৮. কুক্কুটমিত্তনেসাদৱত্থু
পাণিম্হি চেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো কুক্কুটমিত্তং নাম নেসাদং আৰব্ভ কথেসি.
ৰাজগহে কিৰ একা সেট্ঠিধীতা ৱযপ্পত্তা সত্তভূমিকপাসাদস্স উপৰি সিৰিগব্ভে আৰক্খণত্থায একং পৰিচাৰিকং দত্ৱা মাতাপিতূহি ৱাসিযমানা একদিৱসং সাযন্হসমযে ৱাতপানেন অন্তৰৱীথিং ওলোকেন্তী পঞ্চ পাসসতানি পঞ্চ সূলসতানি আদায মিগে ৱধিত্ৱা জীৱমানং একং কুক্কুটমিত্তং নাম নেসাদং পঞ্চ মিগসতানি ৱধিত্ৱা তেসং মংসেন মহাসকটং পূৰেত্ৱা সকটধুৰে নিসীদিত্ৱা মংসৱিক্কিণনত্থায নগৰং পৱিসন্তং দিস্ৱা তস্মিং পটিবদ্ধচিত্তা পৰিচাৰিকায হত্থে পণ্ণাকাৰং দত্ৱা ‘‘গচ্ছ, এতস্স পণ্ণাকাৰং দত্ৱা গমনকালং ঞত্ৱা এহী’’তি পেসেসি. সা গন্ত্ৱা তস্স পণ্ণাকাৰং দত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কদা গমিস্সসী’’তি? সো ‘‘অজ্জ মংসং ৱিক্কিণিত্ৱা পাতোৱ অসুকদ্ৱাৰেন নাম নিক্খমিত্ৱা গমিস্সামী’’তি আহ. সা তেন কথিতকথং সুত্ৱা আগন্ত্ৱা তস্সা আৰোচেসি. সেট্ঠিধীতা অত্তনা গহেতব্বযুত্তকং ৱত্থাভৰণজাতং সংৱিদহিত্ৱা পাতোৱ মলিনৱত্থং নিৱাসেত্ৱা কুটং আদায দাসীহি সদ্ধিং উদকতিত্থং গচ্ছন্তী ৱিয নিক্খমিত্ৱা তং ঠানং গন্ত্ৱা তস্সাগমনং ওলোকেন্তী অট্ঠাসি. সোপি পাতোৱ সকটং পাজেন্তো নিক্খমি. সা তস্স পচ্ছতো পচ্ছতো পাযাসি. সো তং দিস্ৱা ‘‘অহং তং ‘অসুকস্স নাম ধীতা’তি ন জানামি, মা মং অনুবন্ধি, অম্মা’’তি আহ. ন মং ত্ৱং পক্কোসসি, অহং অত্তনো ধম্মতায আগচ্ছামি, ত্ৱং তুণ্হী হুত্ৱা অত্তনো সকটং পাজেহীতি. সো পুনপ্পুনং তং নিৱাৰেতিযেৱ. অথ নং সা আহ – ‘‘সামি, সিৰী নাম অত্তনো সন্তিকং আগচ্ছন্তী নিৱাৰেতুং ন ৱট্টতী’’তি. সো তস্সা নিস্সংসযেন আগমনকাৰণং ঞত্ৱা তং সকটং আৰোপেত্ৱা অগমাসি. তস্সা মাতাপিতৰো ইতো চিতো চ পৰিযেসাপেত্ৱা অপস্সন্তা ‘‘মতা ভৱিস্সতী’’তি মতকভত্তং কৰিংসু. সাপি তেন সদ্ধিং সংৱাসমন্ৱায পটিপাটিযা সত্ত পুত্তে ৱিজাযিত্ৱা তে ৱযপ্পত্তে ঘৰবন্ধনেন বন্ধি.
অথেকদিৱসং সত্থা পচ্চূসসমযে লোকং ৱোলোকেন্তো কুক্কুটমিত্তং সপুত্তং সসুণিসং অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠং দিস্ৱা, ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি উপধাৰেন্তো তেসং পন্নৰসন্নম্পি সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা পাতোৱ পত্তচীৱৰং আদায তস্স পাসট্ঠানং অগমাসি. তং দিৱসং পাসে বদ্ধো একমিগোপি নাহোসি. সত্থা তস্স পাসমূলে পদৱলঞ্জং দস্সেত্ৱা পুৰতো একস্স গুম্বস্স হেট্ঠা ছাযাযং নিসীদি. কুক্কুটমিত্তো পাতোৱ ধনুং আদায পাসট্ঠানং গন্ত্ৱা আদিতো পট্ঠায পাসে ওলোকযমানো পাসে বদ্ধং একম্পি মিগং অদিস্ৱা সত্থু পদৱলঞ্জং অদ্দস. অথস্স এতদহোসি – ‘‘কো ময্হং বদ্ধমিগে মোচেন্তো ৱিচৰতী’’তি. সো সত্থৰি আঘাতং বন্ধিত্ৱা গচ্ছন্তো গুম্বমূলে নিসিন্নং সত্থাৰং দিস্ৱা, ‘‘ইমিনা মম মিগা মোচিতা ভৱিস্সন্তি, মাৰেস্সামি ন’’ন্তি ধনুং আকড্ঢি. সত্থা ধনুং আকড্ঢিতুং দত্ৱা ৱিস্সজ্জেতুং নাদাসি. সো সৰং ৱিস্সজ্জেতুম্পি ওৰোপেতুম্পি অসক্কোন্তো ফাসুকাহি ভিজ্জন্তীহি ৱিয মুখতো খেড়েন পগ্ঘৰন্তেন কিলন্তৰূপো অট্ঠাসি. অথস্স পুত্তা গেহং গন্ত্ৱা ‘‘পিতা নো চিৰাযতি, কিং নু খো এত’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, তাতা, পিতু সন্তিক’’ন্তি মাতৰা পেসিতা ধনূনি আদায গন্ত্ৱা পিতৰং তথাঠিতং দিস্ৱা ‘‘অযং নো পিতু পচ্চামিত্তো ভৱিস্সতী’’তি সত্তপি জনা ধনূনি আকড্ঢিত্ৱা বুদ্ধানুভাৱেন যথা নেসং পিতা ঠিতো, তথেৱ অট্ঠংসু. অথ নেসং মাতা ‘‘কিং নু খো মে পুত্তাপি চিৰাযন্তী’’তি ৱত্ৱা সত্তহি সুণিসাহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা তে তথাঠিতে দিস্ৱা ‘‘কস্স নু খো ইমে ধনূনি আকড্ঢিত্ৱা ঠিতা’’তি ওলোকেন্তী সত্থাৰং দিস্ৱা বাহা পগ্গয্হ – ‘‘মা মে পিতৰং নাসেথ, মা মে পিতৰং নাসেথা’’তি মহাসদ্দমকাসি. কুক্কুটমিত্তো তং সদ্দং সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘নট্ঠো ৱতম্হি, সসুৰো কিৰ মে এস, অহো মযা ভাৰিযং কম্মং কত’’ন্তি. পুত্তাৱিস্স ‘‘অয্যকো কিৰ নো এস, অহো ভাৰিযং কম্মং কত’’ন্তি চিন্তযিংসু. কুক্কুটমিত্তো ‘‘অযং সসুৰো মে’’তি মেত্তচিত্তং উপট্ঠপেসি, পুত্তাপিস্স ‘‘অয্যকো নো’’তি মেত্তচিত্তং উপট্ঠপেসুং. অথ তে নেসং মাতা সেট্ঠিধীতা ‘‘খিপ্পং ধনূনি ছড্ডেত্ৱা পিতৰং মে খমাপেথা’’তি আহ.
সত্থা তেসং মুদুচিত্ততং ঞত্ৱা ধনুং ওতাৰেতুং অদাসি. তে সব্বে সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘খমথ নো, ভন্তে’’তি খমাপেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. অথ নেসং সত্থা অনুপুব্বিং কথং কথেসি. দেসনাৱসানে কুক্কুটমিত্তো সদ্ধিং পুত্তেহি চেৱ সুণিসাহি চ অত্তপঞ্চদসমো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. সত্থা পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং ৱিহাৰং অগমাসি. অথ নং আনন্দত্থেৰো পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, কহং গমিত্থা’’তি. কুক্কুটমিত্তস্স সন্তিকং, আনন্দাতি. পাণাতিপাতকম্মস্স ৱো, ভন্তে, অকাৰকো কতোতি. আমানন্দ, সো অত্তপঞ্চদসমো অচলসদ্ধায পতিট্ঠায তীসু ৰতনেসু নিক্কঙ্খো হুত্ৱা পাণাতিপাতকম্মস্স অকাৰকো জাতোতি. ভিক্খূ আহংসু – ‘‘ননু, ভন্তে, ভৰিযাপিস্স অত্থী’’তি. আম, ভিক্খৱে, সা কুলগেহে কুমাৰিকা হুত্ৱা সোতাপত্তিফলং পত্তাতি. ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘কুক্কুটমিত্তস্স কিৰ ভৰিযা কুমাৰিককালে এৱ সোতাপত্তিফলং পত্ৱা তস্স গেহং গন্ত্ৱা সত্ত পুত্তে লভি, সা এত্তকং কালং সামিকেন ‘ধনুং আহৰ, সৰে আহৰ, সত্তিং আহৰ, সূলং আহৰ, জালং আহৰা’তি ৱুচ্চমানা তানি অদাসি. সোপি তায দিন্নানি আদায গন্ত্ৱা পাণাতিপাতং কৰোতি, কিং নু খো সোতাপন্নাপি পাণাতিপাতং কৰোন্তী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ন, ভিক্খৱে, সোতাপন্না পাণাতিপাতং কৰোন্তি, সা পন ‘সামিকস্স ৱচনং কৰোমী’তি তথা অকাসি. ‘ইদং গহেত্ৱা এস গন্ত্ৱা পাণাতিপাতং কৰোতূ’তি তস্সা চিত্তং নত্থি. পাণিতলস্মিঞ্হি ৱণে অসতি ৱিসং গণ্হন্তস্স তং ৱিসং অনুডহিতুং ন সক্কোতি, এৱমেৱং অকুসলচেতনায অভাৱেন পাপং অকৰোন্তস্স ধনুআদীনি নীহৰিত্ৱা দদতোপি পাপং নাম ন হোতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১২৪. ‘‘পাণিম্হি চে ৱণো নাস্স, হৰেয্য পাণিনা ৱিসং;
নাব্বণং ৱিসমন্ৱেতি, নত্থি পাপং অকুব্বতো’’তি.
তত্থ নাস্সাতি ন ভৱেয্য. হৰেয্যাতি হৰিতুং সক্কুণেয্য. কিং কাৰণা? যস্মা নাব্বণং ৱিসমন্ৱেতি অৱণঞ্হি পাণিং ৱিসং অন্ৱেতুং ন সক্কোতি, এৱমেৱ ধনুআদীনি নীহৰিত্ৱা দেন্তস্সাপি অকুসলচেতনায অভাৱেন পাপং অকুব্বতো পাপং নাম নত্থি, অৱণং পাণিং ৱিসং ৱিয নাস্স চিত্তং পাপং অনুগচ্ছতীতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
অপৰেন সমযেন ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘কো নু খো কুক্কুটমিত্তস্স সপুত্তস্স সসুণিসস্স সোতাপত্তিমগ্গস্সূপনিস্সযো, কেন কাৰণেন নেসাদকুলে নিব্বত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ভিক্খৱে, অতীতে কস্সপদসবলস্স ধাতুচেতিযং সংৱিদহন্তা এৱমাহংসু – ‘‘কিং নু খো ইমস্স চেতিযস্স মত্তিকা ভৱিস্সতি, কিং উদক’’ন্তি. অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘হৰিতালমনোসিলা মত্তিকা ভৱিস্সতি, তিলতেলং উদক’’ন্তি. তে হৰিতালমনোসিলা কোট্টেত্ৱা তিলতেলেন সংসন্দিত্ৱা ইট্ঠকায ঘটেত্ৱা সুৱণ্ণেন খচিত্ৱা অন্তো চিনিংসু, বহিমুখে পন একগ্ঘনসুৱণ্ণইট্ঠকাৱ অহেসুং. একেকা সতসহস্সগ্ঘনিকা অহোসি. তে যাৱ ধাতুনিধানা চেতিযে নিট্ঠিতে চিন্তযিংসু – ‘‘ধাতুনিধানকালে বহুনা ধনেন অত্থো, কং নু খো জেট্ঠকং কৰোমা’’তি.
অথেকো গামৱাসিকো সেট্ঠি ‘‘অহং জেট্ঠকো ভৱিস্সামী’’তি ধাতুনিধানে একং হিৰঞ্ঞকোটিং পক্খিপি. তং দিস্ৱা ৰট্ঠৱাসিনো ‘‘অযং নগৰসেট্ঠি ধনমেৱ সংহৰতি, এৱৰূপে চেতিযে জেট্ঠকো ভৱিতুং ন সক্কোতি, গামৱাসী পন কোটিধনং পক্খিপিত্ৱা জেট্ঠকো জাতো’’তি উজ্ঝাযিংসু. সো তেসং কথং সুত্ৱা ‘‘অহং দ্ৱে কোটিযো দত্ৱা জেট্ঠকো ভৱিস্সামী’’তি দ্ৱে কোটিযো অদাসি. ইতৰো ‘‘অহমেৱ জেট্ঠকো ভৱিস্সামী’’তি তিস্সো কোটিযো অদাসি. এৱং ৱড্ঢেত্ৱা ৱড্ঢেত্ৱা নগৰৱাসী অট্ঠ কোটিযো অদাসি. গামৱাসিনো পন গেহে নৱকোটিধনমেৱ অত্থি, নগৰৱাসিনো চত্তালীসকোটিধনং. তস্মা গামৱাসী চিন্তেসি – ‘‘সচাহং নৱ কোটিযো দস্সামি, অযং ‘দস কোটিযো দস্সামী’তি ৱক্খতি, অথ মে নিদ্ধনভাৱো পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি. সো এৱমাহ – ‘‘অহং এত্তকঞ্চ ধনং দস্সামি, সপুত্তদাৰো চ চেতিযস্স দাসো ভৱিস্সামী’’তি সত্ত পুত্তে সত্ত সুণিসাযো ভৰিযঞ্চ গহেত্ৱা অত্তনা সদ্ধিং চেতিযস্স নিয্যাদেসি. ৰট্ঠৱাসিনো ‘‘ধনং নাম সক্কা উপ্পাদেতুং, অযং পন সপুত্তদাৰো অত্তানং নিয্যাদেসি, অযমেৱ জেট্ঠকো হোতূ’’তি তং জেট্ঠকং কৰিংসু. ইতি তে সোড়সপি জনা চেতিযস্স দাসা অহেসুং. ৰট্ঠৱাসিনো পন তে ভুজিস্সে অকংসু. এৱং সন্তেপি চেতিযমেৱ পটিজগ্গিত্ৱা যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতা দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু. তেসু একং বুদ্ধন্তৰং দেৱলোকে ৱসন্তেসু ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ভৰিযা ততো চৱিত্ৱা ৰাজগহে সেট্ঠিনো ধীতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. সা কুমাৰিকাৱ হুত্ৱা সোতাপত্তিফলং পাপুণি. অদিট্ঠসচ্চস্স পন পটিসন্ধি নাম ভাৰিযাতি তস্সা সামিকো সম্পৰিৱত্তমানো গন্ত্ৱা নেসাদকুলে নিব্বত্তি. তস্স সহ দস্সনেনেৱ সেট্ঠিধীতৰং পুব্বসিনেহো অজ্ঝোত্থৰি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘পুব্বেৱ সন্নিৱাসেন, পচ্চুপ্পন্নহিতেন ৱা;
এৱং তং জাযতে পেমং, উপ্পলংৱ যথোদকে’’তি. (জা. ১.২.১৭৪);
সা পুব্বসিনেহেনেৱ নেসাদকুলং অগমাসি. পুত্তাপিস্সা দেৱলোকা চৱিত্ৱা তস্সা এৱ কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হিংসু, সুণিসাযোপিস্সা তত্থ তত্থ নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা তেসংযেৱ গেহং অগমংসু. এৱং তে সব্বেপি তদা চেতিযং পটিজগ্গিত্ৱা তস্স কম্মস্সানুভাৱেন সোতাপত্তিফলং পত্তাতি.
কুক্কুটমিত্তনেসাদৱত্থু অট্ঠমং.