২১. পকিণ্ণকৱগ্গো

১. অত্তনোপুব্বকম্মৱত্থু

মত্তাসুখপৰিচ্চাগাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো অত্তনো পুব্বকম্মং আৰব্ভ কথেসি.

একস্মিঞ্হি সমযে ৱেসালী ইদ্ধা অহোসি ফীতা বহুজনা আকিণ্ণমনুস্সা. তত্থ হি ৱাৰেন ৱাৰেন ৰজ্জং কাৰেন্তানং খত্তিযানংযেৱ সত্তসতাধিকানি সত্তসহস্সানি সত্ত চ খত্তিযা অহেসুং. তেসং ৱসনত্থায তত্তকাযেৱ পাসাদা তত্তকানেৱ কূটাগাৰানি উয্যানে ৱিহাৰত্থায তত্তকাযেৱ আৰামা চ পোক্খৰণিযো চ অহেসুং. সা অপৰেন সমযেন দুব্ভিক্খা অহোসি দুস্সস্সা. তত্থ ছাতকভযেন পঠমং দুগ্গতমনুস্সা কালমকংসু. তেসং তেসং তত্থ তত্থ ছড্ডিতানং কুণপানং গন্ধেন অমনুস্সা নগৰং পৱিসিংসু. অমনুস্সূপদ্দৱেন বহুতৰা কালমকংসু. তেসং কুণপগন্ধপটিক্কূলতায সত্তানং অহিৱাতৰোগো উপ্পজ্জি. এৱং দুব্ভিক্খভযং অমনুস্সভযং ৰোগভযন্তি তীণি ভযানি উপ্পজ্জিংসু.

নগৰৱাসিনো সন্নিপতিত্ৱা ৰাজানং আহংসু – ‘‘মহাৰাজ, ইমস্মিং নগৰে তীণি ভযানি উপ্পন্নানি, ইতো পুব্বে যাৱ সত্তমা ৰাজপৰিৱট্টা এৱৰূপং ভযং নাম ন উপ্পন্নপুব্বং. অধম্মিকৰাজূনঞ্হি কালে এৱৰূপং ভযং উপ্পজ্জতী’’তি. ৰাজা সন্থাগাৰে সব্বেসং সন্নিপাতং কাৰেত্ৱা ‘‘সচে মে অধম্মিকভাৱো অত্থি, তং ৱিচিনথা’’তি আহ. ৱেসালিৱাসিনো সব্বং পৱেণি ৱিচিনন্তা ৰঞ্ঞো কঞ্চি দোসং অদিস্ৱা, ‘‘মহাৰাজ, নত্থি তে দোসো’’তি ৱত্ৱা ‘‘কথং নু খো ইদং অম্হাকং ভযং ৱূপসমং গচ্ছেয্যা’’তি মন্তযিংসু. তত্থ একচ্চেহি ‘‘বলিকম্মেন আযাচনায মঙ্গলকিৰিযাযা’’তি ৱুত্তে সব্বম্পি তং ৱিধিং কত্ৱা পটিবাহিতুং নাসক্খিংসু. অথঞ্ঞে এৱমাহংসু – ‘‘ছ সত্থাৰো মহানুভাৱা, তেসু ইধাগতমত্তেসু ভযং ৱূপসমেয্যা’’তি. অপৰে ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো. সো হি ভগৱা সব্বসত্তহিতায ধম্মং দেসেতি, মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো. তস্মিং ইধ আগতে ইমানি ভযানি ৱূপসমেয্যু’’ন্তি আহংসু. তেসং ৱচনং সব্বেপি অভিনন্দিত্ৱা ‘‘কহং নু খো সো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতী’’তি আহংসু. তদা পন সত্থা উপকট্ঠায ৱস্সূপনাযিকায ৰঞ্ঞো বিম্বিসাৰস্স পটিঞ্ঞং দত্ৱা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰতি. তেন চ সমযেন বিম্বিসাৰসমাগমে বিম্বিসাৰেন সদ্ধিং সোতাপত্তিফলং পত্তো মহালি নাম লিচ্ছৱী তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি.

ৱেসালিৱাসিনো মহন্তং পণ্ণাকাৰং সজ্জেত্ৱা ৰাজানং বিম্বিসাৰং সঞ্ঞাপেত্ৱা ‘‘সত্থাৰং ইধানেথা’’তি মহালিঞ্চেৱ লিচ্ছৱিং পুৰোহিতপুত্তঞ্চ পহিণিংসু. তে গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো পণ্ণাকাৰং দত্ৱা তং পৱত্তিং নিৱেদেত্ৱা, ‘‘মহাৰাজ, সত্থাৰং অম্হাকং নগৰং পেসেথা’’তি যাচিংসু. ৰাজা ‘‘তুম্হেৱ জানাথা’’তি ন সম্পটিচ্ছি. তে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা যাচিংসু – ‘‘ভন্তে, ৱেসালিযং তীণি ভযানি উপ্পন্নানি, তানি তুম্হেসু আগতেসু ৱূপসমিস্সন্তি, এথ, ভন্তে, গচ্ছামা’’তি. সত্থা তেসং ৱচনং সুত্ৱা আৱজ্জেন্তো ‘‘ৱেসালিযং ৰতনসুত্তে (খু. পা. ৬.১ আদযো; সু. নি. ২২৪ আদযো) ৱুত্তে সা ৰক্খা চক্কৱাড়ানং কোটিসতসহস্সং ফৰিস্সতি, সুত্তপৰিযোসানে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো ভৱিস্সতি, তানি চ ভযানি ৱূপসমিস্সন্তী’’তি ঞত্ৱা তেসং ৱচনং সম্পটিচ্ছি.

ৰাজা বিম্বিসাৰো ‘‘সত্থাৰা কিৰ ৱেসালিগমনং সম্পটিচ্ছিত’’ন্তি সুত্ৱা নগৰে ঘোসনং কাৰেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে, ৱেসালিগমনং সম্পটিচ্ছিত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি, ভন্তে, আগমেথ, তাৱ মগ্গং পটিযাদেস্সামী’’তি ৱত্ৱা ৰাজগহস্স চ গঙ্গায চ অন্তৰে পঞ্চযোজনভূমিং সমং কাৰেত্ৱা যোজনে যোজনে ৱিহাৰং পতিট্ঠাপেত্ৱা সত্থু গমনকালং আৰোচেসি. সত্থা পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং মগ্গং পটিপজ্জি. ৰাজা যোজনন্তৰে জণ্ণুমত্তেন ওধিনা পঞ্চৱণ্ণানি পুপ্ফানি ওকিৰাপেত্ৱা ধজপটাককদলীআদীনি উস্সাপেত্ৱা ভগৱতো ছত্তাতিছত্তং কত্ৱা দ্ৱে সেতচ্ছত্তানি একমেকস্স ভিক্খুনো একমেকং সেতচ্ছত্তং উপৰি ধাৰেত্ৱা সপৰিৱাৰো পুপ্ফগন্ধাদীহি পূজং কৰোন্তো সত্থাৰং একেকস্মিং ৱিহাৰে ৱসাপেত্ৱা মহাদানাদীনি দত্ৱা পঞ্চহি দিৱসেহি গঙ্গাতীৰং পাপেত্ৱা তত্থ নাৱং অলঙ্কৰোন্তো ৱেসালিকানং সাসনং পেসেসি – ‘‘মগ্গং পটিযাদেত্ৱা সত্থু পচ্চুগ্গমনং কৰোন্তূ’’তি. তে ‘‘দিগুণং পূজং কৰিস্সামা’’তি ৱেসালিযা চ গঙ্গায চ অন্তৰে তিযোজনভূমিং সমং কাৰেত্ৱা ভগৱতো চতূহি সেতচ্ছত্তেহি একমেকস্স ভিক্খুনো দ্ৱীহি দ্ৱীহি সেতচ্ছত্তেহি ছত্তাতিছত্তানি সজ্জেত্ৱা পূজং কুৰুমানা আগন্ত্ৱা গঙ্গাতীৰে অট্ঠংসু. বিম্বিসাৰো দ্ৱে নাৱা সঙ্ঘাটেত্ৱা মণ্ডপং কাৰেত্ৱা পুপ্ফদামাদীহি অলঙ্কাৰাপেত্ৱা সব্বৰতনমযং বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেসি. ভগৱা তস্মিং নিসীদি. ভিক্খূপি নাৱং অভিৰুহিত্ৱা ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদিংসু. ৰাজা অনুগচ্ছন্তো গলপ্পমাণং উদকং ওতৰিত্ৱা ‘‘যাৱ, ভন্তে, ভগৱা আগচ্ছতি, তাৱাহং ইধেৱ গঙ্গাতীৰে ৱসিস্সামী’’তি ৱত্ৱা নাৱং উয্যোজেত্ৱা নিৱত্তি. সত্থা যোজনমত্তং অদ্ধানং গঙ্গায গন্ত্ৱা ৱেসালিকানং সীমং পাপুণি.

লিচ্ছৱীৰাজানো সত্থাৰং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা গলপ্পমাণং উদকং ওতৰিত্ৱা নাৱং তীৰং উপনেত্ৱা সত্থাৰং নাৱাতো ওতাৰযিংসু. সত্থাৰা ওতৰিত্ৱা তীৰে অক্কন্তমত্তেযেৱ মহামেঘো উট্ঠহিত্ৱা পোক্খৰৱস্সং ৱস্সি. সব্বত্থ জণ্ণুপ্পমাণঊৰুপ্পমাণকটিপ্পমাণাদীনি উদকানি সন্দন্তানি সব্বকুণপানি গঙ্গং পৱেসযিংসু, পৰিসুদ্ধো ভূমিভাগো অহোসি. লিচ্ছৱীৰাজানো সত্থাৰং যোজনে যোজনে ৱসাপেত্ৱা মহাদানং দত্ৱা দিগুণং পূজং কৰোন্তা তীহি দিৱসেহি ৱেসালিং নযিংসু. সক্কো দেৱৰাজা দেৱগণপৰিৱুতো আগমাসি, মহেসক্খানং দেৱানং সন্নিপাতেন অমনুস্সা যেভুয্যেন পলাযিংসু. সত্থা সাযং নগৰদ্ৱাৰে ঠত্ৱা আনন্দত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘ইমং, আনন্দ, ৰতনসুত্তং উগ্গণ্হিত্ৱা লিচ্ছৱীকুমাৰেহি সদ্ধিং ৱিচৰন্তো ৱেসালিযা তিণ্ণং পাকাৰানং অন্তৰে পৰিত্তং কৰোহী’’তি.

থেৰো সত্থাৰা দিন্নং ৰতনসুত্তং উগ্গণ্হিত্ৱা সত্থু সেলমযপত্তেন উদকং আদায নগৰদ্ৱাৰে ঠিতো পণিধানতো পট্ঠায তথাগতস্স দস পাৰমিযো দস উপপাৰমিযো দস পৰমত্থপাৰমিযোতি সমতিংস পাৰমিযো পঞ্চ মহাপৰিচ্চাগে লোকত্থচৰিযা ঞাতত্থচৰিযা বুদ্ধত্থচৰিযাতি তিস্সো চৰিযাযো পচ্ছিমভৱে গব্ভৱোক্কন্তিং জাতিং অভিনিক্খমনং পধানচৰিযং বোধিপল্লঙ্কে মাৰৱিজযং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপটিৱেধং ধম্মচক্কপৱত্তনং নৱলোকুত্তৰধম্মেতি সব্বেপিমে বুদ্ধগুণে আৱজ্জেত্ৱা নগৰং পৱিসিত্ৱা তিযামৰত্তিং তীসু পাকাৰন্তৰেসু পৰিত্তং কৰোন্তো ৱিচৰি. তেন ‘‘যংকিঞ্চী’’তি ৱুত্তমত্তেযেৱ উদ্ধং খিত্তউদকং অমনুস্সানং উপৰি পতি. ‘‘যানীধ ভূতানী’’তি গাথাকথনতো পট্ঠায ৰজতৱটংসকা ৱিয উদকবিন্দূনি আকাসেন গন্ত্ৱা গিলানমনুস্সানং উপৰি পতিংসু. তাৱদেৱ ৱূপসন্তৰোগা মনুস্সা উট্ঠাযুট্ঠায থেৰং পৰিৱাৰেসুং. ‘‘যংকিঞ্চী’’তি ৱুত্তপদতো পট্ঠায পন উদকফুসিতেহি ফুট্ঠফুট্ঠা সব্বে অপলাযন্তা সঙ্কাৰকূটভিত্তিপদেসাদিনিস্সিতা অমনুস্সা তেন তেন দ্ৱাৰেন পলাযিংসু. দ্ৱাৰানি অনোকাসানি অহেসুং. তে ওকাসং অলভন্তা পাকাৰং ভিন্দিত্ৱাপি পলাযিংসু.

মহাজনো নগৰমজ্ঝে সন্থাগাৰং সব্বগন্ধেহি উপলিম্পেত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণতাৰকাদিৱিচিত্তং ৱিতানং বন্ধিত্ৱা বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা সত্থাৰং আনেসি. সত্থা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি লিচ্ছৱীগণোপি সত্থাৰং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদি. সক্কো দেৱৰাজা দেৱগণপৰিৱুতো পতিৰূপে ওকাসে অট্ঠাসি. থেৰোপি সকলনগৰং অনুৱিচৰিত্ৱা ৱূপসন্তৰোগেন মহাজনেন সদ্ধিং আগন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিসীদি. সত্থা পৰিসং ওলোকেত্ৱা তদেৱ ৰতনসুত্তং অভাসি. দেসনাৱসানে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. এৱং পুনদিৱসেপীতি সত্তাহং তদেৱ ৰতনসুত্তং দেসেত্ৱা সব্বভযানং ৱূপসন্তভাৱং ঞত্ৱা লিচ্ছৱীগণং আমন্তেত্ৱা ৱেসালিতো নিক্খমি. লিচ্ছৱীৰাজানো দিগুণং সক্কাৰং কৰোন্তা পুন তীহি দিৱসেহি সত্থাৰং গঙ্গাতীৰং নযিংসু.

গঙ্গায নিব্বত্তনাগৰাজানো চিন্তেসুং – ‘‘মনুস্সা তথাগতস্স সক্কাৰং কৰোন্তি, মযং কিং ন কৰোমা’’তি. তে সুৱণ্ণৰজতমণিমযা নাৱাযো মাপেত্ৱা সুৱণ্ণৰজতমণিমযে পল্লঙ্কে পঞ্ঞাপেত্ৱা পঞ্চৱণ্ণপদুমসঞ্ছন্নং উদকং কৰিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অম্হাকম্পি অনুগ্গহং কৰোথা’’তি অত্তনো অত্তনো নাৱং অভিৰুহণত্থায সত্থাৰং যাচিংসু. ‘‘মনুস্সা চ নাগা চ তথাগতস্স পূজং কৰোন্তি, মযং পন কিং ন কৰোমা’’তি ভূমট্ঠকদেৱেপি আদিং কত্ৱা যাৱ অকনিট্ঠব্ৰহ্মলোকা সব্বে দেৱা সক্কাৰং কৰিংসু. তত্থ নাগা যোজনিকানি ছত্তাতিছত্তানি উক্খিপিংসু. এৱং হেট্ঠা নাগা ভূমিতলে ৰুক্খগচ্ছপব্বতাদীসু ভূমট্ঠকা দেৱতা, অন্তলিক্খে আকাসট্ঠদেৱাতি নাগভৱনং আদিং কত্ৱা চক্কৱাড়পৰিযন্তেন যাৱ ব্ৰহ্মলোকা ছত্তাতিছত্তানি উস্সাপিতানি অহেসুং. ছত্তন্তৰেসু ধজা, ধজন্তৰেসু পটাকা, তেসং অন্তৰন্তৰা পুপ্ফদামৱাসচুণ্ণধুমাদীহি সক্কাৰো অহোসি. সব্বলঙ্কাৰপটিমণ্ডিতা দেৱপুত্তা ছণৱেসং গহেত্ৱা উগ্ঘোসযমানা আকাসে ৱিচৰিংসু. তযো এৱ কিৰ সমাগমা মহন্তা অহেসুং – যমকপাটিহাৰিযসমাগমো দেৱোৰোহণসমাগমো অযং গঙ্গোৰোহণসমাগমোতি.

পৰতীৰে বিম্বিসাৰোপি লিচ্ছৱীহি কতসক্কাৰতো দিগুণং সক্কাৰং সজ্জেত্ৱা ভগৱতো আগমনং উদিক্খমানো অট্ঠাসি. সত্থা গঙ্গায উভোসু পস্সেসু ৰাজূনং মহন্তং পৰিচ্চাগং ওলোকেত্ৱা নাগাদীনঞ্চ অজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা একেকায নাৱায পঞ্চপঞ্চভিক্খুসতপৰিৱাৰং একেকং নিম্মিতবুদ্ধং মাপেসি. সো একেকস্স সেতচ্ছত্তস্স চেৱ কপ্পৰুক্খস্স চ পুপ্ফদামস্স চ হেট্ঠা নাগগণপৰিৱুতো নিসিন্নো হোতি. ভূমট্ঠকদেৱতাদীসুপি একেকস্মিং ওকাসে সপৰিৱাৰং একেকং নিম্মিতবুদ্ধং মাপেসি. এৱং সকলচক্কৱাড়গব্ভে একালঙ্কাৰে একুস্সৱে একছণেযেৱ চ জাতে সত্থা নাগানমনুগ্গহং কৰোন্তো একং ৰতননাৱং অভিৰুহি. ভিক্খূসুপি একেকো একেকমেৱ অভিৰুহি. নাগৰাজানো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নাগভৱনং পৱেসেত্ৱা সব্বৰত্তিং সত্থু সন্তিকে ধম্মকথং সুত্ৱা দুতিযদিৱসে দিব্বেন খাদনীযেন ভোজনীযেন বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিৱিসিংসু. সত্থা অনুমোদনং কত্ৱা নাগভৱনা নিক্খমিত্ৱা সকলচক্কৱাড়দেৱতাহি পূজিযমানো পঞ্চহি নাৱাসতেহি গঙ্গানদিং অতিক্কমি.

ৰাজা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা সত্থাৰং নাৱাতো ওতাৰেত্ৱা আগমনকালে লিচ্ছৱীতি কতসক্কাৰতো দিগুণং সক্কাৰং কত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ পঞ্চহি দিৱসেহি ৰাজগহং অভিনেসি. দুতিযদিৱসে ভিক্খূ পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা সাযন্হসমযে ধম্মসভাযং সন্নিসিন্না কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘অহো বুদ্ধানং মহানুভাৱো, অহো সত্থৰি দেৱমনুস্সানং পসাদো, গঙ্গায নাম ওৰতো চ পাৰতো চ অট্ঠযোজনে মগ্গে বুদ্ধগতেন পসাদেন ৰাজূহি সমতলং ভূমিং কত্ৱা ৱালুকা ওকিণ্ণা, জণ্ণুমত্তেন ওধিনা নানাৱণ্ণানি পুপ্ফানি সন্থতানি, গঙ্গায উদকং নাগানুভাৱেন পঞ্চৱণ্ণেহি পদুমেহি সঞ্ছন্নং, যাৱ অকনিট্ঠভৱনা ছত্তাতিছত্তানি উস্সাপিতানি, সকলচক্কৱাড়গব্ভং একালঙ্কাৰং একুস্সৱং ৱিয জাত’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, এস পূজাসক্কাৰো ময্হং বুদ্ধানুভাৱেন নিব্বত্তো, ন নাগদেৱব্ৰহ্মানুভাৱেন. অতীতে পন অপ্পমত্তকপৰিচ্চাগানুভাৱেন নিব্বত্তো’’তি ৱত্ৱা ভিক্খূহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে তক্কসিলাযং সঙ্খো নাম ব্ৰাহ্মণো অহোসি. তস্স পুত্তো সুসীমো নাম মাণৱো সোড়সৱস্সুদ্দেসিকো একদিৱসং পিতৰং উপসঙ্কমিত্ৱা আহ – ‘‘ইচ্ছামহং, তাত, বাৰাণসিং গন্ত্ৱা মন্তে অজ্ঝাযিতু’’ন্তি. অথ নং পিতা আহ – ‘‘তেন হি, তাত, অসুকো নাম ব্ৰাহ্মণো মম সহাযকো, তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা অধীযস্সূ’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা অনুপুব্বেন বাৰাণসিং গন্ত্ৱা তং ব্ৰাহ্মণং উপসঙ্কমিত্ৱা পিতৰা পহিতভাৱমাচিক্খি. অথ নং সো ‘‘সহাযকস্স মে পুত্তো’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা পটিপস্সদ্ধদৰথং ভদ্দকেন দিৱসেন মন্তে ৱাচেতুমাৰভি. সো লহুঞ্চ গণ্হন্তো বহুঞ্চ গণ্হন্তো অত্তনো উগ্গহিতুগ্গহিতং সুৱণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহতেলমিৱ অৱিনস্সমানং ধাৰেন্তো ন চিৰস্সেৱ আচৰিযস্স সম্মুখতো উগ্গণ্হিতব্বং সব্বং উগ্গণ্হিত্ৱা সজ্ঝাযং কৰোন্তো অত্তনো উগ্গহিতসিপ্পস্স আদিমজ্ঝমেৱ পস্সতি, নো পৰিযোসানং.

সো আচৰিযং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘অহং ইমস্স সিপ্পস্স আদিমজ্ঝমেৱ পস্সামি, নো পৰিযোসান’’ন্তি ৱত্ৱা আচৰিযেন ‘‘অহম্পি, তাত, ন পস্সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘অথ কো, আচৰিয, পৰিযোসানং জানাতী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমে, তাত, ইসযো ইসিপতনে ৱিহৰন্তি, তে জানেয্যুং, তেসং সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছস্সূ’’তি আচৰিযেন ৱুত্তে পচ্চেকবুদ্ধে উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘তুম্হে কিৰ পৰিযোসানং জানাথা’’তি? ‘‘আম, জানামা’’তি. ‘‘তেন হি মে আচিক্খথা’’তি? ‘‘ন মযং অপব্বজিতস্স আচিক্খাম. সচে তে পৰিযোসানেনত্থো, পব্বজস্সূ’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তেসং সন্তিকে পব্বজি. অথস্স তে ‘‘ইদং তাৱ সিক্খস্সূ’’তি ৱত্ৱা ‘‘এৱং তে নিৱাসেতব্বং, এৱং পাৰুপিতব্ব’’ন্তিআদিনা নযেন আভিসমাচাৰিকং আচিক্খিংসু. সো তত্থ সিক্খন্তো উপনিস্সযসম্পন্নত্তা নচিৰস্সেৱ পচ্চেকসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিত্ৱা সকলবাৰাণসিনগৰে গগনতলে পুণ্ণচন্দো ৱিয পাকটো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো অহোসি, সো অপ্পাযুকসংৱত্তনিকস্স কম্মস্স কতত্তা ন চিৰস্সেৱ পৰিনিব্বাযি. অথস্স পচ্চেকবুদ্ধা চ মহাজনো চ সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা ধাতুযো চ গহেত্ৱা নগৰদ্ৱাৰে থূপং কাৰেসুং.

সঙ্খোপি ব্ৰাহ্মণো ‘‘পুত্তো মে চিৰং গতো, পৱত্তিমস্স জানিস্সামী’’তি তং দট্ঠুকামো তক্কসিলাতো নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন বাৰাণসিং পত্ৱা মহাজনকাযং সন্নিপতিতং দিস্ৱা ‘‘অদ্ধা ইমেসু একোপি মে পুত্তস্স পৱত্তিং জানিস্সতী’’তি উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘সুসীমো নাম মাণৱো ইধাগমি, অপি নু খো তস্স পৱত্তিং জানাথা’’তি? ‘‘আম, ব্ৰাহ্মণ, জানাম, অসুকস্স ব্ৰাহ্মণস্স সন্তিকে তযো ৱেদে সজ্ঝাযিত্ৱা পব্বজিত্ৱা পচ্চেকসম্বোধিং সচ্ছিকত্ৱা পৰিনিব্বুতো, অযমস্স থূপো পতিট্ঠাপিতো’’তি. সো ভূমিং হত্থেন পহৰিত্ৱা ৰোদিত্ৱা কন্দিত্ৱা তং চেতিযঙ্গণং গন্ত্ৱা তিণানি উদ্ধৰিত্ৱা উত্তৰসাটকেন ৱালুকং আহৰিত্ৱা চেতিযঙ্গণে আকিৰিত্ৱা কমণ্ডলুতো উদকেন পৰিপ্ফোসিত্ৱা ৱনপুপ্ফেহি পূজং কত্ৱা সাটকেন পটাকং আৰোপেত্ৱা থূপস্স উপৰি অত্তনো ছত্তকং বন্ধিত্ৱা পক্কামি.

সত্থা ইদং অতীতং আহৰিত্ৱা ‘‘তদা, ভিক্খৱে, অহং সঙ্খো ব্ৰাহ্মণো অহোসিং. মযা সুসীমস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স চেতিযঙ্গণে তিণানি উদ্ধটানি, তস্স মে কম্মস্স নিস্সন্দেন অট্ঠযোজনমগ্গং ৱিহতখাণুককণ্টকং কত্ৱা সুদ্ধং সমতলং কৰিংসু. মযা তত্থ ৱালুকা ওকিণ্ণা, তস্স মে নিস্সন্দেন অট্ঠযোজনমগ্গে ৱালুকং ওকিৰিংসু. মযা তত্থ ৱনকুসুমেহি পূজা কতা, তস্স মে নিস্সন্দেন অট্ঠযোজনমগ্গে নানাৱণ্ণানি পুপ্ফানি ওকিণ্ণানি, একযোজনট্ঠানে গঙ্গায উদকং পঞ্চৱণ্ণেহি পদুমেহি সঞ্ছন্নং. মযা তত্থ কমণ্ডলুউদকেন ভূমি পৰিপ্ফোসিতা, তস্স মে নিস্সন্দেন ৱেসালিযং পোক্খৰৱস্সং ৱস্সি. মযা তত্থ পটাকা, আৰোপিতা, ছত্তকঞ্চ বদ্ধং, তস্স মে নিস্সন্দেন যাৱ অকনিট্ঠভৱনা ধজপটাকছত্তাতিছত্তাদীহি সকলচক্কৱাড়গব্ভং একুস্সৱং ৱিয জাতং. ইতি খো, ভিক্খৱে, এস পূজাসক্কাৰো ময্হং নেৱ বুদ্ধানুভাৱেন নিব্বত্তো, ন নাগদেৱব্ৰহ্মানুভাৱেন, অতীতে পন অপ্পমত্তকপৰিচ্চাগানুভাৱেনা’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

২৯০. ‘‘মত্তাসুখপৰিচ্চাগা, পস্সে চে ৱিপুলং সুখং;

চজে মত্তাসুখং ধীৰো, সম্পস্সং ৱিপুলং সুখ’’ন্তি.

তত্থ মত্তাসুখপৰিচ্চাগাতি মত্তাসুখন্তি পমাণযুত্তকং পৰিত্তসুখং ৱুচ্চতি, তস্স পৰিচ্চাগেন. ৱিপুলং সুখন্তি উড়াৰং সুখং নিব্বানসুখং ৱুচ্চতি, তং চে পস্সেয্যাতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – একঞ্হি ভোজনপাতিং সজ্জাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তস্স মত্তাসুখং নাম উপ্পজ্জতি, তং পন পৰিচ্চজিত্ৱা উপোসথং ৱা কৰোন্তস্স দানং ৱা দদন্তস্স ৱিপুলং উড়াৰং নিব্বানসুখং নাম নিব্বত্ততি. তস্মা সচে এৱং তস্স মত্তাসুখস্স পৰিচ্চাগা ৱিপুলং সুখং পস্সতি, অথেতং ৱিপুলং সুখং সম্মা পস্সন্তো পণ্ডিতো তং মত্তাসুখং চজেয্যাতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

অত্তনোপুব্বকম্মৱত্থু পঠমং.

২. কুক্কুটঅণ্ডখাদিকাৱত্থু

পৰদুক্খূপধানেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কুক্কুটঅণ্ডখাদিকং আৰব্ভ কথেসি.

সাৱত্থিযা কিৰ অৱিদূৰে পণ্ডুৰং নাম একো গামো, তত্থেকো কেৱট্টো ৱসতি. সো সাৱত্থিং গচ্ছন্তো অচিৰৱতিযং কচ্ছপঅণ্ডানি দিস্ৱা তানি আদায সাৱত্থিং গন্ত্ৱা একস্মিং গেহে পচাপেত্ৱা খাদন্তো তস্মিং গেহে কুমাৰিকাযপি একং অণ্ডং অদাসি. সা তং খাদিত্ৱা ততো পট্ঠায অঞ্ঞং খাদনীযং নাম ন ইচ্ছি. অথস্সা মাতা কুক্কুটিযা ৱিজাতট্ঠানতো একং অণ্ডং গহেত্ৱা অদাসি. সা তং খাদিত্ৱা ৰসতণ্হায বদ্ধা ততো পট্ঠায সযমেৱ কুক্কুটিযা অণ্ডানি গহেত্ৱা খাদতি. কুক্কুটী ৱিজাতৱিজাতকালে তং অত্তনো অণ্ডানি গহেত্ৱা খাদন্তিং দিস্ৱা তায উপদ্দুতা আঘাতং বন্ধিত্ৱা ‘‘ইতো দানি চুতা যক্খিনী হুত্ৱা তৱ জাতদাৰকে খাদিতুং সমত্থা হুত্ৱা নিব্বত্তেয্য’’ন্তি পত্থনং পট্ঠপেত্ৱা কালং কত্ৱা তস্মিংযেৱ গেহে মজ্জাৰী হুত্ৱা নিব্বত্তি. ইতৰাপি কালং কত্ৱা তত্থেৱ কুক্কুটী হুত্ৱা নিব্বত্তি. কুক্কুটী অণ্ডানি ৱিজাযি, মজ্জাৰী আগন্ত্ৱা তানি খাদিত্ৱা দুতিযম্পি ততিযম্পি খাদিযেৱ. কুক্কুটী ‘‘তযো ৱাৰে মম অণ্ডানি খাদিত্ৱা ইদানি মম্পি খাদিতুকামাসি, ইতো চুতা সপুত্তকং তং খাদিতুং লভেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৱা ততো চুতা দীপিনী হুত্ৱা নিব্বত্তি. ইতৰাপি কালং কত্ৱা মিগী হুত্ৱা নিব্বত্তি. তস্সা ৱিজাতকালে দীপিনী আগন্ত্ৱা তং সদ্ধিং পুত্তেহি খাদি. এৱং খাদন্তা পঞ্চসু অত্তভাৱসতেসু অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দুক্খং উপ্পাদেত্ৱা অৱসানে একা যক্খিনী হুত্ৱা নিব্বত্তি, একা সাৱত্থিযং কুলধীতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. ইতো পৰং ‘‘ন হি ৱেৰেন ৱেৰানী’’তি (ধ. প. ৫) গাথায ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ইধ পন সত্থা ‘‘ৱেৰঞ্হি অৱেৰেন উপসম্মতি, নো ৱেৰেনা’’তি ৱত্ৱা উভিন্নম্পি ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

২৯১. ‘‘পৰদুক্খূপধানেন, অত্তনো সুখমিচ্ছতি;

ৱেৰসংসগ্গসংসট্ঠো, ৱেৰা সো ন পৰিমুচ্চতী’’তি.

তত্থ পৰদুক্খূপধানেনাতি পৰস্মিং দুক্খূপধানেন, পৰস্স দুক্খুপ্পাদনেনাতি অত্থো. ৱেৰসংসগ্গসংসট্ঠোতি যো পুগ্গলো অক্কোসনপচ্চক্কোসনপহৰণপটিহৰণাদীনং ৱসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং কতেন ৱেৰসংসগ্গেন সংসট্ঠো. ৱেৰা সো ন পৰিমুচ্চতীতি নিচ্চকালং ৱেৰৱসেন দুক্খমেৱ পাপুণাতীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে যক্খিনী সৰণেসু পতিট্ঠায পঞ্চ সীলানি সমাদিযিত্ৱা ৱেৰতো মুচ্চি, ইতৰাপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

কুক্কুটঅণ্ডখাদিকাৱত্থু দুতিযং.

৩. ভদ্দিযভিক্খুৱত্থু

যঞ্হি কিচ্চন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ভদ্দিযং নিস্সায জাতিযাৱনে ৱিহৰন্তো ভদ্দিযে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.

তে কিৰ পাদুকমণ্ডনে উয্যুত্তা অহেসুং. যথাহ – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভদ্দিযা ভিক্খূ অনেকৱিহিতং পাদুকমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি, তিণপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, মুঞ্জপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, পব্বজপাদুকং হিন্তালপাদুকং কমলপাদুকং কম্বলপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, ৰিঞ্চন্তি উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং অধিসীলং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞ’’ন্তি (মহাৱ. ২৫১). ভিক্খূ তেসং তথাকৰণভাৱং জানিত্ৱা উজ্ঝাযিত্ৱা সত্থু আৰোচেসুং. সত্থা তে ভিক্খূ গৰহিত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, তুম্হে অঞ্ঞেন কিচ্চেন আগতা অঞ্ঞস্মিংযেৱ কিচ্চে উয্যুত্তা’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

২৯২. ‘‘যঞ্হি কিচ্চং অপৱিদ্ধং, অকিচ্চং পন কৰীযতি;

উন্নড়ানং পমত্তানং, তেসং ৱড্ঢন্তি আসৱা.

২৯৩. ‘‘যেসঞ্চ সুসমাৰদ্ধা, নিচ্চং কাযগতা সতি;

অকিচ্চং তে ন সেৱন্তি, কিচ্চে সাতচ্চকাৰিনো;

সতানং সম্পজানানং, অত্থং গচ্ছন্তি আসৱা’’তি.

তত্থ যঞ্হি কিচ্চন্তি ভিক্খুনো হি পব্বজিতকালতো পট্ঠায অপৰিমাণসীলক্খন্ধগোপনং অৰঞ্ঞাৱাসো ধুতঙ্গপৰিহৰণং ভাৱনাৰামতাতি এৱমাদীনি কিচ্চং নাম. ইমেহি পন যং অত্তনো কিচ্চং, তং অপৱিদ্ধং ছড্ডিতং. অকিচ্চন্তি ভিক্খুনো ছত্তমণ্ডনং উপাহনমণ্ডনং পাদুকপত্তথালকধম্মকৰণকাযবন্ধনঅংসবদ্ধকমণ্ডনং অকিচ্চং নাম. যেহি তং কযিৰতি, তেসং মাননড়ং উক্খিপিত্ৱা চৰণেন উন্নড়ানং সতিৱোস্সগ্গেন পমত্তানং চত্তাৰো আসৱা ৱড্ঢন্তীতি অত্থো. সুসমাৰদ্ধাতি সুপগ্গহিতা. কাযগতা সতীতি কাযানুপস্সনাভাৱনা. অকিচ্চন্তি তে এতং ছত্তমণ্ডনাদিকং অকিচ্চং ন সেৱন্তি ন কৰোন্তীতি অত্থো. কিচ্চেতি পব্বজিতকালতো পট্ঠায কত্তব্বে অপৰিমাণসীলক্খন্ধগোপনাদিকে কৰণীযে. সাতচ্চকাৰিনোতি সততকাৰিনো অট্ঠিতকাৰিনো. তেসং সতিযা অৱিপ্পৱাসেন সতানং সাত্থকসম্পজঞ্ঞং সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং গোচৰসম্পজঞ্ঞং অসম্মোহসম্পজঞ্ঞন্তি চতূহি সম্পজঞ্ঞেহি সম্পজানানং চত্তাৰোপি আসৱা অত্থং গচ্ছন্তি, পৰিক্খযং অভাৱং গচ্ছন্তীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে তে ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

ভদ্দিযৱত্থু ততিযং.

৪. লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰৱত্থু

মাতৰন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

একদিৱসঞ্হি সম্বহুলা আগন্তুকা ভিক্খূ সত্থাৰং দিৱাট্ঠানে নিসিন্নং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. তস্মিং খণে লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰো ভগৱতো অৱিদূৰে অতিক্কমতি. সত্থা তেসং ভিক্খূনং চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা ওলোকেত্ৱা ‘‘পস্সথ, ভিক্খৱে, অযং ভিক্খু মাতাপিতৰো হন্ত্ৱা নিদ্দুক্খো হুত্ৱা যাতী’’তি ৱত্ৱা তেহি ভিক্খূহি ‘‘কিং নু খো সত্থা ৱদতী’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখানি ওলোকেত্ৱা সংসযপক্খন্দেহি, ‘‘ভন্তে, কিং নামেতং ৱদেথা’’তি ৱুত্তে তেসং ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

২৯৪. ‘‘মাতৰং পিতৰং হন্ত্ৱা, ৰাজানো দ্ৱে চ খত্তিযে;

ৰট্ঠং সানুচৰং হন্ত্ৱা, অনীঘো যাতি ব্ৰাহ্মণো’’তি.

তত্থ সানুচৰন্তি আযসাধকেন আযুত্তকেন সহিতং. এত্থ হি ‘‘তণ্হা জনেতি পুৰিস’’ন্তি (সং. নি. ১.৫৫-৫৭) ৱচনতো তীসু ভৱেসু সত্তানং জননতো তণ্হা মাতা নাম. ‘‘অহং অসুকস্স নাম ৰঞ্ঞো ৱা ৰাজমহামত্তস্স ৱা পুত্তো’’তি পিতৰং নিস্সায অস্মিমানস্স উপ্পজ্জনতো অস্মিমানো পিতা নাম. লোকো ৱিয ৰাজানং যস্মা সব্বদিট্ঠিগতানি দ্ৱে সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিযো ভজন্তি, তস্মা দ্ৱে সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিযো দ্ৱে খত্তিযৰাজানো নাম. দ্ৱাদসাযতনানি ৱিত্থতট্ঠেন ৰট্ঠদিসত্তা ৰট্ঠং নাম. আযসাধকো আযুত্তকপুৰিসো ৱিয তন্নিস্সিতো নন্দিৰাগো অনুচৰো নাম. অনীঘোতি নিদ্দুক্খো. ব্ৰাহ্মণোতি খীণাসৱো. এতেসং তণ্হাদীনং অৰহত্তমগ্গঞাণাসিনা হতত্তা খীণাসৱো নিদ্দুক্খো হুত্ৱা যাতীতি অযমেত্থত্থো.

দেসনাৱসানে তে ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু.

দুতিযগাথাযপি ৱত্থু পুৰিমসদিসমেৱ. তদা হি সত্থা লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰমেৱ আৰব্ভ কথেসি. তেসং ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

২৯৫. ‘‘মাতৰং পিতৰং হন্ত্ৱা, ৰাজানো দ্ৱে চ সোত্থিযে;

ৱেযগ্ঘপঞ্চমং হন্ত্ৱা, অনীঘো যাতি ব্ৰাহ্মণো’’তি.

তত্থ দ্ৱে চ সোত্থিযেতি দ্ৱে চ ব্ৰাহ্মণে. ইমিস্সা গাথায সত্থা অত্তনো ধম্মিস্সৰতায চ দেসনাৱিধিকুসলতায চ সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিযো দ্ৱে ব্ৰাহ্মণৰাজানো চ কত্ৱা কথেসি. ৱেযগ্ঘপঞ্চমন্তি এত্থ ব্যগ্ঘানুচৰিতো সপ্পটিভযো দুপ্পটিপন্নো মগ্গো ৱেযগ্ঘো নাম, ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণম্পি তেন সদিসতায ৱেযগ্ঘং নাম, তং পঞ্চমং অস্সাতি নীৱৰণপঞ্চকং ৱেযগ্ঘপঞ্চমং নাম. ইদঞ্চ ৱেযগ্ঘপঞ্চমং অৰহত্তমগ্গঞাণাসিনা নিস্সেসং হন্ত্ৱা অনীঘোৱ যাতি ব্ৰাহ্মণোতি অযমেত্থত্থো. সেসং পুৰিমসদিসমেৱাতি.

লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰৱত্থু চতুত্থং.

৫. দাৰুসাকটিকপুত্তৱত্থু

সুপ্পবুদ্ধন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দাৰুসাকটিকস্স পুত্তং আৰব্ভ কথেসি.

ৰাজগহস্মিঞ্হি সম্মাদিট্ঠিকপুত্তো মিচ্ছাদিট্ঠিকপুত্তোতি দ্ৱে দাৰকা অভিক্খণং গুড়কীড়ং কীড়ন্তি. তেসু সম্মাদিট্ঠিকপুত্তো গুড়ং খিপমানো বুদ্ধানুস্সতিং আৱজ্জেত্ৱা ‘‘নমো বুদ্ধস্সা’’তি ৱত্ৱা ৱত্ৱা গুড়ং খিপতি. ইতৰো তিত্থিযগুণে উদ্দিসিত্ৱা ‘‘নমো অৰহন্তান’’ন্তি ৱত্ৱা ৱত্ৱা খিপতি. তেসু সম্মাদিট্ঠিকস্স পুত্তো জিনাতি, ইতৰো পন পৰাজযতি. সো তস্স কিৰিযং দিস্ৱা ‘‘অযং এৱং অনুস্সৰিত্ৱা এৱং ৱত্ৱা গুড়ং খিপন্তো মমং জিনাতি, অহম্পি এৱৰূপং কৰিস্সামী’’তি বুদ্ধানুস্সতিযং পৰিচযমকাসি. অথেকদিৱসং তস্স পিতা সকটং যোজেত্ৱা দাৰূনং অত্থায গচ্ছন্তো তম্পি দাৰকং আদায গন্ত্ৱা অটৱিযং দাৰূনং সকটং পূৰেত্ৱা আগচ্ছন্তো বহিনগৰে সুসানসামন্তে উদকফাসুকট্ঠানে গোণে মোচেত্ৱা ভত্তৱিস্সগ্গমকাসি. অথস্স তে গোণা সাযন্হসমযে নগৰং পৱিসন্তেন গোগণেন সদ্ধিং নগৰমেৱ পৱিসিংসু. সাকটিকোপি গোণে অনুবন্ধন্তো নগৰং পৱিসিত্ৱা সাযং গোণে দিস্ৱা আদায নিক্খমন্তো দ্ৱাৰং ন সম্পাপুণি. তস্মিঞ্হি অসম্পত্তেযেৱ দ্ৱাৰং পিহিতং.

অথস্স পুত্তো এককোৱ ৰত্তিভাগে সকটস্স হেট্ঠা নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দং ওক্কমি. ৰাজগহং পন পকতিযাপি অমনুস্সবহুলং. অযঞ্চ সুসানসন্তিকে নিপন্নো. তত্থ নং দ্ৱে অমনুস্সা পস্সিংসু. একো সাসনস্স পটিকণ্ডকো মিচ্ছাদিট্ঠিকো, একো সম্মাদিট্ঠিকো. তেসু মিচ্ছাদিট্ঠিকো আহ – ‘‘অযং নো ভক্খো, ইমং খাদিস্সামা’’তি. ইতৰো ‘‘অলং মা তে ৰুচ্চী’’তি নিৱাৰেতি. সো তেন নিৱাৰিযমানোপি তস্স ৱচনং অনাদিযিত্ৱা দাৰকং পাদেসু গহেত্ৱা আকড্ঢি. সো বুদ্ধানুস্সতিযা পৰিচিতত্তা তস্মিং খণে ‘‘নমো বুদ্ধস্সা’’তি আহ. অমনুস্সো মহাভযভীতো পটিক্কমিত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং ইতৰো ‘‘অম্হেহি অকিচ্চং কতং, দণ্ডকম্মং তস্স কৰোমা’’তি ৱত্ৱা তং ৰক্খমানো অট্ঠাসি. মিচ্ছাদিট্ঠিকো নগৰং পৱিসিত্ৱা ৰঞ্ঞো ভোজনপাতিং পূৰেত্ৱা ভোজনং আহৰি. অথ নং উভোপি তস্স মাতাপিতৰো ৱিয হুত্ৱা উপট্ঠাপেত্ৱা ভোজেত্ৱা ‘‘ইমানি অক্খৰানি ৰাজাৱ পস্সতু, মা অঞ্ঞো’’তি তং পৱত্তিং পকাসেন্তা যক্খানুভাৱেন ভোজনপাতিযং অক্খৰানি ছিন্দিত্ৱা পাতিং দাৰুসকটে পক্খিপিত্ৱা সব্বৰত্তিং আৰক্খং কত্ৱা পক্কমিংসু.

পুনদিৱসে ‘‘ৰাজকুলতো চোৰেহি ভোজনভণ্ডং অৱহট’’ন্তি কোলাহলং কৰোন্তা দ্ৱাৰানি পিদহিত্ৱা ওলোকেন্তা তত্থ অপস্সন্তা নগৰা নিক্খমিত্ৱা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তা দাৰুসকটে সুৱণ্ণপাতিং দিস্ৱা ‘‘অযং চোৰো’’তি তং দাৰকং গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসুং. ৰাজা অক্খৰানি দিস্ৱা ‘‘কিং এতং, তাতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘নাহং, দেৱ, জানামি, মাতাপিতৰো মে আগন্ত্ৱা ৰত্তিং ভোজেত্ৱা ৰক্খমানা অট্ঠংসু, অহম্পি মাতাপিতৰো মং ৰক্খন্তীতি নিব্ভযোৱ নিদ্দং উপগতো. এত্তকং অহং জানামী’’তি. অথস্স মাতাপিতৰোপি তং ঠানং আগমংসু. ৰাজা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা তে তযোপি জনে আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সব্বং আৰোচেত্ৱা ‘‘কিং নু খো, ভন্তে, বুদ্ধানুস্সতি এৱ ৰক্খা হোতি, উদাহু ধম্মানুস্সতিআদযোপী’’তি পুচ্ছি. অথস্স সত্থা, ‘‘মহাৰাজ, ন কেৱলং বুদ্ধানুস্সতিযেৱ ৰক্খা, যেসং পন ছব্বিধেন চিত্তং সুভাৱিতং, তেসং অঞ্ঞেন ৰক্খাৱৰণেন ৱা মন্তোসধেহি ৱা কিচ্চং নত্থী’’তি ৱত্ৱা ছ ঠানানি দস্সেন্তো ইমা গাথা অভাসি.

২৯৬. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৱকা;

যেসং দিৱা চ ৰত্তো চ, নিচ্চং বুদ্ধগতা সতি.

২৯৭. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৱকা;

যেসং দিৱা চ ৰত্তো চ, নিচ্চং ধম্মগতা সতি.

২৯৮. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৱকা;

যেসং দিৱা চ ৰত্তো চ, নিচ্চং সঙ্ঘগতা সতি.

২৯৯. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৱকা;

যেসং দিৱা চ ৰত্তো চ, নিচ্চং কাযগতা সতি.

৩০০. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৱকা;

যেসং দিৱা চ ৰত্তো চ, অহিংসায ৰতো মনো.

৩০১. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৱকা;

যেসং দিৱা চ ৰত্তো চ, ভাৱনায ৰতো মনো’’তি.

তত্থ সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তীতি বুদ্ধগতং সতিং গহেত্ৱা সুপন্তা, গহেত্ৱাযেৱ চ পবুজ্ঝন্তা সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি নাম. সদা গোতমসাৱকাতি গোতমগোত্তস্স বুদ্ধস্স সৱনন্তে জাতত্তা তস্সেৱ অনুসাসনিযা সৱনতায গোতমসাৱকা. বুদ্ধগতা সতীতি যেসং ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিপ্পভেদে বুদ্ধগুণে আৰব্ভ উপ্পজ্জমানা সতি নিচ্চকালং অত্থি, তে সদাপি সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তীতি অত্থো. তথা অসক্কোন্তা পন একদিৱসং তীসু কালেসু দ্ৱীসু কালেসু একস্মিম্পি কালে বুদ্ধানুস্সতিং মনসি কৰোন্তা সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তিযেৱ নাম. ধম্মগতা সতীতি ‘‘স্ৱাখাতো ভগৱতা ধম্মো’’তিআদিপ্পভেদে ধম্মগুণে আৰব্ভ উপ্পজ্জমানা সতি. সঙ্ঘগতা সতীতি ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তিআদিপ্পভেদে সঙ্ঘগুণে আৰব্ভ উপ্পজ্জমানা সতি. কাযগতা সতীতি দ্ৱত্তিংসাকাৰৱসেন ৱা নৱসিৱথিকাৱসেন ৱা চতুধাতুৱৱত্থানৱসেন ৱা অজ্ঝত্তনীলকসিণাদিৰূপজ্ঝানৱসেন ৱা উপ্পজ্জমানা সতি. অহিংসায ৰতোতি ‘‘সো কৰুণাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতী’’তি (ৱিভ. ৬৪২) এৱং ৱুত্তায কৰুণাভাৱনায ৰতো. ভাৱনাযাতি মেত্তাভাৱনায. কিঞ্চাপি হেট্ঠা কৰুণাভাৱনায ৱুত্তত্তা ইধ সব্বাপি অৱসেসা ভাৱনা নাম, ইধ পন মেত্তাভাৱনাৱ অধিপ্পেতা. সেসং পঠমগাথায ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

দেসনাৱসানে দাৰকো সদ্ধিং মাতাপিতূহি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. পচ্ছা পন পব্বজিত্ৱা সব্বেপি অৰহত্তং পাপুণিংসু, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

দাৰুসাকটিকপুত্তৱত্থু পঞ্চমং.

৬. ৱজ্জিপুত্তকভিক্খুৱত্থু

দুপ্পব্বজ্জন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেসালিং নিস্সায মহাৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ৱজ্জিপুত্তকং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং – অঞ্ঞতৰো ৱজ্জিপুত্তকো ভিক্খু ৱেসালিযং ৱিহৰতি অঞ্ঞতৰস্মিং ৱনসণ্ডে, তেন খো পন সমযেন ৱেসালিযং সব্বৰত্তিছণো হোতি. অথ খো সো ভিক্খু ৱেসালিযা তূৰিযতাড়িতৱাদিতনিগ্ঘোসসদ্দং সুত্ৱা পৰিদেৱমানো তাযং ৱেলাযং ইমং গাথং অভাসি –

‘‘এককা মযং অৰঞ্ঞে ৱিহৰাম,

অপৱিদ্ধংৱ ৱনস্মিং দাৰুকং;

এতাদিসিকায ৰত্তিযা,

কোসু নামম্হেহি পাপিযো’’তি. (সং. নি. ১.২২৯);

সো কিৰ ৱজ্জিৰট্ঠে ৰাজপুত্তো ৱাৰেন সম্পত্তং ৰজ্জং পহায পব্বজিতো ৱেসালিযং চাতুমহাৰাজিকেহি সদ্ধিং একাবদ্ধং কত্ৱা সকলনগৰে ধজপটাকাদীহি পটিমণ্ডিতে কোমুদিযা পুণ্ণমায সব্বৰত্তিং ছণৱাৰে ৱত্তমানে ভেৰিযাদীনং তূৰিযানং তাড়িতানং নিগ্ঘোসং ৱীণাদীনঞ্চ ৱাদিতানং সদ্দং সুত্ৱা যানি ৱেসালিযং সত্ত ৰাজসহস্সানি সত্ত ৰাজসতানি সত্ত ৰাজানো, তত্তকা এৱ চ নেসং উপৰাজসেনাপতিআদযো, তেসু অলঙ্কতপটিযত্তেসু নক্খত্তকীড়নত্থায ৱীথিং ওতিণ্ণেসু সট্ঠিহত্থে মহাচঙ্কমে চঙ্কমমানো গগনমজ্ঝে ঠিতং পুণ্ণচন্দং দিস্ৱা চঙ্কমকোটিযং ফলকং নিস্সায ঠিতো ৱেঠনালঙ্কাৰৱিৰহিতত্তা ৱনে ছড্ডিতদাৰুকং ৱিয অত্তভাৱং ওলোকেত্ৱা ‘‘অত্থি নু খো অঞ্ঞো অম্হেহি লামকতৰো’’তি চিন্তেন্তো পকতিযা আৰঞ্ঞকাদিগুণযুত্তোপি তস্মিং খণে অনভিৰতিযা পীড়িতো এৱমাহ. সো তস্মিং ৱনসণ্ডে অধিৱত্থায দেৱতায ‘‘ইমং ভিক্খুং সংৱেজেস্সামী’’তি অধিপ্পাযেন –

‘‘এককোৱ ত্ৱং অৰঞ্ঞে ৱিহৰসি, অপৱিদ্ধংৱ ৱনস্মিং দাৰুকং;

তস্স তে বহুকা পিহযন্তি, নেৰযিকা ৱিয সগ্গগামিন’’ন্তি. (সং. নি. ১.২২৯) –

ৱুত্তং ইমং গাথং সুত্ৱা পুনদিৱসে সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসীদি. সত্থা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ঘৰাৱাসস্স দুক্খতং পকাসেতুকামো পঞ্চ দুক্খানি সমোধানেত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩০২. ‘‘দুপ্পব্বজ্জং দুৰভিৰমং, দুৰাৱাসা ঘৰা দুখা;

দুক্খোসমানসংৱাসো, দুক্খানুপতিতদ্ধগূ;

তস্মা ন চদ্ধগূ সিযা, ন চ দুক্খানুপতিতো সিযা’’তি.

তত্থ দুপ্পব্বজ্জন্তি অপ্পং ৱা মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধঞ্চেৱ ঞাতিপৰিৱট্টঞ্চ পহায ইমস্মিং সাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজ্জং নাম দুক্খং. দুৰভিৰমন্তি এৱং পব্বজিতেনাপি ভিক্খাচৰিযায জীৱিতৱুত্তিং ঘটেন্তেন অপৰিমাণসীলক্খন্ধগোপনধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিপূৰণৱসেন অভিৰমিতুং দুক্খং. দুৰাৱাসাতি যস্মা পন ঘৰং আৱসন্তেন ৰাজূনং ৰাজকিচ্চং, ইস্সৰানং ইস্সৰকিচ্চং ৱহিতব্বং, পৰিজনা চেৱ ধম্মিকা সমণব্ৰাহ্মণা চ সঙ্গহিতব্বা. এৱং সন্তেপি ঘৰাৱাসো ছিদ্দঘটো ৱিয মহাসমুদ্দো ৱিয চ দুপ্পূৰো. তস্মা ঘৰাৱাসা নামেতে দুৰাৱাসা দুক্খা আৱসিতুং, তেনেৱ কাৰণেন দুক্খাতি অত্থো. দুক্খো সমানসংৱাসোতি গিহিনো ৱা হি যে জাতিগোত্তকুলভোগেহি পব্বজিতা ৱা সীলাচাৰবাহুসচ্চাদীহি সমানাপি হুত্ৱা ‘‘কোসি ত্ৱং, কোস্মি অহ’’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা অধিকৰণপসুতা হোন্তি, তে অসমানা নাম, তেহি সদ্ধিং সংৱাসো দুক্খোতি অত্থো. দুক্খানুপতিতদ্ধগূতি যে ৱট্টসঙ্খাতং অদ্ধানং পটিপন্নত্তা অদ্ধগূ, তে দুক্খে অনুপতিতাৱ. তস্মা ন চদ্ধগূতি যস্মা দুক্খানুপতিতভাৱোপি দুক্খো অদ্ধগূভাৱোপি, তস্মা ৱট্টসঙ্খাতং অদ্ধানং গমনতায অদ্ধগূ ন ভৱেয্য, ৱুত্তপ্পকাৰেন দুক্খেন অনুপতিতোপি ন ভৱেয্যাতি অত্থো.

দেসনাৱসানে সো ভিক্খু পঞ্চসু ঠানেসু দস্সিতে দুক্খে নিব্বিন্দন্তো পঞ্চোৰম্ভাগিযানি পঞ্চ উদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি পদালেত্ৱা অৰহত্তে পতিট্ঠহীতি.

ৱজ্জিপুত্তকভিক্খুৱত্থু ছট্ঠং.

৭. চিত্তগহপতিৱত্থু

সদ্ধোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো চিত্তগহপতিং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু বালৱগ্গে ‘‘অসন্তং ভাৱনমিচ্ছেয্যা’’তি গাথাৱণ্ণনায ৱিত্থাৰিতং. গাথাপি তত্থেৱ ৱুত্তা. ৱুত্তঞ্হেতং তত্থ (ধ. প. অট্ঠ. ১.৭৪) –

‘‘কিং পন, ভন্তে, এতস্স তুম্হাকং সন্তিকং আগচ্ছন্তস্সেৱাযং লাভসক্কাৰো উপ্পজ্জতি, উদাহু অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্সাপি উপ্পজ্জতী’’তি. ‘‘আনন্দ, মম সন্তিকং আগচ্ছন্তস্সাপি অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্সাপি তস্স উপ্পজ্জতেৱ. অযঞ্হি উপাসকো সদ্ধো পসন্নো সম্পন্নসীলো, এৱৰূপো পুগ্গলো যং যং পদেসং ভজতি, তত্থ তত্থেৱস্স লাভসক্কাৰো নিব্বত্ততী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩০৩. ‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, যসোভোগসমপ্পিতো;

যং যং পদেসং ভজতি, তত্থ তত্থেৱ পূজিতো’’তি. (ধ. প. অট্ঠ. ১.৭৪);

তত্থ সদ্ধোতি লোকিযলোকুত্তৰসদ্ধায সমন্নাগতো. সীলেনাতি আগাৰিযসীলং, অনাগাৰিযসীলন্তি দুৱিধং সীলং. তেসু ইধ আগাৰিযসীলং অধিপ্পেতং, তেন সমন্নাগতোতি অত্থো. যসোভোগসমপ্পিতোতি যাদিসো অনাথপিণ্ডিকাদীনং পঞ্চউপাসকসতপৰিৱাৰসঙ্খাতো আগাৰিযযসো, তাদিসেনেৱ যসেন ধনধঞ্ঞাদিকো চেৱ সত্তৱিধঅৰিযধনসঙ্খাতো চাতি দুৱিধো ভোগো, তেন সমন্নাগতোতি অত্থো. যং যং পদেসন্তি পুৰত্থিমাদীসু দিসাসু এৱৰূপো কুলপুত্তো যং যং পদেসং ভজতি, তত্থ তত্থ এৱৰূপেন লাভসক্কাৰেন পূজিতোৱ হোতীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

চিত্তগহপতিৱত্থু সত্তমং.

৮. চূড়সুভদ্দাৱত্থু

দূৰে সন্তোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অনাথপিণ্ডিকস্স ধীতৰং চূড়সুভদ্দং নাম আৰব্ভ কথেসি.

অনাথপিণ্ডিকস্স কিৰ দহৰকালতো পট্ঠায উগ্গনগৰৱাসী উগ্গো নাম সেট্ঠিপুত্তো সহাযকো অহোসি. তে একাচৰিযকুলে সিপ্পং উগ্গণ্হন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং কতিকং কৰিংসু ‘‘অম্হাকং ৱযপ্পত্তকালে পুত্তধীতাসু জাতাসু যো পুত্তস্স ধীতৰং ৱাৰেতি, তেন তস্স ধীতা দাতব্বা’’তি. তে উভোপি ৱযপ্পত্তা অত্তনো অত্তনো নগৰে সেট্ঠিট্ঠানে পতিট্ঠহিংসু. অথেকস্মিং সমযে উগ্গসেট্ঠি ৱণিজ্জং পযোজেন্তো পঞ্চহি সকটসতেহি সাৱত্থিং অগমাসি. অনাথপিণ্ডিকো অত্তনো ধীতৰং চূড়সুভদ্দং আমন্তেত্ৱা, ‘‘অম্ম, পিতা তে উগ্গসেট্ঠি নাম আগতো, তস্স কত্তব্বকিচ্চং সব্বং তৱ ভাৰো’’তি আণাপেসি. সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা তস্স আগতদিৱসতো পট্ঠায সহত্থেনেৱ সূপব্যঞ্জনাদীনি সম্পাদেতি, মালাগন্ধৱিলেপনাদীনি অভিসঙ্খৰোতি, ভোজনকালে তস্স ন্হানোদকং পটিযাদাপেত্ৱা ন্হানকালতো পট্ঠায সব্বকিচ্চানি সাধুকং কৰোতি.

উগ্গসেট্ঠি তস্সা আচাৰসম্পত্তিং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো একদিৱসং অনাথপিণ্ডিকেন সদ্ধিং সুখকথায সন্নিসিন্নো ‘‘মযং দহৰকালে এৱং নাম কতিকং কৰিম্হা’’তি সাৰেত্ৱা চূড়সুভদ্দং অত্তনো পুত্তস্সত্থায ৱাৰেসি. সো পন পকতিযাৱ মিচ্ছাদিট্ঠিকো. তস্মা দসবলস্স তমত্থং আৰোচেত্ৱা সত্থাৰা উগ্গসেট্ঠিস্সূপনিস্সযং দিস্ৱা অনুঞ্ঞাতো ভৰিযায সদ্ধিং মন্তেত্ৱা তস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা দিৱসং ৱৱত্থপেত্ৱা ধীতৰং ৱিসাখং দত্ৱা উয্যোজেন্তো ধনঞ্চযসেট্ঠি ৱিয মহন্তং সক্কাৰং কত্ৱা সুভদ্দং আমন্তেত্ৱা, ‘‘অম্ম, সসুৰকুলে ৱসন্তিযা নাম অন্তোঅগ্গি বহি ন নীহৰিতব্বো’’তি (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২৫৯; ধ. প. অট্ঠ. ১.৫২ ৱিসাখাৱত্থু) ধনঞ্চযসেট্ঠিনা ৱিসাখায দিন্ননযেনেৱ দস ওৱাদে দত্ৱা ‘‘সচে মে গতট্ঠানে ধীতু দোসো উপ্পজ্জতি, তুম্হেহি সোধেতব্বো’’তি অট্ঠ কুটুম্বিকে পাটিভোগে গহেত্ৱা তস্সা উয্যোজনদিৱসে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা পুৰিমভৱে ধীতৰা কতানং সুচৰিতানং ফলৱিভূতিং লোকস্স পাকটং কত্ৱা দস্সেন্তো ৱিয মহন্তেন সক্কাৰেন ধীতৰং উয্যোজেসি. তস্সা অনুপুব্বেন উগ্গনগৰং পত্তকালে সসুৰকুলেন সদ্ধিং মহাজনো পচ্চুগ্গমনমকাসি.

সাপি অত্তনো সিৰিৱিভৱং পাকটং কাতুং ৱিসাখা ৱিয সকলনগৰস্স অত্তানং দস্সেন্তী ৰথে ঠত্ৱা নগৰং পৱিসিত্ৱা নাগৰেহি পেসিতে পণ্ণাকাৰে গহেত্ৱা অনুৰূপৱসেন তেসং তেসং পেসেন্তী সকলনগৰং অত্তনো গুণেহি একাবদ্ধমকাসি. মঙ্গলদিৱসাদীসু পনস্সা সসুৰো অচেলকানং সক্কাৰং কৰোন্তো ‘‘আগন্ত্ৱা অম্হাকং সমণে ৱন্দতূ’’তি পেসেসি. সা লজ্জায নগ্গে পস্সিতুং অসক্কোন্তী গন্তুং ন ইচ্ছতি. সো পুনপ্পুনং পেসেত্ৱাপি তায পটিক্খিত্তো কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘নীহৰথ ন’’ন্তি আহ. সা ‘‘ন সক্কা মম অকাৰণেন দোসং আৰোপেতু’’ন্তি কুটুম্বিকে পক্কোসাপেত্ৱা তমত্থং আৰোচেসি. তে তস্সা নিদ্দোসভাৱং ঞত্ৱা সেট্ঠিং সঞ্ঞাপেসুং. সো ‘‘অযং মম সমণে অহিৰিকাতি ন ৱন্দী’’তি ভৰিযায আৰোচেসি. সা ‘‘কীদিসা নু খো ইমিস্সা সমণা, অতিৱিয তেসং পসংসতী’’তি তং পক্কোসাপেত্ৱা আহ –

‘‘কীদিসা সমণা তুয্হং, বাড়্হং খো নে পসংসসি;

কিংসীলা কিংসমাচাৰা, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতা’’তি. (অ. নি. অট্ঠ. ২.৪.২৪);

অথস্সা সুভদ্দা বুদ্ধানঞ্চেৱ বুদ্ধসাৱকানঞ্চ গুণে পকাসেন্তী –

‘‘সন্তিন্দ্ৰিযা সন্তমানসা, সন্তং তেসং গতং ঠিতং;

ওক্খিত্তচক্খূ মিতভাণী, তাদিসা সমণা মম. (অ. নি. অট্ঠ. ২.৪.২৪);

‘‘কাযকম্মং সুচি নেসং, ৱাচাকম্মং অনাৱিলং;

মনোকম্মং সুৱিসুদ্ধং, তাদিসা সমণা মম.

‘‘ৱিমলা সঙ্খমুত্তাভা, সুদ্ধা অন্তৰবাহিৰা;

পুণ্ণা সুদ্ধেহি ধম্মেহি, তাদিসা সমণা মম.

‘‘লাভেন উন্নতো লোকো, অলাভেন চ ওনতো;

লাভালাভেন একট্ঠা, তাদিসা সমণা মম.

‘‘যসেন উন্নতো লোকো, অযসেন চ ওনতো;

যসাযসেন একট্ঠা, তাদিসা সমণা মম.

‘‘পসংসাযুন্নতো লোকো, নিন্দাযাপি চ ওনতো;

সমা নিন্দাপসংসাসু, তাদিসা সমণা মম.

‘‘সুখেন উন্নতো লোকো, দুক্খেনাপি চ ওনতো;

অকম্পা সুখদুক্খেসু, তাদিসা সমণা মমা’’তি. –

এৱমাদীহি ৱচনেহি সস্সুং তোসেসি.

অথ নং ‘‘সক্কা তৱ সমণে অম্হাকম্পি দস্সেতু’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘সক্কা’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি যথা মযং তে পস্সাম, তথা কৰোহী’’তি ৱুত্তে সা ‘‘সাধূ’’তি বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং সজ্জেত্ৱা উপৰিপাসাদতলে ঠত্ৱা জেতৱনাভিমুখী সক্কচ্চং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা বুদ্ধগুণে আৱজ্জেত্ৱা গন্ধৱাসপুপ্ফধুমেহি পূজং কত্ৱা, ‘‘ভন্তে, স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেমি, ইমিনা মে সঞ্ঞাণেন সত্থা নিমন্তিতভাৱং জানাতূ’’তি সুমনপুপ্ফানং অট্ঠ মুট্ঠিযো আকাসে খিপি. পুপ্ফানি গন্ত্ৱা চতুপৰিসমজ্ঝে ধম্মং দেসেন্তস্স সত্থুনো উপৰি মালাৱিতানং হুত্ৱা অট্ঠংসু. তস্মিং খণে অনাথপিণ্ডিকোপি ধম্মকথং সুত্ৱা স্ৱাতনায সত্থাৰং নিমন্তেসি. সত্থা ‘‘অধিৱুত্থং মযা, গহপতি, স্ৱাতনায ভত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা, ‘‘ভন্তে, মযা পুৰেতৰং আগতো নত্থি, কস্স নু খো ৱো অধিৱুত্থ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘চূড়সুভদ্দায, গহপতি, নিমন্তিতো’’তি ৱত্ৱা ‘‘ননু, ভন্তে, চূড়সুভদ্দা দূৰে ৱসতি ইতো ৱীসতিযোজনসতমত্থকে’’তি ৱুত্তে, ‘‘আম গহপতি, দূৰে ৱসন্তাপি হি সপ্পুৰিসা অভিমুখে ঠিতা ৱিয পকাসেন্তী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩০৪. ‘‘দূৰে সন্তো পকাসেন্তি, হিমৱন্তোৱ পব্বতো;

অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তি, ৰত্তিং খিত্তা যথা সৰা’’তি.

তত্থ সন্তোতি ৰাগাদীনং সন্ততায বুদ্ধাদযো সন্তা নাম. ইধ পন পুব্ববুদ্ধেসু কতাধিকাৰা উস্সন্নকুসলমূলা ভাৱিতভাৱনা সত্তা সন্তোতি অধিপ্পেতা. পকাসেন্তীতি দূৰে ঠিতাপি বুদ্ধানং ঞাণপথং আগচ্ছন্তা পাকটা হোন্তি. হিমৱন্তো ৱাতি যথা হি তিযোজনসহস্সৱিত্থতো পঞ্চযোজনসতুব্বেধো চতুৰাসীতিযা কূটসহস্সেহি পটিমণ্ডিতো হিমৱন্তপব্বতো দূৰে ঠিতানম্পি অভিমুখে ঠিতো ৱিয পকাসেতি, এৱং পকাসেন্তীতি অত্থো. অসন্তেত্থাতি দিট্ঠধম্মগৰুকা ৱিতিণ্ণপৰলোকা আমিসচক্খুকা জীৱিকত্থায পব্বজিতা বালপুগ্গলা অসন্তো নাম, তে এত্থ বুদ্ধানং দক্খিণস্স জাণুমণ্ডলস্স সন্তিকে নিসিন্নাপি ন দিস্সন্তি ন পঞ্ঞাযন্তি. ৰত্তিং খিত্তাতি ৰত্তিং চতুৰঙ্গসমন্নাগতে অন্ধকাৰে খিত্তসৰা ৱিয তথাৰূপস্স উপনিস্সযভূতস্স পুব্বহেতুনো অভাৱেন ন পঞ্ঞাযন্তীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

সক্কো দেৱৰাজা ‘‘সত্থাৰা সুভদ্দায নিমন্তনং অধিৱাসিত’’ন্তি ঞত্ৱা ৱিস্সকম্মদেৱপুত্তং আণাপেসি – ‘‘পঞ্চ কূটাগাৰসতানি নিম্মিনিত্ৱা স্ৱে বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং উগ্গনগৰং নেহী’’তি. সো পুনদিৱসে পঞ্চসতানি কূটাগাৰানি নিম্মিনিত্ৱা জেতৱনদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. সত্থা উচ্চিনিত্ৱা ৱিসুদ্ধখীণাসৱানংযেৱ পঞ্চসতানি আদায সপৰিৱাৰো কূটাগাৰেসু নিসীদিত্ৱা উগ্গনগৰং অগমাসি. উগ্গসেট্ঠিপি সপৰিৱাৰো সুভদ্দায দিন্ননযেনেৱ তথাগতস্স আগতমগ্গং ওলোকেন্তো সত্থাৰং মহন্তেন সিৰিৱিভৱেন আগচ্ছন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো মালাদীহি মহন্তং সক্কাৰং কৰোন্তো সপৰিৱাৰো সম্পটিচ্ছিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা মহাদানং দত্ৱা পুনপ্পুনং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং মহাদানং অদাসি. সত্থাপিস্স সপ্পাযং সল্লক্খেত্ৱা ধম্মং দেসেসি. তং আদিং কত্ৱা চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. সত্থা ‘‘চূড়সুভদ্দায অনুগ্গহণত্থং ত্ৱং ইধেৱ হোহী’’তি অনুৰুদ্ধত্থেৰং নিৱত্তাপেত্ৱা সাৱত্থিমেৱ অগমাসি. ততো পট্ঠায তং নগৰং সদ্ধাসম্পন্নং অহোসীতি.

চূড়সুভদ্দাৱত্থু অট্ঠমং.

৯. একৱিহাৰিত্থেৰৱত্থু

একাসনন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একৱিহাৰিত্থেৰং নাম আৰব্ভ কথেসি.

সো কিৰ থেৰো এককোৱ সেয্যং কপ্পেতি, এককোৱ নিসীদতি, এককোৱ চঙ্কমতি, এককোৱ তিট্ঠতীতি চতুপৰিসন্তৰে পাকটো অহোসি. অথ নং ভিক্খূ, ‘‘ভন্তে, এৱৰূপো নামাযং থেৰো’’তি তথাগতস্সাৰোচেসুং. সত্থা ‘‘সাধু সাধূ’’তি তস্স সাধুকাৰং দত্ৱা ‘‘ভিক্খুনা নাম পৱিৱিত্তেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱিৱেকে আনিসংসং কথেত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৩০৫. ‘‘একাসনং একসেয্যং, একো চৰমতন্দিতো;

একো দমযমত্তানং, ৱনন্তে ৰমিতো সিযা’’তি.

তত্থ একাসনং একসেয্যন্তি ভিক্খুসহস্সমজ্ঝেপি মূলকম্মট্ঠানং অৱিজহিত্ৱা তেনেৱ মনসিকাৰেন নিসিন্নস্স আসনং একাসনং নাম. লোহপাসাদসদিসেপি চ পাসাদে ভিক্খুসহস্সমজ্ঝেপি পঞ্ঞত্তে ৱিচিত্ৰপচ্চত্থৰণূপধানে মহাৰহে সযনে সতিং উপট্ঠপেত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন মূলকম্মট্ঠানমনসিকাৰেন নিপন্নস্স ভিক্খুনো সেয্যা একসেয্যা নাম. এৱৰূপং একাসনঞ্চ একসেয্যঞ্চ ভজেথাতি অত্থো. অতন্দিতোতি জঙ্ঘবলং নিস্সায জীৱিতকপ্পনেন অকুসীতো হুত্ৱা সব্বীৰিযাপথেসু এককোৱ চৰন্তোতি অত্থো. একো দমযন্তি ৰত্তিট্ঠানাদীসু কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জিত্ৱা মগ্গফলাধিগমৱসেন একোৱ হুত্ৱা অত্তানং দমেন্তোতি অত্থো. ৱনন্তে ৰমিতো সিযাতি এৱং অত্তানং দমেন্তো ইত্থিপুৰিসসদ্দাদীহি পৱিৱিত্তে ৱনন্তেযেৱ অভিৰমিতো ভৱেয্য. ন হি সক্কা আকিণ্ণৱিহাৰিনা এৱং অত্তানং দমেতুন্তি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. ততো পট্ঠায মহাজনো একৱিহাৰিকমেৱ পত্থেসীতি.

একৱিহাৰিত্থেৰৱত্থু নৱমং.

পকিণ্ণকৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

একৱীসতিমো ৱগ্গো.