১. পঞ্চসতভিক্খুৱত্থু
মগ্গানট্ঠঙ্গিকোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পঞ্চসতে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.
তে কিৰ সত্থৰি জনপদচাৰিকং চৰিত্ৱা পুন সাৱত্থিং আগতে উপট্ঠানসালায নিসীদিত্ৱা ‘‘অসুকগামতো অসুকগামস্স মগ্গো সমো, অসুকগামস্স মগ্গো ৱিসমো, সসক্খৰো, অসক্খৰো’’তিআদিনা নযেন অত্তনো ৱিচৰিতমগ্গং আৰব্ভ মগ্গকথং কথেসুং. সত্থা তেসং অৰহত্তস্সূপনিস্সযং দিস্ৱা তং ঠানং আগন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসিন্নো ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, অযং বাহিৰকমগ্গো, ভিক্খুনা নাম অৰিযমগ্গে কম্মং কাতুং ৱট্টতি, এৱঞ্হি কৰোন্তো ভিক্খু সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
২৭৩. ‘‘মগ্গানট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো, সচ্চানং চতুৰো পদা;
ৱিৰাগো সেট্ঠো ধম্মানং, দ্ৱিপদানঞ্চ চক্খুমা.
২৭৪. ‘‘এসেৱ মগ্গো নত্থঞ্ঞো, দস্সনস্স ৱিসুদ্ধিযা;
এতঞ্হি তুম্হে পটিপজ্জথ, মাৰস্সেতং পমোহনং.
২৭৫. ‘‘এতঞ্হি তুম্হে পটিপন্না, দুক্খস্সন্তং কৰিস্সথ;
অক্খাতো ৱো মযা মগ্গো, অঞ্ঞায সল্লকন্তনং.
২৭৬. ‘‘তুম্হেহি কিচ্চমাতপ্পং, অক্খাতাৰো তথাগতা;
পটিপন্না পমোক্খন্তি, ঝাযিনো মাৰবন্ধনা’’তি.
তত্থ মগ্গানট্ঠঙ্গিকোতি জঙ্ঘমগ্গাদযো ৱা হোন্তু দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতমগ্গা ৱা, তেসং সব্বেসম্পি মগ্গানং সম্মাদিট্ঠিআদীহি অট্ঠহি অঙ্গেহি মিচ্ছাদিট্ঠিআদীনং অট্ঠন্নং পহানং কৰোন্তো নিৰোধং আৰম্মণং কত্ৱা চতূসুপি সচ্চেসু দুক্খপৰিজাননাদিকিচ্চং সাধযমানো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সেট্ঠো উত্তমো. সচ্চানং চতুৰো পদাতি ‘‘সচ্চং ভণে ন কুজ্ঝেয্যা’’তি (ধ. প. ২২৪) আগতং ৱচীসচ্চং ৱা হোতু, ‘‘সচ্চো ব্ৰাহ্মণো সচ্চো খত্তিযো’’তিআদিভেদং সম্মুতিসচ্চং ৱা ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি (ধ. স. ১১৪৪; ম. নি. ২.১৮৭-১৮৮) দিট্ঠিসচ্চং ৱা ‘‘দুক্খং অৰিযসচ্চ’’ন্তিআদিভেদং পৰমত্থসচ্চং ৱা হোতু, সব্বেসম্পি ইমেসং সচ্চানং পৰিজানিতব্বট্ঠেন সচ্ছিকাতব্বট্ঠেন পহাতব্বট্ঠেন ভাৱেতব্বট্ঠেন একপটিৱেধট্ঠেন চ তথপটিৱেধট্ঠেন চ দুক্খং অৰিযসচ্চন্তিআদযো চতুৰো পদা সেট্ঠা নাম. ৱিৰাগো সেট্ঠো ধম্মানন্তি ‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা ৱা অসঙ্খতা ৱা, ৱিৰাগো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (ইতিৱু. ৯০; অ. নি. ৪.৩৪) ৱচনতো সব্বধম্মানং নিব্বানসঙ্খাতো ৱিৰাগো সেট্ঠো. দ্ৱিপদানঞ্চ চক্খুমাতি সব্বেসং দেৱমনুস্সাদিভেদানং দ্ৱিপদানং পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা তথাগতোৱ সেট্ঠো. চ-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো, অৰূপধম্মে সম্পিণ্ডেতি. তস্মা অৰূপধম্মানম্পি তথাগতো সেট্ঠো উত্তমো.
দস্সনস্স ৱিসুদ্ধিযাতি মগ্গফলদস্সনস্স ৱিসুদ্ধত্থং যো মযা ‘‘সেট্ঠো’’তি ৱুত্তো, এসোৱ মগ্গো, নত্থঞ্ঞো. এতঞ্হি তুম্হেতি তস্মা তুম্হে এতমেৱ পটিপজ্জথ. মাৰস্সেতং পমোহনন্তি এতং মাৰমোহনং মাৰমন্থনন্তি ৱুচ্চতি. দুক্খস্সন্তন্তি সকলস্সপি ৱট্টদুক্খস্স অন্তং পৰিচ্ছেদং কৰিস্সথাতি অত্থো. অঞ্ঞায সল্লকন্তনন্তি ৰাগসল্লাদীনং কন্তনং নিম্মথনং অব্বূহণং এতং মগ্গং, মযা ৱিনা অনুস্সৱাদীহি অত্তপচ্চক্খতো ঞত্ৱাৱ অযং মগ্গো অক্খাতো, ইদানি তুম্হেহি কিলেসানং আতাপনেন ‘‘আতপ্প’’ন্তি সঙ্খং গতং তস্স অধিগমত্থায সম্মপ্পধানৱীৰিযং কিচ্চং কৰণীযং. কেৱলঞ্হি অক্খাতাৰোৱ তথাগতা. তস্মা তেহি অক্খাতৱসেন যে পটিপন্না দ্ৱীহি ঝানেহি ঝাযিনো, তে তেভূমকৱট্টসঙ্খাতা মাৰবন্ধনা পমোক্খন্তীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে তে ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসু, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
পঞ্চসতভিক্খুৱত্থু পঠমং.