সনায কৰণীযস্স অপৰিযোসিতত্তা অপ্পণীতভাৱেন. তব্বিপৰীতেন তিত্তত্তা. তিণ্ণং সঞ্ঞোজনানং পহানাযাতি সক্কাযদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসানং পহানত্থং. পচ্ছিমভৱিকাপি বোধিসত্তা এত্থেৱ সঙ্গহং গচ্ছন্তি. অপচ্ছিমভৱিকা পন ৱিপস্সনং সঙ্খাৰুপেক্খং পাপেত্ৱা ঠপেন্তি. সোতাপত্তিমগ্গং পটিলাভত্থাযাতি অসমাসেত্ৱা পঠন্তি, সমাসেত্ৱা পাঠো সুন্দৰতৰো. সেক্খো তিণ্ণং সঞ্ঞোজনানং পহীনত্তাতি সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামীনং সামঞ্ঞেন ৱুত্তং. সকদাগামিঅনাগামীনম্পি হি তানি পহীনানেৱ. উত্তৰিপটিলাভত্থাযাতি উপৰূপৰিমগ্গপটিলাভত্থং. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থাযাতি দিট্ঠেৱ ধম্মে পচ্চক্খে অত্তভাৱে যো সুখো ৱিহাৰো, তদত্থায. ৱিহাৰসমাপত্তট্ঠেনাতি সেক্খস্স ফলসমাপত্তট্ঠেন, ৱীতৰাগস্স ৱিপস্সনাৱিহাৰফলসমাপত্তট্ঠেন.

৫৭. ইদানি সঙ্খাৰুপেক্খানং গণনপৰিচ্ছেদং দস্সেতুং কতি সঙ্খাৰুপেক্খাতিআদিমাহ. তত্থ সমথৱসেনাতি সমাধিৱসেন. অযমেৱ ৱা পাঠো. নীৱৰণে পটিসঙ্খাতি পঞ্চ নীৱৰণানি পহাতব্বভাৱেন পৰিগ্গহেত্ৱা. সন্তিট্ঠনাতি নীৱৰণানং পহানাভিমুখীভূতত্তা তেসং পহানেপি অব্যাপাৰভাৱূপগমনেন মজ্ঝত্ততায সন্তিট্ঠনা. সঙ্খাৰুপেক্খাসূতি নীৱৰণপ্পহানে ব্যাপাৰাকৰণেন নীৱৰণসঙ্খাতানং সঙ্খাৰানং উপেক্খনাসু. এস নযো ৱিতক্কৱিচাৰাদীসু চ. সমথে সঙ্খাৰুপেক্খা নাম অপ্পনাৱীথিযা আসন্নপুব্বভাগে বলপ্পত্তভাৱনামযঞাণং. সোতাপত্তিমগ্গং পটিলাভত্থাযাতিআদীসু চতূসু মগ্গৱাৰেসু সুঞ্ঞতানিমিত্তঅপ্পণিহিতমগ্গানং অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰো মগ্গো লব্ভতি. সোতাপত্তিফলসমাপত্তত্থাযাতিআদীসু চতূসু ফলৱাৰেসু পন অপ্পণিহিতা ফলসমাপত্তি ৱেদিতব্বা. কস্মা? ‘‘সুঞ্ঞতৱিহাৰসমাপত্তত্থায অনিমিত্তৱিহাৰসমাপত্তত্থাযা’’তি ইতৰাসং দ্ৱিন্নং ফলসমাপত্তীনং ৱিসুং ৱুত্তত্তা. অনিচ্চানুপস্সনাৱুট্ঠানৱসেন হি অনিমিত্তমগ্গো, তথেৱ ফলসমাপত্তিকালে অনিমিত্তফলসমাপত্তি, দুক্খানুপস্সনাৱুট্ঠানৱসেন অপ্পণিহিতমগ্গফলসমাপত্তিযো, অনত্তানুপস্সনাৱুট্ঠানৱসেন সুঞ্ঞতমগ্গফলসমাপত্তিযো সুত্তন্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.

এত্থ চ চতূসু মগ্গৱাৰেসু উপ্পাদন্তিআদীনি পঞ্চ মূলপদানি, গতিন্তিআদীনি দস ৱেৱচনপদানীতি পন্নৰস পদানি ৱুত্তানি. ছসু পন ফলসমাপত্তিৱাৰেসু পঞ্চ মূলপদানেৱ ৱুত্তানি. তং কস্মা ইতি চে? সঙ্খাৰুপেক্খায তিক্খভাৱে সতি কিলেসপ্পহানে সমত্থস্স মগ্গস্স সম্ভৱতো তস্সা তিক্খভাৱদস্সনত্থং ৱেৱচনপদেহি সহ দড়্হং কত্ৱা মূলপদানি ৱুত্তানি. ফলস্স নিৰুস্সাহভাৱেন সন্তসভাৱত্তা মগ্গাযত্তত্তা চ মন্দভূতাপি সঙ্খাৰুপেক্খা ফলস্স পচ্চযো হোতীতি দস্সনত্থং মূলপদানেৱ ৱুত্তানীতি ৱেদিতব্বানি.

৫৮. ইদানি জাতিৱসেন পুচ্ছিত্ৱা লব্ভমানৱসেন ৱিস্সজ্জেতুং কতি সঙ্খাৰুপেক্খা কুসলাতিআদিমাহ. তত্থ পন্নৰস সঙ্খাৰুপেক্খাতি সমথৱসেন অট্ঠ, চতুন্নং মগ্গানং তিণ্ণং ফলানং ৱসেন সত্তাতি পন্নৰস. সমথৱসেন অট্ঠ সঙ্খাৰুপেক্খা অৰহতো নীৱৰণপটিসঙ্খাঅভাৱতো, ৱিতক্কৱিচাৰাদীনং পহানব্যাপাৰং ৱিনা সুখেন পহানতো চ সঙ্খাৰুপেক্খানামস্স অননুৰূপাতি কত্ৱা তাসং অব্যাকততা ন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. অৰহতা পন ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তেন সঙ্খাৰুপেক্খং ৱিনা সমাপজ্জিতুং ন সক্কাতি তিস্সো সঙ্খাৰুপেক্খা অব্যাকতাতি ৱুত্তা. অপ্পণিহিতসুঞ্ঞতানিমিত্তৱসেন হি অৰহতো তিস্সো সঙ্খাৰুপেক্খা.

ইদানি সঙ্খাৰুপেক্খানং সংৱণ্ণনাৱসেন ৱুত্তাসু তীসু গাথাসু পটিসঙ্খাসন্তিট্ঠনা পঞ্ঞাতি সঙ্খাৰুপেক্খা. অট্ঠ চিত্তস্স গোচৰাতি সমথৱসেন ৱুত্তা অট্ঠ সঙ্খাৰুপেক্খা সমাধিস্স ৱিসযা, ভূমিযোতি অত্থো. ‘‘চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱয’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ১.২৩, ১৯২) ৱিয চিত্তসীসেন সমাধি নিদ্দিট্ঠো, ‘‘গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰথ সকে পেত্তিকে ৱিসযে’’তিআদীসু (সং. নি. ৫.৩৭২) ৱিয গোচৰসদ্দেন ৱিসযো. যঞ্হি যদাযত্তং, তস্সেসো ৱিসযোতি ৱুচ্চতি. পুথুজ্জনস্স দ্ৱেতি সমথৱসেন ৱিপস্সনাৱসেন চ. তযোসেক্খস্সাতি সমথৱিপস্সনাসমাপত্তিৱসেন. তযো চ ৱীতৰাগস্সাতি অপ্পণিহিতসুঞ্ঞতানিমিত্তফলসমাপত্তিৱসেন. ‘‘তিস্সো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘তযো’’তি চ লিঙ্গৱিপল্লাসো কতো. তযো সঙ্খাৰুপেক্খা ধম্মাতি ৱা যোজেতব্বং. যেহি চিত্তং ৱিৱট্টতীতি যেহি সঙ্খাৰুপেক্খাধম্মেহি ৱিতক্কৱিচাৰাদিতো, উপ্পাদাদিতো ৱা চিত্তং অপগচ্ছতি. ৱীতৰাগস্সাপি হি সঙ্খাৰুপেক্খাসব্ভাৱতো চ সঙ্খাৰতো চিত্তং ৱিৱট্টিত্ৱা নিব্বানং পক্খন্দতীতি ৱুত্তং হোতি. অট্ঠ সমাধিস্স পচ্চযাতি সমথৱসেন ৱুত্তা অট্ঠ অপ্পনাসম্পাপকত্তা অপ্পনাসমাধিস্স পচ্চযা. দস ঞাণস্স গোচৰাতি ৱিপস্সনাৱসেন ৱুত্তা দস মগ্গঞাণস্স ফলঞাণস্স চ ভূমিযো. তিণ্ণং ৱিমোক্খান পচ্চযাতি সুঞ্ঞতানিমিত্তঅপ্পণিহিতৱিমোক্খানং উপনিস্সযপচ্চযা. নানাদিট্ঠীসু ন কম্পতীতি ভঙ্গং অৱিস্সজ্জিত্ৱাৱ সঙ্খাৰে অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সন্তো সস্সতদিট্ঠিআদীসু নানপ্পকাৰাসু দিট্ঠীসু ন ৱেধতীতি.

সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.