৩৪. নিৰোধসমাপত্তিঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা
৮৩. নিৰোধসমাপত্তিঞাণনিদ্দেসে সমথবলন্তি কামচ্ছন্দাদযো পচ্চনীকধম্মে সমেতীতি সমথো, সোযেৱ অকম্পনীযট্ঠেন বলং. অনাগামিঅৰহন্তানংযেৱ সমাধিপটিপক্খস্স কামচ্ছন্দস্স পহানেন সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰিভাৱপ্পত্তত্তা তেসংযেৱ সমাধি বলপ্পত্তোতি কত্ৱা ‘‘সমথবল’’ন্তি ৱুচ্চতি, ন অঞ্ঞেসং. সমাধিবলন্তিপি পাঠো. ৱিপস্সনাবলন্তি অনিচ্চাদিৱসেন ৱিৱিধেহি আকাৰেহি ধম্মে পস্সতীতি ৱিপস্সনা, সাযেৱ অকম্পনীযট্ঠেন বলং. তেসংযেৱ উভিন্নং বলপ্পত্তং ৱিপস্সনাঞাণং. তত্থ সমথবলং অনুপুব্বেন চিত্তসন্তানৱূপসমনত্থং নিৰোধে চ পটিপাদনত্থং, ৱিপস্সনাবলং পৱত্তে আদীনৱদস্সনত্থং নিৰোধে চ আনিসংসদস্সনত্থং.
নীৱৰণেতি নিমিত্তত্থে ভুম্মৱচনং, নীৱৰণনিমিত্তং নীৱৰণপচ্চযাতি অত্থো. কৰণত্থে ৱা ভুম্মৱচনং, নীৱৰণেনাতি অত্থো. ন কম্পতীতি ঝানসমঙ্গীপুগ্গলো. অথ ৱা ঝানন্তি ঝানঙ্গানং অধিপ্পেতত্তা পঠমেন ঝানেন তংসম্পযুত্তসমাধি নীৱৰণে ন কম্পতি. অযমেৱ চেত্থ যোজনা গহেতব্বা. উদ্ধচ্চে চাতি উদ্ধচ্চসহগতচিত্তুপ্পাদে উদ্ধচ্চে চ. উদ্ধচ্চন্তি চ উদ্ধতভাৱো, তং অৱূপসমলক্খণং. উদ্ধচ্চসহগতকিলেসে চাতি উদ্ধচ্চেন সহগতে একুপ্পাদাদিভাৱং গতে উদ্ধচ্চসম্পযুত্তে মোহঅহিৰিকঅনোত্তপ্পকিলেসে চ. খন্ধে চাতি উদ্ধচ্চসম্পযুত্তচতুক্খন্ধে চ. ন কম্পতি ন চলতি ন ৱেধতীতি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি. উদ্ধচ্চে ন কম্পতি, উদ্ধচ্চসহগতকিলেসে ন চলতি, উদ্ধচ্চসহগতক্খন্ধে ন ৱেধতীতি যোজেতব্বং. ৱিপস্সনাবলং সত্তন্নংযেৱ অনুপস্সনানং ৱুত্তত্তা তাসংযেৱ ৱসেন ৱিপস্সনাবলং পৰিপুণ্ণং হোতীতি ৱেদিতব্বং. অৱিজ্জায চাতি দ্ৱাদসসুপি অকুসলচিত্তুপ্পাদেসু অৱিজ্জায চ. অৱিজ্জাসহগতকিলেসে চাতি যথাযোগং অৱিজ্জায সম্পযুত্তলোভদোসমানদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাথিনউদ্ধচ্চঅহিৰিকঅনোত্তপ্পকিলেসে চ.
ৱচীসঙ্খাৰাতি ৱিতক্কৱিচাৰা. ‘‘পুব্বে খো, আৱুসো ৱিসাখ, ৱিতক্কেত্ৱা ৱিচাৰেত্ৱা পচ্ছা ৱাচং ভিন্দতি, তস্মা ৱিতক্কৱিচাৰা ৱচীসঙ্খাৰো’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩) ৱচনতো ৱাচং সঙ্খৰোন্তি উপ্পাদেন্তীতি ৱচীসঙ্খাৰা. কাযসঙ্খাৰাতি অস্সাসপস্সাসা. ‘‘অস্সাসপস্সাসা খো, আৱুসো ৱিসাখ, কাযিকা এতে ধম্মা কাযপটিবদ্ধা, তস্মা অস্সাসপস্সাসা কাযসঙ্খাৰো’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩) ৱচনতো কাযেন সঙ্খৰীযন্তীতি কাযসঙ্খাৰা. সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধন্তি সঞ্ঞায ৱেদনায চ নিৰোধং. চিত্তসঙ্খাৰাতি সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ. ‘‘চেতসিকা এতে ধম্মা চিত্তপটিবদ্ধা, তস্মা সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চিত্তসঙ্খাৰো’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩) ৱচনতো চিত্তেন সঙ্খৰীযন্তীতি চিত্তসঙ্খাৰা.
৮৪. ঞাণচৰিযাসু অনুপস্সনাৱসানে, ৱিৱট্টনানুপস্সনাগহণেন ৱা তস্সা আদিভূতা চৰিযাকথায ঞাণচৰিযাতি ৱুত্তা সেসানুপস্সনাপি গহিতা হোন্তীতি ৱেদিতব্বং. সোড়সহি ঞাণচৰিযাহীতি চ উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদো, অনাগামিস্স পন অৰহত্তমগ্গফলৱজ্জাহি চুদ্দসহিপি হোতি পৰিপুণ্ণবলত্তা.
৮৫. নৱহি সমাধিচৰিযাহীতি এত্থ পঠমজ্ঝানাদীহি অট্ঠ, পঠমজ্ঝানাদীনং পটিলাভত্থায সব্বত্থ উপচাৰজ্ঝানৱসেন একাতি নৱ সমাধিচৰিযা. বলচৰিযানং কিং নানত্তং? সমথবলেনপি হি ‘‘নেক্খম্মৱসেনা’’তিআদীহি সত্তহি পৰিযাযেহি উপচাৰসমাধি ৱুত্তো, পেয্যালৱিত্থাৰতো ‘‘পঠমজ্ঝানৱসেনা’’তিআদীহি সমসত্ততিযা ৱাৰেহি যথাযোগং অপ্পনূপচাৰসমাধি ৱুত্তো, সমাধিচৰিযাযপি ‘‘পঠমং ঝান’’ন্তিআদীহি অট্ঠহি পৰিযাযেহি অপ্পনাসমাধি ৱুত্তো. পঠমং ঝানং পটিলাভত্থাযাতিআদীহি অট্ঠহি পৰিযাযেহি উপচাৰসমাধি ৱুত্তোতি উভযত্থাপি অপ্পনূপচাৰসমাধিযেৱ ৱুত্তো. এৱং সন্তেপি অকম্পিযট্ঠেন বলানি ৱসীভাৱট্ঠেন চৰিযাতি ৱেদিতব্বা. ৱিপস্সনাবলে পন সত্ত অনুপস্সনাৱ ‘‘ৱিপস্সনাবল’’ন্তি ৱুত্তা, ঞাণচৰিযায সত্ত চ অনুপস্সনা ৱুত্তা, ৱিৱট্টনানুপস্সনাদযো নৱ চ ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তা. ইদং নেসং নানত্তং. সত্ত অনুপস্সনা পন অকম্পিযট্ঠেন বলানি ৱসীভাৱট্ঠেন চৰিযাতি ৱেদিতব্বা.
‘‘ৱসীভাৱতা পঞ্ঞা’’তি (পটি. ম. ১.৩৪ মাতিকা) এত্থ ৱুত্তৱসিযো ৱিস্সজ্জেতুং ৱসীতি পঞ্চ ৱসিযোতি ইত্থিলিঙ্গৱোহাৰেন ৱুত্তং. ৱসো এৱ ৱসীতি ৱুত্তং হোতি. পুন পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায তা ৱসিযো ৱিস্সজ্জেন্তো আৱজ্জনৱসীতিআদিমাহ. আৱজ্জনায ৱসো আৱজ্জনৱসো, সো অস্স অত্থীতি আৱজ্জনৱসী. এসেৱ নযো সেসেসু. পঠমং ঝানং যত্থিচ্ছকন্তি যত্থ যত্থ পদেসে ইচ্ছতি গামে ৱা অৰঞ্ঞে ৱা, তত্থ তত্থ আৱজ্জতি. যদিচ্ছকন্তি যদা যদা কালে সীতকালে ৱা উণ্হকালে ৱা, তদা তদা আৱজ্জতি. অথ ৱা যং যং পঠমং ঝানং ইচ্ছতি পথৱীকসিণাৰম্মণং ৱা সেসাৰম্মণং ৱা, তং তং আৱজ্জতি. একেককসিণাৰম্মণস্সাপি ঝানস্স ৱসিতানং ৱুত্তত্তা পুৰিমযোজনাযেৱ সুন্দৰতৰা. যাৱতিচ্ছকন্তি যাৱতকং কালং ইচ্ছতি অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তং সত্তাহং ৱা, তাৱতকং কালং আৱজ্জতি. আৱজ্জনাযাতি মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনায. দন্ধাযিতত্তন্তি অৱসৱত্তিভাৱো, অলসভাৱো ৱা. সমাপজ্জতীতি পটিপজ্জতি, অপ্পেতীতি অত্থো. অধিট্ঠাতীতি অন্তোসমাপত্তিযং অধিকং কত্ৱা তিট্ঠতি. ৱুট্ঠানৱসিযংপঠমং ঝানন্তি নিস্সক্কত্থে উপযোগৱচনং, পঠমজ্ঝানাতি অত্থো. পচ্চৱেক্খতীতি পচ্চৱেক্খণজৱনেহি নিৱত্তিত্ৱা পস্সতি. অযমেত্থ পাড়িৱণ্ণনা.
অযং পন অত্থপ্পকাসনা – পঠমজ্ঝানতো ৱুট্ঠায ৱিতক্কং আৱজ্জযতো ভৱঙ্গং উপচ্ছিন্দিত্ৱা পৱত্তাৱজ্জনানন্তৰং ৱিতক্কাৰম্মণানেৱ চত্তাৰি পঞ্চ ৱা জৱনানি জৱন্তি, ততো দ্ৱে ভৱঙ্গানি, ততো পুন ৱিচাৰাৰম্মণং আৱজ্জনং ৱুত্তনযেনেৱ জৱনানীতি এৱং পঞ্চসু ঝানঙ্গেসু যদা নিৰন্তৰং চিত্তং পেসেতুং সক্কোতি, অথস্স আৱজ্জনৱসী সিদ্ধাৱ হোতি. অযং পন মত্থকপ্পত্তা ৱসী ভগৱতো যমকপাটিহাৰিযেৱ লব্ভতি. ইতো পৰং সীঘতৰা আৱজ্জনৱসী নাম নত্থি. অঞ্ঞেসং পন অন্তৰন্তৰা ভৱঙ্গৱাৰে গণনা নত্থি. মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স নন্দোপনন্দদমনে ৱিয সীঘং সমাপত্তিসমাপজ্জনসমত্থতা সমাপজ্জনৱসী নাম. অচ্ছৰামত্তং ৱা দসচ্ছৰামত্তং ৱা খণং সমাপত্তিং ঠপেতুং সমত্থতা অধিট্ঠানৱসী নাম. তথেৱ ততো লহুং ৱুট্ঠানসমত্থতা ৱুট্ঠানৱসী নাম. পচ্চৱেক্খণৱসী পন আৱজ্জনৱসিযা এৱ ৱুত্তা. পচ্চৱেক্খণজৱনানেৱ হি তত্থ আৱজ্জনানন্তৰানীতি. ইতি আৱজ্জনৱসিযা সিদ্ধায পচ্চৱেক্খণৱসী সিদ্ধা হোতি, অধিট্ঠানৱসিযা চ সিদ্ধায ৱুট্ঠানৱসী সিদ্ধা হোতি. এৱং সন্তেপি ‘‘অযং পন মত্থকপ্পত্তা ৱসী ভগৱতো যমকপাটিহাৰিযেৱ লব্ভতী’’তি ৱুত্তত্তা পাটিহাৰিযকালে ঝানঙ্গপচ্চৱেক্খণানং অভাৱতো নানাৱিধৱণ্ণাদিনিম্মানস্স নানাকসিণৱসেন ইজ্ঝনতো তংতংকসিণাৰম্মণং ঝানং সমাপজ্জিতুকামস্স যথাৰুচি লহুং তস্মিং কসিণে ৱুত্তনযেন আৱজ্জনপৱত্তনসমত্থতা আৱজ্জনৱসী, তদাৱজ্জনৱীথিযংযেৱ তস্স ঝানস্স অপ্পনাসমত্থতাসমাপজ্জনসমত্থতা সমাপজ্জনৱসী. এৱঞ্হি ৱুচ্চমানে যুত্তি চ ন ৱিৰুজ্ঝতি, ৱসীপটিপাটি চ যথাক্কমেনেৱ যুজ্জতি. ঝানঙ্গপচ্চৱেক্খণাযং পন ‘‘মত্থকপ্পত্তাযেৱ পঞ্চ জৱনানী’’তি ৱুত্তত্তা ৱুত্তনযেন সত্তসুপি জৱনেসু জৱন্তেসু পচ্চৱেক্খণৱসীযেৱ হোতি. এৱং সন্তে ‘‘পঠমজ্ঝানং আৱজ্জতী’’তি ৱচনং ন যুজ্জতীতি চে? যথা কসিণে পৱত্তং ঝানং কাৰণোপচাৰেন কসিণন্তি ৱুত্তং, তথা ঝানপচ্চযং কসিণং ‘‘সুখো বুদ্ধানমুপ্পাদো’’তিআদীসু (ধ. প. ১৯৪) ৱিয ফলোপচাৰেন ঝানন্তি ৱুত্তং. যথাপৰিচ্ছিন্নে কালে ঠত্ৱা ৱুট্ঠিতস্স নিদ্দায পবুদ্ধস্স পুন নিদ্দোক্কমনে ৱিয পুন ঝানোক্কমনে সতিপি অধিট্ঠানৱসীযেৱ নাম, যথাপৰিচ্ছেদেন ৱুট্ঠিতস্স পন ৱুট্ঠানেযেৱ অধিট্ঠানে সতিপি ৱুট্ঠানৱসী নাম হোতীতি অযং তেসং ৱিসেসো.
নিৰোধসমাপত্তিযা ৱিভাৱনত্থং পন ইদং পঞ্হকম্মং – কা নিৰোধসমাপত্তি, কে তং সমাপজ্জন্তি, কে ন সমাপজ্জন্তি, কত্থ সমাপজ্জন্তি, কস্মা সমাপজ্জন্তি, কথঞ্চস্সা সমাপজ্জনং হোতি, কথং ঠানং, কথং ৱুট্ঠানং, ৱুট্ঠিতস্স কিন্নিন্নং চিত্তং হোতি, মতস্স চ সমাপন্নস্স চ কো ৱিসেসো, নিৰোধসমাপত্তি কিং সঙ্খতা অসঙ্খতা লোকিযা লোকুত্তৰা নিপ্ফন্না অনিপ্ফন্নাতি?
তত্থ কা নিৰোধসমাপত্তীতি? যা অনুপুব্বনিৰোধৱসেন চিত্তচেতসিকানং ধম্মানং অপ্পৱত্তি.
কে তং সমাপজ্জন্তি, কে ন সমাপজ্জন্তীতি? সব্বেপি পুথুজ্জনা সোতাপন্না সকদাগামিনো সুক্খৱিপস্সকা চ অনাগামী অৰহন্তো ন সমাপজ্জন্তি, অট্ঠসমাপত্তিলাভিনো পন অনাগামিনো চ খীণাসৱা চ সমাপজ্জন্তি.
কত্থ সমাপজ্জন্তীতি? পঞ্চৱোকাৰভৱে. কস্মা? অনুপুব্বসমাপত্তিসব্ভাৱতো. চতুৱোকাৰভৱে পন পঠমজ্ঝানাদীনং উপ্পত্তিযেৱ নত্থি, তস্মা ন সক্কা তত্থ সমাপজ্জিতুং.
কস্মা সমাপজ্জন্তীতি? সঙ্খাৰানং পৱত্তিভেদে উক্কণ্ঠিত্ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে অচিত্তকা হুত্ৱা ‘‘নিৰোধং নিব্বানং পত্ৱা সুখং ৱিহৰিস্সামা’’তি সমাপজ্জন্তি.
কথং চস্সা সমাপজ্জনং হোতীতি? সমথৱিপস্সনাৱসেন উস্সক্কিত্ৱা কতপুব্বকিচ্চস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং নিৰোধযতো এৱমস্সা সমাপজ্জনং হোতি. যো হি সমথৱসেনেৱ উস্সক্কতি, সো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পত্ৱা তিট্ঠতি. যো ৱিপস্সনাৱসেনেৱ উস্সক্কতি, সো ফলসমাপত্তিং পত্ৱা তিট্ঠতি. যো পন উভযৱসেন উস্সক্কিত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং নিৰোধেতি, সো তং সমাপজ্জতীতি অযমেত্থ সঙ্খেপো.
অযং পন ৱিত্থাৰো – ইধ ভিক্খু নিৰোধং সমাপজ্জিতুকামো কতভত্তকিচ্চো সুধোতহত্থপাদো ৱিৱিত্তে ওকাসে সুপঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায তত্থ সঙ্খাৰে অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৱিপস্সতি. ৱিপস্সনা পনেসা তিৱিধা হোতি – সঙ্খাৰপৰিগ্গণ্হনকৱিপস্সনা, ফলসমাপত্তিৱিপস্সনা, নিৰোধসমাপত্তিৱিপস্সনাতি. তত্থ সঙ্খাৰপৰিগ্গণ্হনকৱিপস্সনা মন্দা ৱা হোতু তিক্খা ৱা, মগ্গস্স পদট্ঠানং হোতিযেৱ. ফলসমাপত্তিৱিপস্সনা তিক্খাৱ ৱট্টতি মগ্গভাৱনাসদিসা. নিৰোধসমাপত্তিৱিপস্সনা পন নাতিমন্দা নাতিতিক্খা ৱট্টতি. তস্মা এস নাতিমন্দায নাতিতিক্খায ৱিপস্সনায তে সঙ্খাৰে ৱিপস্সতি. ততো দুতিযজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায তত্থ সঙ্খাৰে তথেৱ ৱিপস্সতি. ততো ততিযজ্ঝানং…পে… ততো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায তত্থ সঙ্খাৰে তথেৱ ৱিপস্সতি. অথ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায চতুব্বিধং পুব্বকিচ্চং কৰোতি – নানাবদ্ধঅৱিকোপনং, সঙ্ঘপটিমাননং, সত্থুপক্কোসনং, অদ্ধানপৰিচ্ছেদন্তি.
তত্থ নানাবদ্ধঅৱিকোপনন্তি যং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং একাবদ্ধং ন হোতি, নানাবদ্ধং হুত্ৱা ঠিতং পত্তচীৱৰং ৱা মঞ্চপীঠং ৱা নিৱাসগেহং ৱা অঞ্ঞং ৱা পন কিঞ্চি পৰিক্খাৰজাতং, তং যথা ন ৱিকুপ্পতি, অগ্গিউদকৱাতচোৰউন্দূৰাদীনং ৱসেন ন ৱিনস্সতি, এৱং অধিট্ঠাতব্বং. তত্ৰিদং অধিট্ঠানৱিধানং – ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ ইমস্মিং সত্তাহব্ভন্তৰে মা অগ্গিনা ঝাযতু, মা উদকেন ৱুয্হতু, মা ৱাতেন ৱিদ্ধংসতু, মা চোৰেহি হৰীযতু, মা উন্দূৰাদীহি খজ্জতূ’’তি. এৱং অধিট্ঠিতে তং সত্তাহং তস্স ন কোচি পৰিস্সযো হোতি, অনধিট্ঠহতো পন অগ্গিআদীহি ৱিনস্সতি. ইদং নানাবদ্ধঅৱিকোপনং নাম. যং পন একাবদ্ধং হোতি নিৱাসনপাৰুপনং ৱা নিসিন্নাসনং ৱা, তত্থ ৱিসুং অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি, সমাপত্তিযেৱ নং ৰক্খতি.
সঙ্ঘপটিমাননন্তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স পটিমাননং উদিক্খনং. যাৱ এসো ভিক্খু আগচ্ছতি, তাৱ সঙ্ঘকম্মস্স অকৰণন্তি অত্থো. এত্থ চ ন পটিমাননং এতস্স পুব্বকিচ্চং, পটিমাননাৱজ্জনং পন পুব্বকিচ্চং. তস্মা এৱং আৱজ্জিতব্বং – ‘‘সচে মযি সত্তাহং নিৰোধং সমাপজ্জিত্ৱা নিসিন্নে সঙ্ঘো অপলোকনকম্মাদীসু কিঞ্চিদেৱ কম্মং কত্তুকামো হোতি, যাৱ মং কোচি ভিক্খু আগন্ত্ৱা ন পক্কোসতি, তাৱদেৱ ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি. এৱং কত্ৱা সমাপন্নো হি তস্মিং সমযে ৱুট্ঠাতিযেৱ. যো পন এৱং ন কৰোতি, সঙ্ঘো চ সন্নিপতিত্ৱা তং অপস্সন্তো ‘‘অসুকো ভিক্খু কুহি’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘নিৰোধং সমাপন্নো’’তি ৱুত্তে কঞ্চি ভিক্খুং পেসেতি ‘‘গচ্ছ তং সঙ্ঘস্স ৱচনেন পক্কোসা’’তি. অথস্স তেন ভিক্খুনা সৱনূপচাৰে ঠত্ৱা ‘‘সঙ্ঘো তং আৱুসো পটিমানেতী’’তি ৱুত্তমত্তেযেৱ ৱুট্ঠানং হোতি. এৱংগৰুকা হি সঙ্ঘস্স আণা নাম. তস্মা তং আৱজ্জিত্ৱা যথা সযমেৱ ৱুট্ঠাতি, এৱং সমাপজ্জিতব্বং.
সত্থুপক্কোসনন্তি ইধাপি সত্থুপক্কোসনাৱজ্জনমেৱ ইমস্স পুব্বকিচ্চং. তস্মা তম্পি এৱং আৱজ্জিতব্বং – ‘‘সচে মযি সত্তাহং নিৰোধং সমাপজ্জিত্ৱা নিসিন্নে সত্থা ওতিণ্ণে ৱত্থুস্মিং সিক্খাপদং ৱা পঞ্ঞপেতি, তথাৰূপায ৱা অট্ঠুপ্পত্তিযা ধম্মং দেসেতি. যাৱ মং কোচি আগন্ত্ৱা ন পক্কোসতি, তাৱদেৱ ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি. এৱং কত্ৱা নিসিন্নো হি তস্মিং সমযে ৱুট্ঠাতিযেৱ. যো পন এৱং ন কৰোতি, সত্থা চ সঙ্ঘে সন্নিপতিতে তং অপস্সন্তো ‘‘অসুকো ভিক্খু কুহি’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘নিৰোধং সমাপন্নো’’তি ৱুত্তে কঞ্চি ভিক্খুং পেসেতি ‘‘গচ্ছ তং মম ৱচনেন পক্কোসা’’তি. অথস্স তেন ভিক্খুনা সৱনূপচাৰে ঠত্ৱা সত্থা আযস্মন্তং আমন্তেতী’’তি ৱুত্তমত্তেযেৱ ৱুট্ঠানং হোতি. এৱংগৰুকঞ্হি সত্থুপক্কোসনং. তস্মা তং আৱজ্জিত্ৱা যথা সযমেৱ ৱুট্ঠাতি, এৱং সমাপজ্জিতব্বং.
অদ্ধানপৰিচ্ছেদোতি জীৱিতদ্ধানস্স পৰিচ্ছেদো. ইমিনা হি ভিক্খুনা অদ্ধানপৰিচ্ছেদে কুসলেন ভৱিতব্বং. ‘‘অত্তনো আযুসঙ্খাৰা সত্তাহং পৱত্তিস্সন্তি, ন পৱত্তিস্সন্তী’’তি আৱজ্জিত্ৱাৱ সমাপজ্জিতব্বং. সচে হি সত্তাহব্ভন্তৰে নিৰুজ্ঝনকে আযুসঙ্খাৰে অনাৱজ্জিত্ৱাৱ সমাপজ্জতি, তস্স নিৰোধসমাপত্তি মৰণং পটিবাহিতুং ন সক্কোতি. অন্তোনিৰোধে মৰণস্স নত্থিতায অন্তৰাৱ সমাপত্তিতো ৱুট্ঠাতি, তস্মা এতং আৱজ্জিত্ৱাৱ সমাপজ্জিতব্বং. অৱসেসঞ্হি অনাৱজ্জিতুম্পি ৱট্টতি, ইদং পন আৱজ্জিতব্বমেৱাতি ৱুত্তং. সো এৱং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ইমং পুব্বকিচ্চং কত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জতি. অথেকং ৱা দ্ৱে ৱা চিত্তৱাৰে অতিক্কমিত্ৱা অচিত্তকো হোতি, নিৰোধং ফুসতি. কস্মা পনস্স দ্ৱিন্নং চিত্তানং উপৰি চিত্তানি নপ্পৱত্তন্তীতি? নিৰোধস্স পযোগত্তা. ইদঞ্হি ইমস্স ভিক্খুনো দ্ৱে সমথৱিপস্সনাধম্মে যুগনদ্ধে কত্ৱা অট্ঠসমাপত্তিআৰোহনং অনুপুব্বনিৰোধস্স পযোগো, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযাতি নিৰোধস্স পযোগত্তা দ্ৱিন্নং চিত্তানং উপৰি নপ্পৱত্তন্তি.
কথং ঠানন্তি? এৱং সমাপন্নায পনস্সা কালপৰিচ্ছেদৱসেন চেৱ অন্তৰা আযুক্খযসঙ্ঘপটিমাননসত্থুপক্কোসনাভাৱেন চ ঠানং হোতি.
কথং ৱুট্ঠানন্তি? অনাগামিস্স অনাগামিফলসমাপত্তিযা অৰহতো অৰহত্তফলসমাপত্তিযাতি এৱং দ্ৱেধা ৱুট্ঠানং হোতি.
ৱুট্ঠিতস্স কিন্নিন্নং চিত্তং হোতীতি? নিব্বাননিন্নং. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতস্স খো, আৱুসো ৱিসাখ, ভিক্খুনো ৱিৱেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৱিৱেকপোণং ৱিৱেকপব্ভাৰ’’ন্তি (ম. নি. ১.৪৬৪).
মতস্স চ সমাপন্নস্স চ কো ৱিসেসোতি? অযম্পি অত্থো সুত্তে ৱুত্তোযেৱ. যথাহ – ‘‘যো চাযং, আৱুসো, মতো কালঙ্কতো, তস্স কাযসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, ৱচীসঙ্খাৰা, চিত্তসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, আযু পৰিক্খীণো, উস্মা ৱূপসন্তা, ইন্দ্ৰিযানি পৰিভিন্নানি. য্ৱাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো, তস্সপি কাযসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, ৱচীসঙ্খাৰা, চিত্তসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, আযু অপৰিক্খীণো, উস্মা অৱূপসন্তা, ইন্দ্ৰিযানি অপৰিভিন্নানী’’তি (ম. নি. ১.৪৫৭).
নিৰোধসমাপত্তি কিং সঙ্খতাতিআদিপুচ্ছাযং পন ‘‘সঙ্খতা’’তিপি ‘‘অসঙ্খতা’’তিপি ‘‘লোকিযা’’তিপি ‘‘লোকুত্তৰা’’তিপি ন ৱত্তব্বা. কস্মা? সভাৱতো নত্থিতায. যস্মা পন সমাপজ্জন্তস্স ৱসেন সমাপন্নো নাম হোতি, তস্মা নিপ্ফন্নাতি ৱত্তুং ৱট্টতি, নো অনিপ্ফন্নাতি.
‘‘ইতি সন্তা সমাপত্তি, অযং অৰিযনিসেৱিতা;
দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বানমিতি সঙ্খমুপাগতা’’তি.
নিৰোধসমাপত্তিঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.