৯. অন্তৰামলসুত্তৱণ্ণনা

৮৮. নৱমে অন্তৰামলাতি এত্থ অন্তৰাসদ্দো –

‘‘নদীতীৰেসু সণ্ঠানে, সভাসু ৰথিযাসু চ;

জনা সঙ্গম্ম মন্তেন্তি, মঞ্চ তঞ্চ কিমন্তৰ’’ন্তি. –

আদীসু (সং. নি. ১.২২৮) কাৰণে আগতো. ‘‘অদ্দসা মং, ভন্তে, অঞ্ঞতৰা ইত্থী ৱিজ্জন্তৰিকায ভাজনং ধোৱন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ২.১৪৯) খণে. ‘‘অপিচাযং তপোদা দ্ৱিন্নং মহানিৰযানং অন্তৰিকায আগচ্ছতী’’তিআদীসু (পাৰা. ২৩১) ৱিৱৰে.

‘‘পীতৱত্থে পীতধজে, পীতালঙ্কাৰভূসিতে;

পীতন্তৰাহি ৱগ্গূহি, অপিড়ন্ধাৱ সোভসী’’তি. –

আদীসু (ৱি. ৱ. ৬৫৮) উত্তৰিসাটকে. ‘‘যস্সন্তৰতো ন সন্তি কোপা’’তিআদীসু (উদা. ২০) চিত্তে. ইধাপি চিত্তে এৱ দট্ঠব্বো. তস্মা অন্তৰে চিত্তে ভৱা অন্তৰা. যস্মিং সন্তানে উপ্পন্না, তস্স মলিনভাৱকৰণতো মলা. তত্থ মলং নাম দুৱিধং – সৰীৰমলং, চিত্তমলন্তি. তেসু সৰীৰমলং সেদজল্লিকাদি সৰীৰে নিব্বত্তং, তত্থ লগ্গং আগন্তুকৰজঞ্চ, তং উদকেনপি নীহৰণীযং, ন তথা সংকিলেসিকং. চিত্তমলং পন ৰাগাদিসংকিলেসিকং, তং অৰিযমগ্গেহেৱ নীহৰণীযং. ৱুত্তঞ্হেতং পোৰাণেহি –

‘‘ৰূপেন সংকিলিট্ঠেন, সংকিলিস্সন্তি মাণৱা;

ৰূপে সুদ্ধে ৱিসুজ্ঝন্তি, অনক্খাতং মহেসিনা.

‘‘চিত্তেন সংকিলিট্ঠেন, সংকিলিস্সন্তি মাণৱা;

চিত্তে সুদ্ধে ৱিসুজ্ঝন্তি, ইতি ৱুত্তং মহেসিনা’’তি. (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬);

তেনাহ ভগৱা ‘‘চিত্তসংকিলেসা, ভিক্খৱে, সত্তা সংকিলিস্সন্তি, চিত্তৱোদানা ৱিসুজ্ঝন্তী’’তি (সং. নি. ৩.১০০). তস্মা ভগৱা ইধাপি চিত্তমলৱিসোধনায পটিপজ্জিতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, অন্তৰামলা’’তি আহ.

যথা চেতে লোভাদযো সত্তানং চিত্তে উপ্পজ্জিত্ৱা মলিনভাৱকৰা নানপ্পকাৰসংকিলেসৱিধাযকাতি অন্তৰামলা, এৱং একতো ভুঞ্জিত্ৱা, একতো সযিত্ৱা, ওতাৰগৱেসী অমিত্তসত্তু ৱিয চিত্তে এৱ উপ্পজ্জিত্ৱা সত্তানং নানাৱিধঅনত্থাৱহা, নানপ্পকাৰদুক্খনিব্বত্তকাতি দস্সেন্তো ‘‘অন্তৰাঅমিত্তা’’তিআদিমাহ. তত্থ মিত্তপটিপক্খতো অমিত্তা, সপত্তকিচ্চকৰণতো সপত্তা, হিংসনতো ৱধকা, উজুৱিপচ্চনীকতো পচ্চত্থিকা.

তত্থ দ্ৱীহি আকাৰেহি লোভাদীনং অমিত্তাদিভাৱো ৱেদিতব্বো. ৱেৰীপুগ্গলো হি অন্তৰং লভমানো অত্তনো ৱেৰিস্স সত্থেন ৱা সীসং পাতেতি, উপাযেন ৱা মহন্তং অনত্থং উপ্পাদেতি. ইমে চ লোভাদযো পঞ্ঞাসিৰপাতনেন যোনিসম্পটিপাদনেন চ তাদিসং ততো বলৱতৰং অনত্থং নিব্বত্তেন্তি. কথং? চক্খুদ্ৱাৰস্মিঞ্হি ইট্ঠাদীসু আৰম্মণেসু আপাথগতেসু যথাৰহং তানি আৰব্ভ লোভাদযো উপ্পজ্জন্তি, এত্তাৱতাস্স পঞ্ঞাসিৰং পাতিতং নাম হোতি. সোতদ্ৱাৰাদীসুপি এসেৱ নযো. এৱং তাৱ পঞ্ঞাসিৰপাতনতো অমিত্তাদিসদিসতা ৱেদিতব্বা. লোভাদযো পন কম্মনিদানা হুত্ৱা অণ্ডজাদিভেদা চতস্সো যোনিযো উপনেন্তি. তস্স যোনিউপগমনমূলকানি পঞ্চৱীসতি মহাভযানি দ্ৱত্তিংস কম্মকৰণানি চ আগতানেৱ হোন্তি. এৱং যোনিসম্পটিপাদনতোপি নেসং অমিত্তাদিসদিসতা ৱেদিতব্বা. ইতি লোভাদযো অমিত্তাদিসদিসতায চিত্তসম্ভূততায চ ‘‘অন্তৰাঅমিত্তা’’তিআদিনা ৱুত্তা. অপিচ অমিত্তেহি কাতুং অসক্কুণেয্যং লোভাদযো কৰোন্তি, অমিত্তাদিভাৱো চ লোভাদীহি জাযতীতি তেসং অমিত্তাদিভাৱো ৱেদিতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘দিসো দিসং যন্তং কযিৰা, ৱেৰী ৱা পন ৱেৰিনং;

মিচ্ছাপণিহিতং চিত্তং, পাপিযো নং ততো কৰে’’তি. (ধ. প. ৪২; উদা. ৩৩);

গাথাসু অত্তনো পৰেসঞ্চ অনত্থং জনেতীতি অনত্থজননো. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যদপি লুদ্ধো অভিসঙ্খৰোতি কাযেন ৱাচায মনসা তদপি অকুসলং; যদপি লুদ্ধো লোভেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো পৰস্স অসতা দুক্খং উপ্পাদেতি ৱধেন ৱা বন্ধেন ৱা জানিযা ৱা গৰহায ৱা পব্বাজনায ৱা বলৱম্হি বলত্থো ইতি, তদপি অকুসলং, ইতিস্সমে লোভজা লোভনিদানা লোভসমুদযা লোভপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তী’’তি (অ. নি. ৩.৭০).

অপৰম্পি ৱুত্তং –

‘‘ৰত্তো খো, ব্ৰাহ্মণ, ৰাগেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো অত্তব্যাবাধাযপি চেতেতি, পৰব্যাবাধাযপি চেতেতি, উভযব্যাবাধাযপি চেতেতি, চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতী’’তিআদি (অ. নি. ৩.৫৪).

চিত্তপ্পকোপনোতি চিত্তসঙ্খোভনো. লোভো হি লোভনীযে ৱত্থুস্মিং উপ্পজ্জমানো চিত্তং খোভেন্তো পকোপেন্তো ৱিপৰিণামেন্তো ৱিকাৰং আপাদেন্তো উপ্পজ্জতি, পসাদাদিৱসেন পৱত্তিতুং ন দেতি. ভযমন্তৰতো জাতং, তং জনো নাৱবুজ্ঝতীতি তং লোভসঙ্খাতং অন্তৰতো অব্ভন্তৰে অত্তনো চিত্তেযেৱ জাতং অনত্থজননচিত্তপ্পকোপনাদিং ভযং ভযহেতুং অযং বালমহাজনো নাৱবুজ্ঝতি ন জানাতীতি.

লুদ্ধো অত্থং ন জানাতীতি অত্তত্থপৰত্থাদিভেদং অত্থং হিতং লুদ্ধপুগ্গলো যথাভূতং ন জানাতি. ধম্মং ন পস্সতীতি দসকুসলকম্মপথধম্মম্পি লুদ্ধো লোভেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো ন পস্সতি পচ্চক্খতো ন জানাতি, পগেৱ উত্তৰিমনুস্সধম্মং. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘ৰত্তো খো, ব্ৰাহ্মণ, ৰাগেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো অত্তত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতি, পৰত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতি, উভযত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতী’’তিআদি (অ. নি. ৩.৫৫).

অন্ধতমন্তি অন্ধভাৱকৰং তমং. যন্তি যত্থ. ভুম্মত্থে হি এতং পচ্চত্তৱচনং. যস্মিং কালে লোভো সহতে অভিভৱতি নৰং, অন্ধতমং তদা হোতীতি. যন্তি ৱা কাৰণৱচনং. যস্মা লোভো উপ্পজ্জমানো নৰং সহতে অভিভৱতি, তস্মা অন্ধতমং তদা হোতীতি যোজনা, য-ত-সদ্দানং একন্তসম্বন্ধভাৱতো. অথ ৱা যন্তি কিৰিযাপৰামসনং, ‘‘লোভো সহতে’’তি এত্থ যদেতং লোভস্স সহনং অভিভৱনং ৱুত্তং. এতং অন্ধভাৱকৰস্স তমস্স গমনং উপ্পাদোতি অত্থো. অথ ৱা যং নৰং লোভো সহতে অভিভৱতি, তস্স অন্ধতমং তদা হোতি, ততো চ লুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, লুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

যো চ লোভং পহন্ত্ৱানাতি যো পুব্বভাগে তদঙ্গৱসেন ৱিক্খম্ভনৱসেন চ যথাৰহং সমথৱিপস্সনাহি লোভং পজহিত্ৱা তথা পজহনহেতু লোভনেয্যে দিব্বেপি ৰূপাদিকে উপট্ঠিতে ন লুব্ভতি, বলৱৱিপস্সনানুভাৱেন লোভো পহীযতে তম্হাতি তস্মা অৰিযপুগ্গলা অৰিযমগ্গেন লোভো পহীযতি পজহীযতি, অচ্চন্তমেৱ পৰিচ্চজীযতি. যথা কিং? উদবিন্দূৱ পোক্খৰাতি পদুমিনিপণ্ণতো উদকবিন্দু ৱিয. সেসগাথানম্পি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

তথা দোসস্স –

‘‘যদপি দুট্ঠো অভিসঙ্খৰোতি কাযেন ৱাচায মনসা তদপি অকুসলং; যদপি দুট্ঠো দোসেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো পৰস্স অসতা দুক্খং উপ্পাদেতি ৱধেন ৱা বন্ধেন ৱা জানিযা ৱা গৰহায ৱা পব্বাজনায ৱা বলৱম্হি বলত্থো ইতি, তদপি অকুসলং. ইতিস্সমে দোসজা দোসনিদানা দোসসমুদযা দোসপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তী’’তি (অ. নি. ৩.৭০).

তথা –

‘‘দুট্ঠো খো, ব্ৰাহ্মণ, দোসেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো অত্তব্যাবাধাযপি চেতেতি, পৰব্যাবাধাযপি চেতেতি, উভযব্যাবাধাযপি চেতেতি চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতী’’তি (অ. নি. ৩.৫৫).

তথা –

‘‘দুট্ঠো খো, ব্ৰাহ্মণ, দোসেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো অত্তত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতি, পৰত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতি, উভযত্থম্পি যথা ভূতং ন পজানাতী’’তি (অ. নি. ৩.৫৫) –

আদিসুত্তপদানুসাৰেন অনত্থজননতা অত্থহানিহেতুতা চ ৱেদিতব্বা.

তথা মোহস্স ‘‘যদপি মূড়্হো অভিসঙ্খৰোতি কাযেন ৱাচায মনসা’’তিআদিনা (অ. নি. ৩.৭০), ‘‘মূড়্হো খো, ব্ৰাহ্মণ, মোহেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো অত্তব্যাবাধাযপি চেতেতী’’তিআদিনা(অ. নি. ৩.৫৫), ‘‘অত্তত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতী’’তিআদিনা (অ. নি. ৩.৫৫) চ আগতসুত্তপদানুসাৰেন ৱেদিতব্বা.

তালপক্কংৱ বন্ধনাতি তালফলং ৱিয উসুমুপ্পাদেন ৱণ্টতো, ততিযমগ্গঞাণুপ্পাদেন তস্স চিত্ততো দোসো পহীযতি, পৰিচ্চজীযতীতি অত্থো. মোহং ৱিহন্তি সো সব্বন্তি সো অৰিযপুগ্গলো সব্বং অনৱসেসং মোহং চতুত্থমগ্গেন ৱিহন্তি ৱিধমতি সমুচ্ছিন্দতি. আদিচ্চোৱুদযং তমন্তি আদিচ্চো ৱিয উদযং উগ্গচ্ছন্তো তমং অন্ধকাৰং.

নৱমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.