২. দোসসুত্তৱণ্ণনা
২. ৱুত্তঞ্হেতং …পে… দোসন্তি দুতিযসুত্তং. তত্ৰাযং অপুব্বপদৱণ্ণনা. যথা এত্থ, এৱং ইতো পৰেসুপি সব্বত্থ অপুব্বপদৱণ্ণনংযেৱ কৰিস্সাম. যস্মা ইদং সুত্তং দোসবহুলানং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযং ওলোকেত্ৱা দোসৱূপসমনত্থং দেসিতং, তস্মা ‘‘দোসং, ভিক্খৱে, একধম্মং পজহথা’’তি আগতং. তত্থ দোসন্তি ‘‘অনত্থং মে অচৰীতি আঘাতো জাযতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৯৬০) নযেন সুত্তে ৱুত্তানং নৱন্নং, ‘‘অত্থং মে নাচৰী’’তিআদীনঞ্চ তপ্পটিপক্খতো সিদ্ধানং নৱন্নমেৱাতি অট্ঠাৰসন্নং খাণুকণ্টকাদিনা অট্ঠানেন সদ্ধিং একূনৱীসতিযা অঞ্ঞতৰাঘাতৱত্থুসম্ভৱং আঘাতং. সো হি দুস্সন্তি তেন, সযং ৱা দুস্সতি, দুস্সনমত্তমেৱ ৱা তন্তি দোসোতি ৱুচ্চতি. সো চণ্ডিক্কলক্খণো পহটাসীৱিসো ৱিয, ৱিসপ্পনৰসো ৱিসনিপাতো ৱিয, অত্তনো নিস্সযদহনৰসো ৱা দাৱগ্গি ৱিয, দুস্সনপচ্চুপট্ঠানো লদ্ধোকাসো ৱিয সপত্তো, যথাৱুত্তআঘাতৱত্থুপদট্ঠানো ৱিসসংসট্ঠপূতিমুত্তং ৱিয দট্ঠব্বো. পজহথাতি সমুচ্ছিন্দথ. তত্থ যে ইমে –
‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, আঘাতপটিৱিনযা, যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৱিনেতব্বো. কতমে পঞ্চ? যস্মিং, ভিক্খৱে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, মেত্তা তস্মিং পুগ্গলে ভাৱেতব্বা…পে… কৰুণা…পে… উপেক্খা, অসতিঅমনসিকাৰো তস্মিং পুগ্গলে আপজ্জিতব্বো, এৱং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো. যস্মিং, ভিক্খৱে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, কম্মস্সকতা তস্মিং পুগ্গলে অধিট্ঠাতব্বা ‘কম্মস্সকো অযমাযস্মা কম্মদাযাদো…পে… ভৱিস্সতী’’তি (অ. নি. ৫.১৬১) –
এৱং পঞ্চ আঘাতপ্পটিৱিনযা ৱুত্তাযেৱ.
‘‘পঞ্চিমে, আৱুসো, আঘাতপটিৱিনযা, যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৱিনেতব্বো. কতমে পঞ্চ? ইধাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো হোতি পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো; এৱৰূপেপি, আৱুসো, পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো’’তি (অ. নি. ৫.১৬২) –
এৱমাদিনাপি নযেন পঞ্চ আঘাতপটিৱিনযা ৱুত্তা, তেসু যেন কেনচি আঘাতপটিৱিনযৱিধিনা পচ্চৱেক্খিত্ৱা. অপিচ যো –
‘‘উভতোদণ্ডকেন চেপি, ভিক্খৱে, ককচেন চোৰা ওচৰকা অঙ্গমঙ্গানি ওকন্তেয্যুং, তত্ৰাপি যো মনো পদূসেয্য, ন মে সো তেন সাসনকৰো’’তি (ম. নি. ১.২৩২) সত্থু ওৱাদো.
‘‘তস্সেৱ তেন পাপিযো, যো কুদ্ধং পটিকুজ্ঝতি;
কুদ্ধং অপ্পটিকুজ্ঝন্তো, সঙ্গামং জেতি দুজ্জযং.
‘‘উভিন্নমত্থং চৰতি, অত্তনো চ পৰস্স চ;
পৰং সঙ্কুপিতং ঞত্ৱা, যো সতো উপসম্মতি. (সং. নি. ১.১৮৮);
‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সপত্তকন্তা সপত্তকৰণা কোধনং আগচ্ছন্তি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা. কতমে সত্ত? ইধ, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স এৱং ইচ্ছতি, ‘অহো ৱতাযং দুব্বণ্ণো অস্সা’তি. তং কিস্স হেতু? ন, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স ৱণ্ণৱতায নন্দতি. কোধনোযং, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলো কোধাভিভূতো কোধপৰেতো কিঞ্চাপি সো হোতি সুন্হাতো সুৱিলিত্তো কপ্পিতকেসমস্সু ওদাতৱত্থৱসনো, অথ খো সো দুব্বণ্ণোৱ হোতি কোধাভিভূতো. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো ধম্মো সপত্তকন্তো সপত্তকৰণো কোধনং আগচ্ছতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স এৱং ইচ্ছতি ‘অহো ৱতাযং দুক্খং সযেয্যা’তি…পে… ন পচুৰত্থো অস্সাতি…পে… ন ভোগৱা অস্সাতি…পে… ন যসৱা অস্সাতি…পে… ন মিত্তৱা অস্সাতি…পে… কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্যাতি. তং কিস্স হেতু? ন, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স সুগতিগমনে নন্দতি. কোধনোযং, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলো কোধাভিভূতো কোধপৰেতো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা…পে… নিৰযং উপপজ্জতি কোধাভিভূতো’’তি (অ. নি. ৭.৬৪).
‘‘কুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, কুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি…পে…. (অ. নি. ৭.৬৪);
‘‘কোধং জহে ৱিপ্পজহেয্য মানং, সংযোজনং সব্বমতিক্কমেয্য. (ধ. প. ২২১);
‘‘অনত্থজননো কোধো, কোধো চিত্তপ্পকোপনো…পে…. (অ. নি. ৭.৬৪);
‘‘কোধং ছেত্ৱা সুখং সেতি, কোধং ছেত্ৱা ন সোচতি;
কোধস্স ৱিসমূলস্স, মধুৰগ্গস্স ব্ৰাহ্মণা’’তি. (সং. নি. ১.১৮৭);
‘‘একাপৰাধং খম ভূৰিপঞ্ঞ,
ন পণ্ডিতা কোধবলা ভৱন্তী’’তি. –
এৱমাদিনা নযেন দোসে আদীনৱে ৱুত্তপ্পটিপক্খতো দোসপ্পহানে আনিসংসে চ পচ্চৱেক্খিত্ৱা পুব্বভাগে দোসং তদঙ্গপ্পহানাদিৱসেন পজহিত্ৱা ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা ততিযমগ্গেন সব্বসো দোসং সমুচ্ছিন্দথ, পজহথাতি তেসং ভিক্খূনং তত্থ নিযোজনং. তেন ৱুত্তং ‘‘দোসং, ভিক্খৱে, একধম্মং পজহথা’’তি. দুট্ঠাসেতি আঘাতেন দূসিতচিত্ততায পদুট্ঠা. সেসমেত্থ যং ৱত্তব্বং, তং পঠমসুত্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযমেৱ.
দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.