২. সূকৰপোতিকাৱত্থু
যথাপি মূলেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো গূথসূকৰপোতিকং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিং কিৰ সমযে সত্থা ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিসন্তো একং সূকৰপোতিকং দিস্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসি. তস্স সিতং কৰোন্তস্স মুখৱিৱৰনিগ্গতং দন্তোভাসমণ্ডলং দিস্ৱা আনন্দত্থেৰো ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু সিতস্স পাতুকম্মাযা’’তি সিতকাৰণং পুচ্ছি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘পস্সসেতং, আনন্দ, সূকৰপোতিক’’ন্তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. এসা ককুসন্ধস্স ভগৱতো সাসনে একায আসনসালায সামন্তা কুক্কুটী অহোসি. সা একস্স যোগাৱচৰস্স ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং সজ্ঝাযন্তস্স ধম্মঘোসং সুত্ৱা ততো চুতা ৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা উব্বৰী নাম ৰাজধীতা অহোসি. সা অপৰভাগে সৰীৰৱলঞ্জট্ঠানং পৱিট্ঠা পুড়ৱকৰাসিং দিস্ৱা তত্থ পুড়ৱকসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা পঠমং ঝানং পটিলভি. সা তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি. ততো চৱিত্ৱা পুন গতিৱসেন আলুলমানা ইদানি সূকৰযোনিযং নিব্বত্তি, ইদং কাৰণং দিস্ৱা মযা সিতং পাতুকতন্তি. তং সুত্ৱা আনন্দত্থেৰপ্পমুখা ভিক্খূ মহন্তং সংৱেগং পটিলভিংসু. সত্থা তেসং সংৱেগং উপ্পাদেত্ৱা ভৱতণ্হায আদীনৱং পকাসেন্তো অন্তৰৱীথিযং ঠিতকোৱ ইমা গাথা অভাসি –
৩৩৮. ‘‘যথাপি মূলে অনুপদ্দৱে দড়্হে,
ছিন্নোপি ৰুক্খো পুনৰেৱ ৰূহতি;
এৱম্পি তণ্হানুসযে অনূহতে,
নিব্বত্ততী দুক্খমিদং পুনপ্পুনং.
৩৩৯. ‘‘যস্স ছত্তিংসতি সোতা, মনাপসৱনা ভুসা;
মহাৱহন্তি দুদ্দিট্ঠিং, সঙ্কপ্পা ৰাগনিস্সিতা.
৩৪০. ‘‘সৱন্তি সব্বধি সোতা, লতা উপ্পজ্জ তিট্ঠতি;
তঞ্চ দিস্ৱা লতং জাতং, মূলং পঞ্ঞায ছিন্দথ.
৩৪১. ‘‘সৰিতানি সিনেহিতানি চ,
সোমনস্সানি হোন্তি জন্তুনো;
তে সাতসিতা সুখেসিনো,
তে ৱে জাতিজৰূপগা নৰা.
৩৪২. ‘‘তসিণায পুৰক্খতা পজা,
পৰিসপ্পন্তি সসোৱ বন্ধিতো;
সংযোজনসঙ্গসত্তকা,
দুক্খমুপেন্তি পুনপ্পুনং চিৰায.
৩৪৩. ‘‘তসিণায পুৰক্খতা পজা,
পৰিসপ্পন্তি সসোৱ বন্ধিতো;
তস্মা তসিণং ৱিনোদযে,
আকঙ্খন্ত ৱিৰাগমত্তনো’’তি.
তত্থ মূলেতি যস্স ৰুক্খস্স চতূসু দিসাসু চতুধা হেট্ঠা চ উজুকমেৱ গতে পঞ্চৱিধমূলে ছেদনফালনপাচনৱিজ্ঝনাদীনং কেনচি উপদ্দৱেন অনুপদ্দৱে থিৰপত্ততায দড়্হে সো ৰুক্খো উপৰিচ্ছিন্নোপি সাখানং ৱসেন পুনদেৱ ৰূহতি, এৱমেৱ ছদ্ৱাৰিকায তণ্হায অনুসযে অৰহত্তমগ্গঞাণেন অনুহতে অসমুচ্ছিন্নে তস্মিং তস্মিং ভৱে জাতিআদিভেদং ইদং দুক্খং পুনপ্পুনং নিব্বত্ততিযেৱাতি অত্থো.
যস্সাতি যস্স পুগ্গলস্স ‘‘ইতি অজ্ঝত্তিকস্সূপাদায অট্ঠাৰস তণ্হাৱিচৰিতানি বাহিৰস্সূপাদায অট্ঠাৰস তণ্হাৱিচৰিতানী’’তি ইমেসং তণ্হাৱিচৰিতানং ৱসেন ছত্তিংসতিযা সোতেহি সমন্নাগতা মনাপেসু ৰূপাদীসু আসৱতি পৱত্ততীতি মনাপসৱনা তণ্হা ভুসা বলৱতী হোতি, তং পুগ্গলং ৱিপন্নঞাণতায দুদ্দিট্ঠিং পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনতো মহন্তভাৱেন মহা হুত্ৱা ঝানং ৱা ৱিপস্সনং ৱা অনিস্সায ৰাগনিস্সিতা সঙ্কপ্পা ৱহন্তীতি অত্থো.
সৱন্তি সব্বধি সোতাতি ইমে তণ্হাসোতা চক্খুদ্ৱাৰাদীনং ৱসেন সব্বেসু ৰূপাদীসু আৰম্মণেসু সৱনতো, সব্বাপি ৰূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হাতি সব্বভৱেসু ৱা সৱনতো সব্বধি সৱন্তি নাম. লতাতি পলিৱেঠনট্ঠেন সংসিব্বনট্ঠেন চ লতা ৱিযাতি লতা. উপ্পজ্জ তিট্ঠতীতি ছহি দ্ৱাৰেহি উপ্পজ্জিত্ৱা ৰূপাদীসু আৰম্মণেসু তিট্ঠতি. তঞ্চ দিস্ৱাতি তং পন তণ্হালতং ‘‘এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতী’’তি জাতট্ঠানৱসেন দিস্ৱা. পঞ্ঞাযাতি সত্থেন ৱনে জাতং লতং ৱিয মগ্গপঞ্ঞায মূলে ছিন্দথাতি অত্থো.
সৰিতানীতি অনুসটানি পযাতানি. সিনেহিতানীতি চীৱৰাদীসু পৱত্তসিনেহৱসেন সিনেহিতানি চ, তণ্হাসিনেহমক্খিতানীতি অত্থো. সোমনস্সানীতি তণ্হাৱসিকস্স জন্তুনো এৱৰূপানি সোমনস্সানি ভৱন্তি. তে সাতসিতাতি তে তণ্হাৱসিকা পুগ্গলা সাতনিস্সিতা সুখনিস্সিতা চ হুত্ৱা সুখেসিনো সুখপৰিযেসিনো ভৱন্তি. তে ৱেতি যে এৱৰূপা নৰা, তে জাতিজৰাব্যাধিমৰণানি উপগচ্ছন্তিযেৱাতি জাতিজৰূপগা নাম হোন্তি. পজাতি ইমে সত্তা তাসকৰণেন তসিণাতি সঙ্খ্যং গতায তণ্হায পুৰক্খতা পৰিৱাৰিতা হুত্ৱা.
বন্ধিতোতি লুদ্দেন অৰঞ্ঞে বদ্ধো সসো ৱিয পৰিসপ্পন্তি ভাযন্তি. সংযোজনসঙ্গসত্তকাতি দসৱিধেন সংযোজনসঙ্গেন চেৱ সত্তৱিধেন ৰাগসঙ্গাদিনা চ সত্তা বদ্ধা তস্মিং ৱা লগ্গা হুত্ৱা. চিৰাযাতি চিৰং দীঘমদ্ধানং পুনপ্পুনং জাতিআদিকং দুক্খং উপগচ্ছন্তীতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা তসিণায পুৰক্খতা পলিৱেঠিতা সত্তা, তস্মা অত্তনো ৱিৰাগং ৰাগাদিৱিগমং নিব্বানং পত্থেন্তো আকঙ্কমানো ভিক্খু অৰহত্তমগ্গেনেতং তসিণং ৱিনোদযে পনুদিত্ৱা নীহৰিত্ৱা ছড্ডেয্যাতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু.
সাপি খো সূকৰপোতিকা ততো চৱিত্ৱা সুৱণ্ণভূমিযং ৰাজকুলে নিব্বত্তি, ততো চুতা বাৰাণসিযং, ততো চুতা সুপ্পাৰকপট্টনে অস্সৱাণিজগেহে নিব্বত্তি, ততো চুতা কাৱীৰপট্টনে নাৱিকস্স গেহে নিব্বত্তি, ততো চুতা অনুৰাধপুৰে ইস্সৰকুলগেহে নিব্বত্তি, ততো চুতা তস্সেৱ দক্খিণদিসায ভোক্কন্তগামে সুমনস্স নাম কুটুম্বিকস্স ধীতা নামেন সুমনা এৱ হুত্ৱা নিব্বত্তি. অথস্সা পিতা তস্মিং গামে ছড্ডিতে দীঘৱাপিৰট্ঠং গন্ত্ৱা মহামুনিগামে নাম ৱসি. তত্থ নং দুট্ঠগামণিৰঞ্ঞো অমচ্চো লকুণ্ডকঅতিম্বৰো নাম কেনচিদেৱ কৰণীযেন গতো দিস্ৱা মহন্তং মঙ্গলং কত্ৱা আদায মহাপুণ্ণগামং গতো. অথ নং কোটিপব্বতমহাৱিহাৰৱাসী মহাঅনুৰুদ্ধত্থেৰো নাম তত্থ পিণ্ডায চৰিত্ৱা তস্সা গেহদ্ৱাৰে ঠিতো দিস্ৱা ভিক্খূহি সদ্ধিং কথেসি, ‘‘আৱুসো, সূকৰপোতিকা নাম লকুণ্ডকঅতিম্বৰমহামত্তস্স ভৰিযভাৱং পত্তা, অহো অচ্ছৰিয’’ন্তি. সা তং কথং সুত্ৱা অতীতভৱে উগ্ঘাটেত্ৱা জাতিস্সৰঞাণং পটিলভি. তঙ্খণঞ্ঞেৱ উপ্পন্নসংৱেগা সামিকং যাচিত্ৱা মহন্তেন ইস্সৰিযেন পঞ্চবলকত্থেৰীনং সন্তিকে পব্বজিত্ৱা তিস্সমহাৱিহাৰে মহাসতিপট্ঠানসুত্তকথং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. পচ্ছা দমিড়মদ্দনে কতে ঞাতীনং ৱসনট্ঠানং ভোক্কন্তগামমেৱ গন্ত্ৱা তত্থ ৱসন্তী কল্লমহাৱিহাৰে আসীৱিসোপমসুত্তন্তং সুত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি.
সা পৰিনিব্বানদিৱসে ভিক্খুভিক্খুনীহি পুচ্ছিতা ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স সব্বং ইমং পৱত্তিং নিৰন্তৰং কথেত্ৱা সন্নিপতিতস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মজ্ঝে মণ্ডলাৰামৱাসিনা ধম্মপদভাণকমহাতিস্সত্থেৰেন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৱা ‘‘অহং পুব্বে মনুস্সযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতা কুক্কুটী হুত্ৱা তত্থ সেনস্স সন্তিকা সীসচ্ছেদং পত্ৱা ৰাজগহে নিব্বত্তা, পৰিব্বাজিকাসু পব্বজিত্ৱা পঠমজ্ঝানভূমিযং নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতা সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তা নচিৰস্সেৱ চৱিত্ৱা সূকৰযোনিং গন্ত্ৱা ততো চুতা সুৱণ্ণভূমিং, ততো চুতা বাৰাণসিং, ততো চুতা সুপ্পাৰকপট্টনং, ততো চুতা কাৱীৰপট্টনং, ততো চুতা অনুৰাধপুৰং, ততো চুতা ভোক্কন্তগাম’’ন্তি এৱং সমৱিসমে তেৰস অত্তভাৱে পত্ৱা ‘‘ইদানি উক্কণ্ঠিত্ৱা পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পত্তা, সব্বেপি অপ্পমাদেন সম্পাদেথা’’তি ৱত্ৱা চতস্সো পৰিসা সংৱেজেত্ৱা পৰিনিব্বাযীতি.
সূকৰপোতিকাৱত্থু দুতিযং.