৫. সুক্কধম্মসুত্তৱণ্ণনা
৪২. পঞ্চমে সুক্কাতি ন ৱণ্ণসুক্কতায সুক্কা, সুক্কভাৱায পন পৰমৱোদানায সংৱত্তন্তীতি নিপ্ফত্তিসুক্কতায সুক্কা. সৰসেনপি সব্বে কুসলা ধম্মা সুক্কা এৱ কণ্হভাৱপটিপক্খতো. তেসঞ্হি উপ্পত্তিযা চিত্তং পভস্সৰং হোতি পৰিসুদ্ধং. ধম্মাতি কুসলা ধম্মা. লোকন্তি সত্তলোকং. পালেন্তীতি আধাৰসন্ধাৰণেন মৰিযাদং ঠপেন্তা ৰক্খন্তি. হিৰী চ ওত্তপ্পঞ্চাতি এত্থ হিৰিযতি হিৰিযিতব্বেন, হিৰিযন্তি এতেনাতি ৱা হিৰী. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘যং হিৰিযতি হিৰিযিতব্বেন, হিৰিযতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা, অযং ৱুচ্চতি হিৰী’’তি (ধ. স. ৩০). ওত্তপ্পতি ওত্তপ্পিতব্বেন, ওত্তপ্পন্তি এতেনাতি ৱা ওত্তপ্পং. ৱুত্তম্পিচেতং ‘‘যং ওত্তপ্পতি ওত্তপ্পিতব্বেন, ওত্তপ্পতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা, ইদং ৱুচ্চতি ওত্তপ্প’’ন্তি (ধ. স. ৩১).
তত্থ অজ্ঝত্তসমুট্ঠানা হিৰী, বহিদ্ধাসমুট্ঠানং ওত্তপ্পং. অত্তাধিপতেয্যা হিৰী, লোকাধিপতেয্যং ওত্তপ্পং. লজ্জাসভাৱসণ্ঠিতা হিৰী, ভযসভাৱসণ্ঠিতং ওত্তপ্পং. সপ্পতিস্সৱলক্খণা হিৰী, ৱজ্জভীৰুকভযদস্সাৱিলক্খণং ওত্তপ্পং.
তত্থ অজ্ঝত্তসমুট্ঠানং হিৰিং চতূহি কাৰণেহি সমুট্ঠাপেতি – জাতিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা, ৱযং পচ্চৱেক্খিত্ৱা, সূৰভাৱং পচ্চৱেক্খিত্ৱা, বাহুসচ্চং পচ্চৱেক্খিত্ৱা. কথং? ‘‘পাপকৰণং নামেতং ন জাতিসম্পন্নানং কম্মং, হীনজচ্চানং কেৱট্টাদীনং কম্মং, মাদিসস্স জাতিসম্পন্নস্স ইদং কম্মং কাতুং ন যুত্ত’’ন্তি এৱং তাৱ জাতিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পাণাতিপাতাদিপাপকম্মং অকৰোন্তো হিৰিং সমুট্ঠাপেতি. তথা ‘‘পাপকৰণং নামেতং দহৰেহি কত্তব্বকম্মং, মাদিসস্স ৱযে ঠিতস্স ইদং কম্মং কাতুং ন যুত্ত’’ন্তি এৱং ৱযং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পাণাতিপাতাদিপাপকম্মং অকৰোন্তো হিৰিং সমুট্ঠাপেতি. তথা ‘‘পাপকৰণং নামেতং দুব্বলজাতিকানং কম্মং, মাদিসস্স সূৰভাৱসম্পন্নস্স ইদং কম্মং কাতুং ন যুত্ত’’ন্তি এৱং সূৰভাৱং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পাণাতিপাতাদিপাপকম্মং অকৰোন্তো হিৰিং সমুট্ঠাপেতি. তথা ‘‘পাপকৰণং নামেতং অন্ধবালানং কম্মং, ন পণ্ডিতানং, মাদিসস্স পণ্ডিতস্স বহুস্সুতস্স ইদং কম্মং কাতুং ন যুত্ত’’ন্তি এৱং বাহুসচ্চং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পাণাতিপাতাদিপাপকম্মং অকৰোন্তো হিৰিং সমুট্ঠাপেতি. এৱং অজ্ঝত্তসমুট্ঠানং হিৰিং চতূহি কাৰণেহি সমুট্ঠাপেতি. সমুট্ঠাপেত্ৱা চ পন অত্তনো চিত্তে হিৰিং পৱেসেত্ৱা পাপকম্মং ন কৰোতি. এৱং হিৰী অজ্ঝত্তসমুট্ঠানা নাম হোতি.
কথং ওত্তপ্পং বহিদ্ধাসমুট্ঠানং নাম? ‘‘সচে ত্ৱং পাপকম্মং কৰিস্সসি, চতূসু পৰিসাসু গৰহপ্পত্তো ভৱিস্সসি.
‘‘গৰহিস্সন্তি তং ৱিঞ্ঞূ, অসুচিং নাগৰিকো যথা;
ৱজ্জিতো সীলৱন্তেহি, কথং ভিক্খু কৰিস্সসী’’তি. –
পচ্চৱেক্খন্তো হি বহিদ্ধাসমুট্ঠিতেন ওত্তপ্পেন পাপকম্মং ন কৰোতি. এৱং ওত্তপ্পং বহিদ্ধাসমুট্ঠানং নাম হোতি.
কথং হিৰী অত্তাধিপতেয্যা নাম? ইধেকচ্চো কুলপুত্তো অত্তানং অধিপতিং জেট্ঠকং কত্ৱা ‘‘মাদিসস্স সদ্ধাপব্বজিতস্স বহুস্সুতস্স ধুতৱাদিস্স ন যুত্তং পাপকম্মং কাতু’’ন্তি পাপকম্মং ন কৰোতি. এৱং হিৰী অত্তাধিপতেয্যা নাম হোতি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘সো অত্তানংযেৱ অধিপতিং কৰিত্ৱা অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি, সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি, সুদ্ধমত্তানং পৰিহৰতী’’তি (অ. নি. ৩.৪০).
কথং ওত্তপ্পং লোকাধিপতেয্যং নাম? ইধেকচ্চো কুলপুত্তো লোকং অধিপতিং জেট্ঠকং কত্ৱা পাপকম্মং ন কৰোতি. যথাহ –
‘‘মহা খো পনাযং লোকসন্নিৱাসো. মহন্তস্মিং খো পন লোকসন্নিৱাসে সন্তি সমণব্ৰাহ্মণা ইদ্ধিমন্তো দিব্বচক্খুকা পৰচিত্তৱিদুনো, তে দূৰতোপি পস্সন্তি, আসন্নাপি ন দিস্সন্তি, চেতসাপি চিত্তং পজানন্তি, তেপি মং এৱং জানিস্সন্তি ‘পস্সথ ভো ইমং কুলপুত্তং, সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সমানো ৱোকিণ্ণো ৱিহৰতি পাপকেহি অকুসলেহি ধম্মেহী’তি. সন্তি দেৱতা ইদ্ধিমন্তিনিযো দিব্বচক্খুকা পৰচিত্তৱিদুনিযো, তা দূৰতোপি পস্সন্তি, আসন্নাপি ন দিস্সন্তি, চেতসাপি চিত্তং পজানন্তি, তাপি মং এৱং জানিস্সন্তি ‘পস্সথ ভো ইমং, কুলপুত্তং, সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সমানো ৱোকিণ্ণো ৱিহৰতি পাপকেহি অকুসলেহি ধম্মেহী’তি. সো লোকংযেৱ অধিপতিং কত্ৱা অকুসলং পজহতী’’তি (অ. নি. ৩.৪০).
এৱং লোকাধিপতেয্যং ওত্তপ্পং.
লজ্জাসভাৱসণ্ঠিতাতি এত্থ লজ্জাতি লজ্জনাকাৰো, তেন সভাৱেন সণ্ঠিতা হিৰী. ভযন্তি অপাযভযং, তেন সভাৱেন সণ্ঠিতং ওত্তপ্পং. তদুভযং পাপপৰিৱজ্জনে পাকটং হোতি. তত্থ যথা দ্ৱীসু অযোগুড়েসু একো সীতলো ভৱেয্য গূথমক্খিতো, একো উণ্হো আদিত্তো. তেসু যথা সীতলং গূথমক্খিতত্তা জিগুচ্ছন্তো ৱিঞ্ঞুজাতিকো ন গণ্হাতি, ইতৰং দাহভযেন, এৱং পণ্ডিতো লজ্জায জিগুচ্ছন্তো পাপং ন কৰোতি, ওত্তপ্পেন অপাযভীতো পাপং ন কৰোতি. এৱং লজ্জাসভাৱসণ্ঠিতা হিৰী, ভযসভাৱসণ্ঠিতং ওত্তপ্পং.
কথং সপ্পতিস্সৱলক্খণা হিৰী, ৱজ্জভীৰুকভযদস্সাৱিলক্খণং ওত্তপ্পং? একচ্চো হি জাতিমহত্তপচ্চৱেক্খণা, সত্থুমহত্তপচ্চৱেক্খণা, দাযজ্জমহত্তপচ্চৱেক্খণা, সব্ৰহ্মচাৰিমহত্তপচ্চৱেক্খণাতি চতূহি কাৰণেহি তত্থ গাৰৱেন সপ্পতিস্সৱলক্খণং হিৰিং সমুট্ঠাপেত্ৱা পাপং ন কৰোতি, একচ্চো অত্তানুৱাদভযং, পৰানুৱাদভযং, দণ্ডভযং, দুগ্গতিভযন্তি চতূহি কাৰণেহি ৱজ্জতো ভাযন্তো ৱজ্জভীৰুকভযদস্সাৱিলক্খণং ওত্তপ্পং সমুট্ঠাপেত্ৱা পাপং ন কৰোতি. এত্থ চ অজ্ঝত্তসমুট্ঠানাদিতা হিৰোত্তপ্পানং তত্থ তত্থ পাকটভাৱেন ৱুত্তা, ন পন নেসং কদাচি অঞ্ঞমঞ্ঞৱিপ্পযোগো. ন হি লজ্জনং নিব্ভযং, পাপভযং ৱা অলজ্জনং অত্থীতি.
ইমে চে, ভিক্খৱে, দ্ৱে সুক্কা ধম্মা লোকং ন পালেয্যুন্তি ভিক্খৱে, ইমে দ্ৱে অনৱজ্জধম্মা যদি লোকং ন ৰক্খেয্যুং, লোকপালকা যদি ন ভৱেয্যুং. নযিধ পঞ্ঞাযেথ মাতাতি ইধ ইমস্মিং লোকে জনিকা মাতা ‘‘অযং মে মাতা’’তি গৰুচিত্তীকাৰৱসেন ন পঞ্ঞাযেথ, ‘‘অযং মাতা’’তি ন লব্ভেয্য. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. মাতুচ্ছাতি মাতুভগিনী. মাতুলানীতি মাতুলভৰিযা. গৰূনন্তি মহাপিতুচূড়পিতুজেট্ঠভাতুআদীনং গৰুট্ঠানিযানং. সম্ভেদন্তি সঙ্কৰং, মৰিযাদভেদং ৱা. যথা অজেড়কাতিআদীহি উপমং দস্সেতি. এতে হি সত্তা ‘‘অযং মে মাতা’’তি ৱা ‘‘মাতুচ্ছা’’তি ৱা গৰুচিত্তীকাৰৱসেন ন জানন্তি, যং ৱত্থুং নিস্সায উপ্পন্না, তত্থপি ৱিপ্পটিপজ্জন্তি. তস্মা উপমং আহৰন্তো অজেড়কাদযো আহৰি. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – যথা অজেড়কাদযো তিৰচ্ছানা হিৰোত্তপ্পৰহিতা মাতাদিসঞ্ঞং অকত্ৱা ভিন্নমৰিযাদা সব্বত্থ সম্ভেদেন ৱত্তন্তি, এৱমযং মনুস্সলোকো যদি লোকপালকধম্মা ন ভৱেয্যুং, সব্বত্থ সম্ভেদেন ৱত্তেয্য. যস্মা পনিমে লোকপালকধম্মা লোকং পালেন্তি, তস্মা নত্থি সম্ভেদোতি.
গাথাসু যেসং চে হিৰিওত্তপ্পন্তি চেতি নিপাতমত্তং. যেসং সত্তানং হিৰী চ ওত্তপ্পঞ্চ সব্বদাৱ সব্বকালমেৱ ন ৱিজ্জতি ন উপলব্ভতি. ৱোক্কন্তা সুক্কমূলা তেতি তে সত্তা কুসলমূলপচ্ছেদাৱহস্সাপি কম্মস্স কৰণতো কুসলকম্মানং পতিট্ঠানভূতানং হিৰোত্তপ্পানমেৱ ৱা অভাৱতো কুসলতো ৱোক্কমিত্ৱা, অপসক্কিত্ৱা, ঠিতত্তা ৱোক্কন্তা সুক্কমূলা, পুনপ্পুনং জাযনমীযনসভাৱত্তা জাতিমৰণগামিনো সংসাৰং নাতিৱত্তন্তীতি অত্থো.
যেসঞ্চ হিৰিওত্তপ্পন্তি যেসং পন পৰিসুদ্ধমতীনং সত্তানং হিৰী চ ওত্তপ্পঞ্চাতি ইমে ধম্মা সদা সব্বকালং ৰত্তিন্দিৱং নৱমজ্ঝিমত্থেৰকালেসু সম্মা উপগম্ম ঠিতা পাপা জিগুচ্ছন্তা ভাযন্তা তদঙ্গাদিৱসেন পাপং পজহন্তা. ৱিৰূড়্হব্ৰহ্মচৰিযাতি সাসনব্ৰহ্মচৰিযে মগ্গব্ৰহ্মচৰিযে চ ৱিৰূড়্হং আপন্না, অগ্গমগ্গাধিগমেন সব্বসো সন্তকিলেসতায সন্তগুণতায ৱা সন্তো, পুনব্ভৱস্স খেপিতত্তা খীণপুনব্ভৱা হোন্তীতি.
পঞ্চমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.