৪. দুতিযৱেদনাসুত্তৱণ্ণনা
৫৩. চতুত্থে দুক্খতো দট্ঠব্বাতি সুখৱেদনা ৱিপৰিণামদুক্খৱসেন দুক্খাতি ঞাণচক্খুনা পস্সিতব্বা. সল্লতো দট্ঠব্বাতি দুন্নীহৰণট্ঠেন অন্তোতুদনট্ঠেন পীড়নট্ঠেন দুক্খদুক্খভাৱেন দুক্খৱেদনা সল্লন্তি পস্সিতব্বা. অনিচ্চতোতি হুত্ৱা অভাৱতো উদযব্বযৱন্ততো তাৱকালিকতো নিচ্চপটিপক্খতো চ অদুক্খমসুখা ৱেদনা অনিচ্চাতি পস্সিতব্বা. কামঞ্চেত্থ সব্বাপি ৱেদনা অনিচ্চতো পস্সিতব্বা, অনিচ্চদস্সনতো পন সাতিসযং ৱিৰাগনিমিত্তং দুক্খদস্সনন্তি ইমমত্থং দস্সেন্তো সত্থা ‘‘সুখা, ভিক্খৱে, ৱেদনা দুক্খতো দট্ঠব্বা, দুক্খা ৱেদনা সল্লতো দট্ঠব্বা’’তি আহ. অথ ৱা যত্থ পুথুজ্জনা সুখাভিনিৱেসিনো, তত্থ নিব্বেদজননত্থং তথা ৱুত্তং. তেনস্সা সঙ্খাৰদুক্খতায দুক্খভাৱো দস্সিতো. যদনিচ্চং, তং দুক্খন্তি ৱিপৰিণামদুক্খতায ‘‘সুখা, ভিক্খৱে, ৱেদনা দুক্খতো দট্ঠব্বা’’তি ৱত্ৱা ‘‘সুখাপি তাৱ এদিসী, দুক্খা নু খো কীদিসী’’তি চিন্তেন্তানং দুক্খদুক্খতায ‘‘দুক্খা ৱেদনা সল্লতো দট্ঠব্বা’’তি আহ, ইতৰা পন সঙ্খাৰদুক্খতায এৱ দুক্খাতি দস্সেন্তো ‘‘অদুক্খমসুখা ৱেদনা অনিচ্চতো দট্ঠব্বা’’তি অৱোচ.
এত্থ চ ‘‘সুখা ৱেদনা দুক্খতো দট্ঠব্বা’’তি এতেন ৰাগস্স সমুগ্ঘাতনূপাযো দস্সিতো. সুখৱেদনায হি ৰাগানুসযো অনুসেতি. ‘‘দুক্খা ৱেদনা সল্লতো দট্ঠব্বা’’তি এতেন দোসস্স সমুগ্ঘাতনূপাযো দস্সিতো. দুক্খৱেদনায হি পটিঘানুসযো অনুসেতি. ‘‘অদুক্খমসুখা ৱেদনা অনিচ্চতো দট্ঠব্বা’’তি এতেন মোহস্স সমুগ্ঘাতনূপাযো দস্সিতো. অদুক্খমসুখৱেদনায হি অৱিজ্জানুসযো অনুসেতি.
তথা পঠমেন তণ্হাসংকিলেসস্স পহানং দস্সিতং তস্স সুখস্সাদহেতুকত্তা, দুতিযেন দুচ্চৰিতসংকিলেসস্স পহানং. যথাভূতঞ্হি দুক্খং অপৰিজানন্তা তস্স পৰিহৰণত্থং দুচ্চৰিতং চৰন্তি. ততিযেন দিট্ঠিসংকিলেসস্স পহানং অনিচ্চতো পস্সন্তস্স দিট্ঠিসংকিলেসাভাৱতো অৱিজ্জানিমিত্তত্তা দিট্ঠিসংকিলেসস্স, অৱিজ্জানিমিত্তঞ্চ অদুক্খমসুখা ৱেদনা. পঠমেন ৱা ৱিপৰিণামদুক্খপৰিঞ্ঞা, দুতিযেন দুক্খদুক্খপৰিঞ্ঞা, ততিযেন সঙ্খাৰদুক্খপৰিঞ্ঞা. পঠমেন ৱা ইট্ঠাৰম্মণপৰিঞ্ঞা, দুতিযেন অনিট্ঠাৰম্মণপৰিঞ্ঞা, ততিযেন মজ্ঝত্তাৰম্মণপৰিঞ্ঞা. ৱিৰত্তেসু হি তদাৰম্মণধম্মেসু আৰম্মণানিপি ৱিৰত্তানেৱ হোন্তীতি. পঠমেন ৱা ৰাগপ্পহানপৰিকিত্তনেন দুক্খানুপস্সনায অপ্পণিহিতৱিমোক্খো দীপিতো হোতি, দুতিযেন দোসপ্পহানপৰিকিত্তনেন অনিচ্চানুপস্সনায অনিমিত্তৱিমোক্খো, ততিযেন মোহপ্পহানপৰিকিত্তনেন অনত্তানুপস্সনায সুঞ্ঞতৱিমোক্খো দীপিতো হোতীতি ৱেদিতব্বং.
যতোতি যদা, যস্মা ৱা. অৰিযোতি কিলেসেহি আৰকা ঠিতো পৰিসুদ্ধো. সম্মদ্দসোতি সব্বাসং ৱেদনানং চতুন্নম্পি ৱা সচ্চানং অৱিপৰীতদস্সাৱী. অচ্ছেচ্ছি তণ্হন্তি ৱেদনামূলকং তণ্হং অগ্গমগ্গেন ছিন্দি, অনৱসেসতো সমুচ্ছিন্দি. ৱিৱত্তযি সংযোজনন্তি দসৱিধং সংযোজনং পৰিৱত্তযি, নিম্মূলমকাসি. সম্মাতি হেতুনা কাৰণেন. মানাভিসমযাতি মানস্স দস্সনাভিসমযা, পহানাভিসমযা ৱা. অৰহত্তমগ্গো হি কিচ্চৱসেন মানং পস্সতি, অযমস্স দস্সনাভিসমযো. তেন দিট্ঠো পন সো তাৱদেৱ পহীযতি দিট্ঠৱিসেন দিট্ঠসত্তানং জীৱিতং ৱিয, অযমস্স পহানাভিসমযো. অন্তমকাসি দুক্খস্সাতি এৱং অৰহত্তমগ্গেন মানস্স দিট্ঠত্তা পহীনত্তা চ সব্বস্সেৱ ৱট্টদুক্খস্স কোটিসঙ্খাতং অন্তং পৰিচ্ছেদং পৰিৱটুমং অকাসি, অন্তিমসমুস্সযমত্তাৱসেসং দুক্খমকাসীতি ৱুত্তং হোতি.
গাথাসু যোতি যো অৰিযসাৱকো. অদ্দাতি অদ্দস, সুখৱেদনং দুক্খতো পস্সীতি অত্থো. সুখৱেদনা হি ৱিসমিস্সং ৱিয ভোজনং পৰিভোগকালে অস্সাদং দদমানা ৱিপৰিণামকালে দুক্খাযেৱাতি. দুক্খমদ্দক্খি সল্লতোতি যথা সল্লং সৰীৰং অনুপৱিসন্তম্পি পৱিট্ঠম্পি উদ্ধৰিযমানম্পি পীড়মেৱ জনেতি, এৱং দুক্খৱেদনা উপ্পজ্জমানাপি ঠিতিপ্পত্তাপি ভিজ্জমানাপি ৱিবাধতিযেৱাতি তং সল্লতো ৱিপস্সীতি ৱুত্তং. অদ্দক্খি নং অনিচ্চতোতি সুখদুক্খতো সন্তসভাৱতায সন্ততৰজাতিকম্পি নং অদুক্খমসুখং অনিচ্চন্তিকতায অনিচ্চতো পস্সি.
স ৱে সম্মদ্দসোতি সো এৱং তিস্সন্নং ৱেদনানং সম্মদেৱ দুক্খাদিতো দস্সাৱী. যতোতি যস্মা. তত্থাতি ৱেদনাযং. ৱিমুচ্চতীতি সমুচ্ছেদৱিমুত্তিৱসেন ৱিমুচ্চতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যস্মা সুখাদীনি দুক্খাদিতো অদ্দস, তস্মা তত্থ ৱেদনায তপ্পটিবদ্ধছন্দৰাগপ্পহানেন সমুচ্ছেদৱসেন ৱিমুচ্চতি. যংসদ্দে হি ৱুত্তে তংসদ্দো আহৰিত্ৱা ৱত্তব্বো. অথ ৱা যতোতি কাযৱাচাচিত্তেহি সংযতো যতত্তো, যততি পদহতীতি ৱা যতো, আযততীতি অত্থো. অভিঞ্ঞাৱোসিতোতি ৱেদনামুখেন চতুসচ্চকম্মট্ঠানং ভাৱেত্ৱা ছট্ঠাভিঞ্ঞায পৰিযোসিতো কতকিচ্চো. সন্তোতি ৰাগাদিকিলেসৱূপসমেন সন্তো. যোগাতিগোতি কামযোগাদিং চতুব্বিধম্পি যোগং অতিক্কন্তো. উভযহিতমুননতো মুনীতি.
চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.