১২. সম্পন্নসীলসুত্তৱণ্ণনা
১১১. দ্ৱাদসমে সম্পন্নসীলাতি এত্থ তিৱিধং সম্পন্নং পৰিপুণ্ণসমঙ্গীমধুৰৱসেন. তেসু –
‘‘সম্পন্নং সালিকেদাৰং, সুৱা ভুঞ্জন্তি কোসিয;
পটিৱেদেমি তে ব্ৰহ্মে, ন নে ৱাৰেতুমুস্সহে’’তি. (জা. ১.১৪.১) –
এত্থ পৰিপুণ্ণত্থো সম্পন্নসদ্দো. ‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপগতো সমুপগতো সম্পন্নো সমন্নাগতো’’তি (ৱিভ. ৫১১) এত্থ সমঙ্গিভাৱত্থো সম্পন্নসদ্দো. ‘‘ইমিস্সা, ভন্তে, মহাপথৱিযা হেট্ঠিমতলং সম্পন্নং – সেয্যথাপি খুদ্দমধুং অনীলকং, এৱমস্সাদ’’ন্তি (পাৰা. ১৭) এত্থ মধুৰত্থো সম্পন্নসদ্দো. ইধ পন পৰিপুণ্ণত্থেপি সমঙ্গিভাৱেপি ৱট্টতি, তস্মা সম্পন্নসীলাতি পৰিপুণ্ণসীলা হুত্ৱাতিপি, সীলসমঙ্গিনো হুত্ৱাতিপি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
তত্থ ‘‘পৰিপুণ্ণসীলা’’তি ইমিনা অত্থেন খেত্তদোসৱিগমেন খেত্তপাৰিপূৰি ৱিয পৰিপুণ্ণং নাম হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘খেত্তদোসৱিগমেন খেত্তপাৰিপূৰি ৱিয সীলদোসৱিগমেন সীলপাৰিপূৰি ৱুত্তা’’তি. ‘‘সীলসমঙ্গিনো’’তি ইমিনা পন অত্থেন সীলেন সমঙ্গীভূতা সমোধানগতা সমন্নাগতা হুত্ৱা ৱিহৰথাতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ দ্ৱীহি কাৰণেহি সম্পন্নসীলতা হোতি সীলৱিপত্তিযা আদীনৱদস্সনেন, সীলসম্পত্তিযা আনিসংসদস্সনেন চ. তদুভযম্পি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২০-২১) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং. তত্থ ‘‘সম্পন্নসীলা’’তি এত্তাৱতা কিৰ ভগৱা চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং উদ্দিসিত্ৱা ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতা’’তি ইমিনা জেট্ঠকসীলং দস্সেতীতিআদিনা এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. কিমস্স উত্তৰি কৰণীযন্তি এৱং সম্পন্নসীলানং ৱিহৰতং তুম্হাকং কিন্তি সিযা উত্তৰি কাতব্বং, পটিপজ্জিতব্বন্তি চেতি অত্থো.
এৱং ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথা’’তিআদিনা সম্পাদনূপাযেন সদ্ধিং সীলসম্পদায ভিক্খূ নিযোজেন্তো অনেকপুগ্গলাধিট্ঠানং কত্ৱা দেসনং আৰভিত্ৱা ইদানি যস্মা একপুগ্গলাধিট্ঠানৱসেন পৱত্তিতাপি ভগৱতো দেসনা অনেকপুগ্গলাধিট্ঠানাৱ হোতি সব্বসাধাৰণত্তা, তস্মা তং একপুগ্গলাধিট্ঠানৱসেন দস্সেন্তো ‘‘চৰতো চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো’’তিআদিমাহ.
তত্থ অভিজ্ঝাযতি এতাযাতি অভিজ্ঝা, পৰভণ্ডাভিজ্ঝাযনলক্খণস্স লোভস্সেতং অধিৱচনং. ব্যাপজ্জতি পূতিভৱতি চিত্তং এতেনাতি ব্যাপাদো, ‘‘অনত্থং মে অচৰী’’তিআদিনযপ্পৱত্তস্স একূনৱীসতিআঘাতৱত্থুৱিসযস্স দোসস্সেতং অধিৱচনং. উভিন্নম্পি ‘‘তত্থ কতমো কামচ্ছন্দো? যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামস্নেহো কামপিপাসা কামপৰিড়াহো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসান’’ন্তি (ধ. স. ১১৫৯), তথা ‘‘লোভো লুব্ভনা লুব্ভিতত্তং সাৰাগো সাৰজ্জনা সাৰজ্জিতত্তং অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূল’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ৩৯১), ‘‘দোসো দুস্সনা দুস্সিতত্তং ব্যাপত্তি ব্যাপজ্জনা ব্যাপজ্জিতত্তং ৱিৰোধো পটিৱিৰোধো চণ্ডিক্কং অসুৰোপো অনত্তমনতা চিত্তস্সা’’তিআদিনা (ধ. স. ৪১৮, ১২৩৭) চ ৱিত্থাৰো ৱেদিতব্বো. ৱিগতো হোতীতি অযঞ্চ অভিজ্ঝা, অযঞ্চ ব্যাপাদো ৱিগতো হোতি অপগতো, পহীনো হোতীতি অত্থো. এত্তাৱতা কামচ্ছন্দনীৱৰণস্স চ ব্যাপাদনীৱৰণস্স চ পহানং দস্সিতং হোতি.
থিনমিদ্ধন্তি থিনঞ্চেৱ মিদ্ধঞ্চ. তেসু চিত্তস্স অকম্মঞ্ঞতা থিনং, আলসিযস্সেতং অধিৱচনং, ৱেদনাদীনং তিণ্ণং খন্ধানং অকম্মঞ্ঞতা মিদ্ধং, পচলাযিকভাৱস্সেতং অধিৱচনং. উভিন্নম্পি ‘‘তত্থ কতমং থিনং? যা চিত্তস্স অকল্লতা অকম্মঞ্ঞতা ওলীযনা সল্লীযনা. তত্থ কতমং মিদ্ধং? যা কাযস্স অকল্লতা অকম্মঞ্ঞতা ওনাহো পৰিযোনাহো’’তিআদিনা (ধ. স. ১১৬২-১১৬৩) নযেন ৱিত্থাৰো ৱেদিতব্বো.
উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চন্তি উদ্ধচ্চঞ্চেৱ কুক্কুচ্চঞ্চ. তত্থ উদ্ধচ্চং নাম চিত্তস্স উদ্ধতাকাৰো, কুক্কুচ্চং নাম অকতকল্যাণস্স কতপাপস্স তপ্পচ্চযা ৱিপ্পটিসাৰো. উভিন্নম্পি ‘‘তত্থ কতমং উদ্ধচ্চং? যং চিত্তস্স উদ্ধচ্চং অৱূপসমো চেতসো ৱিক্খেপো ভন্তত্তং চিত্তস্সা’’তিআদিনা (ধ. স. ১১৬৫) ৱিত্থাৰো. ‘‘অকতং ৱত মে কল্যাণং, অকতং কুসলং, অকতং ভীৰুত্তানং; কতং পাপং, কতং লুদ্দং, কতং কিব্বিস’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.২৪৮; নেত্তি. ১২০) পৱত্তিআকাৰো ৱেদিতব্বো.
ৱিচিকিচ্ছাতি বুদ্ধাদীসু সংসযো. তস্সা ‘‘সত্থৰি কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি, নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৯১৫), ‘‘তত্থ কতমা ৱিচিকিচ্ছা? যা কঙ্খা কঙ্খাযনা কঙ্খাযিতত্তং ৱিমতি ৱিচিকিচ্ছা দ্ৱেড়্হকং দ্ৱেধাপথো সংসযো অনেকংসগ্গাহো আসপ্পনা পৰিসপ্পনা অপৰিযোগাহনা ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স মনোৱিলেখো’’তিআদিনা (ধ. স. ১০০৮) চ নযেন ৱিত্থাৰো ৱেদিতব্বো.
এত্থ চ অভিজ্ঝাব্যাপাদাদীনং ৱিগমৱসেন চ পহানৱসেন চ তেসং ৱিক্খম্ভনমেৱ ৱেদিতব্বং. যং সন্ধায ৱুত্তং –
‘‘সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি. ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি. থিনমিদ্ধং পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি অজ্ঝত্তং উপসন্তচিত্তো উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি. ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতী’’তি (ৱিভ. ৫০৮).
তত্থ যথা নীৱৰণানং পহানং হোতি, তং ৱেদিতব্বং. কথঞ্চ নেসং পহানং হোতি? কামচ্ছন্দস্স তাৱ অসুভনিমিত্তে যোনিসোমনসিকাৰেন পহানং হোতি, সুভনিমিত্তে অযোনিসোমনসিকাৰেনস্স উপ্পত্তি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, সুভনিমিত্তং. তত্থ অযোনিসোমনসিকাৰবহুলীকাৰো অযমাহাৰো অনুপ্পন্নস্স ৱা কামচ্ছন্দস্স উপ্পাদায, উপ্পন্নস্স ৱা কামচ্ছন্দস্স ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩২).
এৱং সুভনিমিত্তে অযোনিসোমনসিকাৰেন উপ্পজ্জন্তস্স কামচ্ছন্দস্স তপ্পটিপক্খতো অসুভনিমিত্তে যোনিসোমনসিকাৰেন পহানং হোতি. তত্থ অসুভনিমিত্তং নাম অসুভম্পি অসুভাৰম্মণম্পি, যোনিসোমনসিকাৰো নাম উপাযমনসিকাৰো, পথমনসিকাৰো, অনিচ্চে অনিচ্চন্তি ৱা, দুক্খে দুক্খন্তি ৱা, অনত্তনি অনত্তাতি ৱা, অসুভে অসুভন্তি ৱা মনসিকাৰো. তং তত্থ বহুলং পৱত্তযতো কামচ্ছন্দো পহীযতি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, অসুভনিমিত্তং. তত্থ যোনিসোমনসিকাৰবহুলীকাৰো – অযমাহাৰো অনুপ্পন্নস্স ৱা কামচ্ছন্দস্স অনুপ্পাদায, উপ্পন্নস্স ৱা কামচ্ছন্দস্স পহানাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩২).
অপিচ ছ ধম্মা কামচ্ছন্দস্স পহানায সংৱত্তন্তি – অসুভনিমিত্তস্স উগ্গহো, অসুভভাৱনানুযোগো, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতা, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা, কল্যাণমিত্ততা, সপ্পাযকথাতি. দসৱিধঞ্হি অসুভনিমিত্তং উগ্গণ্হন্তস্সপি কামচ্ছন্দো পহীযতি, ভাৱেন্তস্সপি, ইন্দ্ৰিযেসু পিহিতদ্ৱাৰস্সপি চতুন্নং পঞ্চন্নং আলোপানং ওকাসে সতি উদকং পিৱিত্ৱা যাপনসীলতায ভোজনে মত্তঞ্ঞুনোপি. তেন ৱুত্তং –
‘‘চত্তাৰো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৱা উদকং পিৱে;
অলং ফাসুৱিহাৰায, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো’’তি. (থেৰগা. ৯৮৩);
অসুভকম্মিকতিস্সত্থেৰসদিসে কল্যাণমিত্তে সেৱন্তস্সপি কামচ্ছন্দো পহীযতি, ঠাননিসজ্জাদীসু দসঅসুভনিস্সিতসপ্পাযকথাযপি পহীযতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ছ ধম্মা কামচ্ছন্দস্স পহানায সংৱত্তন্তী’’তি.
পটিঘনিমিত্তে আযোনিসোমনসিকাৰেন ব্যাপাদস্স উপ্পাদো হোতি. তত্থ পটিঘম্পি পটিঘনিমিত্তং, পটিঘাৰম্মণম্পি পটিঘনিমিত্তং. অযোনিসোমনসিকাৰো সব্বত্থ একলক্খণো এৱ. তং তস্মিং নিমিত্তে বহুলং পৱত্তযতো ব্যাপাদো উপ্পজ্জতি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, পটিঘনিমিত্তং. তত্থ অযোনিসোমনসিকাৰবহুলীকাৰো – অযমাহাৰো অনুপ্পন্নস্স ৱা ব্যাপাদস্স উপ্পাদায, উপ্পন্নস্স ৱা ব্যাপাদস্স ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩২).
মেত্তায পন চেতোৱিমুত্তিযা যোনিসোমনসিকাৰেনস্স পহানং হোতি. তত্থ ‘‘মেত্তা’’তি ৱুত্তে অপ্পনাপি উপচাৰোপি ৱট্টতি, ‘‘চেতোৱিমুত্তী’’তি পন অপ্পনাৱ. যোনিসোমনসিকাৰো ৱুত্তলক্খণোৱ. তং তত্থ বহুলং পৱত্তযতো ব্যাপাদো পহীযতি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, মেত্তাচেতোৱিমুত্তি. তত্থ যোনিসোমনসিকাৰবহুলীকাৰো অযমাহাৰো অনুপ্পন্নস্স ৱা ব্যাপাদস্স অনুপ্পাদায উপ্পন্নস্স ৱা ব্যাপাদস্স পহানাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩২).
অপিচ ছ ধম্মা ব্যাপাদস্স পহানায সংৱত্তন্তি – মেত্তানিমিত্তস্স উগ্গহো, মেত্তাভাৱনা, কম্মস্সকতাপচ্চৱেক্খণা, পটিসঙ্খানবহুলতা, কল্যাণমিত্ততা, সপ্পাযকথাতি. ওধিসকানোধিসকদিসাফৰণানঞ্হি অঞ্ঞতৰৱসেন মেত্তং উগ্গণ্হন্তস্সপি ব্যাপাদো পহীযতি, ওধিসো অনোধিসো দিসাফৰণৱসেন মেত্তং ভাৱেন্তস্সপি ব্যাপাদো পহীযতি, ‘‘ত্ৱং এতস্স কুদ্ধো কিং কৰিস্সসি, কিমস্স সীলাদীনি ৱিনাসেতুং সক্খিস্সসি ননু ত্ৱং অত্তনো কম্মেন আগন্ত্ৱা অত্তনো কম্মেনেৱ গমিস্সসি, পৰস্স কুজ্ঝনং নাম ৱীতচ্চিকঙ্গাৰতত্তঅযসলাকগূথাদীনি গহেত্ৱা পৰং পহৰিতুকামতা ৱিয হোতি. এসোপি তৱ কুদ্ধো কিং কৰিস্সতি, কিং তে সীলাদীনি ৱিনাসেতুং সক্খিস্সতি এস অত্তনো কম্মেন আগন্ত্ৱা অত্তনো কম্মেনেৱ গমিস্সতি, অপ্পটিচ্ছিতপহেণকং ৱিয, পটিৱাতং খিত্তৰজোমুট্ঠি ৱিয চ এতস্সেৱ এস কোধো মত্থকে পতিস্সতী’’তি এৱং অত্তনো চ পৰস্স চাতি উভযেসং কম্মস্সকতং পচ্চৱেক্খতোপি, পচ্চৱেক্খিত্ৱা পটিসঙ্খানে ঠিতস্সপি, অস্সগুত্তত্থেৰসদিসে মেত্তাভাৱনাৰতে কল্যাণমিত্তে সেৱন্তস্সাপি ব্যাপাদো পহীযতি, ঠাননিসজ্জাদীসু মেত্তানিস্সিতসপ্পাযকথাযপি পহীযতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ছ ধম্মা ব্যাপাদস্স পহানায সংৱত্তন্তী’’তি.
অৰতিআদীসু অযোনিসোমনসিকাৰেন থিনমিদ্ধস্স উপ্পাদো হোতি. অৰতি নাম উক্কণ্ঠিততা, তন্দী নাম কাযালসিযং, ৱিজম্ভিতা নাম কাযৱিনমনা, ভত্তসম্মদো নাম ভত্তমুচ্ছা ভত্তপৰিড়াহো, চেতসো লীনত্তং নাম চিত্তস্স লীনাকাৰো. ইমেসু অৰতিআদীসু অযোনিসোমনসিকাৰং বহুলং পৱত্তযতো থিনমিদ্ধং উপ্পজ্জতি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, অৰতি তন্দী ৱিজম্ভিতা ভত্তসম্মদো চেতসো লীনত্তং. তত্থ অযোনিসোমনসিকাৰবহুলীকাৰো – অযমাহাৰো অনুপ্পন্নস্স ৱা থিনমিদ্ধস্স উপ্পাদায, উপ্পন্নস্স ৱা থিনমিদ্ধস্স ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩২).
আৰম্ভধাতুআদীসু পন যোনিসোমনসিকাৰেন থিনমিদ্ধস্স পহানং হোতি. আৰম্ভধাতু নাম পঠমাৰম্ভৱীৰিযং, নিক্কমধাতু নাম কোসজ্জতো নিক্খন্ততায ততো বলৱতৰং, পৰক্কমধাতু নাম পৰং পৰং ঠানং অক্কমনতো ততোপি বলৱতৰং. ইমস্মিং তিপ্পভেদে ৱীৰিযে যোনিসোমনসিকাৰং বহুলং পৱত্তযতো থিনমিদ্ধং পহীযতি. তেনাহ –
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আৰম্ভধাতু, নিক্কমধাতু, পৰক্কমধাতু. তত্থ যোনিসোমনসিকাৰবহুলীকাৰো – অযমাহাৰো অনুপ্পন্নস্স ৱা থিনমিদ্ধস্স অনুপ্পাদায, উপ্পন্নস্স ৱা থিনমিদ্ধস্স পহানাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩২).
অপিচ ছ ধম্মা থিনমিদ্ধস্স পহানায সংৱত্তন্তি, অতিভোজনে নিমিত্তগ্গাহো – ইৰিযাপথসম্পৰিৱত্তনতা, আলোকসঞ্ঞামনসিকাৰো, অব্ভোকাসৱাসো, কল্যাণমিত্ততা, সপ্পাযকথাতি. আহৰহত্থকভুত্তৱমিতকতত্থৱট্টকঅলংসাটককাকমাসকভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানে নিসিন্নস্স হি সমণধম্মং কৰোতো থিনমিদ্ধং মহাহত্থী ৱিয ওত্থৰন্তং আগচ্ছতি, চতুপঞ্চআলোপওকাসং পন ঠপেত্ৱা পানীযং পিৱিত্ৱা যাপনসীলস্স ভিক্খুনো তং ন হোতি. এৱং অতিভোজনে নিমিত্তং গণ্হন্তস্সপি থিনমিদ্ধং পহীযতি. যস্মিং ইৰিযাপথে থিনমিদ্ধং ওক্কমতি, ততো অঞ্ঞং পৰিৱত্তেন্তস্সপি, ৰত্তিং চন্দালোকং দীপালোকং উক্কালোকং দিৱা সূৰিযালোকং মনসিকৰোন্তস্সপি, অব্ভোকাসে ৱসন্তস্সপি মহাকস্সপত্থেৰসদিসে ৱিগতথিনমিদ্ধে কল্যাণমিত্তে সেৱন্তস্সপি থিনমিদ্ধং পহীযতি, ঠাননিসজ্জাদীসু ধুতঙ্গনিস্সিতসপ্পাযকথাযপি পহীযতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ছ ধম্মা থিনমিদ্ধস্স পহানায সংৱত্তন্তী’’তি.
চেতসো অৱূপসমে অযোনিসোমনসিকাৰেন উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স উপ্পাদো হোতি. অৱূপসমো নাম অৱূপসন্তাকাৰো, অত্থতো তং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চমেৱ. তত্থ অযোনিসোমনসিকাৰং বহুলং পৱত্তযতো উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং উপ্পজ্জতি. তেনাহ –
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, চেতসো অৱূপসমো. তত্থ অযোনিসোমনসিকাৰবহুলীকাৰো – অযমাহাৰো অনুপ্পন্নস্স ৱা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স উপ্পাদায, উপ্পন্নস্স ৱা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩২).
সমাধিসঙ্খাতে পন চেতসো ৱূপসমে যোনিসোমনসিকাৰেনস্স পহানং হোতি. তেনাহ –
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, চেতসো ৱূপসমো. তত্থ যোনিসোমনসিকাৰবহুলীকাৰো – অযমাহাৰো অনুপ্পন্নস্স ৱা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স অনুপ্পাদায, উপ্পন্নস্স ৱা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স পহানাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩২).
অপিচ ছ ধম্মা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স পহানায সংৱত্তন্তি – বহুস্সুততা, পৰিপুচ্ছকতা, ৱিনযে পকতঞ্ঞুতা, ৱুড্ঢসেৱিতা, কল্যাণমিত্ততা, সপ্পাযকথাতি. বাহুসচ্চেনপি হি একং ৱা দ্ৱে ৱা তযো ৱা চত্তাৰো ৱা পঞ্চ ৱা নিকাযে পাড়িৱসেন চ অত্থৱসেন চ উগ্গণ্হন্তস্সপি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতি, কপ্পিযাকপ্পিযপৰিপুচ্ছাবহুলস্সপি, ৱিনযপঞ্ঞত্তিযং চিণ্ণৱসীভাৱতায পকতঞ্ঞুনোপি, ৱুড্ঢে মহল্লকত্থেৰে উপসঙ্কমন্তস্সপি, উপালিত্থেৰসদিসে ৱিনযধৰে কল্যাণমিত্তে সেৱন্তস্সপি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতি, ঠাননিসজ্জাদীসু কপ্পিযাকপ্পিযনিস্সিতসপ্পাযকথাযপি পহীযতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ছ ধম্মা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স পহানায সংৱত্তন্তী’’তি.
ৱিচিকিচ্ছাট্ঠানিযেসু ধম্মেসু অযোনিসোমনসিকাৰেন ৱিচিকিচ্ছায উপ্পাদো হোতি. ৱিচিকিচ্ছাট্ঠানিযা ধম্মা নাম পুনপ্পুনং ৱিচিকিচ্ছায কাৰণত্তা ৱিচিকিচ্ছাৱ. তত্থ অযোনিসোমনসিকাৰং বহুলং পৱত্তযতো ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি. তেনাহ –
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, ৱিচিকিচ্ছাট্ঠানিযা ধম্মা. তত্থ অযোনিসোমনসিকাৰবহুলীকাৰো – অযমাহাৰো অনুপ্পন্নায ৱা ৱিচিকিচ্ছায উপ্পাদায, উপ্পন্নায ৱা ৱিচিকিচ্ছায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩২).
কুসলাদিধম্মেসু পন যোনিসোমনসিকাৰেন ৱিচিকিচ্ছায পহানং হোতি. তেনাহ –
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, কুসলাকুসলা ধম্মা, সাৱজ্জানৱজ্জা ধম্মা, সেৱিতব্বাসেৱিতব্বা ধম্মা, হীনপণীতা ধম্মা, কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগা ধম্মা. তত্থ যোনিসোমনসিকাৰবহুলীকাৰো অযমাহাৰো অনুপ্পন্নায ৱা ৱিচিকিচ্ছায অনুপ্পাদায, উপ্পন্নায ৱা ৱিচিকিচ্ছায পহানাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩২).
অপিচ ছ ধম্মা ৱিচিকিচ্ছায পহানায সংৱত্তন্তি বহুস্সুততা, পৰিপুচ্ছকতা, ৱিনযে পকতঞ্ঞুতা, অধিমোক্খবহুলতা, কল্যাণমিত্ততা, সপ্পাযকথাতি. বাহুসচ্চৱসেনপি হি একং ৱা…পে… পঞ্চ ৱা নিকাযে পাড়িৱসেন চ অত্থৱসেন চ উগ্গণ্হন্তস্সপি ৱিচিকিচ্ছা পহীযতি, তীণি ৰতনানি আৰব্ভ কুসলাদিভেদেসু ধম্মেসু পৰিপুচ্ছাবহুলস্সপি, ৱিনযে চিণ্ণৱসীভাৱস্সপি, তীসু ৰতনেসু ওকপ্পনীয, সদ্ধাসঙ্খাত, অধিমোক্খবহুলস্সপি, সদ্ধাধিমুত্তে ৱক্কলিত্থেৰসদিসে কল্যাণমিত্তে সেৱন্তস্সপি ৱিচিকিচ্ছা পহীযতি, ঠাননিসজ্জাদীসু তিণ্ণং ৰতনানং গুণনিস্সিতসপ্পাযকথাযপি পহীযতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ছ ধম্মা ৱিচিকিচ্ছায পহানায সংৱত্তন্তী’’তি.
এত্থ চ যথাৱুত্তেহি তেহি তেহি ধম্মেহি ৱিক্খম্ভনৱসেন পহীনানং ইমেসং নীৱৰণানং কামচ্ছন্দনীৱৰণস্স তাৱ অৰহত্তমগ্গেন অচ্চন্তপ্পহানং হোতি, তথা থিনমিদ্ধনীৱৰণস্স উদ্ধচ্চনীৱৰণস্স চ. ব্যাপাদনীৱৰণস্স পন কুক্কুচ্চনীৱৰণস্স চ অনাগামিমগ্গেন, ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণস্স সোতাপত্তিমগ্গেন অচ্চন্তপ্পহানং হোতি. তস্মা তেসং তথা পহানায উপকাৰধম্মে দস্সেতুং ‘‘আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিয’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. ইদমেৱ ৱা যথাৱুত্তং অভিজ্ঝাদীনং নীৱৰণানং পহানং, যস্মা হীনৱীৰিযতায কুসীতেন, অনুপট্ঠিতস্সতিতায মুট্ঠস্সতিনা, অপটিপ্পস্সদ্ধদৰথতায সাৰদ্ধকাযেন, অসমাহিততায ৱিক্খিত্তচিত্তেন ন কদাচিপি তে সক্কা নিব্বত্তেতুং, পগেৱ ইতৰং, তস্মা যথা পটিপন্নস্স সো অভিজ্ঝাদীনং ৱিগমো পহানং সম্ভৱতি, তং দস্সেতুং ‘‘আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিয’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. তস্সত্থো – তেসং নীৱৰণানং পহানায সব্বেসম্পি ৱা সংকিলেসধম্মানং সমুচ্ছিন্দনত্থায ৱীৰিযং আৰদ্ধং হোতি, পগ্গহিতং অসিথিলপ্পৱত্তন্তি ৱুত্তং হোতি. আৰদ্ধত্তা এৱ চ অন্তৰা সঙ্কোচস্স অনাপজ্জনতো অসল্লীনং.
উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠাতি ন কেৱলঞ্চ ৱীৰিযমেৱ, সতিপি আৰম্মণাভিমুখভাৱেন উপট্ঠিতা হোতি, তথা উপট্ঠিতত্তা এৱ চ চিৰকতচিৰভাসিতানং সৰণসমত্থতায অসম্মুট্ঠা. পস্সদ্ধোতি কাযচিত্তদৰথপ্পস্সম্ভনেন কাযোপিস্স পস্সদ্ধো হোতি. তত্থ যস্মা নামকাযে পস্সদ্ধে ৰূপকাযোপিস্স পস্সদ্ধো এৱ হোতি, তস্মা ‘‘নামকাযো ৰূপকাযো’’তি অৱিসেসেত্ৱা ‘‘পস্সদ্ধো কাযো’’তি ৱুত্তং. অসাৰদ্ধোতি সো চ পস্সদ্ধত্তা এৱ অসাৰদ্ধো, ৱিগতদৰথোতি ৱুত্তং হোতি. সমাহিতং চিত্তং একগ্গন্তি চিত্তম্পিস্স সম্মা আহিতং সুট্ঠু ঠপিতং অপ্পিতং ৱিয হোতি, সমাহিতত্তা এৱ চ একগ্গং অচলং নিপ্ফন্দনং নিৰিঞ্জনন্তি.
এত্তাৱতা ঝানমগ্গানং পুব্বভাগপটিপদা কথিতা. তেনেৱাহ –
‘‘চৰম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আৰদ্ধৱীৰিযো পহিতত্তোতি ৱুচ্চতী’’তি (ইতিৱু. ১১০).
তস্সত্থো হেট্ঠা ৱুত্তো এৱ.
গাথাসু যতং চৰেতি যতমানো চৰেয্য, চঙ্কমনাদিৱসেন গমনং কপ্পেন্তোপি ‘‘অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতী’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.৬৫১-৬৬২; ৱিভ. ৩৯০) নযেন ৱুত্তসম্মপ্পধানৱীৰিযৱসেন যতন্তো ঘটেন্তো ৱাযমন্তো যথা অকুসলা ধম্মা পহীযন্তি, কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, এৱং গমনং কপ্পেয্যাতি অত্থো. এস নযো সেসেসুপি. কেচি পন ‘‘যত’’ন্তি এতস্স সংযতোতি অত্থং ৱদন্তি. তিট্ঠেতি তিট্ঠেয্য ঠানং কপ্পেয্য. অচ্ছেতি নিসীদেয্য. সযেতি নিপজ্জেয্য. যতমেনং পসাৰযেতি এতং পসাৰেতব্বং হত্থপাদাদিং যতং যতমানো যথাৱুত্তৱীৰিযসমঙ্গীযেৱ হুত্ৱা পসাৰেয্য, সব্বত্থ পমাদং ৱিজহেয্যাতি অধিপ্পাযো.
ইদানি যথা পটিপজ্জন্তো যতং যতমানো নাম হোতি, তং পটিপদং দস্সেতুং ‘‘উদ্ধ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উদ্ধন্তি উপৰি. তিৰিযন্তি তিৰিযতো, পুৰত্থিমদিসাদিৱসেন সমন্ততো দিসাভাগেসূতি অত্থো. অপাচীনন্তি হেট্ঠা. যাৱতা জগতো গতীতি যত্তকা সত্তসঙ্খাৰভেদস্স লোকস্স পৱত্তি, তত্থ সব্বত্থাতি অত্থো. এত্তাৱতা অনৱসেসতো সম্মসনঞাণস্স ৱিসযং সঙ্গহেত্ৱা দস্সেতি. সমৱেক্খিতাতি সম্মা হেতুনা ঞাযেন অৱেক্খিতা, অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সকোতি ৱুত্তং হোতি. ধম্মানন্তি সত্তসুঞ্ঞানং. খন্ধানন্তি ৰূপাদীনং পঞ্চন্নং খন্ধানং. উদযব্বযন্তি উদযঞ্চ ৱযঞ্চ. ইদং ৱুত্তং হোতি – উপৰি তিৰিযং অধোতি তিসঙ্গহে সব্বস্মিং লোকে অতীতাদিভেদভিন্নানং পঞ্চুপাদানক্খন্ধসঙ্খাতানং সব্বেসং ৰূপাৰূপধম্মানং অনিচ্চতাদিসম্মসনাধিগতেন উদযব্বযঞাণেন পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি উদযং, পঞ্চৱীসতিযা আকাৰেহি ৱযঞ্চ সমৱেক্খিতা সমনুপস্সিতা ভৱেয্যাতি.
চেতোসমথসামীচিন্তি চিত্তসংকিলেসানং অচ্চন্তৱূপসমনতো চেতোসমথসঙ্খাতস্স অৰিযমগ্গস্স অনুচ্ছৱিকপটিপদং ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিং. সিক্খমানন্তি পটিপজ্জমানং ভাৱেন্তং ঞাণপৰম্পৰং নিব্বত্তেন্তং. সদাতি সব্বকালং, ৰত্তিঞ্চেৱ দিৱা চ. সতন্তি চতুসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতায সতিযা সতোকাৰিং. সততং পহিতত্তোতি সব্বকালং পহিতত্তো নিব্বানং পটিপেসিতত্তোতি তথাৱিধং ভিক্খুং বুদ্ধাদযো অৰিযা আহু আচিক্খন্তি কথেন্তি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
দ্ৱাদসমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.