১৯. ধম্মট্ঠৱগ্গো
১. ৱিনিচ্ছযমহামত্তৱত্থু
ন তেন হোতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৱিনিচ্ছযমহামত্তে আৰব্ভ কথেসি.
একদিৱসঞ্হি ভিক্খূ সাৱত্থিযং উত্তৰদ্ৱাৰগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা নগৰমজ্ঝেন ৱিহাৰং আগচ্ছন্তি. তস্মিং খণে মেঘো উট্ঠায পাৱস্সি. তে সম্মুখাগতং ৱিনিচ্ছযসালং পৱিসিত্ৱা ৱিনিচ্ছযমহামত্তে লঞ্জং গহেত্ৱা সামিকে অসামিকে কৰোন্তে দিস্ৱা ‘‘অহো ইমে অধম্মিকা, মযং পন ‘ইমে ধম্মেন ৱিনিচ্ছযং কৰোন্তী’তি সঞ্ঞিনো অহুম্হা’’তি চিন্তেত্ৱা ৱস্সে ৱিগতে ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্না তমত্থং আৰোচেসুং. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ছন্দাদিৱসিকা হুত্ৱা সাহসেন অত্থং ৱিনিচ্ছিনন্তা ধম্মট্ঠা নাম হোন্তি, অপৰাধং পন অনুৱিজ্জিত্ৱা অপৰাধানুৰূপং অসাহসেন ৱিনিচ্ছযং কৰোন্তা এৱ ধম্মট্ঠা নাম হোন্তী’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
২৫৬. ‘‘ন তেন হোতি ধম্মট্ঠো, যেনত্থং সাহসা নযে;
যো চ অত্থং অনত্থঞ্চ, উভো নিচ্ছেয্য পণ্ডিতো.
২৫৭. ‘‘অসাহসেন ধম্মেন, সমেন নযতী পৰে;
ধম্মস্স গুত্তো মেধাৱী, ধম্মট্ঠোতি পৱুচ্চতী’’তি.
তত্থ তেনাতি এত্তকেনেৱ কাৰণেন. ধম্মট্ঠোতি ৰাজা হি অত্তনো কাতব্বে ৱিনিচ্ছযধম্মে ঠিতোপি ধম্মট্ঠো নাম ন হোতি. যেনাতি যেন কাৰণেন. অত্থন্তি ওতিণ্ণং ৱিনিচ্ছিতব্বং অত্থং. সাহসা নযেতি ছন্দাদীসু পতিট্ঠিতো সাহসেন মুসাৱাদেন ৱিনিচ্ছেয্য. যো হি ছন্দে পতিট্ঠায ঞাতীতি ৱা মিত্তোতি ৱা মুসা ৱত্ৱা অসামিকমেৱ সামিকং কৰোতি, দোসে পতিট্ঠায অত্তনো ৱেৰীনং মুসা ৱত্ৱা সামিকমেৱ অসামিকং কৰোতি, মোহে পতিট্ঠায লঞ্জং গহেত্ৱা ৱিনিচ্ছযকালে অঞ্ঞৱিহিতো ৱিয ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো মুসা ৱত্ৱা ‘‘ইমিনা জিতং, অযং পৰাজিতো’’তি পৰং নীহৰতি, ভযে পতিট্ঠায কস্সচিদেৱ ইস্সৰজাতিকস্স পৰাজযং পাপুণন্তস্সাপি জযং আৰোপেতি, অযং সাহসেন অত্থং নেতি নাম. এসো ধম্মট্ঠো নাম ন হোতীতি অত্থো. অত্থং অনত্থঞ্চাতি ভূতঞ্চ অভূতঞ্চ কাৰণং. উভো নিচ্ছেয্যাতি যো পন পণ্ডিতো উভো অত্থানত্থে ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা ৱদতি. অসাহসেনাতি অমুসাৱাদেন. ধম্মেনাতি ৱিনিচ্ছযধম্মেন, ন ছন্দাদিৱসেন. সমেনাতি অপৰাধানুৰূপেনেৱ পৰে নযতি, জযং ৱা পৰাজযং ৱা পাপেতি. ধম্মস্স গুত্তোতি সো ধম্মগুত্তো ধম্মৰক্খিতো ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতো মেধাৱী ৱিনিচ্ছযধম্মে ঠিতত্তা ধম্মট্ঠোতি পৱুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
ৱিনিচ্ছযমহামত্তৱত্থু পঠমং.
২. ছব্বগ্গিযৱত্থু
ন তেন পণ্ডিতো হোতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ছব্বগ্গিযে আৰব্ভ কথেসি.
তে কিৰ ৱিহাৰেপি গামেপি ভত্তগ্গং আকুলং কৰোন্তা ৱিচৰন্তি. অথেকদিৱসে ভিক্খূ গামে ভত্তকিচ্চং কত্ৱা আগতে দহৰে সামণেৰে চ পুচ্ছিংসু – ‘‘কীদিসং, আৱুসো, ভত্তগ্গ’’ন্তি? ভন্তে, মা পুচ্ছথ, ছব্বগ্গিযা ‘‘মযমেৱ ৱিযত্তা, মযমেৱ পণ্ডিতা, ইমে পহৰিত্ৱা সীসে কচৱৰং আকিৰিত্ৱা নীহৰিস্সামা’’তি ৱত্ৱা অম্হে পিট্ঠিযং গহেত্ৱা কচৱৰং ওকিৰন্তা ভত্তগ্গং আকুলং অকংসূতি. ভিক্খূ সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা তমত্থং আৰোচেসুং. সত্থা ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, বহুং ভাসিত্ৱা পৰে ৱিহেঠযমানং ‘পণ্ডিতো’তি ৱদামি, খেমিনং পন অৱেৰীনং অভযমেৱ পণ্ডিতোতি ৱদামী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
২৫৮. ‘‘ন তেন পণ্ডিতো হোতি, যাৱতা বহু ভাসতি;
খেমী অৱেৰী অভযো, পণ্ডিতোতি পৱুচ্চতী’’তি.
তত্থ যাৱতাতি যত্তকেন কাৰণেন সঙ্ঘমজ্ঝাদীসু বহুং কথেতি, তেন পণ্ডিতো নাম ন হোতি. যো পন সযং খেমী পঞ্চন্নং ৱেৰানং অভাৱেন অৱেৰী নিব্ভযো, যং ৱা আগম্ম মহাজনস্স ভযং ন হোতি, সো পণ্ডিতো নাম হোতীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
ছব্বগ্গিযৱত্থু দুতিযং.
৩. একুদানখীণাসৱত্থেৰৱত্থু
ন তাৱতাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একুদানত্থেৰং নাম খীণাসৱং আৰব্ভ কথেসি.
সো কিৰ এককোৱ একস্মিং ৱনসণ্ডে ৱিহৰতি, একমেৱস্স উদানং পগুণং –
‘‘অধিচেতসো অপ্পমজ্জতো,
মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতো;
সোকা ন ভৱন্তি তাদিনো,
উপসন্তস্স সদা সতীমতো’’তি. (পাচি. ১৫৩; উদা. ৩৭);
সো কিৰ উপোসথদিৱসেসু সযমেৱ ধম্মস্সৱনং ঘোসেত্ৱা ইমং গাথং ৱদতি. পথৱিউন্দ্ৰিযনসদ্দো ৱিয দেৱতানং সাধুকাৰসদ্দো হোতি. অথেকস্মিং উপোসথদিৱসে পঞ্চপঞ্চসতপৰিৱাৰা দ্ৱে তিপিটকধৰা ভিক্খূ তস্স ৱসনট্ঠানং অগমংসু. সো তে দিস্ৱাৱ তুট্ঠমানসো ‘‘সাধু ৱো কতং ইধ আগচ্ছন্তেহি, অজ্জ মযং তুম্হাকং ধম্মং সুণিস্সামা’’তি আহ. অত্থি পন, আৱুসো, ইধ ধম্মং সোতুকামাতি. অত্থি, ভন্তে, অযং ৱনসণ্ডো ধম্মস্সৱনদিৱসে দেৱতানং সাধুকাৰসদ্দেন একনিন্নাদো হোতীতি. তেসু একো তিপিটকধৰো ধম্মং ওসাৰেসি, একো কথেসি. একদেৱতাপি সাধুকাৰং নাদাসি. তে আহংসু – ‘‘ত্ৱং, আৱুসো, ধম্মস্সৱনদিৱসে ইমস্মিং ৱনসণ্ডে দেৱতা মহন্তেন সদ্দেন সাধুকাৰং দেন্তীতি ৱদেসি, কিং নামেত’’ন্তি. ভন্তে, অঞ্ঞেসু দিৱসেসু সাধুকাৰসদ্দেন একনিন্নাদো এৱ হোতি, ন অজ্জ পন জানামি ‘‘কিমেত’’ন্তি. ‘‘তেন হি, আৱুসো, ত্ৱং তাৱ ধম্মং কথেহী’’তি. সো বীজনিং গহেত্ৱা আসনে নিসিন্নো তমেৱ গাথং ৱদেসি. দেৱতা মহন্তেন সদ্দেন সাধুকাৰমদংসু. অথ নেসং পৰিৱাৰা ভিক্খূ উজ্ঝাযিংসু ‘‘ইমস্মিং ৱনসণ্ডে দেৱতা মুখোলোকনেন সাধুকাৰং দদন্তি, তিপিটকধৰভিক্খূসু এত্তকং ভণন্তেসুপি কিঞ্চি পসংসনমত্তম্পি অৱত্ৱা একেন মহল্লকত্থেৰেন একগাথায কথিতায মহাসদ্দেন সাধুকাৰং দদন্তী’’তি. তেপি ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থু তমত্থং আৰোচেসুং.
সত্থা ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, যো বহুম্পি উগ্গণ্হতি ৱা ভাসতি ৱা, তং ধম্মধৰোতি ৱদামি. যো পন একম্পি গাথং উগ্গণ্হিত্ৱা সচ্চানি পটিৱিজ্ঝতি, অযং ধম্মধৰো নামা’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
২৫৯. ‘‘ন তাৱতা ধম্মধৰো, যাৱতা বহু ভাসতি;
যো চ অপ্পম্পি সুত্ৱান, ধম্মং কাযেন পস্সতি;
স ৱে ধম্মধৰো হোতি, যো ধম্মং নপ্পমজ্জতী’’তি.
তত্থ যাৱতাতি যত্তকেন উগ্গহণধাৰণৱাচনাদিনা কাৰণেন বহুং ভাসতি, তাৱত্তকেন ধম্মধৰো ন হোতি, ৱংসানুৰক্খকো পন পৱেণিপালকো নাম হোতি. যো চ অপ্পম্পীতি যো পন অপ্পমত্তকম্পি সুত্ৱা ধম্মমন্ৱায অত্থমন্ৱায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হুত্ৱা নামকাযেন দুক্খাদীনি পৰিজানন্তো চতুসচ্চধম্মং পস্সতি, স ৱে ধম্মধৰো হোতি. যো ধম্মং নপ্পমজ্জতীতি যোপি আৰদ্ধৱীৰিযো হুত্ৱা অজ্জ অজ্জেৱাতি পটিৱেধং আকঙ্খন্তো ধম্মং নপ্পমজ্জতি, অযম্পি ধম্মধৰোযেৱাতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
একুদানখীণাসৱত্থেৰৱত্থু ততিযং.
৪. লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰৱত্থু
ন তেন থেৰো সো হোতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একদিৱসঞ্হি তস্মিং থেৰে সত্থু উপট্ঠানং গন্ত্ৱা পক্কন্তমত্তে তিংসমত্তা আৰঞ্ঞিকা ভিক্খূ তং পস্সন্তা এৱ আগন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিসীদিংসু. সত্থা তেসং অৰহত্তূপনিস্সযং দিস্ৱা ইমং পঞ্হং পুচ্ছি – ‘‘ইতো গতং একং থেৰং পস্সথা’’তি? ‘‘ন পস্সাম, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং নু দিট্ঠো ৱো’’তি? ‘‘একং, ভন্তে, সামণেৰং পস্সিম্হা’’তি. ‘‘ন সো, ভিক্খৱে, সামণেৰো, থেৰো এৱ সো’’তি? ‘‘অতিৱিয খুদ্দকো, ভন্তে’’তি. ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, মহল্লকভাৱেন থেৰাসনে নিসিন্নমত্তকেন থেৰোতি ৱদামি. যো পন সচ্চানি পটিৱিজ্ঝিত্ৱা মহাজনস্স অহিংসকভাৱে ঠিতো, অযং থেৰো নামা’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
২৬০. ‘‘ন তেন থেৰো সো হোতি, যেনস্স পলিতং সিৰো;
পৰিপক্কো ৱযো তস্স, মোঘজিণ্ণোতি ৱুচ্চতি.
২৬১. ‘‘যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চ, অহিংসা সংযমো দমো;
স ৱে ৱন্তমলো ধীৰো, থেৰো ইতি পৱুচ্চতী’’তি.
তত্থ পৰিপক্কোতি পৰিণতো, ৱুড্ঢভাৱং পত্তোতি অত্থো. মোঘজিণ্ণোতি অন্তো থেৰকৰানং ধম্মানং অভাৱেন তুচ্ছজিণ্ণো নাম. যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চাতি যম্হি পন পুগ্গলে সোড়সহাকাৰেহি পটিৱিদ্ধত্তা চতুব্বিধং সচ্চং, ঞাণেন সচ্ছিকতত্তা নৱৱিধো লোকুত্তৰধম্মো চ অত্থি. অহিংসাতি অহিংসনভাৱো. দেসনামত্তমেতং, যম্হি পন চতুব্বিধাপি অপ্পমঞ্ঞাভাৱনা অত্থীতি অত্থো. সংযমো দমোতি সীলঞ্চেৱ ইন্দ্ৰিযসংৱৰো চ. ৱন্তমলোতি মগ্গঞাণেন নীহটমলো. ধীৰোতি ধিতিসম্পন্নো. থেৰোতি সো ইমেহি থিৰভাৱকাৰকেহি সমন্নাগতত্তা থেৰোতি ৱুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে তে ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসূতি.
লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰৱত্থু চতুত্থং.
৫. সম্বহুলভিক্খুৱত্থু
ন ৱাক্কৰণমত্তেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সম্বহুলে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে দহৰে চেৱ সামণেৰে চ অত্তনো ধম্মাচৰিযানমেৱ চীৱৰৰজনাদীনি ৱেয্যাৱচ্চানি কৰোন্তে দিস্ৱা একচ্চে থেৰা চিন্তযিংসু – ‘‘মযম্পি ব্যঞ্জনসমযে কুসলা, অম্হাকমেৱ কিঞ্চি নত্থি. যংনূন মযং সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদেয্যাম, ‘ভন্তে, মযং ব্যঞ্জনসমযে কুসলা, অঞ্ঞেসং সন্তিকে ধম্মং উগ্গণ্হিত্ৱাপি ইমেসং সন্তিকে অসোধেত্ৱা মা সজ্ঝাযিত্থাতি দহৰসামণেৰে আণাপেথা’তি. এৱঞ্হি অম্হাকং লাভসক্কাৰো ৱড্ঢিস্সতী’’তি. তে সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা তথা ৱদিংসু.
সত্থা তেসং ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ইমস্মিং সাসনে পৱেণিৱসেনেৱ এৱং ৱত্তুং লভতি, ইমে পন লাভসক্কাৰে নিস্সিতাতি ঞত্ৱা অহং তুম্হে ৱাক্কৰণমত্তেন সাধুৰূপাতি ন ৱদামি. যস্স পনেতে ইস্সাদযো ধম্মা অৰহত্তমগ্গেন সমুচ্ছিন্না, এসো এৱ সাধুৰূপো’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
২৬২. ‘‘ন ৱাক্কৰণমত্তেন, ৱণ্ণপোক্খৰতায ৱা;
সাধুৰূপো নৰো হোতি, ইস্সুকী মচ্ছৰী সঠো.
২৬৩. ‘‘যস্স চেতং সমুচ্ছিন্নং, মূলঘচ্চং সমূহতং;
সৱন্তদোসো মেধাৱী, সাধুৰূপোতি ৱুচ্চতী’’তি.
তত্থ ন ৱাক্কৰণমত্তেনাতি ৱচীকৰণমত্তেন সদ্দলক্খণসম্পন্নৱচনমত্তেন. ৱণ্ণপোক্খৰতায ৱাতি সৰীৰৱণ্ণস্স মনাপভাৱেন ৱা. নৰোতি এত্তকেনেৱ কাৰণেন পৰলাভাদীসু ইস্সামনকো পঞ্চৱিধেন মচ্ছেৰেন সমন্নাগতো কেৰাটিকভাৱেন সঠো নৰো সাধুৰূপো ন হোতি. যস্স চেতন্তি যস্স চ পুগ্গলস্সেতং ইস্সাদিদোসজাতং অৰহত্তমগ্গঞাণেন সমূলকং ছিন্নং, মূলঘাতং কত্ৱা সমূহতং, সো ৱন্তদোসো ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতো সাধুৰূপোতি ৱুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সম্বহুলভিক্খুৱত্থু পঞ্চমং.
৬. হত্থকৱত্থু
ন মুণ্ডকেন সমণোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা সাৱত্থিযং ৱিহৰন্তো হত্থকং আৰব্ভ কথেসি.
সো কিৰ ৱাদক্খিত্তো ‘‘তুম্হে অসুকৱেলায অসুকট্ঠানং নাম আগচ্ছেয্যাথ, ৱাদং কৰিস্সামা’’তি ৱত্ৱা পুৰেতৰমেৱ তত্থ গন্ত্ৱা ‘‘পস্সথ, তিত্থিযা মম ভযেন নাগতা, এসোৱ পন নেসং পৰাজযো’’তিআদীনি ৱত্ৱা ৱাদক্খিত্তো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰন্তো ৱিচৰতি. সত্থা ‘‘হত্থকো কিৰ এৱং কৰোতী’’তি সুত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, হত্থক, এৱং কৰোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৱুত্তে, ‘‘কস্মা এৱং কৰোসি? এৱৰূপঞ্হি মুসাৱাদং কৰোন্তো সীসমুণ্ডনাদিমত্তেনেৱ সমণো নাম ন হোতি. যো পন অণূনি ৱা থূলানি ৱা পাপানি সমেত্ৱা ঠিতো, অযমেৱ সমণো’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
২৬৪. ‘‘ন মুণ্ডকেন সমণো, অব্বতো অলিকং ভণং;
ইচ্ছালোভসমাপন্নো, সমণো কিং ভৱিস্সতি.
২৬৫. ‘‘যো চ সমেতি পাপানি, অণুং থূলানি সব্বসো;
সমিতত্তা হি পাপানং, সমণোতি পৱুচ্চতী’’তি.
তত্থ মুণ্ডকেনাতি সীসমুণ্ডনমত্তেন. অব্বতোতি সীলৱতেন চ ধুতঙ্গৱতেন চ ৱিৰহিতো. অলিকং ভণন্তি মুসাৱাদং ভণন্তো অসম্পত্তেসু আৰম্মণেসু ইচ্ছায পত্তেসু চ লোভেন সমন্নাগতো সমণো নাম কিং ভৱিস্সতি? সমেতীতি যো চ পৰিত্তানি ৱা মহন্তানি ৱা পাপানি ৱূপসমেতি, সো তেসং সমিতত্তা সমণোতি পৱুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
হত্থকৱত্থু ছট্ঠং.
৭. অঞ্ঞতৰব্ৰাহ্মণৱত্থু
ন তেন ভিক্খু সো হোতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি.
সো কিৰ বাহিৰসমযে পব্বজিত্ৱা ভিক্খং চৰন্তো চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো অত্তনো সাৱকে ভিক্খায চৰণেন ‘ভিক্খূ’তি ৱদতি, মম্পি ‘ভিক্খূ’তি ৱত্তুং ৱট্টতী’’তি. সো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভো গোতম, অহম্পি ভিক্খং চৰিত্ৱা জীৱামি, মম্পি ‘ভিক্খূ’তি ৱদেহী’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘নাহং, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খনমত্তেন ভিক্খূতি ৱদামি. ন হি ৱিস্সং ধম্মং সমাদায ৱত্তন্তো ভিক্খু নাম হোতি. যো পন সব্বসঙ্খাৰেসু সঙ্খায চৰতি, সো ভিক্খু নামা’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
২৬৬. ‘‘ন তেন ভিক্খু সো হোতি, যাৱতা ভিক্খতে পৰে;
ৱিস্সং ধম্মং সমাদায, ভিক্খু হোতি ন তাৱতা.
২৬৭. ‘‘যোধ পুঞ্ঞঞ্চ পাপঞ্চ, বাহেত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযৱা;
সঙ্খায লোকে চৰতি, স ৱে ভিক্খূতি ৱুচ্চতী’’তি.
তত্থ যাৱতাতি যত্তকেন পৰে ভিক্খতে, তেন ভিক্খনমত্তেন ভিক্খু নাম ন হোতি. ৱিস্সন্তি ৱিসমং ধম্মং, ৱিস্সগন্ধং ৱা কাযকম্মাদিকং ধম্মং সমাদায চৰন্তো ভিক্খু নাম ন হোতি. যোধাতি যো ইধ সাসনে উভযম্পেতং পুঞ্ঞঞ্চ পাপঞ্চ মগ্গব্ৰহ্মচৰিযেন বাহেত্ৱা পনুদিত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযৱা হোতি. সঙ্খাযাতি ঞাণেন. লোকেতি খন্ধাদিলোকে ‘‘ইমে অজ্ঝত্তিকা খন্ধা, ইমে বাহিৰা’’তি এৱং সব্বেপি ধম্মে জানিত্ৱা চৰতি, সো তেন ঞাণেন কিলেসানং ভিন্নত্তা ‘‘ভিক্খূ’’তি ৱুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
অঞ্ঞতৰব্ৰাহ্মণৱত্থু সত্তমং.
৮. তিত্থিযৱত্থু
ন মোনেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো তিত্থিযে আৰব্ভ কথেসি.
তে কিৰ ভুত্তট্ঠানেসু মনুস্সানং ‘‘খেমং হোতু, সুখং হোতু, আযু ৱড্ঢতু, অসুকট্ঠানে নাম কললং অত্থি, অসুকট্ঠানে নাম কণ্টকো অত্থি, এৱৰূপং ঠানং গন্তুং ন ৱট্টতী’’তিআদিনা নযেন মঙ্গলং ৱত্ৱা পক্কমন্তি. ভিক্খূ পন পঠমবোধিযং অনুমোদনাদীনং অননুঞ্ঞাতকালে ভত্তগ্গে মনুস্সানং অনুমোদনং অকত্ৱা পক্কমন্তি. মনুস্সা ‘‘তিত্থিযানং সন্তিকা মঙ্গলং সুণাম, ভদ্দন্তা পন তুণ্হীভূতা পক্কমন্তী’’তি উজ্ঝাযিংসু. ভিক্খূ তমত্থং সত্থু আৰোচেসুং. সত্থা, ‘‘ভিক্খৱে, ইতো পট্ঠায ভত্তগ্গাদীসু যথাসুখং অনুমোদনং কৰোথ, উপনিসিন্নকথং কৰোথ, ধম্মং কথেথা’’তি অনুজানি. তে তথা কৰিংসু. মনুস্সা অনুমোদনাদীনি সুণন্তা উস্সাহপ্পত্তা ভিক্খূ নিমন্তেত্ৱা সক্কাৰং কৰোন্তা ৱিচৰন্তি. তিত্থিযা পন ‘‘মযং মুনিনো মোনং কৰোম, সমণস্স গোতমস্স সাৱকা ভত্তগ্গাদীসু মহাকথং কথেন্তা ৱিচৰন্তী’’তি উজ্ঝাযিংসু.
সত্থা তমত্থং সুত্ৱা ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, তুণ্হীভাৱমত্তেন ‘মুনী’তি ৱদামি. একচ্চে হি অজানন্তা ন কথেন্তি, একচ্চে অৱিসাৰদতায, একচ্চে ‘মা নো ইমং অতিসযত্থং অঞ্ঞে জানিংসূ’তি মচ্ছেৰেন. তস্মা মোনমত্তেন মুনি ন হোতি, পাপৱূপসমেন পন মুনি নাম হোতী’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
২৬৮. ‘‘ন মোনেন মুনী হোতি, মূড়্হৰূপো অৱিদ্দসু;
যো চ তুলংৱ পগ্গয্হ, ৱৰমাদায পণ্ডিতো.
২৬৯. ‘‘পাপানি পৰিৱজ্জেতি, স মুনী তেন সো মুনি;
যো মুনাতি উভো লোকে, মুনি তেন পৱুচ্চতী’’তি.
তত্থ ন মোনেনাতি কামঞ্হি মোনেয্যপটিপদাসঙ্খাতেন মগ্গঞাণমোনেন মুনি নাম হোতি, ইধ পন তুণ্হীভাৱং সন্ধায ‘‘মোনেনা’’তি ৱুত্তং. মূড়্হৰূপোতি তুচ্ছৰূপো. অৱিদ্দসূতি অৱিঞ্ঞূ. এৱৰূপো হি তুণ্হীভূতোপি মুনি নাম ন হোতি. অথ ৱা মোনেন মুনি নাম ন হোতি, তুচ্ছসভাৱো পন অৱিঞ্ঞূ চ হোতীতি অত্থো. যো চ তুলংৱ পগয্হাতি যথা হি তুলং গহেত্ৱা ঠিতো অতিৰেকং চে হোতি, হৰতি. ঊনং চে হোতি, পক্খিপতি. এৱমেৱ যো অতিৰেকং হৰন্তো ৱিয পাপং হৰতি পৰিৱজ্জেতি, ঊনকে পক্খিপন্তো ৱিয কুসলং পৰিপূৰেতি. এৱঞ্চ পন কৰোন্তো সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিৱিমুত্তিঞাণদস্সনসঙ্খাতং ৱৰং উত্তমমেৱ আদায পাপানি অকুসলকম্মানি পৰিৱজ্জেতি. স মুনীতি সো মুনি নামাতি অত্থো. তেন সো মুনীতি কস্মা পন সো মুনীতি চে? যং হেট্ঠা ৱুত্তকাৰণং, তেন সো মুনীতি অত্থো. সো মুনাতি উভো লোকেতি যো পুগ্গলো ইমস্মিং খন্ধাদিলোকে তুলং আৰোপেত্ৱা মিনন্তো ৱিয ‘‘ইমে অজ্ঝত্তিকা খন্ধা, ইমে বাহিৰা’’তিআদিনা নযেন ইমে উভো অত্থে মুনাতি. মুনি তেন পৱুচ্চতীতি তেন কাৰণেন মুনীতি ৱুচ্চতিযেৱাতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
তিত্থিযৱত্থু অট্ঠমং.
৯. বালিসিকৱত্থু
ন তেন অৰিযো হোতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অৰিযং নাম বালিসিকং আৰব্ভ কথেসি.
একদিৱসঞ্হি সত্থা তস্স সোতাপত্তিমগ্গস্সূপনিস্সযং দিস্ৱা সাৱত্থিযা উত্তৰদ্ৱাৰগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ততো আগচ্ছতি. তস্মিং খণে সো বালিসিকো বলিসেন মচ্ছে গণ্হন্তো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৱা বলিসযট্ঠিং ছড্ডেত্ৱা অট্ঠাসি. সত্থা তস্স অৱিদূৰে ঠানে নিৱত্তিত্ৱা ঠিতো ‘‘ত্ৱং কিং নামোসী’’তি সাৰিপুত্তত্থেৰাদীনং নামানি পুচ্ছি. তেপি ‘‘অহং সাৰিপুত্তো অহং মোগ্গল্লানো’’তি অত্তনো অত্তনো নামানি কথযিংসু. বালিসিকো চিন্তেসি – ‘‘সত্থা সব্বেসং নামানি পুচ্ছতি, মমম্পি নামং পুচ্ছিস্সতি মঞ্ঞে’’তি. সত্থা তস্স ইচ্ছং ঞত্ৱা, ‘‘উপাসক, ত্ৱং কো নামোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, অৰিযো নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, উপাসক, তাদিসা পাণাতিপাতিনো অৰিযা নাম হোন্তি, অৰিযা পন মহাজনস্স অহিংসনভাৱে ঠিতা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
২৭০. ‘‘ন তেন অৰিযো হোতি, যেন পাণানি হিংসতি;
অহিংসা সব্বপাণানং, অৰিযোতি পৱুচ্চতী’’তি.
তত্থ অহিংসাতি অহিংসনেন. ইদং ৱুত্তং হোতি – যেন হি পাণানি হিংসতি, ন তেন কাৰণেন অৰিযো হোতি. যো পন সব্বপাণানং পাণিআদীহি অহিংসনেন মেত্তাদিভাৱনায পতিট্ঠিতত্তা হিংসতো আৰাৱ ঠিতো, অযং অৰিযোতি ৱুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বালিসিকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
বালিসিকৱত্থু নৱমং.
১০. সম্বহুলসীলাদিসম্পন্নভিক্খুৱত্থু
ন সীলব্বতমত্তেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সম্বহুলে সীলাদিসম্পন্নে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.
তেসু কিৰ একচ্চানং এৱং অহোসি – ‘‘মযং সম্পন্নসীলা, মযং ধুতঙ্গধৰা, মযং বহুস্সুতা, মযং পন্তসেনাসনৱাসিনো, মযং ঝানলাভিনো, ন অম্হাকং অৰহত্তং দুল্লভং, ইচ্ছিতদিৱসেযেৱ অৰহত্তং পাপুণিস্সামা’’তি. যেপি তত্থ অনাগামিনো, তেসম্পি এতদহোসি – ‘‘ন অম্হাকং ইদানি অৰহত্তং দুল্লভ’’ন্তি. তে সব্বেপি একদিৱসং সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসিন্না ‘‘অপি নু খো ৱো, ভিক্খৱে, পব্বজিতকিচ্চং মত্থকং পত্ত’’ন্তি সত্থাৰা পুট্ঠা এৱমাহংসু – ‘‘ভন্তে, মযং এৱৰূপা এৱৰূপা চ, তস্মা ‘ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণেযেৱ অৰহত্তং পত্তুং সমত্থম্হা’তি চিন্তেত্ৱা ৱিহৰামা’’তি.
সত্থা তেসং ৱচনং সুত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম পৰিসুদ্ধসীলাদিমত্তকেন ৱা অনাগামিসুখপ্পত্তমত্তকেন ৱা ‘অপ্পকং নো ভৱদুক্খ’ন্তি ৱত্তুং ন ৱট্টতি, আসৱক্খযং পন অপ্পত্ৱা ‘সুখিতোম্হী’তি চিত্তং ন উপ্পাদেতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
২৭১. ‘‘ন সীলব্বতমত্তেন, বাহুসচ্চেন ৱা পন;
অথ ৱা সমাধিলাভেন, ৱিৱিত্তসযনেন ৱা.
২৭২. ‘‘ফুসামি নেক্খম্মসুখং, অপুথুজ্জনসেৱিতং;
ভিক্খু ৱিস্সাসমাপাদি, অপ্পত্তো আসৱক্খয’’ন্তি.
তত্থ সীলব্বতমত্তেনাতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলমত্তেন ৱা তেৰসধুতঙ্গমত্তেন ৱা. বাহুসচ্চেন ৱাতি তিণ্ণং পিটকানং উগ্গহিতমত্তেন ৱা. সমাধিলাভেনাতি অট্ঠসমাপত্তিযা লাভেন. নেক্খম্মসুখন্তি অনাগামিসুখং. তং অনাগামিসুখং ফুসামীতি এত্তকমত্তেন ৱা. অপুথুজ্জনসেৱিতন্তি পুথুজ্জনেহি অসেৱিতং অৰিযসেৱিতমেৱ. ভিক্খূতি তেসং অঞ্ঞতৰং আলপন্তো আহ. ৱিস্সাসমাপাদীতি ৱিস্সাসং ন আপজ্জেয্য. ইদং ৱুত্তং হোতি – ভিক্খু ইমিনা সম্পন্নসীলাদিভাৱমত্তকেনেৱ ‘‘ময্হং ভৱো অপ্পকো পৰিত্তকো’’তি আসৱক্খযসঙ্খাতং অৰহত্তং অপ্পত্তো হুত্ৱা ভিক্খু নাম ৱিস্সাসং নাপজ্জেয্য. যথা হি অপ্পমত্তকোপি গূথো দুগ্গন্ধো হোতি, এৱং অপ্পমত্তকোপি ভৱো দুক্খোতি.
দেসনাৱসানে তে ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহংসু, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
সম্বহুলসীলাদিসম্পন্নভিক্খুৱত্থু দসমং.
ধম্মট্ঠৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
একূনৱীসতিমো ৱগ্গো.