১৭. চৰিযানানত্তঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা

৬৮. চৰিযানানত্তঞাণনিদ্দেসে ৱিঞ্ঞাণচৰিযাতিআদীসু আৰম্মণে চৰতীতি চৰিযা, ৱিঞ্ঞাণমেৱ চৰিযা ৱিঞ্ঞাণচৰিযা. অঞ্ঞাণেন চৰণং, অঞ্ঞাণেন ৱা চৰতি, অঞ্ঞাতে ৱা চৰতি, অঞ্ঞাণস্স ৱা চৰণন্তি অঞ্ঞাণচৰিযা. ঞাণমেৱ চৰিযা, ঞাণেন ৱা চৰিযা, ঞাণেন ৱা চৰতি, ঞাতে ৱা চৰতি, ঞাণস্স ৱা চৰণন্তি ঞাণচৰিযা. দস্সনত্থাযাতি ৰূপদস্সনত্থায পৱত্তা. আৱজ্জনকিৰিযাব্যাকতাতি ভৱঙ্গসন্তানতো অপনেত্ৱা ৰূপাৰম্মণে চিত্তসন্তানং আৱজ্জেতি নামেতীতি আৱজ্জনং, ৱিপাকাভাৱতো কৰণমত্তন্তি কিৰিযা, কুসলাকুসলৱসেন ন ব্যাকতাতি অব্যাকতা. দস্সনট্ঠোতি পস্সন্তি তেন, সযং ৱা পস্সতি, দস্সনমত্তমেৱ ৱা তন্তি দস্সনং, দস্সনমেৱ অত্থো দস্সনট্ঠো. চক্খুৱিঞ্ঞাণন্তি কুসলৱিপাকং ৱা অকুসলৱিপাকং ৱা. দিট্ঠত্তাতি অদিট্ঠে সম্পটিচ্ছনস্স অভাৱতো চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৰূপাৰম্মণস্স দিট্ঠত্তা. অভিনিৰোপনা ৱিপাকমনোধাতূতি দিট্ঠাৰম্মণমেৱ আৰোহতীতি অতিনিৰোপনা, উভযৱিপাকা সম্পটিচ্ছনমনোধাতু. অভিনিৰোপিতত্তাতি ৰূপাৰম্মণং অভিৰুড়্হত্তা. ৱিপাকমনোৱিঞ্ঞাণধাতূতি উভযৱিপাকা সন্তীৰণমনোৱিঞ্ঞাণধাতু. এস নযো সোতদ্ৱাৰাদীসুপি. সন্তীৰণানন্তৰং ৱোট্ঠব্বনে অৱুত্তেপি অট্ঠকথাচৰিযেহি ৱুত্তত্তা লব্ভতীতি গহেতব্বং. ৱিজাননত্থাযাতি ধম্মাৰম্মণস্স চেৱ ৰূপাদিআৰম্মণস্স চ ৱিজাননত্থায. আৱজ্জনকিৰিযাব্যাকতাতি মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনচিত্তং. ৱিজাননট্ঠোতি তদনন্তৰজৱনৱসেন আৰম্মণস্স ৱিজাননমেৱ অত্থো, ন অঞ্ঞো. উপৰি অকুসলজৱনানং ৱিপস্সনামগ্গফলজৱনানঞ্চ ৱিসুং ৱুত্তত্তা সেসজৱনানি ইধ গহেতব্বানি সিযুং. ‘‘কুসলেহি কম্মেহি ৱিপ্পযুত্তা চৰতীতি ৱিঞ্ঞাণচৰিযা’’তিআদিৱচনতো (পটি. ম. ১.৭০) পন হসিতুপ্পাদচিত্তজৱনমেৱ গহেতব্বং. ছসু দ্ৱাৰেসু অহেতুকানংযেৱ চিত্তানং ৱুত্তত্তা দ্ৱে আৱজ্জনানি দ্ৱে পঞ্চৱিঞ্ঞাণানি দ্ৱে সম্পটিচ্ছনানি তীণি সন্তীৰণানি একং হসিতুপ্পাদচিত্তন্তি অট্ঠাৰস অহেতুকচিত্তানিযেৱ ৱিঞ্ঞাণচৰিযাতি ৱেদিতব্বানি.

৬৯. ইদানি ৱিসযৱিজাননমত্তট্ঠেন ৱিঞ্ঞাণচৰিযাতি দস্সেতুং নীৰাগা চৰতীতিআদিমাহ, ৱিঞ্ঞাণঞ্হি ৰাগাদিসম্পযোগে সদ্ধাদিসম্পযোগে চ অৱত্থন্তৰং পাপুণাতি, তেসু অসতি সকাৱত্থাযমেৱ তিট্ঠতি. তস্মা নীৰাগাদিৱচনেন তেসং ৱুত্তৱিঞ্ঞাণানং ৱিঞ্ঞাণকিচ্চমত্তং দস্সেতি. নত্থি এতিস্সা ৰাগোতি নীৰাগা. নিৰাগাতি ৰস্সং কত্ৱাপি পঠন্তি. সো পন ৰজ্জনৱসেন ৰাগো. ইতৰেসু দুস্সনৱসেন দোসো. মুয্হনৱসেন মোহো. মঞ্ঞনৱসেন মানো. ৱিপৰীতদস্সনৱসেন দিট্ঠি. উদ্ধতভাৱো, অৱূপসন্তভাৱো ৱা উদ্ধচ্চং. ৱিচিকিচ্ছা ৱুত্তত্থা. অনুসেন্তীতি অনুসযা. ‘‘নিৰনুসযা’’তি ৱত্তব্বে নানুসযাতি ৱুত্তং, সোযেৱত্থো. পৰিযুট্ঠানপ্পত্তানমেৱেত্থ অভাৱো ৱেদিতব্বো. ন হি ৱিঞ্ঞাণচৰিযা পহীনানুসযানংযেৱ ৱুত্তা. যা চ নীৰাগাদিনামা, সা ৰাগাদীহি ৱিপ্পযুত্তাৱ নাম হোতীতি পৰিযাযন্তৰদস্সনত্থং ৰাগৱিপ্পযুত্তাতিআদিমাহ. পুন অঞ্ঞেহি চ ৱিপ্পযুত্ততং দস্সেতুং কুসলেহি কম্মেহীতিআদিমাহ. কুসলানিযেৱ ৰাগাদিৱজ্জাভাৱা অনৱজ্জানি. পৰিসুদ্ধভাৱকৰেহি হিৰিওত্তপ্পেহি যুত্তত্তা সুক্কানি. পৱত্তিসুখত্তা সুখো উদযো উপ্পত্তি এতেসন্তি সুখুদ্ৰযানি, সুখৱিপাকত্তা ৱা সুখো উদযো ৱড্ঢি এতেসন্তি সুখুদ্ৰযানি. ৱুত্তৱিপক্খেন অকুসলানি যোজেতব্বানি. ৱিঞ্ঞাতে চৰতীতি ৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাযমানং আৰম্মণং ৱিঞ্ঞাতং নাম, তস্মিং ৱিঞ্ঞাতে আৰম্মণে. কিং ৱুত্তং হোতি? নীলৱণ্ণযোগতো নীলৱত্থং ৱিয ৱিঞ্ঞাণযোগতো ৱিঞ্ঞাতং ৱিঞ্ঞাণং নাম হোতি, তস্মিং ৱিঞ্ঞাণে চৰতীতি ৱিঞ্ঞাণচৰিযাতি ৱুত্তং হোতি. ৱিঞ্ঞাণস্স এৱৰূপা চৰিযা হোতীতি ৱুত্তপ্পকাৰস্স ৱিঞ্ঞাণস্স ৱুত্তপ্পকাৰা চৰিযা হোতীতি অত্থো. ‘‘ৱিঞ্ঞাণস্স চৰিযা’’তি চ ৱোহাৰৱসেন ৱুচ্চতি, ৱিঞ্ঞাণতো পন ৱিসুং চৰিযা নত্থি. পকতিপৰিসুদ্ধমিদং চিত্তং নিক্কিলেসট্ঠেনাতি ইদং ৱুত্তপ্পকাৰং চিত্তং ৰাগাদিকিলেসাভাৱেন পকতিযা এৱ পৰিসুদ্ধং. তস্মা ৱিজাননমত্তমেৱ চৰিযাতি ৱিঞ্ঞাণচৰিযাতি ৱুত্তং হোতি. নিক্লেসট্ঠেনাতিপি পাঠো.

অঞ্ঞাণচৰিযায মনাপিযেসূতি মনসি অপ্পেন্তি পসীদন্তি, মনং ৱা অপ্পাযন্তি ৱড্ঢেন্তীতি মনাপানি, মনাপানিযেৱ মনাপিযানি. তেসু মনাপিযেসু. তানি পন ইট্ঠানি ৱা হোন্তু অনিট্ঠানি ৱা, গহণৱসেন মনাপিযানি. ন হি ইট্ঠস্মিংযেৱ ৰাগো অনিট্ঠস্মিংযেৱ দোসো উপ্পজ্জতি. ৰাগস্স জৱনত্থাযাতি সন্ততিৱসেন ৰাগস্স জৱনত্থায পৱত্তা. আৱজ্জনকিৰিযাব্যাকতাতি চক্খুদ্ৱাৰে অযোনিসো মনসিকাৰভূতা আৱজ্জনকিৰিযাব্যাকতা মনোধাতু. ৰাগস্স জৱনাতি যেভুয্যেন সত্তক্খত্তুং ৰাগস্স পৱত্তি, পুনপ্পুনং পৱত্তো ৰাগোযেৱ. অঞ্ঞাণচৰিযাতি অঞ্ঞাণেন ৰাগস্স সম্ভৱতো অঞ্ঞাণেন ৰাগস্স চৰিযাতি ৱুত্তং হোতি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. তদুভযেন অসমপেক্খনস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি ৰাগদোসৱসেন সমপেক্খনৱিৰহিতে ৰূপাৰম্মণসঙ্খাতে ৱত্থুস্মিং. মোহস্স জৱনত্থাযাতি ৱিচিকিচ্ছাউদ্ধচ্চৱসেন মোহস্স জৱনত্থায. অঞ্ঞাণচৰিযাতি অঞ্ঞাণস্সেৱ চৰিযা, ন অঞ্ঞস্স. ৱিনিবন্ধস্সাতিআদীনি মানাদীনং সভাৱৱচনানি. তত্থ ৱিনিবন্ধস্সাতি উন্নতিৱসেন ৱিনিবন্ধিত্ৱা ঠিতস্স. পৰামট্ঠাযাতি ৰূপস্স অনিচ্চভাৱাদিং অতিক্কমিত্ৱা পৰতো নিচ্চভাৱাদিং আমট্ঠায গহিতায. ৱিক্খেপগতস্সাতি ৰূপাৰম্মণে ৱিক্খিত্তভাৱং গতস্স. অনিট্ঠঙ্গতাযাতি অসন্নিট্ঠানভাৱং গতায. থামগতস্সাতি বলপ্পত্তস্স. ধম্মেসূতি ৰূপাদীসু ৱা ধম্মাৰম্মণভূতেসু ৱা ধম্মেসু.

৭০. যস্মা ৰাগাদযো অঞ্ঞাণেন হোন্তি, তস্মা ৰাগাদিসম্পযোগেন অঞ্ঞাণং ৱিসেসেন্তো সৰাগা চৰতীতিআদিমাহ. তত্থ সৰাগা চৰতীতি মোহমানদিট্ঠিমানানুসযদিট্ঠানুসযঅৱিজ্জানুসযজৱনৱসেন চৰিযা ৱেদিতব্বা. সদোসা চৰতীতি মোহঅৱিজ্জানুসযজৱনৱসেন. সমোহা চৰতীতি ৰাগদোসমানদিট্ঠিউদ্ধচ্চৱিচিকিচ্ছানুসযজৱনৱসেন. সমানা চৰতীতি ৰাগমোহকামৰাগভৱৰাগাৱিজ্জানুসযজৱনৱসেন. সদিট্ঠি চৰতীতি ৰাগমোহকামৰাগাৱিজ্জানুসযজৱনৱসেন. সউদ্ধচ্চা চৰতি সৱিচিকিচ্ছা চৰতীতি মোহঅৱিজ্জানুসযজৱনৱসেন. সানুসযা চৰতীতি এত্থাপি ৱুত্তনযেনেৱ একেকং অনুসযং মূলং কত্ৱা তস্মিং চিত্তে লব্ভমানকসেসানুসযৱসেন সানুসযতা যোজেতব্বা. ৰাগসম্পযুত্তাতিআদি সৰাগাদিৱেৱচনমেৱ. সা এৱ হি চৰিযা সম্পযোগৱসেন সহ ৰাগাদীহি ৱত্ততীতি সৰাগাদিআদীনি নামানি লভতি. ৰাগাদীহি সমং একুপ্পাদেকনিৰোধেকৱত্থেকাৰম্মণাদীহি পকাৰেহি যুত্তাতি ৰাগসম্পযুত্তানীতিআদীনি নামানি লভতি. সাযেৱ চ যস্মা কুসলাদীহি কম্মেহি ৱিপ্পযুত্তা, অকুসলাদীহি কম্মেহি সম্পযুত্তা, তস্মাপি অঞ্ঞাণচৰিযাতি দস্সেতুং কুসলেহি কম্মেহীতিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞাতেতি মোহস্স অঞ্ঞাণলক্খণত্তা যথাসভাৱেন অঞ্ঞাতে আৰম্মণে. সেসং ৱুত্তত্থমেৱ.

৭১. ঞাণচৰিযাযং যস্মা ৱিৱট্টনানুপস্সনাদীনং অনন্তৰপচ্চযভূতা আৱজ্জনকিৰিযাব্যাকতা নত্থি, তস্মা তেসং অত্থায আৱজ্জনকিৰিযাব্যাকতং অৱত্ৱা ৱিৱট্টনানুপস্সনাদযোৱ ৱুত্তা. অনুলোমঞাণত্থায এৱ হি আৱজ্জনা হোতি, ততো ৱিৱট্টনানুপস্সনামগ্গফলানি. ফলসমাপত্তীতি চেত্থ মগ্গানন্তৰজা ৱা হোতু কালন্তৰজা ৱা, উভোপি অধিপ্পেতা. নীৰাগা চৰতীতিআদীসু ৰাগাদীনং পটিপক্খৱসেন নীৰাগাদিতা ৱেদিতব্বা, ৱিঞ্ঞাণচৰিযাযং ৰাগাদীনং অভাৱমত্তট্ঠেন. ঞাতেতি যথাসভাৱতো ঞাতে. অঞ্ঞা ৱিঞ্ঞাণচৰিযাতিআদীহি তিস্সন্নং চৰিযানং অঞ্ঞমঞ্ঞমসম্মিস্সতং দস্সেতি. ৱিঞ্ঞাণকিচ্চমত্তৱসেন হি অহেতুকচিত্তুপ্পাদা ৱিঞ্ঞাণচৰিযা, অঞ্ঞাণকিচ্চৱতং দ্ৱাদসন্নং অকুসলচিত্তুপ্পাদানং ৱসেনেৱ অঞ্ঞাণচৰিযা, ৱিসেসেন ঞাণকিচ্চকাৰীনং ৱিপস্সনামগ্গফলানং ৱসেন ঞাণচৰিযা. এৱমিমা অঞ্ঞমঞ্ঞমসম্মিস্সা চ, ৱিপস্সনং ঠপেত্ৱা সহেতুককামাৱচৰকিৰিযাকুসলা চ, সহেতুককামাৱচৰৱিপাকা চ, ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰকুসলাব্যাকতা চ তীহি চৰিযাহি ৱিনিমুত্তাতি ৱেদিতব্বা. নিব্বানাৰম্মণায ৱিৱট্টনানুপস্সনায ঞাণচৰিযায নিদ্দিট্ঠত্তা নিব্বানমগ্গফলপচ্চৱেক্খণভূতানি সেক্খাসেক্খানং পচ্চৱেক্খণঞাণানি ঞাণচৰিযায সঙ্গহিতানীতি ৱেদিতব্বানি. তানিপি হি ৱিসেসেন ঞাণকিচ্চকৰানেৱাতি.

চৰিযানানত্তঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.