১. ৰোহিনীখত্তিযকঞ্ঞাৱত্থু
কোধং জহেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা নিগ্ৰোধাৰামে ৱিহৰন্তো ৰোহিনিং নাম খত্তিযকঞ্ঞং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিং কিৰ সমযে আযস্মা অনুৰুদ্ধো পঞ্চসতেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং কপিলৱত্থুং অগমাসি. অথস্স ঞাতকা ‘‘থেৰো আগতো’’তি সুত্ৱা থেৰস্স সন্তিকং অগমংসু ঠপেত্ৱা ৰোহিনিং নাম থেৰস্স ভগিনিং. থেৰো ঞাতকে পুচ্ছি ‘‘কহং, ৰোহিনী’’তি? ‘‘গেহে, ভন্তে’’তি. ‘‘কস্মা ইধ নাগতা’’তি? ‘‘সৰীৰে তস্সা ছৱিৰোগো উপ্পন্নোতি লজ্জায নাগতা, ভন্তে’’তি. থেৰো ‘‘পক্কোসথ ন’’ন্তি পক্কোসাপেত্ৱা পটকঞ্চুকং পটিমুঞ্চিত্ৱা আগতং এৱমাহ – ‘‘ৰোহিনি, কস্মা নাগতাসী’’তি? ‘‘সৰীৰে মে, ভন্তে, ছৱিৰোগো উপ্পন্নো, তস্মা লজ্জায নাগতাম্হী’’তি. ‘‘কিং পন তে পুঞ্ঞং কাতুং ন ৱট্টতী’’তি? ‘‘কিং কৰোমি, ভন্তে’’তি? ‘‘আসনসালং কাৰেহী’’তি. ‘‘কিং গহেত্ৱা’’তি? ‘‘কিং তে পসাধনভণ্ডকং নত্থী’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং মূল’’ন্তি? ‘‘দসসহস্সমূলং ভৱিস্সতী’’তি. ‘‘তেন হি তং ৱিস্সজ্জেত্ৱা আসনসালং কাৰেহী’’তি. ‘‘কো মে, ভন্তে, কাৰেস্সতী’’তি? থেৰো সমীপে ঠিতঞাতকে ওলোকেত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ভাৰো হোতূ’’তি আহ. ‘‘তুম্হে পন, ভন্তে, কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘অহম্পি ইধেৱ ভৱিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি এতিস্সা দব্বসম্ভাৰে আহৰথা’’তি. তে ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি আহৰিংসু.
থেৰো আসনসালং সংৱিদহন্তো ৰোহিনিং আহ – ‘‘দ্ৱিভূমিকং আসনসালং কাৰেত্ৱা উপৰি পদৰানং দিন্নকালতো পট্ঠায হেট্ঠাসালং নিবদ্ধং সম্মজ্জিত্ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেহি, নিবদ্ধং পানীযঘটে উপট্ঠাপেহী’’তি. সা ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি পসাধনভণ্ডকং ৱিস্সজ্জেত্ৱা দ্ৱিভূমিকআসনসালং কাৰেত্ৱা উপৰি পদৰানং দিন্নকালতো পট্ঠায হেট্ঠাসালং সম্মজ্জনাদীনি অকাসি. নিবদ্ধং ভিক্খূ নিসীদন্তি. অথস্সা আসনসালং সম্মজ্জন্তিযাৱ ছৱিৰোগো মিলাযি. সা আসনসালায নিট্ঠিতায বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা আসনসালং পূৰেত্ৱা নিসিন্নস্স বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং অদাসি. সত্থা কতভত্তকিচ্চো ‘‘কস্সেতং দান’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ভগিনিযা মে, ভন্তে, ৰোহিনিযা’’তি. ‘‘সা পন কহ’’ন্তি? ‘‘গেহে, ভন্তে’’তি. ‘‘পক্কোসথ ন’’ন্তি? সা আগন্তুং ন ইচ্ছি. অথ নং সত্থা অনিচ্ছমানম্পি পক্কোসাপেসিযেৱ. আগন্ত্ৱা চ পন ৱন্দিত্ৱা নিসিন্নং আহ – ‘‘ৰোহিনি, কস্মা নাগমিত্থা’’তি? ‘‘সৰীৰে মে, ভন্তে, ছৱিৰোগো অত্থি, তেন লজ্জমানা নাগতাম্হী’’তি. ‘‘জানাসি পন কিং তে নিস্সায এস উপ্পন্নো’’তি? ‘‘ন জানামি, ভন্তে’’তি. ‘‘তৱ কোধং নিস্সায উপ্পন্নো এসো’’তি. ‘‘কিং পন মে, ভন্তে, কত’’ন্তি? ‘‘তেন হি সুণাহী’’তি. অথস্সা সত্থা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিৰঞ্ঞো অগ্গমহেসী একিস্সা ৰঞ্ঞো নাটকিত্থিযা আঘাতং বন্ধিত্ৱা ‘‘দুক্খমস্সা উপ্পাদেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা মহাকচ্ছুফলানি আহৰাপেত্ৱা তং নাটকিত্থিং অত্তনো সন্তিকং পক্কোসাপেত্ৱা যথা সা ন জানাতি, এৱমস্সা সযনে চেৱ পাৱাৰকোজৱাদীনঞ্চ অন্তৰেসু কচ্ছুচুণ্ণানি ঠপাপেসি, কেড়িং কুৰুমানা ৱিয তস্সা সৰীৰেপি ওকিৰি. তং খণংযেৱ তস্সা সৰীৰং উপ্পক্কুপ্পক্কং গণ্ডাগণ্ডজাতং অহোসি. সা কণ্ডুৱন্তী গন্ত্ৱা সযনে নিপজ্জি, তত্ৰাপিস্সা কচ্ছুচুণ্ণেহি খাদিযমানায খৰতৰা ৱেদনা উপ্পজ্জি. তদা অগ্গমহেসী ৰোহিনী অহোসীতি.
সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা, ‘‘ৰোহিনি, তদা তযাৱেতং কম্মং কতং. অপ্পমত্তকোপি হি কোধো ৱা ইস্সা ৱা কাতুং ন যুত্তৰূপো এৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
২২১. ‘‘কোধং জহে ৱিপ্পজহেয্য মানং,
সংযোজনং সব্বমতিক্কমেয্য;
তং নামৰূপস্মিমসজ্জমানং,
অকিঞ্চনং নানুপতন্তি দুক্খা’’তি.
তত্থ কোধন্তি সব্বাকাৰম্পি কোধং নৱৱিধম্পি মানং জহেয্য. সংযোজনন্তি কামৰাগসংযোজনাদিকং দসৱিধম্পি সব্বসংযোজনং অতিক্কমেয্য. অসজ্জমানন্তি অলগ্গমানং. যো হি ‘‘মম ৰূপং মম ৱেদনা’’তিআদিনা নযেন নামৰূপং পটিগ্গণ্হাতি, তস্মিঞ্চ ভিজ্জমানে সোচতি ৱিহঞ্ঞতি, অযং নামৰূপস্মিং সজ্জতি নাম. এৱং অগ্গণ্হন্তো অৱিহঞ্ঞন্তো ন সজ্জতি নাম. তং পুগ্গলং এৱং অসজ্জমানং ৰাগাদীনং অভাৱেন অকিঞ্চনং দুক্খা নাম নানুপতন্তীতি অত্থো. দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি. ৰোহিনীপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতা, তঙ্খণঞ্ঞেৱস্সা সৰীৰং সুৱণ্ণৱণ্ণং অহোসি.
সা ততো চুতা তাৱতিংসভৱনে চতুন্নং দেৱপুত্তানং সীমন্তৰে নিব্বত্তিত্ৱা পাসাদিকা ৰূপসোভগ্গপ্পত্তা অহোসি. চত্তাৰোপি দেৱপুত্তা তং দিস্ৱা উপ্পন্নসিনেহা হুত্ৱা ‘‘মম সীমায অন্তো নিব্বত্তা, মম সীমায অন্তো নিব্বত্তা’’তি ৱিৱদন্তা সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘দেৱ, ইমং নো নিস্সায অড্ডো উপ্পন্নো, তং ৱিনিচ্ছিনাথা’’তি আহংসু. সক্কোপি তং ওলোকেত্ৱাৱ উপ্পন্নসিনেহো হুত্ৱা এৱমাহ – ‘‘ইমায ৱো দিট্ঠকালতো পট্ঠায কথং চিত্তানি উপ্পন্নানী’’তি. অথেকো আহ – ‘‘মম তাৱ উপ্পন্নচিত্তং সঙ্গামভেৰি ৱিয সন্নিসীদিতুং নাসক্খী’’তি. দুতিযো ‘‘মম চিত্তং পব্বতনদী ৱিয সীঘং পৱত্ততিযেৱা’’তি. ততিযো ‘‘মম ইমিস্সা দিট্ঠকালতো পট্ঠায কক্কটস্স ৱিয অক্খীনি নিক্খমিংসূ’’তি. চতুত্থো ‘‘মম চিত্তং চেতিযে উস্সাপিতধজো ৱিয নিচ্চলং ঠাতুং নাসক্খী’’তি. অথ নে সক্কো আহ – ‘‘তাতা, তুম্হাকং তাৱ চিত্তানি পসয্হৰূপানি, অহং পন ইমং লভন্তো জীৱিস্সামি, অলভন্তস্স মে মৰণং ভৱিস্সতী’’তি. দেৱপুত্তা, ‘‘মহাৰাজ, তুম্হাকং মৰণেন অত্থো নত্থী’’তি তং সক্কস্স ৱিস্সজ্জেত্ৱা পক্কমিংসু. সা সক্কস্স পিযা অহোসি মনাপা. ‘‘অসুককীড়ং নাম গচ্ছামা’’তি ৱুত্তে সক্কো তস্সা ৱচনং পটিক্খিপিতুং নাসক্খীতি.
ৰোহিনীখত্তিযকঞ্ঞাৱত্থু পঠমং.