১. মূলসুত্তৱণ্ণনা
৫০. তিকনিপাতস্স পঠমে তীণীতি গণনপৰিচ্ছেদো. ইমানীতি অভিমুখীকৰণং. অকুসলমূলানীতি পৰিচ্ছিন্নধম্মনিদস্সনং. তত্থ অকুসলানি চ তানি মূলানি চাতি অকুসলমূলানি. অথ ৱা অকুসলানং হেতুপচ্চযপভৱজনকসমুট্ঠাপকনিব্বত্তকট্ঠেন মূলানি চাতি অকুসলমূলানি, অকুসলধম্মানং কাৰণানীতি অত্থো. কাৰণঞ্হি যথা হিনোতি এতস্মা ফলং পৱত্ততীতি হেতু, পটিচ্চ এতস্মা এতীতি পচ্চযো, পভৱতি এতস্মাতি পভৱো, অত্তনো ফলং জনেতীতি জনকং, সমুট্ঠাপেতীতি সমুট্ঠাপকং, নিব্বত্তেতীতি নিব্বত্তকন্তি চ ৱুচ্চতি. এৱং পতিট্ঠট্ঠেন মূলন্তি, তস্মা অকুসলমূলানীতি অকুসলানং সুপ্পতিট্ঠিতভাৱসাধনানি, কাৰণানীতি ৱুত্তং হোতি.
কেচি পন ‘‘সালিআদীনং সালিবীজাদীনি ৱিয মণিপ্পভাদীনং মণিৱণ্ণাদযো ৱিয চ অকুসলানং অকুসলভাৱসাধকো লোভাদীনং মূলট্ঠো’’তি ৱদন্তি. এৱং সন্তে অকুসলচিত্তসমুট্ঠানৰূপেসু তেসং হেতুপচ্চযভাৱো ন সিযা. ন হি তানি তেসং অকুসলভাৱং সাধেন্তি, ন চ পচ্চযা ন হোন্তি. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘হেতূ হেতুসম্পযুত্তকানং ধম্মানং তংসমুট্ঠানানঞ্চ ৰূপানং হেতুপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.পচ্চযনিদ্দেস.১).
অহেতুকস্স চ মোহস্স অকুসলভাৱো ন সিযা অকুসলভাৱসাধকস্স মূলন্তৰস্স অভাৱতো. অথাপি সিযা লোভাদীনং সভাৱসিদ্ধো অকুসলাদিভাৱো, তংসম্পযুত্তানং পন লোভাদিপটিবদ্ধোতি. এৱম্পি যথা লোভাদীনং, এৱং অলোভাদীনম্পি সভাৱসিদ্ধো কুসলাদিভাৱোতি অলোভাদযো কুসলা এৱ সিযুং, ন অব্যাকতা, ন চ হোন্তি. তস্মা যথা সম্পযুত্তেসু, এৱং মূলেসুপি কুসলাদিভাৱো পৰিযেসিতব্বো. যোনিসোমনসিকাৰাদিকো ৱিয হি কুসলভাৱস্স, অযোনিসোমনসিকাৰাদিকো অকুসলভাৱস্স কাৰণন্তি গহেতব্বং. এৱং অকুসলভাৱসাধনৱসেন লোভাদীনং মূলট্ঠং অগ্গহেত্ৱা সুপ্পতিট্ঠিতভাৱসাধনৱসেন গয্হমানে ন কোচি দোসো. লদ্ধহেতুপচ্চযা হি ধম্মা ৱিৰূড়্হমূলা ৱিয পাদপা থিৰা হোন্তি সুপ্পতিট্ঠিতা, হেতুৰহিতা পন তিলবীজকাদিসেৱালা ৱিয ন সুপ্পতিট্ঠিতাতি হেতুআদিঅত্থেন অকুসলানং উপকাৰকত্তা মূলানীতি অকুসলমূলানি. যস্মা পন মূলেন মুত্তো অকুসলচিত্তুপ্পাদো নত্থি, তস্মা তীহি মূলেহি সব্বো অকুসলৰাসি পৰিযাদিযিত্ৱা দস্সিতোতি দট্ঠব্বং.
তানি অকুসলমূলানি সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘লোভো অকুসলমূল’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ লোভাদীসু যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. তত্থ পন ততিযমগ্গৱজ্ঝা লোভাদযো আগতা, ইধ পন অনৱসেসাতি অযমেৱ ৱিসেসো.
গাথাযং পাপচেতসন্তি অকুসলধম্মসমাযোগতো লামকচিত্তং. হিংসন্তীতি অত্তনো পৱত্তিক্খণে আযতিং ৱিপাকক্খণে চ ৱিবাধেন্তি. অত্তসম্ভূতাতি অত্তনি জাতা. তচসাৰন্তি গণ্ঠিতং, ৱেড়ুন্তি অত্থো. সম্ফলন্তি অত্তনো ফলং. ইদং ৱুত্তং হোতি – খদিৰসীসপাদযো ৱিয অন্তোসাৰো অহুত্ৱা বহিসাৰতায তচসাৰন্তি লদ্ধনামং ৱেড়ুআদিং যথা অত্তসম্ভূতমেৱ ফলং হিংসতি ৱিনাসেতি, এৱমেৱ অন্তো সীলাদিসাৰৰহিতং লামকচিত্তং পুগ্গলং অত্তসম্ভূতাযেৱ লোভাদযো ৱিনাসেন্তীতি.
পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.