৪. অট্ঠিপুঞ্জসুত্তৱণ্ণনা
২৪. চতুত্থে একপুগ্গলস্সাতি এত্থ পুগ্গলোতি অযং ৱোহাৰকথা. বুদ্ধস্স হি ভগৱতো দুৱিধা দেসনা সম্মুতিদেসনা চ পৰমত্থদেসনা চাতি. তত্থ ‘‘পুগ্গলো, সত্তো, ইত্থী, পুৰিসো, খত্তিযো, ব্ৰাহ্মণো, দেৱো, মাৰো’’তি এৱৰূপা সম্মুতিদেসনা. ‘‘অনিচ্চং, দুক্খং, অনত্তা, খন্ধা, ধাতু, আযতনা, সতিপট্ঠানা’’তি এৱৰূপা পৰমত্থদেসনা. তত্থ ভগৱা যে সম্মুতিৱসেন দেসনং সুত্ৱা ৱিসেসমধিগন্তুং সমত্থা, নেসং সম্মুতিদেসনং দেসেতি. যে পন পৰমত্থৱসেন দেসনং সুত্ৱা ৱিসেসমধিগন্তুং সমত্থা, তেসং পৰমত্থদেসনং দেসেতি.
তত্থাযং উপমা – যথা হি দেসভাসাকুসলো তিণ্ণং ৱেদানং অত্থসংৱণ্ণনকো আচৰিযো যে দমিড়ভাসায ৱুত্তে অত্থং জানন্তি, তেসং দমিড়ভাসায আচিক্খতি. যে অন্ধকভাসাদীসু অঞ্ঞতৰায, তেসং তায তায ভাসায. এৱং তে মাণৱকা ছেকং ব্যত্তং আচৰিযমাগম্ম খিপ্পমেৱ সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি. তত্থ আচৰিযো ৱিয বুদ্ধো ভগৱা, তযো ৱেদা ৱিয কথেতব্বভাৱে ঠিতানি তীণি পিটকানি, দেসভাসাকোসল্লমিৱ সম্মুতিপৰমত্থকোসল্লং, নানাদেসভাসা মাণৱকা ৱিয সম্মুতিপৰমত্থৱসেন পটিৱিজ্ঝনসমত্থা ৱেনেয্যা, আচৰিযস্স দমিড়ভাসাদিআচিক্খনং ৱিয ভগৱতো সম্মুতিপৰমত্থৱসেন দেসনা ৱেদিতব্বা. আহ চেত্থ –
‘‘দুৱে সচ্চানি অক্খাসি, সম্বুদ্ধো ৱদতং ৱৰো;
সম্মুতিং পৰমত্থঞ্চ, ততিযং নূপলব্ভতি.
‘‘সঙ্কেতৱচনং সচ্চং, লোকসম্মুতিকাৰণা;
পৰমত্থৱচনং সচ্চং, ধম্মানং ভূতকাৰণা.
‘‘তস্মা ৱোহাৰকুসলস্স, লোকনাথস্স সত্থুনো;
সম্মুতিং ৱোহৰন্তস্স, মুসাৱাদো ন জাযতী’’তি.
অপিচ অট্ঠহি কাৰণেহি ভগৱা পুগ্গলকথং কথেতি – হিৰোত্তপ্পদীপনত্থং, কম্মস্সকতাদীপনত্থং, পচ্চত্তপুৰিসকাৰদীপনত্থং,, আনন্তৰিযদীপনত্থং, ব্ৰহ্মৱিহাৰদীপনত্থং, পুব্বেনিৱাসদীপনত্থং, দক্খিণাৱিসুদ্ধিদীপনত্থং, লোকসম্মুতিযা অপ্পহানত্থং, চাতি. ‘‘খন্ধধাতুআযতনানি হিৰিযন্তি ওত্তপ্পন্তী’’তি হি ৱুত্তে মহাজনো ন জানাতি, সম্মোহং আপজ্জতি, পটিসত্তু ৱা হোতি – ‘‘কিমিদং খন্ধধাতুআযতনানি হিৰিযন্তি ওত্তপ্পন্তি নামা’’তি? ‘‘ইত্থী হিৰিযতি ওত্তপ্পতি, পুৰিসো, খত্তিযো, ব্ৰাহ্মণো, দেৱো, মাৰো’’তি পন ৱুত্তে জানাতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি, ন পটিসত্তু ৱা হোতি. তস্মা ভগৱা হিৰোত্তপ্পদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.
‘‘খন্ধা কম্মস্সকা, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. তস্মা কম্মস্সকতাদীপনত্থম্পি পুগ্গলকথং কথেতি.
‘‘ৱেড়ুৱনাদযো মহাৱিহাৰা খন্ধেহি কাৰাপিতা, ধাতূহি আযতনেহী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. তথা ‘‘খন্ধা মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেন্তি, পিতৰং, অৰহন্তং, ৰুহিৰুপ্পাদকম্মং, সঙ্ঘভেদকম্মং কৰোন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. ‘‘খন্ধা মেত্তাযন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. ‘‘খন্ধা পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. তস্মা ভগৱা পচ্চত্তপুৰিসকাৰদীপনত্থং আনন্তৰিযদীপনত্থং ব্ৰহ্মৱিহাৰদীপনত্থং পুব্বেনিৱাসদীপনত্থঞ্চ পুগ্গলকথং কথেতি.
‘‘খন্ধা দানং পটিগ্গণ্হন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৱুত্তেপি মহাজনো ন জানাতি, সম্মোহং আপজ্জতি, পটিসত্তু ৱা হোতি ‘‘কিমিদং খন্ধা ধাতুযো আযতনানি পটিগ্গণ্হন্তি নামা’’তি? ‘‘পুগ্গলা পটিগ্গণ্হন্তী’’তি পন ৱুত্তে জানাতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি, ন পটিসত্তু ৱা হোতি. তস্মা ভগৱা দক্খিণাৱিসুদ্ধিদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.
লোকসম্মুতিঞ্চ বুদ্ধা ভগৱন্তো ন পজহন্তি, লোকসমঞ্ঞায লোকনিৰুত্তিযা লোকাভিলাপে ঠিতাযেৱ ধম্মং দেসেন্তি. তস্মা ভগৱা লোকসম্মুতিযা অপ্পহানত্থম্পি পুগ্গলকথং কথেতি. সো ইধাপি লোকৱোহাৰৱসেন দেসেতব্বমত্থং দস্সেন্তো ‘‘একপুগ্গলস্সা’’তিআদিমাহ.
তত্থ একপুগ্গলস্সাতি একসত্তস্স. কপ্পন্তি মহাকপ্পং. যদিপি অচ্চন্তসংযোগে ইদং উপযোগৱচনং, যত্থ পন সত্তানং সন্ধাৱনং সংসৰণং সম্ভৱতি, তস্স ৱসেন গহেতব্বং. অট্ঠিকঙ্কলোতি অট্ঠিভাগো. ‘‘অট্ঠিখলো’’তিপি পঠন্তি, অট্ঠিসঞ্চযোতি অত্থো. অট্ঠিপুঞ্জোতি অট্ঠিসমূহো. অট্ঠিৰাসীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. কেচি পন ‘‘কটিপ্পমাণতো হেট্ঠা সমূহো কঙ্কলো নাম, ততো উপৰি যাৱ তালপ্পমাণং পুঞ্জো, ততো উপৰি ৰাসী’’তি ৱদন্তি. তং তেসং মতিমত্তং. সব্বমেতং সমূহস্সেৱ পৰিযাযৱচনং ৱেপুল্লস্সেৱ উপমাভাৱেন আহটত্তা.
সচে সংহাৰকো অস্সাতি অৱিপ্পকিৰণৱসেন সংহৰিত্ৱা ঠপেতা কোচি যদি সিযাতি পৰিকপ্পনৱসেন ৱদতি. সম্ভতঞ্চ ন ৱিনস্সেয্যাতি তথা কেনচি সম্ভতঞ্চ তং অট্ঠিকঙ্কলং অন্তৰধানাভাৱেন পূতিভূতং চুণ্ণৱিচুণ্ণঞ্চ অহুত্ৱা সচে ন ৱিনস্সেয্যাতি পৰিকপ্পনৱসেনেৱ ৱদতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো – ভিক্খৱে, একস্স সত্তস্স কম্মকিলেসেহি অপৰাপৰুপ্পত্তিৱসেন একং মহাকপ্পং সন্ধাৱন্তস্স সংসৰন্তস্স এৱং মহাঅট্ঠিসঞ্চযো ভৱেয্য, আৰোহপৰিণাহেহি যত্তকোযং ৱেপুল্লপব্বতো. সচে পনস্স কোচি সংহৰিত্ৱা ঠপেতা ভৱেয্য, সম্ভতঞ্চ তং সচে অৱিনস্সন্তং তিট্ঠেয্যাতি. অযঞ্চ নযো নিব্বুতপ্পদীপে ৱিয ভিজ্জনসভাৱে কড়েৱৰনিক্খেপৰহিতে ওপপাতিকত্তভাৱে সব্বেন সব্বং অনট্ঠিকে চ খুদ্দকত্তভাৱে ৱজ্জেত্ৱা ৱুত্তো. কেচি পন ‘‘পৰিকপ্পনৱসেন ইমস্স নযস্স আহটত্তা তেসম্পি যদি সিযা অট্ঠিকঙ্কলো, তেনাপি সহেৱ অযং অট্ঠিপুঞ্জপৰিমাণো ৱুত্তো’’তি ৱদন্তি. অপৰে পন ‘‘নযিদমেৱং লব্ভমানস্সেৱ অট্ঠিপুঞ্জস্স ৱসেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ইমস্স পৰিমাণস্স ৱুত্ততা. তস্মা ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো গহেতব্বো’’তি.
গাথাসু মহেসিনাতি মহন্তে সীলক্খন্ধাদযো এসতি গৱেসতীতি মহেসী, সম্মাসম্বুদ্ধো. ‘‘ইতি ৱুত্তং মহেসিনা’’তি চ ভগৱা ‘‘দসবলসমন্নাগতো, ভিক্খৱে, তথাগতো’’তিআদীসু ৱিয অত্তানং অঞ্ঞং ৱিয কত্ৱা দস্সেতি. ৱেপুল্লোতি ৰাজগহং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতেসু পঞ্চসু পব্বতেসু ৱিপুলভাৱতো ৱেপুল্লোতি লদ্ধনামো. ততো এৱ মহা, ঠিতদিসাভাগৱসেন উত্তৰো গিজ্ঝকূটস্স. গিৰিব্বজেতি গিৰিব্বজপুৰনামকস্স ৰাজগহস্স সমীপে.
এত্তাৱতা ভগৱা ‘‘এত্তকেনাপি কালেন অনুপচ্ছিন্নভৱমূলস্স অপৰিঞ্ঞাতৱত্থুকস্স পুথুজ্জনস্স অযমীদিসী কটসিৱড্ঢনা’’তি ৱট্টে আদীনৱং দস্সেত্ৱা ইদানি যেসং অৰিযসচ্চানং অননুবোধা অপ্পটিৱেধা অন্ধপুথুজ্জনস্স এৱং কটসিৱড্ঢনা, তানি অৰিযসচ্চানি দিট্ঠৱতো অৰিযপুগ্গলস্স অযং নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘যতো চ অৰিযসচ্চানী’’তিআদিমাহ.
তত্থ যতোতি যদা. অৰিযসচ্চানীতি অৰণীযতো অৰিযানি, অৱিতথভাৱেন সচ্চানি চাতি অৰিযসচ্চানি, অৰিযভাৱকৰানি ৱা সচ্চানি অৰিযসচ্চানি, অৰিযেহি ৱা বুদ্ধাদীহি পটিৱিজ্ঝিতব্বানি সচ্চানি অৰিযসচ্চানি. অথ ৱা অৰিযস্স সচ্চানি অৰিযসচ্চানি. সদেৱকেন হি লোকেন সৰণন্তি অৰণীযতো অৰিযো ভগৱা, তেন সযম্ভুঞাণেন দিট্ঠত্তা তস্স সচ্চানীতি অৰিযসচ্চানি. সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতীতি সম্মা হেতুনা ঞাযেন ৱিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাভিসমযৱসেন পস্সতি. দুক্খন্তিআদি অৰিযসচ্চানং সৰূপদস্সনং. তত্থ অনেকূপদ্দৱাধিট্ঠানতায কুচ্ছিতভাৱতো বালজনপৰিকপ্পিতধুৱসুভসুখত্তৱিৰহেন তুচ্ছভাৱতো চ দুক্খং. দুক্খং সমুপ্পজ্জতি এতেনাতি দুক্খসমুপ্পাদো, দুক্খসমুদযো. দুক্খং অতিক্কমতি এতেন আৰম্মণপ্পচ্চযভূতেন, এত্থ ৱাতি দুক্খস্স অতিক্কমো, নিব্বানং. আৰকত্তা কিলেসেহি অৰণীযতো চ অৰিযো. সম্মাদিট্ঠিআদীনং অট্ঠন্নং অঙ্গানং ৱসেন অট্ঠঙ্গিকো. মাৰেন্তো কিলেসে গচ্ছতি, নিব্বানত্থিকেহি মগ্গীযতি, সযং ৱা নিব্বানং মগ্গতীতি মগ্গো. ততো এৱ দুক্খস্স উপসমং নিৰোধং গচ্ছতীতি দুক্খূপসমগামী. যতো সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতীতি সম্বন্ধো.
স সত্তক্খত্তুং পৰমং, সন্ধাৱিত্ৱান পুগ্গলোতি সো এৱং চতুসচ্চদস্সাৱী অৰিযপুগ্গলো সোতাপন্নো সব্বমুদিন্দ্ৰিযো সমানো সত্তৱাৰপৰমংযেৱ ভৱাদীসু অপৰাপৰুপ্পত্তিৱসেন সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা. একবীজী, কোলংকোলো, সত্তক্খত্তুপৰমোতি ইন্দ্ৰিযানং তিক্খমজ্ঝিমমুদুভাৱেন তযো হি সোতাপন্না. তেসু সব্বমুদিন্দ্ৰিযস্স ৱসেনিদং ৱুত্তং ‘‘স সত্তক্খত্তুং পৰমং, সন্ধাৱিত্ৱানা’’তি. দুক্খস্সন্তকৰো হোতীতি ৱট্টদুক্খস্স অন্তকৰো পৰিযোসানকৰো হোতি. কথং? সব্বসংযোজনক্খযা অনুপুব্বেন অগ্গমগ্গং অধিগন্ত্ৱা নিৰৱসেসানং সংযোজনানং খেপনাতি অৰহত্তফলেনেৱ দেসনায কূটং গণ্হি.
চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.