২. ধাতুসুত্তৱণ্ণনা

৫১. দুতিযে ধাতুযোতি অত্তনো ফলস্স সভাৱস্স চ ধাৰণট্ঠেন ধাতুযো. যঞ্চেত্থ ফলনিব্বত্তকং, তং অত্তনো ফলস্স সভাৱস্স চ, ইতৰং সভাৱস্সেৱ ধাৰণট্ঠেন ধাতু. ৰূপধাতূতি ৰূপভৱো. ধাতুযা আগতট্ঠানে ভৱেন পৰিচ্ছিন্দিতব্বং, ভৱস্স আগতট্ঠানে ধাতুযা পৰিচ্ছিন্দিতব্বন্তি ইধ ভৱেন পৰিচ্ছেদো কথিতো. তস্মা –

‘‘কতমে ধম্মা ৰূপাৱচৰা? হেট্ঠতো ব্ৰহ্মলোকং পৰিযন্তং কৰিত্ৱা উপৰিতো অকনিট্ঠে দেৱে অন্তো কৰিত্ৱা এত্থাৱচৰা এত্থ পৰিযাপন্না খন্ধধাতুআযতনা, ইমে ধম্মা ৰূপাৱচৰা’’তি (ধ. স. ১২৮৯) –

এৱং ৱুত্তা ৰূপাৱচৰধম্মা ৰূপধাতু. অৰূপধাতূতি অৰূপভৱো. ইধাপি ভৱেন পৰিচ্ছেদো কথিতোতি –

‘‘কতমে ধম্মা অৰূপাৱচৰা? হেট্ঠতো আকাসানঞ্চাযতনূপগে দেৱে অন্তো কৰিত্ৱা, উপৰিতো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগে দেৱে অন্তো কৰিত্ৱা, এত্থাৱচৰা এত্থ পৰিযাপন্না খন্ধধাতুআযতনা, ইমে ধম্মা অৰূপাৱচৰা’’তি (ধ. স. ১২৯১) –

এৱং ৱুত্তা অৰূপাৱচৰধম্মা অৰূপধাতু. নিৰোধধাতূতি নিব্বানং ৱেদিতব্বং.

অপৰো নযো – ৰূপসহিতা, ৰূপপটিবদ্ধা, ধম্মপ্পৱত্তি ৰূপধাতু, পঞ্চৱোকাৰভৱো, একৱোকাৰভৱো চ, তেন সকলো কামভৱো ৰূপভৱো চ সঙ্গহিতো. ৰূপৰহিতা ধম্মপ্পৱত্তি অৰূপধাতু, চতুৱোকাৰভৱো, তেন অৰূপভৱো সঙ্গহিতো. ইতি দ্ৱীহি পদেহি তযো ভৱা সব্বা সংসাৰপ্পৱত্তি দস্সিতা. ততিযপদেন পন অসঙ্খতধাতুযেৱ সঙ্গহিতাতি মগ্গফলানি ইধ তিকৱিনিমুত্তধম্মা নাম জাতা. কেচি পন ‘‘ৰূপধাতূতি ৰূপসভাৱা ধম্মা, অৰূপধাতূতি অৰূপসভাৱা ধম্মাতি পদদ্ৱযেন অনৱসেসতো পঞ্চক্খন্ধা গহিতা’’তি. ‘‘ৰূপতণ্হায ৱিসযভূতা ধম্মা ৰূপধাতু, অৰূপতণ্হায ৱিসযভূতা অৰূপধাতূ’’তি চ ৱদন্তি, তং সব্বং ইধ নাধিপ্পেতং. তস্মা ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো.

গাথাসু ৰূপধাতুং পৰিঞ্ঞাযাতি ৰূপপটিবদ্ধধম্মপৱত্তিং ঞাতপৰিঞ্ঞাদীহি তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিজানিত্ৱা. আৰুপ্পেসু অসণ্ঠিতাতি অৰূপাৱচৰধম্মেসু ভৱৰাগৱসেন ভৱদিট্ঠিৱসেন চ ন পতিট্ঠিতা অনল্লীনা. ‘‘অৰূপেসু অসণ্ঠিতা’’তি চ পঠন্তি, সো এৱ অত্থো. এত্তাৱতা তেভূমকধম্মানং পৰিঞ্ঞা ৱুত্তা. নিৰোধে যে ৱিমুচ্চন্তীতি যে নিব্বানে আৰম্মণভূতে অগ্গমগ্গফলৱসেন সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধীহি অনৱসেসকিলেসতো ৱিমুচ্চন্তি. তে জনা মচ্চুহাযিনোতি তে খীণাসৱজনা মৰণং সমতীতা.

এৱং ধাতুত্তযসমতিক্কমেন অমতাধিগমং দস্সেত্ৱা ‘‘অযঞ্চ পটিপদা মযা গতমগ্গো চ তুম্হাকং দস্সিতো’’তি তত্থ নেসং উস্সাহং জনেন্তো দুতিযং গাথমাহ. তত্থ কাযেনাতি নামকাযেন মগ্গফলেহি. ফুসযিত্ৱাতি পত্ৱা. নিৰূপধিন্তি খন্ধাদিসব্বূপধিৰহিতং. উপধিপ্পটিনিস্সগ্গন্তি তেসংযেৱ চ উপধীনং পটিনিস্সজ্জনকাৰণং. নিব্বানস্স হি মগ্গঞাণেন সচ্ছিকিৰিযায সব্বে উপধযো পটিনিস্সট্ঠা হোন্তীতি তং তেসং পটিনিস্সজ্জনকাৰণং. সচ্ছিকত্ৱাতি কালেন কালং ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনেন অত্তপচ্চক্খং কত্ৱা অনাসৱো সম্মাসম্বুদ্ধো তমেৱ অসোকং ৱিৰজং নিব্বানপদং দেসেতি. তস্মা তদধিগমায উস্সুক্কং কাতব্বন্তি.

দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.