২. সীলমযঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা

৩৭. সীলমযঞাণনিদ্দেসে পঞ্চাতি গণনপৰিচ্ছেদো. সীলানীতি পৰিচ্ছিন্নধম্মনিদস্সনং. পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলন্তিআদি পঞ্চন্নং সৰূপতো দস্সনং. পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধীতিআদীসু যথা নীলৱণ্ণযোগতো ৱত্থম্পি নীলমস্স অত্থীতি নীলন্তি ৱুচ্চতি, এৱং গণনৱসেন পৰিযন্তো পৰিচ্ছেদো অস্সা অত্থীতি পৰিযন্তা, উপসম্পন্নসীলে পত্তো অনুপসম্পন্নসীলস্স অৱসানসব্ভাৱতো ৱা পৰিযন্তো অৱসানং অস্সা অত্থীতি পৰিযন্তা. সপৰিযন্তাতি ৱা ৱত্তব্বে সকাৰলোপো কতোতি ৱেদিতব্বো ‘‘দকং দকাসযা পৱিসন্তী’’তি (সং. নি. ৩.৭৮; অ. নি. ৪.৩৩) এত্থ উকাৰলোপো ৱিয. পৰিসুদ্ধভাৱো পাৰিসুদ্ধি, পৰিযন্তা চ সা পাৰিসুদ্ধি চাতি পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধি, পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসঙ্খাতং সীলং পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলং. ৱুত্তপটিপক্খেন ন পৰিযন্তাতি অপৰিযন্তা, নত্থি এতিস্সা পৰিযন্তোতিপি অপৰিযন্তা, ৱুদ্ধো এতিস্সা পৰিযন্তোতিপি অপৰিযন্তা. সমাদানতো পভুতি অখণ্ডিতত্তা খণ্ডিতাপি কতপটিকম্মত্তা চিত্তুপ্পাদমত্তকেনাপি মলেন ৱিৰহিতত্তা চ পৰিসুদ্ধজাতিমণি ৱিয সুধন্তসুপৰিকম্মকতসুৱণ্ণং ৱিয চ পৰিসুদ্ধত্তা অৰিযমগ্গস্স পদট্ঠানভূতা অনূনট্ঠেন পৰিপূণ্ণা. দিট্ঠিযা পহীনত্তা দিট্ঠিপৰামাসেন অগ্গহিতত্তা অপৰামট্ঠা.অযং তে সীলে দোসোতি কেনচি চোদকেন পৰামসিতুং অসক্কুণেয্যত্তা ৱা অপৰামট্ঠা. অৰহত্তফলক্খণে সব্বদৰথপটিপ্পস্সদ্ধিযা পটিপ্পস্সদ্ধি. অনুপসম্পন্নানন্তি অনৱসেসসমাদানৱসেন সীলসম্পদায ভুসং সম্পন্নাতি উপসম্পন্না, ন উপসম্পন্না অনুপসম্পন্না. তেসং অনুপসম্পন্নানং.

পৰিযন্তসিক্খাপদানন্তি এত্থ সিক্খিতব্বট্ঠেন সিক্খা, কোট্ঠাসট্ঠেন পদানি, সিক্খিতব্বকোট্ঠাসানীতি অত্থো. অপিচ সীলে পতিট্ঠিতেন উপৰিপত্তব্বত্তা সব্বে কুসলা ধম্মা সিক্খা, সীলানি তাসং সিক্খানং পতিট্ঠট্ঠেন পদানীতি সিক্খানং পদত্তা সিক্খাপদানি, পৰিযন্তানি সিক্খাপদানি এতেসন্তি পৰিযন্তসিক্খাপদা. তেসং পৰিযন্তসিক্খাপদানং. এত্থ চ দ্ৱে পৰিযন্তা সিক্খাপদপৰিযন্তো চ কালপৰিযন্তো চ. কতমো সিক্খাপদপৰিযন্তো? উপাসকোপাসিকানং যথাসমাদানৱসেন একং ৱা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা চত্তাৰি ৱা পঞ্চ ৱা অট্ঠ ৱা দস ৱা সিক্খাপদানি হোন্তি, সিক্খমানসামণেৰসামণেৰীনং দস সিক্খাপদানি. অযং সিক্খাপদপৰিযন্তো. কতমো কালপৰিযন্তো? উপাসকোপাসিকা দানং দদমানা পৰিৱেসনপৰিযন্তং সীলং সমাদিযন্তি, ৱিহাৰগতা ৱিহাৰপৰিযন্তং সীলং সমাদিযন্তি, একং ৱা দ্ৱে ৱা তযো ৱা ভিয্যো ৱা ৰত্তিন্দিৱানি পৰিচ্ছেদং কত্ৱা সীলং সমাদিযন্তি. অযং কালপৰিযন্তো. ইমেসু দ্ৱীসু পৰিযন্তেসু সিক্খাপদং পৰিযন্তং কত্ৱা সমাদিন্নং সীলং ৱীতিক্কমনেন ৱা মৰণেন ৱা পটিপ্পস্সম্ভতি, কালং পৰিযন্তং কত্ৱা সমাদিন্নং তংতংকালাতিক্কমেন পটিপ্পস্সম্ভতি.

অপৰিযন্তসিক্খাপদানন্তি –

‘‘নৱ কোটিসহস্সানি, অসীতি সতকোটিযো;

পঞ্ঞাস সতসহস্সানি, ছত্তিংস চ পুনাপৰে.

‘‘এতে সংৱৰৱিনযা, সম্বুদ্ধেন পকাসিতা;

পেয্যালমুখেন নিদ্দিট্ঠা, সিক্খা ৱিনযসংৱৰে’’তি. –

এৱং গণনৱসেন পৰিযন্তানম্পি সিক্খাপদানং অনৱসেসসমাদানভাৱৱসেন লাভযসঞাতিঅঙ্গজীৱিতহেতু অদিট্ঠপৰিযন্তভাৱৱসেন উপৰি ৰক্খিতব্বসীলপৰিচ্ছেদাভাৱৱসেন চ নত্থি এতেসং পৰিযন্তোতি অপৰিযন্তানি. অপৰিযন্তানি সিক্খাপদানি এতেসন্তি অপৰিযন্তসিক্খাপদা. তেসং অপৰিযন্তসিক্খাপদানং, ৱুদ্ধপৰিযন্তসিক্খাপদানন্তি ৱা অত্থো.

পুথুজ্জনকল্যাণকানন্তিআদীসু –

‘‘পুথূনং জননাদীহি, কাৰণেহি পুথুজ্জনো;

পুথুজ্জনন্তোগধত্তা, পুথুৱাযং জনো ইতি’’. –

ৱুত্তপুথুজ্জনলক্খণানতিক্কমেপি –

‘‘দুৱে পুথুজ্জনা ৱুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;

অন্ধো পুথুজ্জনো একো, কল্যাণেকো পুথুজ্জনো’’তি. –

ৱুত্তপুথুজ্জনদ্ৱযে কল্যাণধম্মসমাগমেন অন্ধপুথুজ্জনভাৱং অতিক্কম্ম কল্যাণপুথুজ্জনভাৱে ঠিতানং পুথুজ্জনকল্যাণকানং কল্যাণপুথুজ্জনানন্তি ৱুত্তং হোতি. পুথুজ্জনেসু ৱা কল্যাণকানং পুথুজ্জনকল্যাণকানং.

কুসলধম্মে যুত্তানন্তি এত্থ কুসলসদ্দো তাৱ আৰোগ্যানৱজ্জছেকসুখৱিপাকেসু দিস্সতি. অযঞ্হি ‘‘কচ্চি নু ভোতো কুসলং, কচ্চি ভোতো অনাময’’ন্তিআদীসু (জা. ১.১৫.১৪৬; ২.২০.১২৯) আৰোগ্যে দিস্সতি. ‘‘কতমো পন, ভন্তে, কাযসমাচাৰো কুসলো? যো খো, মহাৰাজ, কাযসমাচাৰো অনৱজ্জো’’তি (ম. নি. ২.৩৬১) চ ‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, এতদানুত্তৰিযং যথা ভগৱা ধম্মং দেসেতি কুসলেসু ধম্মেসূ’’তি চ (দী. নি. ৩.১৪৫) এৱমাদীসু অনৱজ্জে. ‘‘কুসলো ত্ৱং ৰথস্স অঙ্গপচ্চঙ্গানং (ম. নি. ২.৮৭), কুসলা নচ্চগীতস্স সিক্খিতা চাতুৰিত্থিযো’’তিআদীসু (জা. ২.২২.৯৪) ছেকে. ‘‘কুসলানং, ভিক্খৱে, ধম্মানং সমাদানহেতু (দী. নি. ৩.৮০). কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা’’তিআদীসু (ধ. স. ৪৩১) সুখৱিপাকে. স্ৱাযমিধ আৰোগ্যেপি অনৱজ্জেপি সুখৱিপাকেপি ৱট্টতি.

ৱচনত্থো পনেত্থ কুচ্ছিতে পাপকে ধম্মে সলযন্তি চলযন্তি কম্পেন্তি ৱিদ্ধংসেন্তীতি কুসলা. কুচ্ছিতেন ৱা আকাৰেন সযন্তি পৱত্তন্তীতি কুসা, তে কুসে লুনন্তি ছিন্দন্তীতি কুসলা. কুচ্ছিতানং ৱা সানতো তনুকৰণতো কুসং ঞাণং. তেন কুসেন লাতব্বা গহেতব্বা পৱত্তেতব্বাতি কুসলা, যথা ৱা কুসা উভযভাগগতং হত্থপ্পদেসং লুনন্তি, এৱমিমেপি উপ্পন্নানুপ্পন্নভাৱেন উভযভাগগতং সংকিলেসপক্খং লুনন্তি, তস্মা কুসা ৱিয লুনন্তীতি কুসলা. অপিচ আৰোগ্যট্ঠেন অনৱজ্জট্ঠেন কোসল্লসম্ভূতট্ঠেন ৱা কুসলা. ইধ পন যস্মা ৱিপস্সনাকুসলমেৱ অধিপ্পেতং, তস্মা সেসে ৱিহায তস্সেৱ দস্সনত্থং ‘‘কুসলধম্মে’’তি একৱচনং কতন্তি ৱেদিতব্বং. ৱিপস্সনাকুসলধম্মে সাতচ্চকিৰিযতায সক্কচ্চকাৰিতায চ যুত্তানন্তি অত্থো.

সেক্খপৰিযন্তে পৰিপূৰকাৰীনন্তি এত্থ তীসু সিক্খাসু জাতাতিপি সেক্খা, সত্তন্নং সেক্খানং এতেতিপি সেক্খা, সযমেৱ সিক্খন্তীতিপি সেক্খা. সোতাপত্তিমগ্গফলসকদাগামিমগ্গফলঅনাগামিমগ্গফলঅৰহত্তমগ্গধম্মা. তে সেক্খা ধম্মা পৰিযন্তে অৱসানে এতস্স, তে ৱা সেক্খা ধম্মা পৰিযন্তো পৰিচ্ছেদো এতস্সাতি সেক্খপৰিযন্তো. তস্মিং সেক্খপৰিযন্তে ধম্মেতি সম্বন্ধো. পৰিপূৰং পৰিপুণ্ণতং কৰোন্তীতি পৰিপূৰকাৰিনো, পৰিপূৰকাৰো পৰিপূৰকিৰিযা এতেসং অত্থীতি ৱা পৰিপূৰকাৰিনো. তেসং সোতাপত্তিমগ্গস্স পুব্বভাগভূতে সেক্খপৰিযন্তে পটিপদাধম্মে ৱিপস্সনাপাৰিপূৰিযা পৰিপূৰকাৰীনং. কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খানন্তি এত্থ কাযেতি সৰীৰে. সৰীৰঞ্হি অসুচিসঞ্চযতো কুচ্ছিতানঞ্চ কেসাদীনং চক্খুৰোগাদীনঞ্চ ৰোগসতানং আযভূতত্তা কাযোতি ৱুচ্চতি. জীৱিতেতি জীৱিতিন্দ্ৰিযে. তঞ্হি জীৱন্তি তেনাতি জীৱিতন্তি ৱুচ্চতি. নত্থি এতেসং অপেক্খাতি অনপেক্খা, নিস্সিনেহাতি অত্থো. তেসং তস্মিং কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খানং.

ইদানি তেসং তেসু অনপেক্খত্তস্স কাৰণং দস্সেন্তো পৰিচ্চত্তজীৱিতানন্তি আহ. ভগৱতো আচৰিযস্স ৱা সকজীৱিতপৰিচ্চাগেনেৱ হি তে কিলমমানেপি কাযে ৱিনস্সমানেপি জীৱিতে অনপেক্খা হোন্তীতি. সত্তন্নং সেক্খানন্তি সিক্খন্তীতি সেক্খাতি লদ্ধনামানং সোতাপত্তিমগ্গট্ঠাদীনং সত্তন্নং অৰিযপুগ্গলানং. তথাগতসাৱকানন্তি তথাগতস্স সাৱকানং. অট্ঠপি হি অৰিযপুগ্গলা সৱনন্তে অৰিযায জাতিযা জাতত্তা ভগৱতো দেসনং অনুসিট্ঠিং অৱেচ্চপ্পসাদযোগেন সক্কচ্চং সুণন্তীতি সাৱকা. তেসুপি অৰহত্তফলট্ঠেযেৱ ৱিসেসেত্ৱা দস্সেন্তো খীণাসৱানন্তি আহ, অৰহত্তমগ্গঞাণেন পৰিক্খীণসব্বাসৱানন্তি অত্থো. পচ্চেকবুদ্ধানন্তি তং তং কাৰণং পটিচ্চ একোৱ অনাচৰিযকো চতুসচ্চং বুজ্ঝিতৱাতি পচ্চেকবুদ্ধো. তাদিসানং পচ্চেকবুদ্ধানং.

তথাগতানন্তি এত্থ অট্ঠহি কাৰণেহি ভগৱা তথাগতো – তথা আগতোতি তথাগতো, তথা গতোতি তথাগতো, তথলক্খণং আগতোতি তথাগতো, তথধম্মে যাথাৱতো অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো, তথদস্সিতায তথাগতো, তথৱাদিতায তথাগতো, তথা কাৰিতায তথাগতো, অভিভৱনট্ঠেন তথাগতো.

কথং ভগৱা তথা আগতোতি তথাগতো? যথা সব্বলোকহিতায উস্সুক্কমাপন্না পুৰিমকা সম্মাসম্বুদ্ধা আগতা. কিং ৱুত্তং হোতি? যেনাভিনীহাৰেন পুৰিমকা ভগৱন্তো আগতা, তেনেৱ অম্হাকম্পি ভগৱা আগতো. অথ ৱা যথা পুৰিমকা ভগৱন্তো দানসীলনেক্খম্মপঞ্ঞাৱীৰিযখন্তিসচ্চাধিট্ঠানমেত্তুপেক্খাসঙ্খাতা দস পাৰমিযো, দস উপপাৰমিযো, দস পৰমত্থপাৰমিযোতি সমতিংস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা অঙ্গপৰিচ্চাগং নযনধনৰজ্জপুত্তদাৰপৰিচ্চাগন্তি ইমে পঞ্চ মহাপৰিচ্চাগে পৰিচ্চজিত্ৱা, পুব্বযোগপুব্বচৰিযধম্মক্খানঞাতত্থচৰিযাদযো পূৰেত্ৱা বুদ্ধিচৰিযায কোটিং পত্ৱা আগতা, তথা অম্হাকম্পি ভগৱা আগতো. যথা চ পুৰিমকা ভগৱন্তো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে চত্তাৰো সম্মপ্পধানে চত্তাৰো ইদ্ধিপাদে পঞ্চিন্দ্ৰিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গে অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেত্ৱা ব্ৰূহেত্ৱা আগতা, তথা অম্হাকম্পি ভগৱা আগতোতি তথাগতো.

‘‘যথেৱ দীপঙ্কৰবুদ্ধআদযো, সব্বঞ্ঞুভাৱং মুনযো ইধাগতা;

তথা অযং সক্যমুনীপি আগতো, তথাগতো ৱুচ্চতি তেন চক্খুমা’’তি.

কথং তথা গতোতি তথাগতো? যথা সম্পতিজাতা পুৰিমকা ভগৱন্তো গতা. কথঞ্চ তে গতা? তে হি সম্পতিজাতা সমেহি পাদেহি পথৱিযং পতিট্ঠায উত্তৰেনমুখা সত্তপদৱীতিহাৰেন গতা. যথাহ ‘‘সম্পতিজাতো, আনন্দ, বোধিসত্তো সমেহি পাদেহি পথৱিযং পতিট্ঠহিত্ৱা উত্তৰাভিমুখো সত্তপদৱীতিহাৰেন গচ্ছতি সেতম্হি ছত্তে অনুধাৰযমানে, সব্বা চ দিসা অনুৱিলোকেতি, আসভিঞ্চ ৱাচং ভাসতি ‘অগ্গোহমস্মি লোকস্স, জেট্ঠোহমস্মি লোকস্স, সেট্ঠোহমস্মি লোকস্স, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি (ম. নি. ৩.২০৭; দী. নি. ২.৩১). তঞ্চস্স গমনং তথং অহোসি অৱিতথং অনেকেসং ৱিসেসাধিগমানং পুব্বনিমিত্তভাৱেন. যঞ্হি সো সম্পতিজাতো সমেহি পাদেহি পতিট্ঠহি, ইদমস্স চতুৰিদ্ধিপাদপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, উত্তৰমুখভাৱো পনস্স সব্বলোকুত্তৰভাৱস্স পুব্বনিমিত্তং, সত্তপদৱীতিহাৰো সত্তবোজ্ঝঙ্গৰতনপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, ‘‘সুৱণ্ণদণ্ডা ৱীতিপতন্তি চামৰা’’তি (সু. নি. ৬৯৩) এত্থ ৱুত্তচামৰুক্খেপো পন সব্বতিত্থিযনিম্মথনস্স পুব্বনিমিত্তং, সেতচ্ছত্তধাৰণং অৰহত্তফলৱিমুত্তিৱৰৱিমলসেতচ্ছত্তপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, সব্বাদিসানুৱিলোকনং সব্বঞ্ঞুতানাৱৰণঞাণপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, আসভিৱাচাভাসনং পন অপ্পটিৱত্তিযৱৰধম্মচক্কপ্পৱত্তনস্স পুব্বনিমিত্তং. তথাযং ভগৱাপি গতো. তঞ্চস্স গমনং তথং অহোসি অৱিতথং তেসংযেৱ ৱিসেসাধিগমানং পুব্বনিমিত্তভাৱেন. তেনাহু পোৰাণা –

‘‘মুহুত্তজাতোৱ গৱংপতী যথা, সমেহি পাদেহি ফুসী ৱসুন্ধৰং;

সো ৱিক্কমী সত্ত পদানি গোতমো, সেতঞ্চ ছত্তং অনুধাৰযুং মৰূ.

‘‘গন্ত্ৱান সো সত্ত পদানি গোতমো, দিসা ৱিলোকেসি সমা সমন্ততো;

অট্ঠঙ্গুপেতং গিৰমব্ভুদীৰযি, সীহো যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতো’’তি.

এৱং তথা গতোতি তথাগতো.

অথ ৱা যথা পুৰিমকা ভগৱন্তো, অযম্পি ভগৱা তথেৱ নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দং…পে… পঠমজ্ঝানেন নীৱৰণে…পে… অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞং…পে… অৰহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসে পহায গতো. এৱম্পি তথা গতোতি তথাগতো.

কথং তথলক্খণং আগতোতি তথাগতো? পথৱীধাতুযা কক্খড়ত্তলক্খণং তথং অৱিতথং, আপোধাতুযা পগ্ঘৰণলক্খণং, তেজোধাতুযা উণ্হত্তলক্খণং, ৱাযোধাতুযা ৱিত্থম্ভনলক্খণং, আকাসধাতুযা অসম্ফুট্ঠলক্খণং, ৱিঞ্ঞাণধাতুযা ৱিজাননলক্খণং.

ৰূপস্স ৰুপ্পনলক্খণং, ৱেদনায ৱেদযিতলক্খণং, সঞ্ঞায সঞ্জাননলক্খণং, সঙ্খাৰানং অভিসঙ্খৰণলক্খণং, ৱিঞ্ঞাণস্স ৱিজাননলক্খণং.

ৱিতক্কস্স অভিনিৰোপনলক্খণং, ৱিচাৰস্স অনুমজ্জনলক্খণং, পীতিযা ফৰণলক্খণং, সুখস্স সাতলক্খণং, চিত্তেকগ্গতায অৱিক্খেপলক্খণং, ফস্সস্স ফুসনলক্খণং.

সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অধিমোক্খলক্খণং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স পগ্গহলক্খণং, সতিন্দ্ৰিযস্স উপট্ঠানলক্খণং, সমাধিন্দ্ৰিযস্স অৱিক্খেপলক্খণং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স পজাননলক্খণং.

সদ্ধাবলস্স অস্সদ্ধিযে অকম্পিযলক্খণং, ৱীৰিযবলস্স কোসজ্জে, সতিবলস্স মুট্ঠস্সচ্চে, সমাধিবলস্স উদ্ধচ্চে, পঞ্ঞাবলস্স অৱিজ্জায অকম্পিযলক্খণং.

সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপট্ঠানলক্খণং, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স পৱিচযলক্খণং, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স পগ্গহলক্খণং, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ফৰণলক্খণং, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপসমলক্খণং, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স অৱিক্খেপলক্খণং, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স পটিসঙ্খানলক্খণং.

সম্মাদিট্ঠিযা দস্সনলক্খণং, সম্মাসঙ্কপ্পস্স অভিনিৰোপনলক্খণং, সম্মাৱাচায পৰিগ্গহলক্খণং, সম্মাকম্মন্তস্স সমুট্ঠানলক্খণং, সম্মাআজীৱস্স ৱোদানলক্খণং, সম্মাৱাযামস্স পগ্গহলক্খণং, সম্মাসতিযা উপট্ঠানলক্খণং, সম্মাসমাধিস্স অৱিক্খেপলক্খণং.

অৱিজ্জায অঞ্ঞাণলক্খণং, সঙ্খাৰানং চেতনালক্খণং, ৱিঞ্ঞাণস্স ৱিজাননলক্খণং, নামস্স নমনলক্খণং, ৰূপস্স ৰুপ্পনলক্খণং, সড়াযতনস্স আযতনলক্খণং, ফস্সস্স ফুসনলক্খণং, ৱেদনায ৱেদযিতলক্খণং, তণ্হায হেতুলক্খণং, উপাদানস্স গহণলক্খণং, ভৱস্স আযূহনলক্খণং, জাতিযা নিব্বত্তিলক্খণং, জৰায জীৰণলক্খণং, মৰণস্স চুতিলক্খণং.

ধাতূনং সুঞ্ঞতালক্খণং, আযতনানং আযতনলক্খণং, সতিপট্ঠানানং উপট্ঠানলক্খণং, সম্মপ্পধানানং পদহনলক্খণং, ইদ্ধিপাদানং ইজ্ঝনলক্খণং, ইন্দ্ৰিযানং অধিপতিলক্খণং, বলানং অকম্পিযলক্খণং, বোজ্ঝঙ্গানং নিয্যানলক্খণং, মগ্গস্স হেতুলক্খণং.

সচ্চানং তথলক্খণং, সমথস্স অৱিক্খেপলক্খণং, ৱিপস্সনায অনুপস্সনালক্খণং, সমথৱিপস্সনানং একৰসলক্খণং, যুগনদ্ধানং অনতিৱত্তনলক্খণং.

সীলৱিসুদ্ধিযা সংৱৰলক্খণং, চিত্তৱিসুদ্ধিযা অৱিক্খেপলক্খণং, দিট্ঠিৱিসুদ্ধিযা দস্সনলক্খণং.

খযে ঞাণস্স সমুচ্ছেদলক্খণং, অনুপ্পাদে ঞাণস্স পস্সদ্ধিলক্খণং.

ছন্দস্স মূললক্খণং, মনসিকাৰস্স সমুট্ঠানলক্খণং, ফস্সস্স সমোধানলক্খণং, ৱেদনায সমোসৰণলক্খণং, সমাধিস্স পমুখলক্খণং, সতিযা আধিপতেয্যলক্খণং, পঞ্ঞায ততুত্তৰিলক্খণং, ৱিমুত্তিযা সাৰলক্খণং, অমতোগধস্স নিব্বানস্স পৰিযোসানলক্খণং তথং অৱিতথং. এতং তথলক্খণং ঞাণগতিযা আগতো অৱিৰজ্ঝিত্ৱা পত্তো অনুপ্পত্তোতি তথাগতো. এৱং তথলক্খণং আগতোতি তথাগতো.

কথং তথধম্মে যাথাৱতো অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো? তথধম্মা নাম চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি. যথাহ – ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, তথানি অৱিতথানি অনঞ্ঞথানি. কতমানি চত্তাৰি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি, ভিক্খৱে, তথমেতং অৱিতথমেতং অনঞ্ঞথমেত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১০৯০) ৱিত্থাৰো. তানি চ ভগৱা অভিসম্বুদ্ধোতি তথানং অভিসম্বুদ্ধত্তা তথাগতোতি ৱুচ্চতি. অভিসম্বোধত্থো হি এত্থ গতসদ্দো.

অপিচ জৰামৰণস্স জাতিপচ্চযসম্ভূতসমুদাগতট্ঠো তথো অৱিতথো অনঞ্ঞথো…পে… সঙ্খাৰানং অৱিজ্জাপচ্চযসম্ভূতসমুদাগতট্ঠো তথো অৱিতথো অনঞ্ঞথো. তথা অৱিজ্জায সঙ্খাৰানং পচ্চযট্ঠো তথো অৱিতথো অনঞ্ঞথো…পে… জাতিযা জৰামৰণস্স পচ্চযট্ঠো তথো অৱিতথো অনঞ্ঞথো. তং সব্বং ভগৱা অভিসম্বুদ্ধো. তস্মাপি তথানং অভিসম্বুদ্ধত্তা তথাগতো. এৱং তথধম্মে যাথাৱতো অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো.

কথং তথদস্সিতায তথাগতো? ভগৱা যং সদেৱকে লোকে…পে… সদেৱমনুস্সায অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু অপৰিমাণানং সত্তানং চক্খুদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছন্তং ৰূপাৰম্মণং নাম অত্থি, তং সব্বাকাৰেন জানাতি পস্সতি. এৱং জানতা পস্সতা চ তেন তং ইট্ঠানিট্ঠাদিৱসেন ৱা দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতেসু লব্ভমানকপদৱসেন ৱা ‘‘কতমং তং ৰূপং ৰূপাযতনং? যং ৰূপং চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায ৱণ্ণনিভা সনিদস্সনং সপ্পটিঘং নীলং পীতক’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ৬১৬) নযেন অনেকেহি নামেহি তেৰসহি ৱাৰেহি দ্ৱিপঞ্ঞাসায নযেহি ৱিভজ্জমানং তথমেৱ হোতি, ৱিতথং নত্থি. এস নযো সোতদ্ৱাৰাদীসুপি আপাথমাগচ্ছন্তেসু সদ্দাদীসু. ৱুত্তম্পি চেতং ভগৱতা ‘‘যং, ভিক্খৱে, সদেৱকস্স লোকস্স…পে… সদেৱমনুস্সায দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং পত্তং পৰিযেসিতং অনুৱিচৰিতং মনসা, তমহং জানামি, তমহং অব্ভঞ্ঞাসিং, তং তথাগতস্স ৱিদিতং, তং তথাগতো ন উপট্ঠাসী’’তি (অ. নি. ৪.২৪). এৱং তথদস্সিতায তথাগতো. তত্থ তথদস্সীঅত্থে তথাগতোতি পদসম্ভৱো ৱেদিতব্বো.

কথং তথৱাদিতায তথাগতো? যং ৰত্তিং ভগৱা বোধিমণ্ডে অপৰাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নো চতুন্নং মাৰানং মত্থকং মদ্দিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, যঞ্চ ৰত্তিং যমকসালানমন্তৰে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযি, এত্থন্তৰে পঞ্চচত্তালীসৱস্সপৰিমাণে কালে পঠমবোধিযাপি মজ্ঝিমবোধিযাপি পচ্ছিমবোধিযাপি যং ভগৱতা ভাসিতং সুত্তং গেয্যং…পে… ৱেদল্লং, তং সব্বং অত্থতো চ ব্যঞ্জনতো চ অনৱজ্জং অনুপৱজ্জং অনূনমনধিকং সব্বাকাৰপৰিপুণ্ণং ৰাগমদনিম্মদনং দোসমোহমদনিম্মদনং, নত্থি তত্থ ৱালগ্গমত্তম্পি পক্খলিতং, সব্বং তং একমুদ্দিকায লঞ্ছিতং ৱিয, একনাড়িকায মিতং ৱিয, একতুলায তুলিতং ৱিয, চ তথমেৱ হোতি. যথাহ ‘‘যঞ্চ, চুন্দ, ৰত্তিং তথাগতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ ৰত্তিং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতি, যং এতস্মিং অন্তৰে ভাসতি লপতি নিদ্দিসতি, সব্বং তং তথমেৱ হোতি, নো অঞ্ঞথা. তস্মা ‘তথাগতো’তি ৱুচ্চতী’’তি (দী. নি. ৩.১৮৮). গদঅত্থো হি এত্থ গতসদ্দো. এৱং তথৱাদিতায তথাগতো.

অপিচ আগদনং আগদো, ৱচনন্তি অত্থো. তথো অৱিপৰীতো আগদো অস্সাতি দকাৰস্স তকাৰং কত্ৱা তথাগতোতি এৱমেতস্মিং অত্থে পদসিদ্ধি ৱেদিতব্বা.

কথং তথাকাৰিতায তথাগতো? ভগৱতো হি ৱাচায কাযো অনুলোমেতি, কাযস্সাপি ৱাচা, তস্মা যথাৱাদী তথাকাৰী যথাকাৰী তথাৱাদী চ হোতি. এৱংভূতস্স চস্স যথা ৱাচা, কাযোপি তথা গতো পৱত্তোতি অত্থো. যথা চ কাযো, ৱাচাপি তথা গতা পৱত্তাতি তথাগতো. তেনেৱাহ – ‘‘যথাৱাদী, ভিক্খৱে, তথাগতো তথাকাৰী, যথাকাৰী তথাৱাদী. ইতি যথাৱাদী তথাকাৰী, যথাকাৰী তথাৱাদী. তস্মা ‘তথাগতো’তি ৱুচ্চতী’’তি. এৱং তথাকাৰিতায তথাগতো.

কথং অভিভৱনট্ঠেন তথাগতো? উপৰি ভৱগ্গং হেট্ঠা অৱীচিং পৰিযন্তং কত্ৱা তিৰিযং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু সব্বসত্তে অভিভৱতি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনেন, ন তস্স তুলা ৱা পমাণং ৱা অত্থি, অতুলো অপ্পমেয্যো অনুত্তৰো ৰাজাধিৰাজা দেৱানং অতিদেৱো সক্কানং অতিসক্কো ব্ৰহ্মানং অতিব্ৰহ্মা. তেনাহ – ‘‘সদেৱকে, ভিক্খৱে, লোকে…পে… সদেৱমনুস্সায তথাগতো অভিভূ অনভিভূতো অঞ্ঞদত্থু দসো ৱসৱত্তী. তস্মা ‘তথাগতো’তি ৱুচ্চতী’’তি (অ. নি. ৪.২৩).

তত্থেৱং পদসিদ্ধি ৱেদিতব্বা – অগদো ৱিয অগদো. কো পনেস? দেসনাৱিলাসো চেৱ পুঞ্ঞুস্সযো চ. তেন হেস মহানুভাৱো ভিসক্কো দিব্বাগদেন সপ্পে ৱিয সব্বপৰপ্পৱাদিনো সদেৱকঞ্চ লোকং অভিভৱতি. ইতি সব্বলোকাভিভৱনে তথো অৱিপৰীতো দেসনাৱিলাসমযো চেৱ পুঞ্ঞমযো চ অগদো অস্সাতি দকাৰস্স তকাৰং কত্ৱা তথাগতোতি ৱেদিতব্বো. এৱং অভিভৱনট্ঠেন তথাগতো.

অপিচ তথায গতোতিপি তথাগতো, তথং গতোতিপি তথাগতোতি. গতোতি অৱগতো অতীতো পত্তো পটিপন্নোতি অত্থো. তত্থ সকলং লোকং তীৰণপৰিঞ্ঞায তথায গতো অৱগতোতি তথাগতো, লোকসমুদযং পহানপৰিঞ্ঞায তথায গতো অতীতোতি তথাগতো, লোকনিৰোধং সচ্ছিকিৰিযায তথায গতো পত্তোতি তথাগতো, লোকনিৰোধগামিনিপটিপদং তথং গতো পটিপন্নোতি তথাগতো. তেন যং ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘লোকো, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো, লোকস্মা তথাগতো ৱিসংযুত্তো. লোকসমুদযো, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো, লোকসমুদযো তথাগতস্স পহীনো. লোকনিৰোধো, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো লোকনিৰোধো তথাগতস্স সচ্ছিকতো. লোকনিৰোধগামিনী পটিপদা, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা, লোকনিৰোধগামিনীপটিপদা তথাগতস্স ভাৱিতা. যং, ভিক্খৱে, সদেৱকস্স লোকস্স…পে… অনুৱিচৰিতং মনসা, সব্বং তং তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধং. তস্মা ‘তথাগতো’তি ৱুচ্চতী’’তি (অ. নি. ৪.২৩). তস্স এৱম্পি অত্থো ৱেদিতব্বো. ইদম্পি চ তথাগতস্স তথাগতভাৱদীপনে মুখমত্তমেৱ. সব্বাকাৰেন পন তথাগতোৱ তথাগতস্স তথাগতভাৱং ৱণ্ণেয্য. যস্মা পন সব্ববুদ্ধা তথাগতগুণেনাপি সমসমা, তস্মা সব্বেসং ৱসেন তথাগতানন্তি আহ.

অৰহন্তানন্তি কিলেসেহি আৰকত্তা, অৰীনং অৰানঞ্চ হতত্তা, পচ্চযাদীনং অৰহত্তা, পাপকৰণে ৰহাভাৱা তথাগতো অৰহং. আৰকা হি সো সব্বকিলেসেহি সুৱিদূৰৱিদূৰে ঠিতো মগ্গেন সৱাসনানং কিলেসানং পহীনত্তাতি অৰহং.

সো ততো আৰকা নাম, যস্স যেনাসমঙ্গিতা;

অসমঙ্গী চ দোসেহি, নাথো তেনাৰহং মতো.

তে চানেন কিলেসাৰযো মগ্গেন হতাতি অৰীনং হতত্তাপি অৰহং.

যস্মা ৰাগাদিসঙ্খাতা, সব্বেপি অৰযো হতা;

পঞ্ঞাসত্থেন নাথেন, তস্মাপি অৰহং মতো.

যঞ্চেতং অৱিজ্জাভৱতণ্হামযনাভিপুঞ্ঞাদিঅভিসঙ্খাৰানং জৰামৰণনেমি আসৱসমুদযমযেন অক্খেন ৱিজ্ঝিত্ৱা তিভৱৰথে সমাযোজিতং অনাদিকালপ্পৱত্তং সংসাৰচক্কং, তস্সানেন বোধিমণ্ডে ৱীৰিযপাদেহি সীলপথৱিযং পতিট্ঠায সদ্ধাহত্থেন কম্মক্খযকৰং ঞাণফৰসুং গহেত্ৱা সব্বে অৰা হতাতি অৰানং হতত্তাপি অৰহং.

অৰা সংসাৰচক্কস্স, হতা ঞাণাসিনা যতো;

লোকনাথেন তেনেস, অৰহন্তি পৱুচ্চতি.

অগ্গদক্খিণেয্যত্তা চ চীৱৰাদিপচ্চযে অৰহতি পূজাৱিসেসঞ্চ. তেনেৱ চ উপ্পন্নে তথাগতে যে কেচি মহেসক্খা দেৱমনুস্সা, ন তে অঞ্ঞত্থ পূজং কৰোন্তি. তথা হি ব্ৰহ্মা সহম্পতি সিনেৰুমত্তেন ৰতনদামেন তথাগতং পূজেসি, যথাবলঞ্চ অঞ্ঞে দেৱা মনুস্সা চ বিম্বিসাৰকোসলৰাজাদযো. পৰিনিব্বুতম্পি চ ভগৱন্তং উদ্দিস্স ছন্নৱুতিকোটিধনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা অসোকমহাৰাজা সকলজম্বুদীপে চতুৰাসীতি ৱিহাৰসহস্সানি পতিট্ঠাপেসি, কো পন ৱাদো অঞ্ঞেসং পূজাৱিসেসানন্তি পচ্চযাদীনং অৰহত্তাপি অৰহং.

পূজাৱিসেসং সহ পচ্চযেহি, যস্মা অযং অৰহতি লোকনাথো;

অত্থানুৰূপং অৰহন্তি লোকে, তস্মা জিনো অৰহতি নামমেতং.

যথা চ লোকে যে কেচি পণ্ডিতমানিনো বালা অসিলোকভযেন ৰহো পাপং কৰোন্তি, এৱমেস ন কদাচি কৰোতীতি পাপকৰণে ৰহাভাৱতোপি অৰহং.

যস্মা নত্থি ৰহো নাম, পাপকম্মেসু তাদিনো;

ৰহাভাৱেন তেনেস, অৰহং ইতি ৱিস্সুতো.

এৱং সব্বথাপি –

আৰকত্তা হতত্তা চ, কিলেসাৰীন সো মুনি;

হতসংসাৰচক্কাৰো, পচ্চযাদীন চাৰহো;

ন ৰহো কৰোতি পাপানি, অৰহং তেন ৱুচ্চতীতি.

যস্মা পন সব্ববুদ্ধা অৰহত্তগুণেনাপি সমসমা, তস্মা সব্বেসং ৱসেন ‘‘অৰহন্তান’’ন্তি আহ.

সম্মাসম্বুদ্ধানন্তি সম্মা সামঞ্চ সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধো. তথা হেস সব্বধম্মে সম্মা সম্বুদ্ধো, অভিঞ্ঞেয্যে ধম্মে অভিঞ্ঞেয্যতো বুদ্ধো, পৰিঞ্ঞেয্যে ধম্মে পৰিঞ্ঞেয্যতো, পহাতব্বে ধম্মে পহাতব্বতো, সচ্ছিকাতব্বে ধম্মে সচ্ছিকাতব্বতো, ভাৱেতব্বে ধম্মে ভাৱেতব্বতো. তেনেৱাহ –

‘‘অভিঞ্ঞেয্যং অভিঞ্ঞাতং, ভাৱেতব্বঞ্চ ভাৱিতং;

পহাতব্বং পহীনং মে, তস্মা বুদ্ধোস্মি ব্ৰাহ্মণা’’তি. (ম. নি. ২.৩৯৯; সু. নি. ৫৬৩);

অথ ৱা চক্খু দুক্খসচ্চং, তস্স মূলকাৰণভাৱেন সমুট্ঠাপিকা পুৰিমতণ্হা সমুদযসচ্চং, উভিন্নং অপ্পৱত্তি নিৰোধসচ্চং, নিৰোধপ্পজাননা পটিপদা মগ্গসচ্চন্তি এৱং একেকপদুদ্ধাৰেনাপি সব্বধম্মে সম্মা সামঞ্চ বুদ্ধো. এস নযো সোতঘানজিৱ্হাকাযমনেসু. এতেনেৱ নযেন ৰূপাদীনি ছ আযতনানি, চক্খুৱিঞ্ঞাণাদযো ছ ৱিঞ্ঞাণকাযা, চক্খুসম্ফস্সাদযো ছ ফস্সা, চক্খুসম্ফস্সজাদযো ছ ৱেদনা, ৰূপসঞ্ঞাদযো ছ সঞ্ঞা, ৰূপসঞ্চেতনাদযো ছ চেতনা, ৰূপতণ্হাদযো ছ তণ্হাকাযা, ৰূপৱিতক্কাদযো ছ ৱিতক্কা, ৰূপৱিচাৰাদযো ছ ৱিচাৰা, ৰূপক্খন্ধাদযো পঞ্চক্খন্ধা, দস কসিণানি, দস অনুস্সতিযো, উদ্ধুমাতকসঞ্ঞাদিৱসেন দস সঞ্ঞা, কেসাদযো দ্ৱত্তিংসাকাৰা, দ্ৱাদসাযতনানি, অট্ঠাৰস ধাতুযো, কামভৱাদযো নৱ ভৱা, পঠমাদীনি চত্তাৰি ঝানানি, মেত্তাভাৱনাদযো চতস্সো অপ্পমঞ্ঞা, চতস্সো অৰূপসমাপত্তিযো, পটিলোমতো জৰামৰণাদীনি, অনুলোমতো অৱিজ্জাদীনি পটিচ্চসমুপ্পাদঙ্গানি চ যোজেতব্বানি. তত্ৰাযং একপদযোজনা – জৰামৰণং দুক্খসচ্চং, জাতি সমুদযসচ্চং, উভিন্নং নিস্সৰণং নিৰোধসচ্চং, নিৰোধপ্পজাননা পটিপদা মগ্গসচ্চন্তি এৱং একেকপদুদ্ধাৰেন সব্বধম্মে সম্মা সামঞ্চ বুদ্ধো অনুবুদ্ধো পটিৱিদ্ধো. যং ৱা পন কিঞ্চি অত্থি নেয্যং নাম, সব্বস্স সম্মা সম্বুদ্ধত্তা ৱিমোক্খন্তিকঞাণৱসেন সম্মাসম্বুদ্ধো. তস্স পন ৱিভাগো উপৰি আৱি ভৱিস্সতীতি. যস্মা পন সব্ববুদ্ধা সম্মাসম্বুদ্ধগুণেনাপি সমসমা, তস্মা সব্বেসং ৱসেন ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধান’’ন্তি আহ.

৩৮. ইদানি পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিঅপৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলদ্ৱযে একেকমেৱ সীলং পঞ্চধা ভিন্দিত্ৱা দস্সেতুং অত্থি সীলং পৰিযন্তং, অত্থি সীলং অপৰিযন্তন্তিআদিমাহ. ইতৰেসু পন তীসু সীলেসু তথাৱিধো ভেদো নত্থীতি. তত্থ লাভপৰিযন্তন্তি লাভেন পৰিযন্তো ভেদো এতস্সাতি লাভপৰিযন্তং. এৱং সেসানিপি. যসোতি পনেত্থ পৰিৱাৰো. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. একচ্চোতি একো. লাভহেতূতি লাভোযেৱ হেতু লাভহেতু, তস্মা লাভহেতুতোতি ৱুত্তং হোতি. হেত্ৱত্থে নিস্সক্কৱচনং. ‘‘লাভপচ্চযা লাভকাৰণা’’তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. হেতুমেৱ হি পটিচ্চ এতং ফলমেতীতি পচ্চযোতি চ, ফলুপ্পত্তিং কাৰযতীতি কাৰণন্তি চ ৱুচ্চতি.

যথাসমাদিন্নন্তি যং যং সমাদিন্নং গহিতং. ৱীতিক্কমতীতি অজ্ঝাচৰতি. এৱৰূপানীতি এৱংসভাৱানি, ৱুত্তপ্পকাৰানীতি অধিপ্পাযো. সীলানীতি গহট্ঠসীলানি ৱা হোন্তু পব্বজিতসীলানি ৱা, যেসং আদিম্হি ৱা অন্তে ৱা একং ভিন্নং, তানি পৰিযন্তে ছিন্নসাটকো ৱিয খণ্ডানি. যেসং ৱেমজ্ঝে একং ভিন্নং, তানি মজ্ঝে ৱিনিৱিদ্ধসাটকো ৱিয ছিদ্দানি. যেসং পটিপাটিযা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা ভিন্নানি, তানি পিট্ঠিযা ৱা কুচ্ছিযা ৱা উট্ঠিতেন দীঘৱট্টাদিসণ্ঠানেন ৱিসভাগৱণ্ণেন কাড়ৰত্তাদীনং অঞ্ঞতৰসৰীৰৱণ্ণা গাৱী ৱিয সবলানি. যেসং অন্তৰন্তৰা একেকানি ভিন্নানি, তানি অন্তৰন্তৰা ৱিসভাগৱণ্ণবিন্দুৱিচিত্ৰা গাৱী ৱিয কম্মাসানি. অৱিসেসেন ৱা সব্বানিপি সত্তৱিধেন মেথুনসংযোগেন কোধূপনাহাদীহি চ পাপধম্মেহি উপহতত্তা খণ্ডানি ছিদ্দানি সবলানি কম্মাসানীতি. তানিযেৱ তণ্হাদাসব্যতো মোচেত্ৱা ভুজিস্সভাৱাকৰণেন ন ভুজিস্সানি. বুদ্ধাদীহি ৱিঞ্ঞূহি ন পসত্থত্তা ন ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি. তণ্হাদিট্ঠীহি পৰামট্ঠত্তা, কেনচি ৱা ‘‘অযং তে সীলেসু দোসো’’তি পৰামট্ঠুং সক্কুণেয্যতায পৰামট্ঠানি. উপচাৰসমাধিং অপ্পনাসমাধিং ৱা, অথ ৱা মগ্গসমাধিং ফলসমাধিং ৱা ন সংৱত্তযন্তীতি অসমাধিসংৱত্তনিকানি. ন সমাধিসংৱত্তনিকানীতিপি পাঠো.

কেচি পন ‘‘খণ্ডানীতি কুসলানং ধম্মানং অপ্পতিট্ঠাভূতত্তা, ছিদ্দানীতিপি এৱং. সবলানীতি ৱিৱণ্ণকৰণত্তা, কম্মাসানীতিপি এৱং. ন ভুজিস্সানীতি তণ্হাদাসব্যং গতত্তা. ন ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানীতি কুসলেহি গৰহিতত্তা. পৰামট্ঠানীতি তণ্হায গহিতত্তা. অসমাধিসংৱত্তনিকানীতি ৱিপ্পটিসাৰৱত্থুভূতত্তা’’তি এৱমত্থং ৱণ্ণযন্তি.

ন অৱিপ্পটিসাৰৱত্থুকানীতি ৱিপ্পটিসাৰাৱহত্তা অৱিপ্পটিসাৰস্স পতিট্ঠা ন হোন্তীতি অত্থো. ন পামোজ্জৱত্থুকানীতি অৱিপ্পটিসাৰজায দুব্বলপীতিযা ন ৱত্থুভূতানি তস্সা অনাৱহত্তা. এৱং সেসেসুপি যোজনা কাতব্বা. ন পীতিৱত্থুকানীতি দুব্বলপীতিজায বলৱপীতিযা ন ৱত্থুভূতানি. ন পস্সদ্ধিৱত্থুকানীতি বলৱপীতিজায কাযচিত্তপস্সদ্ধিযা ন ৱত্থুভূতানি. ন সুখৱত্থুকানীতি পস্সদ্ধিজস্স কাযিকচেতসিকসুখস্স ন ৱত্থুভূতানি. ন সমাধিৱত্থুকানীতি সুখজস্স সমাধিস্স ন ৱত্থুভূতানি. ন যথাভূতঞাণদস্সনৱত্থুকানীতি সমাধিপদট্ঠানস্স যথাভূতঞাণদস্সনস্স ন ৱত্থুভূতানি.

ন একন্তনিব্বিদাযাতিআদীসু ন-কাৰমেৱ আহৰিত্ৱা ‘‘ন ৱিৰাগাযা’’তিআদিনা নযেন সেসপদেহিপি যোজেতব্বং. ন ৱিৰাগাযাতিআদীসু সনকাৰো ৱা পাঠো. তত্থ একন্তনিব্বিদাযাতি একন্তেন ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থায ন সংৱত্তন্তীতি সম্বন্ধো. এৱং সেসেসুপি যোজেতব্বং. ৱিৰাগাযাতি ৱট্টে ৱিৰজ্জনত্থায. নিৰোধাযাতি ৱট্টস্স নিৰোধনত্থায. উপসমাযাতি নিৰোধিতস্স পুন অনুপ্পত্তিৱসেন ৱট্টস্স উপসমনত্থায. অভিঞ্ঞাযাতি ৱট্টস্স অভিজাননত্থায. সম্বোধাযাতি কিলেসনিদ্দাৱিগমেন ৱট্টতো পবুজ্ঝনত্থায. নিব্বানাযাতি অমতনিব্বানত্থায.

যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমাযাতি যথাসমাদিন্নস্স সিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমনত্থায. ৱিভত্তিৱিপল্লাসৱসেন পনেত্থ উপযোগৱচনং কতং. চিত্তম্পি ন উপ্পাদেতীতি চিত্তুপ্পাদসুদ্ধিযা সীলস্স অতিৱিসুদ্ধভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং, ন পন চিত্তুপ্পাদমত্তেন সীলং ভিজ্জতি. কিং সো ৱীতিক্কমিস্সতীতি কিমত্থং ৱীতিক্কমং কৰিস্সতি, নেৱ ৱীতিক্কমং কৰিস্সতীতি অত্থো. অখণ্ডানীতিআদীনি হেট্ঠা ৱুত্তপটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বানি. ন খণ্ডানীতিপি পাঠো. ‘‘একন্তনিব্বিদাযা’’তিআদীসু একন্তেন ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থাযাতিআদিনা নযেন যোজেতব্বং. এত্থ পন নিব্বিদাযাতি ৱিপস্সনা. ৱিৰাগাযাতি মগ্গো. নিৰোধায উপসমাযাতি নিব্বানং. অভিঞ্ঞায সম্বোধাযাতি মগ্গো. নিব্বানাযাতি নিব্বানমেৱ. একস্মিং ঠানে ৱিপস্সনা, দ্ৱীসু মগ্গো, তীসু নিব্বানং ৱুত্তন্তি এৱং অৱত্থানকথা ৱেদিতব্বা. পৰিযাযেন পন সব্বানিপেতানি মগ্গৱেৱচনানিপি নিব্বানৱেৱচনানিপি হোন্তিযেৱ.

৩৯. ইদানি পৰিযন্তাপৰিযন্তৱসেন ৱিজ্জমানপভেদং দস্সেত্ৱা পুন ধম্মৱসেন জাতিৱসেন পচ্চযৱসেন সম্পযুত্তৱসেন সীলস্স পভেদং দস্সেতুং কিং সীলন্তিআদিমাহ. তত্থ সমুট্ঠাতি এতেনাতি সমুট্ঠানং. পচ্চযস্সেতং নামং. কিং সমুট্ঠানমস্সাতি কিংসমুট্ঠানং. কতিনং ধম্মানং সমোধানং সমৱাযো অস্সাতি কতিধম্মসমোধানং.

চেতনা সীলন্তি পাণাতিপাতাদীহি ৱিৰমন্তস্স, ৱত্তপটিপত্তিং ৱা পূৰেন্তস্স চেতনা. চেতসিকং সীলন্তি পাণাতিপাতাদীহি ৱিৰমন্তস্স ৱিৰতি. অপিচ চেতনা সীলং নাম পাণাতিপাতাদীনি পজহন্তস্স সত্তকম্মপথচেতনা. চেতসিকং সীলং নাম ‘‘অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২১৭) নযেন ৱুত্তা অনভিজ্ঝাঅব্যাপাদসম্মাদিট্ঠিধম্মা. সংৱৰো সীলন্তি এত্থ পঞ্চৱিধো সংৱৰো ৱেদিতব্বো – পাতিমোক্খসংৱৰো, সতিসংৱৰো, ঞাণসংৱৰো, খন্তিসংৱৰো, ৱীৰিযসংৱৰোতি. তত্থ ‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো’’তি (ৱিভ. ৫১১) অযং পাতিমোক্খসংৱৰো. ‘‘ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতী’’তি (দী. নি. ১.২১৩; ম. নি. ১.২৯৫; সং. নি. ৪.২৩৯; অ. নি. ৩.১৬) অযং সতিসংৱৰো.

‘‘যানি সোতানি লোকস্মিং, (অজিতাতি ভগৱা;)

সতি তেসং নিৱাৰণং;

সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধীযৰে’’তি. (সু. নি. ১০৪১) –

অযং ঞাণসংৱৰো. পচ্চযপটিসেৱনম্পি এত্থেৱ সমোধানং গচ্ছতি. যো পনাযং ‘‘খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্সা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৪; অ. নি. ৪.১১৪; ৬.৫৮) নযেন আগতো, অযং খন্তিসংৱৰো নাম. যো চাযং ‘‘উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৬; অ. নি. ৪.১১৪; ৬.৫৮) নযেন আগতো, অযং ৱীৰিযসংৱৰো নাম. আজীৱপাৰিসুদ্ধিপি এত্থেৱ সমোধানং গচ্ছতি. ইতি অযং পঞ্চৱিধোপি সংৱৰো, যা চ পাপভীৰুকানং কুলপুত্তানং সম্পত্তৱত্থুতো ৱিৰতি, সব্বমেতং সংৱৰসীলন্তি ৱেদিতব্বং. অৱীতিক্কমো সীলন্তি সমাদিন্নসীলস্স কাযিকৱাচসিকো অৱীতিক্কমো. ইদং তাৱ কিং সীলন্তি পঞ্হস্স ৱিস্সজ্জনং.

কতি সীলানীতি পঞ্হস্স ৱিস্সজ্জনে কুসলসীলং অকুসলসীলং অব্যাকতসীলন্তি এত্থ যস্মা লোকে তেসং তেসং সত্তানং পকতি সীলন্তি ৱুচ্চতি, যং সন্ধায ‘‘অযং সুখসীলো, অযং দুক্খসীলো, অযং কলহসীলো, অযং মণ্ডনসীলো’’তি ভণন্তি. তস্মা তেন পৰিযাযেন অত্থুদ্ধাৰৱসেন অকুসলসীলমপি সীলন্তি ৱুত্তং. তং পন ‘‘সুত্ৱান সংৱৰে পঞ্ঞা’’তি (পটি. ম. ১.৩৭) ৱচনতো ইধাধিপ্পেতসীলং ন হোতীতি.

যস্মা পন চেতনাদিভেদস্স সীলস্স সম্পযুত্তচিত্তং সমুট্ঠানং, তস্মা কুসলচিত্তসমুট্ঠানং কুসলসীলন্তিআদিমাহ.

সংৱৰসমোধানং সীলন্তি সংৱৰসম্পযুত্তখন্ধা. তে হি সংৱৰেন সমাগতা মিস্সীভূতাতি সংৱৰসমোধানন্তি ৱুত্তা. এৱং অৱীতিক্কমসমোধানং সীলম্পি ৱেদিতব্বং. তথাভাৱে জাতচেতনা সমোধানং সীলন্তি সংৱৰভাৱে অৱীতিক্কমভাৱে জাতচেতনাসম্পযুত্তা খন্ধা. যস্মা চ তীসুপি চেতেসু তংসম্পযুত্তা ধম্মা অধিপ্পেতা, তস্মা চেতনাসমোধানেন চেতসিকানম্পি সঙ্গহিতত্তা চেতসিকসমোধানসীলং ৱিসুং ন নিদ্দিট্ঠন্তি ৱেদিতব্বং. হেট্ঠা চেতনাদযো ধম্মা ‘‘সীল’’ন্তি ৱুত্তা. ন কেৱলং তে এৱ সীলং, তংসম্পযুত্তা ধম্মাপি সীলমেৱাতি দস্সনত্থং অযং তিকো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

৪০. ইদানি যস্মা চেতনাচেতসিকা সংৱৰাৱীতিক্কমাযেৱ হোন্তি ন ৱিসুং, তস্মা সংৱৰাৱীতিক্কমেযেৱ যাৱ অৰহত্তমগ্গা সাধাৰণক্কমেন যোজেন্তো পাণাতিপাতং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলন্তিআদিমাহ. পাণাতিপাতা ৱেৰমণিআদযো হি যস্মা অত্তনো অত্তনো পচ্চনীকং সংৱৰন্তি, তং ন ৱীতিক্কমন্তি চ, তস্মা সংৱৰণতো অৱীতিক্কমনতো চ সংৱৰট্ঠেন সীলং অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং নাম হোতি. তত্থ পাণাতিপাতং সংৱৰট্ঠেনাতি পাণাতিপাতস্স পিদহনট্ঠেন সীলং. কিং তং? পাণাতিপাতা ৱেৰমণী. সা চ তং সংৱৰন্তীযেৱ তং ন ৱীতিক্কমতীতি অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলং. এৱমেৱ অদিন্নাদানা ৱেৰমণিআদযো অনভিজ্ঝাঅব্যাপাদসম্মাদিট্ঠিযো যোজেতব্বা.

পাণাতিপাতন্তিআদীসু পন দসসু অকুসলকম্মপথেসু পাণস্স অতিপাতো পাণাতিপাতো. পাণৱধো পাণঘাতোতি ৱুত্তং হোতি. পাণোতি চেত্থ ৱোহাৰতো সত্তো, পৰমত্থতো জীৱিতিন্দ্ৰিযং. তস্মিং পন পাণে পাণসঞ্ঞিনো জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা কাযৱচীদ্ৱাৰানং অঞ্ঞতৰদ্ৱাৰপ্পৱত্তা ৱধকচেতনা পাণাতিপাতো. সো গুণৱিৰহিতেসু তিৰচ্ছানগতাদীসু পাণেসু খুদ্দকে পাণে অপ্পসাৱজ্জো, মহাসৰীৰে মহাসাৱজ্জো. কস্মা? পযোগমহন্ততায. পযোগসমত্তেপি ৱত্থুমহন্ততায. গুণৱন্তেসু মনুস্সাদীসু অপ্পগুণে পাণে অপ্পসাৱজ্জো, মহাগুণে মহাসাৱজ্জো. সৰীৰগুণানং পন সমভাৱে সতি কিলেসানং উপক্কমানঞ্চ মুদুতায অপ্পসাৱজ্জো, তিব্বতায মহাসাৱজ্জোতি ৱেদিতব্বো. তস্স পঞ্চ সম্ভাৰা – পাণো, পাণসঞ্ঞিতা, ৱধকচিত্তং, উপক্কমো, তেন মৰণন্তি.

অদিন্নস্স আদানং অদিন্নাদানং, পৰসংহৰণং, থেয্যং, চোৰিকাতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ অদিন্নন্তি পৰপৰিগ্গহিতং, যত্থ পৰো যথাকামকাৰিতং আপজ্জন্তো অদণ্ডাৰহো অনুপৱজ্জো চ হোতি, তস্মিং পৰপৰিগ্গহিতে পৰপৰিগ্গহিতসঞ্ঞিনো তদাদাযকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা কাযৱচীদ্ৱাৰানং অঞ্ঞতৰদ্ৱাৰপ্পৱত্তা থেয্যচেতনা অদিন্নাদানং. তং হীনে পৰসন্তকে অপ্পসাৱজ্জং, পণীতে মহাসাৱজ্জং. কস্মা? ৱত্থুপণীততায. ৱত্থুসমত্তে সতি গুণাধিকানং সন্তকে ৱত্থুস্মিং মহাসাৱজ্জং, তং তং গুণাধিকং উপাদায ততো ততো হীনগুণস্স সন্তকে ৱত্থুস্মিং অপ্পসাৱজ্জং. তস্স পঞ্চ সম্ভাৰা – পৰপৰিগ্গহিতং, পৰপৰিগ্গহিতসঞ্ঞিতা থেয্যচিত্তং, উপক্কমো, তেন হৰণন্তি.

কামেসূতি মেথুনসমাচাৰেসু. মিচ্ছাচাৰোতি একন্তনিন্দিতো লামকাচাৰো. লক্খণতো পন অসদ্ধম্মাধিপ্পাযেন কাযদ্ৱাৰপ্পৱত্তা অগমনীযট্ঠানৱীতিক্কমচেতনা কামেসু মিচ্ছাচাৰো.

তত্থ অগমনীযট্ঠানং নাম পুৰিসানং তাৱ মাতুৰক্খিতা, পিতুৰক্খিতা, মাতাপিতুৰক্খিতা, ভাতুৰক্খিতা, ভগিনিৰক্খিতা, ঞাতিৰক্খিতা, গোত্তৰক্খিতা, ধম্মৰক্খিতা, সাৰক্খা, সপৰিদণ্ডাতি মাতুৰক্খিতাদযো দস, ধনক্কীতা, ছন্দৱাসিনী, ভোগৱাসিনী, পটৱাসিনী, ওদপত্তকিনী, ওভতচুম্বটা, দাসী চ, ভৰিযা চ, কম্মকাৰী চ ভৰিযা চ, ধজাহটা মুহুত্তিকাতি ধনক্কীতাদযো দসাতি ৱীসতি ইত্থিযো. ইত্থীসু পন দ্ৱিন্নং সাৰক্খসপৰিদণ্ডানং দসন্নঞ্চ ধনক্কীতাদীনন্তি দ্ৱাদসন্নং ইত্থীনং অঞ্ঞে পুৰিসা, ইদং অগমনীযট্ঠানং নাম.

সো পনেস মিচ্ছাচাৰো সীলাদিগুণৰহিতে অগমনীযট্ঠানে অপ্পসাৱজ্জো, সীলাদিগুণসম্পন্নে মহাসাৱজ্জো. তস্স চত্তাৰো সম্ভাৰা – অগমনীযৱত্থু, তস্মিং সেৱনচিত্তং, সেৱনপযোগো, মগ্গেনমগ্গপটিপত্তিঅধিৱাসনন্তি.

মুসাতি ৱিসংৱাদনপুৰেক্খাৰস্স অত্থভঞ্জকো ৱচীপযোগো, কাযপযোগো ৱা. ৱিসংৱাদনাধিপ্পাযেন পনস্স পৰৱিসংৱাদককাযৱচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৱাদো. অপৰো নযো – মুসাতি অভূতং অতচ্ছং ৱত্থু. ৱাদোতি তস্স ভূততো তচ্ছতো ৱিঞ্ঞাপনং. লক্খণতো পন অতথং ৱত্থুং তথতো পৰং ৱিঞ্ঞাপেতুকামস্স তথাৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৱাদো. সো যমত্থং ভঞ্জতি, তস্স অপ্পতায অপ্পসাৱজ্জো, মহন্ততায মহাসাৱজ্জো. অপিচ গহট্ঠানং অত্তনো সন্তকং অদাতুকামতায নত্থীতিআদিনযপ্পৱত্তো অপ্পসাৱজ্জো, সক্খিনা হুত্ৱা অত্থভঞ্জনত্থং ৱুত্তো মহাসাৱজ্জো. পব্বজিতানং অপ্পকম্পি তেলং ৱা সপ্পিং ৱা লভিত্ৱা হসাধিপ্পাযেন ‘‘অজ্জ গামে তেলং নদী মঞ্ঞে সন্দতী’’তি পূৰণকথানযেন পৱত্তো অপ্পসাৱজ্জো, অদিট্ঠংযেৱ পন দিট্ঠন্তিআদিনা নযেন ৱদন্তানং মহাসাৱজ্জো. তস্স চত্তাৰো সম্ভাৰা – অতথং ৱত্থু, ৱিসংৱাদনচিত্তং, তজ্জো ৱাযামো, পৰস্স তদত্থৱিজাননন্তি.

যায ৱাচায যস্স তং ৱাচং ভাসতি, তস্স হদযে অত্তনো পিযভাৱং, পৰস্স চ সুঞ্ঞভাৱং কৰোতি, সা পিসুণা ৱাচা. যায পন অত্তানম্পি পৰম্পি ফৰুসং কৰোতি, যা ৱাচা সযম্পি ফৰুসা নেৱ কণ্ণসুখা ন হদযসুখা ৱা, অযং ফৰুসা ৱাচা. যেন সম্ফং পলপতি নিৰত্থকং, সো সম্ফপ্পলাপো. তেসং মূলভূতা চেতনাপি পিসুণাৱাচাদিনামমেৱ লভতি. সা এৱ চ ইধ অধিপ্পেতাতি.

তত্থ সংকিলিট্ঠচিত্তস্স পৰেসং ৱা ভেদায অত্তনো পিযকম্যতায ৱা কাযৱচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা পিসুণা ৱাচা. সা যস্স ভেদং কৰোতি, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৱজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৱজ্জা. তস্সা চত্তাৰো সম্ভাৰা – ভিন্দিতব্বো পৰো, ‘‘ইতি ইমে নানা ভৱিস্সন্তী’’তি ভেদপুৰেক্খাৰতা ৱা ‘‘ইতি অহং পিযো ভৱিস্সামি ৱিস্সাসিকো’’তি পিযকম্যতা ৱা, তজ্জো ৱাযামো, তস্স তদত্থৱিজাননন্তি. পৰে পন অভিন্নে কম্মপথভেদো নত্থি, ভিন্নেযেৱ হোতি.

পৰস্স মম্মচ্ছেদককাযৱচীপযোগসমুট্ঠাপিকা একন্তফৰুসচেতনা ফৰুসা ৱাচা. মম্মচ্ছেদকোপি পন পযোগো চিত্তসণ্হতায ফৰুসা ৱাচা ন হোতি. মাতাপিতৰো হি কদাচি পুত্তকে এৱম্পি ৱদন্তি ‘‘চোৰা ৱো খণ্ডাখণ্ডিকং কৰোন্তূ’’তি. উপ্পলপত্তম্পি চ নেসং উপৰি পতন্তং ন ইচ্ছন্তি. আচৰিযুপজ্ঝাযা চ কদাচি নিস্সিতকে এৱং ৱদন্তি ‘‘কিং ইমে অহিৰিকা অনোত্তপ্পিনো, নিদ্ধমথ নে’’তি. অথ চ নেসং আগমাধিগমসম্পত্তিং ইচ্ছন্তি. যথা চ চিত্তসণ্হতায ফৰুসা ৱাচা ন হোতি, এৱং ৱচনসণ্হতায অফৰুসা ৱাচাপি ন হোতি. ন হি মাৰাপেতুকামস্স ‘‘ইমং সুখং সযাপেথা’’তি ৱচনং অফৰুসা ৱাচা হোতি, চিত্তফৰুসতায পনেসা ফৰুসা ৱাচাৱ. সা যং সন্ধায পৱত্তিতা, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৱজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৱজ্জা. তস্সা তযো সম্ভাৰা – অক্কোসিতব্বো পৰো, কুপিতচিত্তং, অক্কোসনাতি.

অনত্থৱিঞ্ঞাপিকা কাযৱচীপযোগসমুট্ঠাপিকা অকুসলচেতনা সম্ফপ্পলাপো. সো আসেৱনমন্দতায অপ্পসাৱজ্জো, আসেৱনমহন্ততায মহাসাৱজ্জো. তস্স দ্ৱে সম্ভাৰা – ভাৰতযুদ্ধসীতাহৰণাদিনিৰত্থককথাপুৰেক্খাৰতা, তথাৰূপিকথাকথনঞ্চাতি. পৰে পন তং কথং অগণ্হন্তে কম্মপথভেদো নত্থি, পৰেন সম্ফপ্পলাপে গহিতেযেৱ হোতি.

অভিজ্ঝাযতীতি অভিজ্ঝা, পৰভণ্ডাভিমুখী হুত্ৱা তন্নিন্নতায পৱত্ততীতি অত্থো. সা ‘‘অহো ৱত ইদং মমস্সা’’তি এৱং পৰভণ্ডাভিজ্ঝাযনলক্খণা, অদিন্নাদানং ৱিয অপ্পসাৱজ্জা মহাসাৱজ্জা চ. তস্স দ্ৱে সম্ভাৰা – পৰভণ্ডং, অত্তনো পৰিণামনঞ্চাতি. পৰভণ্ডৱত্থুকে হি লোভে উপ্পন্নেপি ন তাৱ কম্মপথভেদো হোতি, যাৱ ‘‘অহো ৱত ইদং মমস্সা’’তি অত্তনো ন পৰিণামেতি.

হিতসুখং ব্যাপাদযতীতি ব্যাপাদো. সো পৰৱিনাসায মনোপদোসলক্খণো, ফৰুসা ৱাচা ৱিয অপ্পসাৱজ্জো মহাসাৱজ্জো চ. তস্স দ্ৱে সম্ভাৰা – পৰসত্তো চ, তস্স চ ৱিনাসচিন্তাতি. পৰসত্তৱত্থুকে হি কোধে উপ্পন্নেপি ন তাৱ কম্মপথভেদো হোতি, যাৱ ‘‘অহো ৱতাযং উচ্ছিজ্জেয্য ৱিনস্সেয্যা’’তি তস্স ৱিনাসং ন চিন্তেতি.

যথাভুচ্চগহণাভাৱেন মিচ্ছা পস্সতীতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সা ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনা নযেন ৱিপৰীতদস্সনলক্খণা, সম্ফপ্পলাপো ৱিয অপ্পসাৱজ্জা, মহাসাৱজ্জা চ. অপিচ অনিযতা অপ্পসাৱজ্জা, নিযতা মহাসাৱজ্জা. তস্সা দ্ৱে সম্ভাৰা – ৱত্থুনো চ গহিতাকাৰৱিপৰীততা, যথা চ তং গণ্হাতি, তথাভাৱেন তস্সূপট্ঠানন্তি. তত্থ নত্থিকাহেতুকঅকিৰিযদিট্ঠীহি এৱ কম্মপথভেদো হোতি, ন অঞ্ঞদিট্ঠীহি.

ইমেসং পন দসন্নং অকুসলকম্মপথানং ধম্মতো, কোট্ঠাসতো, আৰম্মণতো, ৱেদনাতো, মূলতোতি পঞ্চহাকাৰেহি ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

তত্থ ধম্মতোতি এতেসু হি সত্ত পটিপাটিযা চেতনাধম্মাৱ হোন্তি, অভিজ্ঝাদযো তযো চেতনাসম্পযুত্তা.

কোট্ঠাসতোতি পটিপাটিযা সত্ত, মিচ্ছাদিট্ঠি চাতি ইমে অট্ঠ কম্মপথা এৱ হোন্তি, নো মূলানি. অভিজ্ঝাব্যাপাদা কম্মপথা চেৱ মূলানি চ. অভিজ্ঝা হি মূলং পত্ৱা লোভো অকুসলমূলং হোতি, ব্যাপাদো দোসো অকুসলমূলং.

আৰম্মণতোতি পাণাতিপাতো জীৱিতিন্দ্ৰিযাৰম্মণতো সঙ্খাৰাৰম্মণো. অদিন্নাদানং সত্তাৰম্মণং ৱা সঙ্খাৰাৰম্মণং ৱা. মিচ্ছাচাৰো ফোট্ঠব্বৱসেন সঙ্খাৰাৰম্মণো, সত্তাৰম্মণোতিপি একে. মুসাৱাদো সত্তাৰম্মণো ৱা সঙ্খাৰাৰম্মণো ৱা. তথা পিসুণা ৱাচা. ফৰুসা ৱাচা সত্তাৰম্মণাৱ সম্ফপ্পলাপো দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতৱসেন সত্তাৰম্মণো ৱা সঙ্খাৰাৰম্মণো ৱা. তথা অভিজ্ঝা. ব্যাপাদো সত্তাৰম্মণোৱ. মিচ্ছাদিট্ঠি তেভূমকধম্মৱসেন সঙ্খাৰাৰম্মণাৱ.

ৱেদনাতোতি পাণাতিপাতো দুক্খৱেদনো হোতি. কিঞ্চাপি হি ৰাজানো চোৰং দিস্ৱা হসমানাপি ‘‘গচ্ছথ ভণে, মাৰেথ ন’’ন্তি ৱদন্তি, সন্নিট্ঠাপকচেতনা পন নেসং দুক্খসম্পযুত্তাৱ হোতি. অদিন্নাদানং তিৱেদনং. তঞ্হি পৰভণ্ডং দিস্ৱা হট্ঠতুট্ঠস্স গণ্হতো সুখৱেদনং হোতি, ভীততসিতস্স গণ্হতো দুক্খৱেদনং, তথা ৱিপাকনিস্সন্দফলানি পচ্চৱেক্খন্তস্স. গহণকালে মজ্ঝত্তভাৱে ঠিতস্স পন গণ্হতো অদুক্খমসুখৱেদনং হোতি. মিচ্ছাচাৰো সুখমজ্ঝত্তৱসেন দ্ৱিৱেদনো, সন্নিট্ঠাপকচিত্তে পন মজ্ঝত্তৱেদনো ন হোতি. মুসাৱাদো অদিন্নাদানে ৱুত্তনযেনেৱ তিৱেদনো, তথা পিসুণা ৱাচা. ফৰুসা ৱাচা দুক্খৱেদনা. সম্ফপ্পলাপো তিৱেদনো. পৰেসু হি সাধুকাৰং দেন্তেসু চেলাদীনি উক্খিপন্তেসু হট্ঠতুট্ঠস্স সীতাহৰণভাৰতযুদ্ধাদীনি কথনকালে সো সুখৱেদনো হোতি, পঠমং দিন্নৱেতনেন একেন পচ্ছা আগন্ত্ৱা ‘‘আদিতো পট্ঠায কথেহী’’তি ৱুত্তে ‘‘নিৰৱসেসং যথানুসন্ধিকং পকিণ্ণককথং কথেস্সামি নু খো, নো’’তি দোমনস্সিতস্স কথনকালে দুক্খৱেদনো হোতি, মজ্ঝত্তস্স কথযতো অদুক্খমসুখৱেদনো হোতি. অভিজ্ঝা সুখমজ্ঝত্তৱসেন দ্ৱিৱেদনা, তথা মিচ্ছাদিট্ঠি. ব্যাপাদো দুক্খৱেদনো.

মূলতোতি পাণাতিপাতো দোসমোহৱসেন দ্ৱিমূলকো হোতি, অদিন্নাদানং দোসমোহৱসেন ৱা লোভমোহৱসেন ৱা, মিচ্ছাচাৰো লোভমোহৱসেন, মুসাৱাদো দোসমোহৱসেন ৱা লোভমোহৱসেন ৱা. তথা পিসুণা ৱাচা সম্ফপ্পলাপো চ. ফৰুসা ৱাচা দোসমোহৱসেন, অভিজ্ঝা মোহৱসেন একমূলা, তথা ব্যাপাদো. মিচ্ছাদিট্ঠি লোভমোহৱসেন দ্ৱিমূলাতি.

অকুসলকম্মপথকথা নিট্ঠিতা.

পাণাতিপাতাদীহি পন ৱিৰতিযো, অনভিজ্ঝাঅব্যাপাদসম্মাদিট্ঠিযো চাতি ইমে দস কুসলকম্মপথা নাম. পাণাতিপাতাদীহি এতায ৱিৰমন্তি, সযং ৱা ৱিৰমতি, ৱিৰমণমত্তমেৱ ৱা এতন্তি ৱিৰতি. যা পাণাতিপাতাদীহি ৱিৰমন্তস্স কুসলচিত্তসম্পযুত্তা ৱিৰতি, সা পভেদতো তিৱিধা হোতি সম্পত্তৱিৰতি সমাদানৱিৰতি সমুচ্ছেদৱিৰতীতি. তত্থ অসমাদিন্নসিক্খাপদানং অত্তনো জাতিৱযবাহুসচ্চাদীনি পচ্চৱেক্খিত্ৱা ‘‘অযুত্তং অম্হাকং এৱৰূপং পাপং কাতু’’ন্তি সম্পত্তৱত্থুং অৱীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৱিৰতি সম্পত্তৱিৰতি নাম. সমাদিন্নসিক্খাপদানং পন সিক্খাপদসমাদানে চ ততুত্তৰি চ অত্তনো জীৱিতম্পি পৰিচ্চজিত্ৱা ৱত্থুং অৱীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৱিৰতি সমাদানৱিৰতি নাম. অৰিযমগ্গসম্পযুত্তা পন ৱিৰতি সমুচ্ছেদৱিৰতি নাম, যস্সা উপ্পত্তিতো পভুতি অৰিযপুগ্গলানং ‘‘পাণং ঘাতেস্সামা’’তিআদিচিত্তম্পি ন উপ্পজ্জতীতি.

ইদানি অকুসলকম্মপথানং ৱিয ইমেসং কুসলকম্মপথানং ধম্মতো, কোট্ঠাসতো, আৰম্মণতো, ৱেদনাতো, মূলতোতি পঞ্চহাকাৰেহি ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

তত্থ ধম্মতোতি এতেসুপি পটিপাটিযা সত্ত চেতনাপি ৱট্টন্তি ৱিৰতিযোপি, অন্তে তযো চেতনাসম্পযুত্তাৱ.

কোট্ঠাসতোতি পটিপাটিযা সত্ত কম্মপথা এৱ, নো মূলানি, অন্তে তযো কম্মপথা চেৱ মূলানি চ. অনভিজ্ঝা হি মূলং পত্ৱা অলোভো কুসলমূলং হোতি, অব্যাপাদো অদোসো কুসলমূলং, সম্মাদিট্ঠি অমোহো কুসলমূলং.

আৰম্মণতোতি পাণাতিপাতাদীনং আৰম্মণানেৱ এতেসং আৰম্মণানি. ৱীতিক্কমিতব্বতোযেৱ হি ৱেৰমণী নাম হোতি. যথা পন নিব্বানাৰম্মণো অৰিযমগ্গো কিলেসে পজহতি, এৱং জীৱিতিন্দ্ৰিযাদিআৰম্মণাপেতে কম্মপথা পাণাতিপাতাদীনি দুস্সীল্যানি পজহন্তীতি.

ৱেদনাতোতি সব্বে সুখৱেদনা ৱা হোন্তি মজ্ঝত্তৱেদনা ৱা. কুসলং পত্ৱা হি দুক্খা ৱেদনা নাম নত্থি.

মূলতোতি পটিপাটিযা সত্ত ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৱিৰমন্তস্স অলোভঅদোসঅমোহৱসেন তিমূলা হোন্তি. ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তেন ৱিৰমন্তস্স অলোভাদোসৱসেন দ্ৱিমূলা. অনভিজ্ঝা ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৱিৰমন্তস্স অদোসঅমোহৱসেন দ্ৱিমূলা. ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তেন ৱিৰমন্তস্স অদোসৱসেন একমূলা. অলোভো পন অত্তনাৱ অত্তনো মূলং ন হোতি. অব্যাপাদেপি এসেৱ নযো. সম্মাদিট্ঠি অলোভাদোসৱসেন দ্ৱিমূলাৱাতি.

কুসলকম্মপথকথা নিট্ঠিতা.

৪১. এৱং দসকুসলকম্মপথৱসেন সীলং দস্সেত্ৱা ইদানি নেক্খম্মাদীনং অৰহত্তমগ্গপৰিযোসানানং সত্ততিংসধম্মানং ৱসেন দস্সেতুং নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দং সংৱৰট্ঠেন সীলং, অৱীতিক্কমট্ঠেন সীলন্তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দং সংৱৰতি ন ৱীতিক্কমতি, তস্মা নেক্খম্মং সীলন্তি অধিপ্পাযো. পচ্চত্তত্থে ৱা কৰণৱচনং, নেক্খম্মন্তি অত্থো. এস নযো সেসেসু. পাড়িযং পন নেক্খম্মঅব্যাপাদে দস্সেত্ৱা হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা সেসং সঙ্খিপিত্ৱা অন্তে অৰহত্তমগ্গোযেৱ দস্সিতো.

এৱং সংৱৰঅৱীতিক্কমৱসেন সীলং দস্সেত্ৱা ইদানি তেসংযেৱ দ্ৱিন্নং পভেদদস্সনত্থং পঞ্চ সীলানি পাণাতিপাতস্স পহানং সীলন্তিআদিমাহ. এত্থ চ পাণাতিপাতস্স পহানং সীলং, পাণাতিপাতা ৱেৰমণী সীলং, পাণাতিপাতস্স পটিপক্খচেতনা সীলং, পাণাতিপাতস্স সংৱৰো সীলং, পাণাতিপাতস্স অৱীতিক্কমো সীলন্তি যোজনা কাতব্বা. পহানন্তি চ কোচি ধম্মো নাম নত্থি অঞ্ঞত্ৰ ৱুত্তপ্পকাৰানং পাণাতিপাতাদীনং অনুপ্পাদমত্ততো. যস্মা পন তং তং পহানং তস্স তস্স কুসলস্স ধম্মস্স পতিট্ঠানট্ঠেন উপধাৰণং হোতি, ৱিপ্পকিণ্ণসভাৱাকৰণেন চ সমোধানং, তস্মা পুব্বে ৱুত্তেনেৱ উপধাৰণসমোধানসঙ্খাতেন সীলনট্ঠেন সীলন্তি ৱুত্তং. ইতৰে চত্তাৰো ধম্মা ততো ততো ৱেৰমণিৱসেন তস্স তস্স সংৱৰৱসেন তদুভযসম্পযুত্তচেতনাৱসেন তং তং অৱীতিক্কমন্তস্স অৱীতিক্কমৱসেন চ চেতসো পৱত্তিসভাৱং সন্ধায ৱুত্তা.

অথ ৱা পহানম্পি ধম্মতো অত্থিযেৱ. কথং? পহীযতে অনেন পাণাতিপাতাদিপটিপক্খো, পজহতি ৱা তং পটিপক্খন্তি পহানং. কিং তং? সব্বেপি কুসলা খন্ধা. অঞ্ঞে পন আচৰিযা ‘‘নেক্খম্মাদীসুপি ‘ৱেৰমণী সীল’ন্তি ৱচনমত্তং গহেত্ৱা সব্বকুসলেসুপি নিযতযেৱাপনকভূতা ৱিৰতি নাম অত্থী’’তি ৱদন্তি, ন তথা ইধাতি. এৱমিমেহি পহানাদীহি পঞ্চহি পদেহি ৱিসেসেত্ৱা পৰিযন্তাপৰিযন্তসীলদ্ৱযে অপৰিযন্তসীলমেৱ ৱুত্তং. তস্মা এৱ হি এৱৰূপানি সীলানি চিত্তস্স অৱিপ্পটিসাৰায সংৱত্তন্তি…পে… সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকৰোন্তো সিক্খতীতি ৱুত্তং.

তত্থ অৱিপ্পটিসাৰায সংৱত্তন্তীতি ‘‘সংৱৰো অৱিপ্পটিসাৰত্থাযা’’তি (পৰি. ৩৬৬) চ ‘‘অৱিপ্পটিসাৰত্থানি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অৱিপ্পটিসাৰানিসংসানী’’তি (অ. নি. ১০.১; ১১.১) চ ৱচনতো অৱিপ্পটিসাৰত্থায সংৱত্তন্তি. ‘‘অৱিপ্পটিসাৰো পামোজ্জত্থাযা’’তি (পৰি. ৩৬৬) চ ‘‘যোনিসো মনসিকৰোতো পামোজ্জং জাযতী’’তি (পটি. ম. ১.৭৪) চ ৱচনতো পামোজ্জায সংৱত্তন্তি. ‘‘পামোজ্জং পীতত্থাযা’’তি (পৰি. ৩৬৬) চ ‘‘পমুদিতস্স পীতি জাযতী’’তি (অ. নি. ৫.২৬; সং. নি. ৫.৩৭৬; দী. নি. ৩.৩২২) চ ৱচনতো পীতিযা সংৱত্তন্তি. ‘‘পীতি পস্সদ্ধত্থাযা’’তি (পৰি. ৩৬৬) চ ‘‘পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতী’’তি (অ. নি. ৫.২৬; সং. নি. ৫.৩৭৬; দী. নি. ৩.৩২২) চ ৱচনতো পস্সদ্ধিযা সংৱত্তন্তি. ‘‘পস্সদ্ধি সুখত্থাযা’’তি (পৰি. ৩৬৬) চ ‘‘পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদেতী’’তি (অ. নি. ৫.২৬; সং. নি. ৫.৩৭৬; দী. নি. ৩.৩২২) চ ৱচনতো সোমনস্সায সংৱত্তন্তি. চেতসিকং সুখঞ্হি সোমনস্সন্তি ৱুচ্চতি. আসেৱনাযাতি ভুসা সেৱনা আসেৱনা. কস্স আসেৱনা? অনন্তৰং সোমনস্সৱচনেন সুখস্স ৱুত্তত্তা সুখং সিদ্ধং. ‘‘সুখিনো চিত্তং সমাধিযতী’’তি (অ. নি. ৫.২৬; সং. নি. ৫.৩৭৬; দী. নি. ৩.৩২২) চ ৱচনতো তেন সুখেন সমাধি সিদ্ধো হোতি. এৱং সিদ্ধস্স সমাধিস্স আসেৱনা. তস্স সমাধিস্স আসেৱনায সংৱত্তন্তি, পগুণবলৱভাৱায সংৱত্তন্তীতি অত্থো. ভাৱনাযাতি তস্সেৱ সমাধিস্স ৱুদ্ধিযা. বহুলীকম্মাযাতি তস্সেৱ সমাধিস্স পুনপ্পুনং কিৰিযায. অৱিপ্পটিসাৰাদিপৱত্তিযা মূলকাৰণং হুত্ৱা সমাধিস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযাদিঅলঙ্কাৰসাধনেন অলঙ্কাৰায সংৱত্তন্তি. অৱিপ্পটিসাৰাদিকস্স সমাধিসম্ভাৰস্স সাধনেন পৰিক্খাৰায সংৱত্তন্তি. ‘‘যে চ খো ইমে পব্বজিতেন জীৱিতপৰিক্খাৰা সমুদানেতব্বা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৯২) ৱিয হি এত্থ সম্ভাৰত্থো পৰিক্খাৰসদ্দো. ‘‘ৰথো সীলপৰিক্খাৰো, ঝানক্খো চক্কৱীৰিযো’’তিআদীসু (সং. নি. ৩.৫৪) পন অলঙ্কাৰত্থো. ‘‘সত্তহি নগৰপৰিক্খাৰেহি সুপৰিক্খতং হোতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৭.৬৭) পৰিৱাৰত্থো. ইধ পন অলঙ্কাৰপৰিৱাৰানং ৱিসুং আগতত্তা সম্ভাৰত্থোতি ৱুত্তং. সম্ভাৰত্থো চ পচ্চযত্থোতি. মূলকাৰণভাৱেনেৱ সমাধিসম্পযুত্তফস্সাদিধম্মসম্পত্তিসাধনেন পৰিৱাৰায সংৱত্তন্তি. সমাধিস্স ৱিপস্সনায চ পদট্ঠানভাৱপাপনেন ৱসীভাৱপাপনেন চ পৰিপুণ্ণভাৱসাধনতো পাৰিপূৰিযা সংৱত্তন্তি.

এৱং সীলূপনিস্সযেন সব্বাকাৰপৰিপূৰং সমাধিং দস্সেত্ৱা ইদানি ‘‘সমাহিতে চিত্তে যথাভূতং জানাতি পস্সতি, যথাভূতং জানং পস্সং নিব্বিন্দতি, নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি, ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতী’’তি (পটি. ম. ১.৭৩; দী. নি. ৩.৩৫৯) ৱচনতো সীলমূলকানি সমাধিপদট্ঠানানি যথাভূতঞাণদস্সনাদীনি দস্সেন্তো একন্তনিব্বিদাযাতিআদিমাহ. নিব্বিদায হি দস্সিতায তস্সা পদট্ঠানভূতং যথাভূতঞাণদস্সনং দস্সিতমেৱ হোতি. তস্মিঞ্হি অসিদ্ধে নিব্বিদা ন সিজ্ঝতীতি. তানি পন ৱুত্তত্থানেৱ. যথাভূতঞাণদস্সনং পনেত্থ সপ্পচ্চযনামৰূপপৰিগ্গহো.

এৱং অমতমহানিব্বানপৰিযোসানং সীলপ্পযোজনং দস্সেত্ৱা ইদানি তস্স সীলস্স অধিসীলসিক্খাভাৱং তম্মূলকা চ অধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসিক্খা দস্সেতুকামো এৱৰূপানং সীলানং সংৱৰপাৰিসুদ্ধি অধিসীলন্তিআদিমাহ. তত্থ সংৱৰোযেৱ পাৰিসুদ্ধি সংৱৰপাৰিসুদ্ধি. এৱৰূপানং অপৰিযন্তভূতানং ৱিৱট্টনিস্সিতানং সীলানং সংৱৰপাৰিসুদ্ধি ৱিৱট্টনিস্সিতত্তা সেসসীলতো অধিকং সীলন্তি অধিসীলন্তি ৱুচ্চতি. সংৱৰপাৰিসুদ্ধিযা ঠিতং চিত্তন্তি এদিসায সীলসংৱৰপাৰিসুদ্ধিযা পতিট্ঠিতং চিত্তং সুট্ঠু অৱিপ্পটিসাৰাদীনং আৱহনতো ন ৱিক্খেপং গচ্ছতি, সমাধিস্মিং পতিট্ঠাতীতি অত্থো. অৱিক্খেপোযেৱ পাৰিসুদ্ধি অৱিক্খেপপাৰিসুদ্ধি. সো সব্বমলৱিৰহিতো নিব্বেধভাগিযো সমাধি সেসসমাধিতো অধিকত্তা অধিচিত্তন্তি ৱুচ্চতি. চিত্তসীসেন হেত্থ সমাধি নিদ্দিট্ঠো. সংৱৰপাৰিসুদ্ধিং সম্মা পস্সতীতি পৰিসুদ্ধং সীলসংৱৰং ঞাতপৰিঞ্ঞাৱসেন তীৰণপৰিঞ্ঞাৱসেন চ সম্মা পস্সতি, এৱমেৱ অৱিক্খেপপাৰিসুদ্ধিসঙ্খাতং পৰিসুদ্ধং সমাধিং সম্মা পস্সতি. এৱং পস্সতো চস্স দস্সনসঙ্খাতা পাৰিসুদ্ধি দস্সনপাৰিসুদ্ধি. সাযেৱ সেসপঞ্ঞায অধিকত্তা অধিপঞ্ঞাতি ৱুচ্চতি. যো তত্থাতি যো তত্থ সংৱৰঅৱিক্খেপদস্সনেসু. সংৱৰট্ঠোতি সংৱৰভাৱো. এৱমেৱ অৱিক্খেপট্ঠদস্সনট্ঠা চ ৱেদিতব্বা. অধিসীলমেৱ সিক্খা অধিসীলসিক্খা. এৱং ইতৰাপি ৱেদিতব্বা.

এৱং তিস্সো সিক্খাযো দস্সেত্ৱা ইদানি তাসং পাৰিপূৰিক্কমং দস্সেতুং ইমা তিস্সো সিক্খাযো আৱজ্জন্তো সিক্খতীতিআদিমাহ. তস্সত্থো – পচ্চেকং পৰিপূৰেতুং আৱজ্জন্তোপি সিক্খতি নাম, আৱজ্জেত্ৱা ‘‘অযং নাম সিক্খা’’তি জানন্তোপি সিক্খতি নাম, জানিত্ৱা পুনপ্পুনং পস্সন্তোপি সিক্খতি নাম, পস্সিত্ৱা যথাদিট্ঠং পচ্চৱেক্খন্তোপি সিক্খতি নাম, পচ্চৱেক্খিত্ৱা তত্থেৱ চিত্তং অচলং কত্ৱা পতিট্ঠপেন্তোপি সিক্খতি নাম, তংতংসিক্খাসম্পযুত্তসদ্ধাৱীৰিযসতিসমাধিপঞ্ঞাহি সকসককিচ্চং কৰোন্তোপি সিক্খতি নাম, অভিঞ্ঞেয্যাভিজাননাদিকালেপি তং তং কিচ্চং কৰোন্তো তিস্সোপি সিক্খাযো সিক্খতি নামাতি. পুন পঞ্চ সীলানীতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. অৰহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসানন্তিআদীসু পন অৰহন্তানং সুট্ঠু ৱিপ্পটিসাৰাদিঅভাৱতো আসেৱনাদিভাৱতো চ তানি পদানি যুজ্জন্তেৱ. একন্তনিব্বিদাযাতিআদীনি পন সতিপট্ঠানসম্মপ্পধানানি ৱিয মগ্গক্খণেযেৱ যোজেতব্বানি.

৪২. সংৱৰপাৰিসুদ্ধিং সম্মা পস্সতি, অৱিক্খেপপাৰিসুদ্ধিং সম্মা পস্সতীতি ইদং পন ৱচনদ্ৱযং ফলসমাপত্তত্থায ৱিপস্সনাৱসেন যোজেতব্বং, দুতিযৱচনং পন নিৰোধসমাপত্তত্থায ৱিপস্সনাৱসেনাপি যুজ্জতি. আৱজ্জন্তো সিক্খতীতিআদীসু পঞ্চসু ৱচনেসু অৰহতো সিক্খিতব্বাভাৱেপি অসেক্খসীলক্খন্ধাদিসভাৱতো ‘‘সিক্খতী’’তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সদ্ধায অধিমুচ্চন্তো সিক্খতীতিআদীনি পন মগ্গক্খণঞ্ঞেৱ সন্ধায ৱুত্তানি. অঞ্ঞানিপি উপচাৰপ্পনাৱিপস্সনামগ্গৱসেন ৱুত্তানি ৱচনানি যথাযোগং যোজেতব্বানীতি.

সীলমযঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.