৬. উদযব্বযঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা

৪৯. ইদানি অনন্তৰং ৱুত্তস্স সম্মসনঞাণস্স নানানযেহি ভাৱনাথিৰকৰণেন পাৰং গন্ত্ৱা ঠিতেন অনিচ্চাদিতো দিট্ঠে সঙ্খাৰে উদযব্বযেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অনিচ্চাদিতো ৱিপস্সনত্থং ৱুত্তস্স উদযব্বযানুপস্সনাঞাণস্স নিদ্দেসে জাতং ৰূপন্তিআদীসু সন্ততিৱসেন যথাসকং পচ্চযেহি নিব্বত্তং ৰূপং. তস্স জাতস্স ৰূপস্স নিব্বত্তিলক্খণং জাতিং উপ্পাদং অভিনৱাকাৰং উদযোতি, ৱিপৰিণামলক্খণং খযং ভঙ্গং ৱযোতি, অনুপস্সনা পুনপ্পুনং নিসামনা, উদযব্বয অনুপস্সনাঞাণন্তি অত্থো. ৱেদনাদীসুপি এসেৱ নযো. জাতিজৰামৰণৱন্তানংযেৱ উদযব্বযস্স পৰিগ্গহেতব্বত্তা জাতিজৰামৰণানং উদযব্বযাভাৱতো জাতিজৰামৰণং অনামসিত্ৱা জাতং চক্খু…পে… জাতো ভৱোতি পেয্যালং কতং. সো এৱং পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযব্বযং পস্সন্তো এৱং জানাতি ‘‘ইমেসং খন্ধানং উপ্পত্তিতো পুব্বে অনুপ্পন্নানং ৰাসি ৱা নিচযো ৱা নত্থি, উপ্পজ্জমানানম্পি ৰাসিতো ৱা নিচযতো ৱা আগমনং নাম নত্থি, নিৰুজ্ঝমানানম্পি দিসাৱিদিসাগমনং নাম নত্থি, নিৰুদ্ধানম্পি একস্মিং ঠানে ৰাসিতো নিচযতো নিধানতো অৱট্ঠানং নাম নত্থি. যথা পন ৱীণায ৱাদিযমানায উপ্পন্নস্স সদ্দস্স নেৱ উপ্পত্তিতো পুব্বে সন্নিচযো অত্থি, ন উপ্পজ্জমানো সন্নিচযতো আগতো, ন নিৰুজ্ঝমানস্স দিসাৱিদিসাগমনং অত্থি, ন নিৰুদ্ধো কত্থচি সন্নিচিতো তিট্ঠতি, অথ খো ৱীণঞ্চ উপৱীণঞ্চ পুৰিসস্স চ তজ্জং ৱাযামং পটিচ্চ অহুত্ৱা সম্ভোতি, হুত্ৱা পটিৱেতি, এৱং সব্বেপি ৰূপাৰূপিনো ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’’তি.

৫০. এৱং সঙ্খেপতো উদযব্বযদস্সনং দস্সেত্ৱা ইদানি ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযং পস্সন্তো কতি লক্খণানি পস্সতীতিআদীহি ৰাসিতো গণনং পুচ্ছিত্ৱা, পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযং পস্সন্তো পঞ্চৱীসতি লক্খণানি পস্সতীতিআদীহি ৰাসিতোৱ গণনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা, পুন ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সন্তো কতি লক্খণানি পস্সতীতিআদীহি ৱিভাগতো গণনং পুচ্ছিত্ৱা ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সন্তো পঞ্চ লক্খণানি পস্সতীতিআদীহি ৱিভাগতো গণনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা, পুন ৰূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সন্তো কতমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতীতিআদীহি লক্খণৱিভাগং পুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জনং কতং.

তত্থ অৱিজ্জাসমুদযা ৰূপসমুদযোতি ‘‘পুৰিমকম্মভৱস্মিং মোহো অৱিজ্জা’’তি ৱুত্তায অৱিজ্জায সতি ইমস্মিং ভৱে ৰূপস্স উপ্পাদো হোতীতি অত্থো. পচ্চযসমুদযট্ঠেনাতি পচ্চযস্স উপ্পন্নভাৱেনাতি অত্থো. অৱিজ্জাতণ্হাকম্মানি চেত্থ ইধ পটিসন্ধিহেতুভূতা অতীতপচ্চযা. ইমেসু চ তীসু গহিতেসু সঙ্খাৰুপাদানানি গহিতানেৱ হোন্তি. আহাৰসমুদযাতি পৱত্তিপচ্চযেসু কবড়ীকাৰাহাৰস্স বলৱত্তা সোযেৱ গহিতো. তস্মিং পন গহিতে পৱত্তিহেতুভূতানি উতুচিত্তানিপি গহিতানেৱ হোন্তি. নিব্বত্তিলক্খণন্তি অদ্ধাসন্ততিখণৱসেন ৰূপস্স উপ্পাদং, উপ্পাদোযেৱ সঙ্খতলক্খণত্তা লক্খণন্তি চ ৱুত্তো. পঞ্চ লক্খণানীতি অৱিজ্জা তণ্হা কম্মাহাৰা নিব্বত্তি চাতি ইমানি পঞ্চ লক্খণানি. অৱিজ্জাদযোপি হি ৰূপস্স উদযো লক্খীযতি এতেহীতি লক্খণানি. নিব্বত্তি পন সঙ্খতলক্খণমেৱ, তম্পি সঙ্খতন্তি লক্খীযতি এতেনাতি লক্খণং.

অৱিজ্জানিৰোধা ৰূপনিৰোধোতি অনাগতভৱস্স পচ্চযভূতায ইমস্মিং ভৱে অৱিজ্জায অৰহত্তমগ্গঞাণেন নিৰোধে কতে পচ্চযাভাৱা অনাগতস্স ৰূপস্স অনুপ্পাদো নিৰোধো হোতীতি অত্থো. পচ্চযনিৰোধট্ঠেনাতি পচ্চযস্স নিৰুদ্ধভাৱেনাতি অত্থো. নিৰোধো চেত্থ অনাগতপটিসন্ধিপচ্চযানং ইধ অৱিজ্জাতণ্হাকম্মানংযেৱ নিৰোধো. আহাৰনিৰোধা ৰূপনিৰোধোতি পৱত্তিপচ্চযস্স কবড়ীকাৰাহাৰস্স অভাৱে তংসমুট্ঠানৰূপাভাৱো হোতি. ৱিপৰিণামলক্খণন্তি অদ্ধাসন্ততিখণৱসেন ৰূপস্স ভঙ্গং, ভঙ্গোযেৱ সঙ্খতলক্খণত্তা লক্খণন্তি ৱুত্তো. ইধ পঞ্চ লক্খণানীতি অৱিজ্জাতণ্হাকম্মাহাৰানং অভাৱনিৰোধা চত্তাৰি, ৱিপৰিণামো একন্তি পঞ্চ. এস নযো ৱেদনাক্খন্থাদীসু. অযং পন ৱিসেসো – অৰূপক্খন্ধানং উদযব্বযদস্সনং অদ্ধাসন্ততিৱসেন, ন খণৱসেন. ফস্সো ৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰক্খন্ধানং পৱত্তিপচ্চযো, তংনিৰোধা চ তেসং নিৰোধো. নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধস্স পৱত্তিপচ্চযো, তংনিৰোধা চ তস্স নিৰোধোতি.

কেচি পনাহু – ‘‘চতুধা পচ্চযতো উদযব্বযদস্সনে অতীতাদিৱিভাগং অনামসিত্ৱাৱ সব্বসামঞ্ঞৱসেন অৱিজ্জাদীহি উদেতীতি উপ্পজ্জমানভাৱমত্তং গণ্হাতি, ন উপ্পাদং. অৱিজ্জাদিনিৰোধা নিৰুজ্জতীতি অনুপ্পজ্জমানভাৱমত্তং গণ্হাতি, ন ভঙ্গং. খণতো উদযব্বযদস্সনে পচ্চুপ্পন্নানং উপ্পাদং ভঙ্গং গণ্হাতী’’তি.

ৱিপস্সমানো পন ৱিপস্সকো পঠমং পচ্চযতো উদযব্বযং মনসিকৰিত্ৱা ৱিপস্সনাকালে অৱিজ্জাদিকে চতুৰো ধম্মে ৱিস্সজ্জেত্ৱা উদযব্বযৱন্তেযেৱ খন্ধে গহেত্ৱা তেসং উদযব্বযং পস্সতি, এৱঞ্চ তস্স ৱিপস্সকস্স ‘‘এৱং ৰূপাদীনং উদযো, এৱং ৱযো, এৱং ৰূপাদযো উদেন্তি, এৱং ৱেন্তী’’তি পচ্চযতো চ খণতো চ ৱিত্থাৰেন উদযব্বযং পস্সতো ‘‘ইতি কিৰ ইমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’’তি ঞাণং ৱিসদতৰং হোতি, সচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদনযলক্খণভেদা পাকটা হোন্তি. যঞ্হি সো অৱিজ্জাদিসমুদযা খন্ধানং সমুদযং অৱিজ্জাদিনিৰোধা চ খন্ধানং নিৰোধং পস্সতি, ইদমস্স পচ্চযতো উদযব্বযদস্সনং. যং পন নিব্বত্তিলক্খণৱিপৰিণামলক্খণানি পস্সন্তো খন্ধানং উদযব্বযং পস্সতি, ইদমস্স খণতো উদযব্বযদস্সনং. উপ্পত্তিক্খণেযেৱ হি নিব্বত্তিলক্খণং, ভঙ্গক্খণে চ ৱিপৰিণামলক্খণং.

ইচ্চস্সেৱং পচ্চযতো চেৱ খণতো চ দ্ৱেধা উদযব্বযং পস্সতো পচ্চযতো উদযদস্সনেন সমুদযসচ্চং পাকটং হোতি জনকাৱবোধতো. খণতো উদযদস্সনেন দুক্খসচ্চং পাকটং হোতি জাতিদুক্খাৱবোধতো. পচ্চযতো ৱযদস্সনেন নিৰোধসচ্চং পাকটং হোতি পচ্চযানুপ্পাদেন পচ্চযৱতং অনুপ্পাদাৱবোধতো. খণতো ৱযদস্সনেন দুক্খসচ্চমেৱ পাকটং হোতি মৰণদুক্খাৱবোধতো. যঞ্চস্স উদযব্বযদস্সনং, মগ্গোৱাযং লোকিকোতি মগ্গসচ্চং পাকটং হোতি তত্ৰ সম্মোহৱিঘাততো.

পচ্চযতো চস্স উদযদস্সনেন অনুলোমো পটিচ্চসমুপ্পাদো পাকটো হোতি ‘‘ইমস্মিং সতি ইদং হোতী’’তি (ম. নি. ১.৪০৪; সং. নি. ২.২১; উদা. ১) অৱবোধতো. পচ্চযতো ৱযদস্সনেন পটিলোমো পটিচ্চসমুপ্পাদো পাকটো হোতি ‘‘ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতী’’তি (ম. নি. ১.৪০৬; সং. নি. ২.২১; উদা. ২) অৱবোধতো. খণতো পন উদযব্বযদস্সনেন পটিচ্চসমুপ্পন্না ধম্মা পাকটা হোন্তি সঙ্খতলক্খণাৱবোধতো. উদযব্বযৱন্তো হি সঙ্খতা, তে চ পটিচ্চসমুপ্পন্নাতি.

পচ্চযতো চস্স উদযদস্সনেন একত্তনযো পাকটো হোতি হেতুফলসম্বন্ধেন সন্তানস্স অনুপচ্ছেদাৱবোধতো. অথ সুট্ঠুতৰং উচ্ছেদদিট্ঠিং পজহতি. খণতো উদযদস্সনেন নানত্তনযো পাকটো হোতি নৱনৱানং উপ্পাদাৱবোধতো. অথ সুট্ঠুতৰং সস্সতদিট্ঠিং পজহতি. পচ্চযতো চস্স উদযব্বযদস্সনেন অব্যাপাৰনযো পাকটো হোতি ধম্মানং অৱসৱত্তিভাৱাৱবোধতো. অথ সুট্ঠুতৰং অত্তদিট্ঠিং পজহতি. পচ্চযতো পন উদযদস্সনেন এৱংধম্মতানযো পাকটো হোতি পচ্চযানুৰূপেন ফলস্সুপ্পাদাৱবোধতো. অথ সুট্ঠুতৰং অকিৰিযদিট্ঠিং পজহতি.

পচ্চযতো চস্স উদযদস্সনেন অনত্তলক্খণং পাকটং হোতি ধম্মানং নিৰীহকত্তপচ্চযপটিবদ্ধৱুত্তিতাৱবোধতো. খণতো উদযব্বযদস্সনেন অনিচ্চলক্খণং পাকটং হোতি হুত্ৱা অভাৱাৱবোধতো, পুব্বন্তাপৰন্তৱিৱেকাৱবোধতো চ. দুক্খলক্খণম্পি পাকটং হোতি উদযব্বযেহি পটিপীড়নাৱবোধতো. সভাৱলক্খণম্পি পাকটং হোতি উদযব্বযপৰিচ্ছিন্নাৱবোধতো. সভাৱলক্খণে সঙ্খতলক্খণস্স তাৱকালিকত্তম্পি পাকটং হোতি, উদযক্খণে ৱযস্স, ৱযক্খণে চ উদযস্স অভাৱাৱবোধতোতি.

তস্সেৱং পাকটীভূতসচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদনযলক্খণভেদস্স ‘‘এৱং কিৰ নামিমে ধম্মা অনুপ্পন্নপুব্বা উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না নিৰুজ্ঝন্তী’’তি নিচ্চনৱাৱ হুত্ৱা সঙ্খাৰা উপট্ঠহন্তি. ন কেৱলঞ্চ নিচ্চনৱাৱ, সূৰিযুগ্গমনে উস্সাৱবিন্দু ৱিয উদকপুব্বুড়ো ৱিয উদকে দণ্ডৰাজি ৱিয আৰগ্গে সাসপো ৱিয ৱিজ্জুপ্পাদো ৱিয চ পৰিত্তট্ঠাযিনো মাযামৰীচিসুপিনন্তঅলাতচক্কগন্ধব্বনগৰফেণকদলিআদযো ৱিয অসাৰা নিস্সাৰাতি চাপি উপট্ঠহন্তি. এত্তাৱতা তেন ‘‘ৱযধম্মমেৱ উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নঞ্চ ৱযং উপেতী’’তি ইমিনা আকাৰেন সমপঞ্ঞাস লক্খণানি পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতং উদযব্বযানুপস্সনা নাম পঠমং তৰুণৱিপস্সনাঞাণং অধিগতং হোতি, যস্সাধিগমা ‘‘আৰদ্ধৱিপস্সকো’’তি সঙ্খং গচ্ছতি. ইমস্মিং ঞাণে ঠিতস্স ওভাসাদযো দস ৱিপস্সনূপক্কিলেসা উপ্পজ্জন্তি, যেসং উপ্পত্তিযা অকুসলো যোগাৱচৰো তেসু মগ্গঞাণসঞ্ঞী হুত্ৱা অমগ্গমেৱ ‘‘মগ্গো’’তি গণ্হাতি, উপক্কিলেসজটাজটিতো চ হোতি. কুসলো পন যোগাৱচৰো তেসু ৱিপস্সনং আৰোপেন্তো উপক্কিলেসজটং ৱিজটেত্ৱা ‘‘এতে ধম্মা ন মগ্গো, উপক্কিলেসৱিমুত্তং পন ৱীথিপটিপন্নং ৱিপস্সনাঞাণং মগ্গো’’তি মগ্গঞ্চ অমগ্গঞ্চ ৱৱত্থপেতি. তস্সেৱং মগ্গঞ্চ অমগ্গঞ্চ ঞত্ৱা ঠিতং ঞাণং মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি নাম.

এত্তাৱতা চ পন তেন চতুন্নং সচ্চানং ৱৱত্থানং কতং হোতি. কথং? নামৰূপপৰিগ্গহে সতি পচ্চযপৰিগ্গহসম্ভৱতো ধম্মট্ঠিতিঞাণৱচনেনেৱ ৱুত্তেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধিসঙ্খাতেন নামৰূপৱৱত্থাপনেন দুক্খসচ্চস্স ৱৱত্থানং কতং হোতি, কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধিসঙ্খাতেন পচ্চযপৰিগ্গহণেন সমুদযসচ্চস্স ৱৱত্থানং, উদযব্বযানুপস্সনেন চ খণতো উদযব্বযদস্সনেন দুক্খসচ্চস্স ৱৱত্থানং কতং, পচ্চযতো উদযদস্সনেন সমুদযসচ্চস্স ৱৱত্থানং, পচ্চযতো ৱযদস্সনেন নিৰোধসচ্চস্স ৱৱত্থানং, যঞ্চস্স উদযব্বযদস্সনং, মগ্গোৱাযং লোকিকোতি তত্ৰ সম্মোহৱিঘাততো ইমিস্সঞ্চ মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিযং ৱিপস্সতো সম্মা মগ্গস্স অৱধাৰণেন মগ্গসচ্চস্স ৱৱত্থানং কতং. এৱং লোকিযেন তাৱ ঞাণেন চতুন্নং সচ্চানং ৱৱত্থানং কতং হোতীতি.

উদযব্বযঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.